

D4091

@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨ་བྷི་དྷརྨྨ་ཀོ་ཤ་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཤཱ་སྟྲ་བྷཱ་ཥྱ། བོད་སྐད་དུ། ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། བམ་པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གང་གིས་མུན་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་བཅོམ་ཞིང་། །འཁོར བའི་འདམ་རྫབ་ལས་ནི་འགྲོ་བ་དྲངས།།ཇི་བཞིན་དོན་སྟོན་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་མཛོད་རབ་བཤད་པར་བྱ། །བསྟན་བཅོས་མཛད་པར་བཞེད་པས་རང་གི་སྟོན་པའི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ཐོག་མར་སྨོས་ཏེ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བརྩོམ་མོ། །གང་གིས་ཞེས་བྱ་ བ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སྨྲས་པའོ།།འདིའི་འམ་འདིས་མུན་པ་བཅོམ་པས་མུན་པ་བཅོམ་པའོ། །ཐམས་ཅད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མུན་པ་བཅོམ་པས་མུན་པ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པའོ། །མི་ཤེས་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མུན་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སངས་ རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཉེན་པོ་བརྙེས་ནས་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པས་ཤིན་ཏུ་གཏན་བཅོམ་པ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མུན་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་བཅོམ་པའོ། །དེ་ལྟར་བདག་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་བསྟོད་ནས། ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་ ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་བསྟོད་པ་ནི།འཁོར་བའི་འདམ་རྫབ་ལས་ནི་འགྲོ་བ་དྲངས། །ཞེས་བྱ་བ་ལ། འཁོར་བ་ནི་འགྲོ་བ་ཀུན་དུ་ཆགས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒལ་བར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་འདམ་རྫབ་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བ་དེར་བྱིང་བ་སྐྱབས་མེད་པ་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐུགས་ བརྩེ་བ་དང་ལྡན་པས་དམ་པའི་ཆོས་བསྟན་པའི་ཕྱག་བརྐྱང་ནས་སྐལ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དྲངས་སོ།།འདི་ནི་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། དེ་ནི་སྟོན་པ་ན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བསྟན་པས་འཁོར་བའི་འདམ་རྫབ་ལས་འགྲོ་བ་དྲངས་ཀྱི། རྫུ་འཕྲུལ་དང་དམ་པ་སྦྱིན་པ་དང་མཐུས་ནི་ མ་ཡིན་ནོ།།དོན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སྟོན་པས་ན་ཇི་བཞིན་དོན་སྟོན་པའོ། །དེ་ལྟར་བདག་དང་གཞན་ལ་ཕན་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མགོས་གཏུགས་པའོ། །ཇི་བཞིན་དོན་སྟོན་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྟན་བཅོས་རབ་བཤད་བྱ། སློབ་མ་འཆོས་པའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་སོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཆོས་མངོན་མཛོད་འདིར་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན། ཆོས་མངོན་ཤེས་རབ་དྲི་མེད་རྗེས་འབྲང་བཅས། །དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར འབྱེད་པའོ།།དྲི་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའོ། །རྗེས་འབྲང་བཅས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཁོར་དང་བཅས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཅན་རྣམས་ལ་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་རེ་ཞིག་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པའོ། །བརྡར་བཏགས་པ་ནི། དེ་ཐོབ་བྱ་ཕྱིར་གང་དང་ བསྟན་བཅོས་གང་།།གང་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐོས་པ་དང་། བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་ཤེས་རབ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་འཁོར་དང་བཅས་པའོ། །བསྟན་བཅོས་གང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་དེ་དག་འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེའི་ཚོགས་སུ་ གྱུར་པས་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་རང་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་སོ། །དེ་བས་ན་འདི་ནི་དོན་དམ་པའི་ཆོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ན་ ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ཡི་དོན་འདིར་ཡང་དག་ཆོས་ཕྱིར་རམ། །འདི་ཡི་གནས་དེ་ལ་ནི་ཆོས་མངོན་མཛོད། །བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་དོན་གཙོ་བོ་ཇི་ལྟ་བ་རྣམས་འདིར་ཆུད་པས་དེ་ལྟར་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་དེའི་མཛོད་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་དེ་ལས་འདི་ཕྱུང་བས་བསྟན་ བཅོས་འདིའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་དེ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ན་ཆོས་མངོན་པ་དེ་ཉིད་འདིའི་མཛོད་ཡིན་ནོ།

印度语为《阿毗达磨俱舍论释》，藏语为《阿毗达磨藏论释》。第一卷。
顶礼文殊童子。
顶礼于彼已断尽一切黑暗，从轮回泥沼中救度众生，如实开示义理者。
今当善说论典阿毗达磨藏。
欲造论者，为令了知自师功德殊胜，故首先宣说功德而作礼敬。'彼者'是指佛世尊。
由彼或以彼断除黑暗故为断除黑暗。于一切处以一切方式断除黑暗故为断尽一切黑暗。无明为障碍见真实义故称为黑暗。佛世尊已得对治，于一切所知成为不复生法，故为永断。因此称为断尽一切黑暗。
如是以圆满利己功德赞叹后，复以圆满利他功德赞叹彼世尊说：'从轮回泥沼中救度众生'。轮回因是众生恒常执著之处且难以超越，故成为泥沼。对于沉溺其中无有救护者，世尊以大悲心宣说正法伸出援手，随其根机而救度。
此说明是利他之方便，即以如实正确开示而从轮回泥沼中救度众生，而非以神通、布施及威力。
由如实无倒开示义理故称为如实开示义理者。
如是具足如是圆满利己利他功德者，向彼顶礼，即以头面接触。
向如实开示义理者顶礼已，当作何事？答曰：'当善说论典'。为教导弟子故为论典。
何为论典？答曰：'阿毗达磨藏'。此中何为阿毗达磨？
'阿毗达磨者，无垢慧及随行。'其中慧者，即择法。无垢者，即无漏。随行者，即具眷属。如是则说无漏五蕴为阿毗达磨，此等是胜义阿毗达磨。
世俗施设则是：'为得彼故，所有及论典。'所有者，即闻所生、思所生、修所生及生得之有漏慧及眷属。论典者，亦因是为获得彼等无漏慧之资粮故称为阿毗达磨。
就词义而言，由能持自相故为法。因此，此是趣向胜义法涅槃或法相故为阿毗达磨。阿毗达磨已说讫。
云何此论为阿毗达磨藏？'由此摄彼义，或彼为此处，故名阿毗达磨藏。'阿毗达磨论之主要义理皆摄于此，故此论如彼之藏。或由从彼引出此，故彼阿毗达磨为此论之处，因此彼阿毗达磨即是此之藏。

།དེ་བས་ན་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་དོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན། འདི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སུས་བསྟན་ན། གང་གི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཆོས་མངོན་པ་འཆད་པར་གུས་ཤེ་ ན།སྨྲས་པ། ཆོས་རྣམས་རབ་ཏུ་རྣམ་འབྱེད་མེད་པར་ཉོན་མོངས་རྣམས། །གང་ཕྱིར་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ། །འཇིག་རྟེན་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་པའི་རྒྱ་མཚོ་འདིར། །འཁྱམས་ཏེ་དེ་ཕྱིར་འདི་ནི་སྟོན་པས་གསུངས་ཞེས་གྲག་།གང་གི་ཕྱིར་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་མེད་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཉེ་བར་ ཞི་བར་བྱ་བའི་ཐབས་མེད་ལ།ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་འདིར་འཇིག་རྟེན་འཁྱམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དེའི་དོན་དུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་མངོན་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པ་མེད་པར་ནི་སློབ་མས་རབ་ཏུ་ རྣམ་པར་དབྱེ་བར་མི་ནུས་སོ།།གང་དག་ཆོས་མངོན་པ་བསྟན་པས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཆོས་རྣམས་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །འདི་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ འདུས་བྱས་རྣམས་ཟག་བཅས།།ལམ་གྱི་བདེན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་དེ་དག་ལ། ཟག་རྣམས་ཀུན་དུ་རྒྱས་པར་འགྱུར། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཟག་པ་མེད་ པ་རྣམས་གང་ཞེ་ན།ཟག་མེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། །འདུས་མ་བྱས་རྣམ་གསུམ་ཡང་སྟེ། །རྣམ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་དང་ནི་འགོག་པ་གཉིས། །གཉིས་གང་ཞེ་ན། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་འདུས་མ་བྱས་གསུམ་པོ་དེ་དག་ དང་།ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཟག་པ་ཀུན་དུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ལ་ནམ་མཁའ་མི་སྒྲིབ་པ། །ནམ་མཁའ་ནི་སྒྲིབ་པ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་གང་དུ་གཟུགས་འགྲོར་རུང་བའོ། །སོ་སོར་ བརྟགས་པའི་འགོག་པ་གང་བྲལ་ལ།།གང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བརྟགས་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་སྟེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །དེས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ འགོག་པ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པའོ།།ཅི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་པ་གཅིག་ཁོ་ནའམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞིག་ཡིན། སོ་སོ་རེ་རེ་ཡིན། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བའི་རྫས་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་བྲལ་བའི་རྫས་རྣམས་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ། །སོ་སོར་ བརྟགས་པའི་འགོག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།སྐྱེ་ལ་གཏན་ཏུ་བགེགས་བྱེད་པ། །སོ་སོར་བརྟགས་པས་འགོག་མིན་གཞན། །མ་འོངས་པའི་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བ་ལ་གཏན་དུ་བགེགས་སུ་གྱུར་པ་བྲལ་བ་ལས་གཞན་པའི་འགོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ འགོག་པ་སྟེ།དཔེར་ན་གཟུགས་གཅིག་ལ་སྐྱེས་བུའི་མིག་ལྷག་པར་ཞེན་པ་ན་གང་དག་གཟུགས་གཞན་རྣམས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་འདས་པས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་རྣམས་ལ་ཡང་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་དག་འདས་པའི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པའི་མཐུ་ མེད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པ་དེ་ནི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་འཐོབ་པོ།།འདུས་མ་བྱས་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལམ་མ་གཏོགས་པའི་འདུས་བྱས་རྣམས་ཟག་བཅས་ཞེས་གང་སྨྲས་པ་ལ། འདུས་བྱས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། །འདུས་བྱས་པའི་ཆོས་དེ་ཡང་། །གཟུགས་ སོགས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྟེ།གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ཏེ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་འདུས་ཤིང་ཕྲད་ནས་བྱས་པ་ནི་འདུས་བྱས་རྣམས་སོ།

因此这部论典是《阿毗达磨藏》。为何要宣说阿毗达磨?最初是谁宣说的?为何论师恭敬地解释阿毗达磨?
答曰:因为若无诸法的详细分别,就没有息灭烦恼的方法。世间被烦恼所困,漂泊于轮回大海中,因此传说是佛陀宣说此法。
因为若无诸法的详细分别,就没有息灭烦恼的方法,而众生因烦恼漂泊于此轮回大海中。因此,为了详细分别诸法的目的,传说是导师佛世尊宣说了阿毗达磨。若无阿毗达磨的教授,弟子就无法详细分别。
那么,通过阿毗达磨教授而应当详细分别的诸法是什么呢?答曰:诸法有漏无漏。这是对一切法的简略宣说。
其中,什么是有漏法?答曰:除道谛外的有为法是有漏。除了道谛以外的其他有为法都是有漏法。为什么呢?因为诸漏在其中增长。
已说完有漏法。什么是无漏法?无漏道谛和三种无为法。什么是三种?虚空和二种灭。
什么是二种灭?择灭和非择灭。如是,虚空等三种无为法和道谛是无漏法,因为诸漏不在其中增长。
如是已说三种无为法中,虚空是无障碍。虚空的自性是无障碍,是色法可以运行的空间。
择灭是对所断法的离系。对有漏法的离系即是择灭,是对苦等圣谛反复观察的择法,是殊胜的智慧。由此所获得的灭即是择灭。
是否对一切有漏法都只有一个择灭?答曰:不是。那是什么?是各别的。有多少种结缚,就有多少种离系。
已说完择灭。永远遮止生起的是非择灭。永远遮止未来诸法生起的灭,异于离系的灭,即是非择灭。
譬如当一个人的眼根专注于一个色法时,其他色法、声、香、味、触已经过去,缘于这些境的五识身也不能生起,因为它们没有缘过去境的能力。因此,由于缺少条件而获得它们的非择灭。
已说完三种无为法。关于前面所说除道谛外的有为法是有漏的说法,什么是有为法?有为法即是色等五蕴。
色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。这些是有为法,是由诸缘和合而造作的有为法。

།དེ་ཉིད་དུས་དང་གཏམ་གཞི་དང་། །ངེས་པར་ འབྱུང་བཅས་གཞིར་བཅས་དང་།།དེ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་སོ། །སོང་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་འགྲོ་བར་འགྱུར་པའི་ཕྱིར་རམ། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཟོས་པའི་ཕྱིར་དུས་སོ། །གཏམ་ནི་ངག་གོ། །དེའི་གཞི་ནི་མིང་སྟེ། དོན་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་ནི་གཏམ་གྱི་གཞི་ ཞེས་བྱའོ།།ངེས་པར་འབྱུང་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། །རྒྱུ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཞིར་བཅས་དག་སྟེ། གཞིའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་ཚིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སོ།།ཡང་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད་ནི། གང་དག་ཟག་དང་བཅས་དེ་དག་།ཉེར་ལེན་ཕུང་པོ། །འདིས་ཅི་ཞིག་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ཉིད་ཡིན་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་མ་ཡིན་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། ཟག་པ་མེད་པའི་འདུས་ བྱས་རྣམས་སོ།།དེ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། དཔེར་ན་རྩཝ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་པའམ། དེ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་མི་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་དེ་དག་ལས་ཉེ་བར་ལེན་པ་འབྱུང་བས་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ལྗོན་ ཤིང་བཞིན་ནོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཉིད། འཐབ་བཅས་ཀྱང་ཞེས་བྱ་སྟེ། འཐབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཏེ། བདག་དང་གཞན་ལ་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་འཐབ་བཅས་དག་སྟེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །འཇིག་རྟེན་ལྟ་གནས་ སྲིད་པའང་ཡིན།།འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །འདི་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་བས་ཀུན་འབྱུང་ངོ་། །འཇིག་པས་ན་འཇིག་རྟེན་ནོ། །འདི་ལ་ལྟ་བ་ཕྲ་རྒྱས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བའི་གནས་སོ། །འབྱུང་བས་ན་སྲིད་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་དོན་དང་མཐུན་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་སྨྲས་པ་དེ་ལ། གཟུགས་ནི་དབང་པོ་ལྔ་དང་དོན། །ལྔ་དང་རྣམ་རིག་མ་ཡིན་ཉིད། །དབང་པོ་ལྔ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །དོན་ལྔ་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་གང་ ཡིན་པ་གཟུགས་དང་།སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་སྙེད་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ་གང་དག་མིག་ལ་སོགས་པ་སྨྲས་པ་དེ་དག་ནི། མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་དང་བ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན། །གང་དག་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ སོགས་པའི་རྟེན་གཟུགས་དང་བའི་བདག་ཉིད་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ།མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དོན་ལྔ་པོ་རྣམས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།གཟུགས་རྣམ་གཉིས་ལ། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དོ།།རྣམ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་སོ། །དེ་ལ་ཁ་དོག་ནི་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །གཞན་དག་ནི་དེའི་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །དབྱིབས་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དེ། རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕྱ་ལེ་པ་མ་ཡིན་པའི་བར་དག་གོ། །ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད་ རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་གཉིས་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་དང་། རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་དང་ནི། །ཟིན་པ་དང་མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སེམས་ཅན་དང་ སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་སྟེ་རྣམ་པ་བཞིའོ།།དེ་ཡང་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་མི་འོང་བའི་བྱེ་བྲག་ལས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །རོ་རྣམ་དྲུག་དང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངར་བ་དང་། །སྐྱུར་བ་དང་། ལན་ཚྭ་དང་། ཚ་བ་དང་། ཁ་བ་དང་། །བསྐལ་བར་དབྱེ་བ་ལས་སོ།

彼之自性与言论基，及出离与所依基，彼自性者即是有为法。已去、正去、将去故，或为无常性所吞噬故为时。言论即是语言。其基即是名，由能执持具义之事物故，有为即是言论之基。出离即是决定出离，即是一切有为之涅槃。由此等具有彼故为具出离。由具有因故为具所依，以所依声是因之词故。如是彼等即是有为法之异名。
复次彼等有为法中，诸有漏者即是取蕴。此成何义？诸取蕴者即是蕴，然亦有非取蕴者，即无漏有为法。其中取即是诸烦恼。由从彼生故为取蕴，譬如草薪之火，或由依彼故如王之臣。或由从彼等生起取故为取蕴，如花果树。
彼等有漏法，亦名具诤。诤即是诸烦恼，以害自他故。由随眠住于其中故为具诤，如同有漏。彼等即是苦与集，世间见处及有。由违背诸圣故为苦。由从此生起诸苦故为集。由坏灭故为世间。由见随眠住于此故为见处。由生起故为有。如是此等即是有漏法之随顺义异名。
于所说五蕴中，色即五根五境及无表色。五根即眼、耳、鼻、舌、身根。五境即彼等眼等之境，色、声、香、味、触及无表色，如是即是色蕴。其中所说眼等者，眼等即净色，彼为识之所依。凡是眼识等所依净色自性五者，依次应知即是眼、耳、鼻、舌、身。已说五根。
当说五境。其中首先，色有二种。色即是色处。二种即是显色与形色。其中显色即青等四种。余者从彼差别而出。形色有八种，即从长等乃至非显露。复次彼色处即有二十种，由显色与形色二者青黄等差别分为十二种，及分为八种故，如其次第。声有八种，从有执受及无执受大种所生，能诠有情及非有情四种。彼复由可意及不可意差别成八种。味有六种，即由甜、酸、咸、辛、苦、淡分别。

།དྲི་རྣམ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ ང་བ་གཉིས་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྟན་བཅོས་དག་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འབྱུང་སྟེ། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། དྲི་ང་བ་དང་། དྲི་མཉམ་པའོ། །རེག་བྱ་བཅུ་གཅིག་བདག་ཉིད་དོ། །རེག་པར་བྱ་བའི་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནི་བཅུ་གཅིག་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་། འཇམ་པ་ཉིད་དང་། རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། ལྕི་བ་ཉིད་དང་། གྲང་བ་དང་། ཡང་བ་ཉིད་དང་། བཀྲེས་པ་དང་། སྐོམ་པའོ། །དབང་པོ་ལྔ་པོ་དང་དོན་ལྔ་དག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་འདི་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་གཡེངས་སེམས་མེད་པའི་ཡང་། དགེ་དང་མི དགེ་རྗེས་འབྲེལ་བས།།འབྱུང་བ་ཆེ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ། །དེ་ནི་རྣམ་རིག་མིན་ཞེས་ཟེར། །སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་ནོ། །སེམས་མེད་པའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཡིན་ནོ། །ཡང་ ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་རྣམ་པར་མ་གཡེངས་པ་དང་།སེམས་དང་བཅས་པའི་ཡང་ཡིན་པར་མངོན་ནོ། །དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཁས་པ་དང་མི་མཁས་པའོ། །རྗེས་འབྲེལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་ནོ། །འཐོབ་པའི་རྒྱུན་ཡང་འདི་ལྟ་བུ་ཡོད་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེད་ པ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུར་བྱས་པའི་དོན་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ།།དེ་ནི་རྣམ་རིག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དེའི་མིང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གཟུགས་དང་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཟེར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ། །མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་བྱུང་བའི་གཟུགས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའོ། །གང་དག་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྒྱུར་བྱས་པ་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་དག་ནི་ སའི་ཁམས་དང་།ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་ཁམས་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཁམས་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་རྣམས་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཁམས་དེ་དག་གི་ལས་ནི་ཅིར་གྲུབ་རང་བཞིན་ནི་ཅི་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འཛིན་པ་ལ་སོགས་ལས་སུ་གྲུབ། །འཛིན་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། སྨིན་པ་དང་། རྒྱས་པ་སྟེ། ལས་འདི་རྣམས་ནི། ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་གི་ཁམས་དེ་དག་གི་ལས་སུ་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གྲུབ་བོ། །རང་བཞིན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ། ས་དང་གཤེར་དྲོ་གཡོ་བ་རྣམས། །སའི་ཁམས་ནི་སྲ་བའོ། །ཆུའི་ཁམས་ནི་གཤེར་བའོ། །མེའི་ཁམས་ནི་དྲོ་བ་ཉིད་དོ། །རླུང་གི་ཁམས་ནི་གཡོ་བའོ། ། ས་ལ་སོགས་པ་དང་། སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེ་བྲག་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད་ཀྱིས། །ཁ་དོག་དབྱིབས་ལས་ས་ཞེས་བརྗོད། །འདི་ལྟར་ས་སྟོན་པ་ན་རེ་ཁ་དོག་དང་། དབྱིབས་ལ་སྟོན་ཏོ། །ས་ལ་ཇི་ལྟ་བར་ཆུ་དང་མེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཉིད་ལས བརྗོད་དོ།།རླུང་ཁམས་ཉིད། རླུང་གི་ཁམས་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་འཇིག་རྟེན་དག་ན་རླུང་ཞེས་འདོགས་སོ། །དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ཁ་དོགས་དང་དབྱིབས་ལས་ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རླུང་ལ་ཡང་རླུང་སྔོན་པོའོ། །རླུང་ཟླུམ་པོའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གང་དག་ གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་རང་བཞིན་སྨྲས་པ་དེ་དག་ཉིད།།དབང་པོ་དོན་རྣམས་དེ་ཉིད་ལ། །སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་དག་བཅུར་འདོད་དོ། །སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དག་སྟེ། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནས་ལུས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་དུའོ། །ཁམས་རྣམ་པར་ གཞག་པ་ནི་ཁམས་བཅུ་དག་སྟེ།མིག་གི་ཁམས་ནས། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། དེའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།

所谓四种香是：由于香气好闻和臭气这两种是相等和不相等的缘故。在论典中出现三种：香气好闻、臭气和中等的香气。
触有十一种自性。可触物质的自性有十一种：四大种以及柔软性、粗糙性、沉重性、寒冷、轻盈性、饥饿和口渴。五根和五境已经解释完毕。
现在要解释无表色，它是这样说的：'即使心散乱和无心，由善与不善相续，以大种为因，这就称为无表色。'所谓'心散乱'是指其他的心。'无心'是指无想定和灭尽定。'即'字表明也包括心不散乱和有心的情况。'善与不善'是指善巧和不善巧。'相续'是指相续不断。由于也有这样的得的相续，为了区别而说'以大种为因'。由于生起等是因的事物，'为因'的含义就是因的意思。
'这就称为无表'中的'称为'是为了让人知道它的名称，虽然是色法和作用的自性，但因为不像表色那样让他人了解，所以称为无表色。'称'是表明这是论师的话。简而言之，表色和由定所生的善与不善色法就是无表色。
那些说'以大种为因'的大种是什么呢？大种就是地界、水界、火界和风界。这样，这四界就称为四大种。
又问这些界的作用是什么，自性是什么？答：'成就持等作用'。持、摄、熟、长这些作用分别是地、水、火、风界的作用。自性按顺序是：'坚湿暖动等'。地界是坚硬性。水界是湿润性。火界是暖热性。风界是动性。
地等和地界等有什么区别呢？'世间言说中，由色形说为地'。这样，说地时是指颜色和形状。如同地一样，水和火也是世间言说中由颜色和形状来表述。'即风界'。就是风界的那个本身，在世间称为风。虽然如此，就像世间言说中由颜色和形状来表述那样，对风也说'蓝色的风'、'圆形的风'。大种已经解释完毕。
那些说是色蕴自性的，'于根境等中，许为处界十'。处的建立是十处：从眼处和色处到身处和触处。界的建立是十界：从眼界到色界和身界及触界。色蕴及其处界建立已经解释完毕。

།ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཚོར་བ་མྱོང་བ་སྟེ། བདེ་ བ་དང་།སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་ཚོར་བའི་ཕུང་པོའོ། །འདུ་ཤེས་ནི་མཚན་མར་འཛིན་པའི་བདག་ཉིད་དེ། གང་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། རིང་པོ་དང་། ཐུང་ངུ་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་དང་། མཛའ་བོ་ དང་།དགྲ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མར་འཛིན་པ་འདི་ནི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ། །བཞི་ལས་གཞན་ནི་འདུ་བྱེད་ཕུང་། །གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འོག་ནས་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ལས་གཞན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ ཕུང་པོའོ།།འདི་དག་ལས་གསུམ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་སྟེ། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་ནི་རིག་བྱེད་མིན། འདུས་མ་བྱས་སུ་བཅས་པ་ནི། །ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་ཞེས་བྱ། །དེ་ལྟར་ན་རྫས་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་སུ་ བསྟན་ཏོ།།རྣམ་ཤེས་སོ་སོ་རྣམ་རིག་པ། །ཡུལ་དང་ཡུལ་སོ་སོ་ལ་དམིགས་ཤིང་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུའོ། །གང་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཕུང་པོ་བཤད་པ་དག་སྐྱེ་མཆེད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི།ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་དེ་ཡིན། ཁམས་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཡང་དེ་ཉིད་དེ། ཁམས་བདུན་དག་ཏུའང་འདོད་པ་ཡིན། །བདུན་པོ་དག་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ཡིད། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་ ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུའོ།།དེ་ལྟར་ན་འདིར་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་དག་དང་། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་རྣམ་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་དག་དང་། ཁམས་བཅུ་དག་གོ། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དག་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་སོ། །འོ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི ཚོགས་དྲུག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོར་བཤད་ན་འདིར་དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་གང་ཡིན་ཞེ་ན།གཞན་ནི་གང་ཡང་མེད་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད། དྲུག་པོ་འདས་མ་ཐག་པ་ཡི། །རྣམ་ཤེས་གང་ཡིན་དེ་ཡིད་དོ། །འདས་མ་ཐག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་དང་གང་ཡིན་པ་དེ་ དང་དེ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ཕར་འགྱུར་བ་དང་། འབྲས་བུ་དེ་ཉིད་གཞན་གྱི་ས་བོན་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དྲུག་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་གཅིག་འདུས་པའི་ཕྱིར་རྫས་ཉིད་དུ་ནི་ཁམས་བཅུ་བདུན་ནམ་ བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ན།ཅིའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། དེ་ལྟ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་། དྲུག་པའི་རྟེན་ནི་རབ་བསྒྲུབ་ཕྱིར། །ཁམས་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འདོད། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་གི་གནས་དག་ནི་མིག་གི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ན། དྲུག་པ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་གནས་གཞན་མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་དེའི་གནས་རབ་ཏུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་གནས་དང་། གནས་པ་དང་། དམིགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པས་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ སོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་དག་གིས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཀྱིས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །མདོར་བསྡུས་ཏེ་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི། །ཕུང་པོ་དང་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། །ཁམས་གཅིག་གིས་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡུས། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ སྐྱེ་མཆེད་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པར་རིག་པར་བྱའོ།

应当说受等，其中受即是感受，乐受、苦受以及非乐非苦受三种感受是受蕴。想是执取相的本质，即执取青、黄、长、短、男、女、亲友、怨敌、快乐、痛苦等相，这是想蕴。
除四者外是行蕴。除色、受、想和下文所说的识蕴之外的诸行即是行蕴。
此中三者即受、想、行蕴，在处和界的建立中是无表色。并包括无为法，称为法处法界。如是，此七种实法即是法处和法界所摄。
识是各别了别。缘各别境而了别即是识蕴。其又有六识聚，从眼识乃至意识。如是所说识蕴，在处的建立中，也是意处，在界的建立中也是彼，且许为七界。
七者是什么呢？六识与意。从眼识界乃至意识界与意界。
如是，此处宣说五蕴、十二处及十八界。除无表色外的色蕴是十处和十界。受等诸蕴、无表色及无为法是法处和法界。识蕴是意处、六识界及意界。
若问：既然说六识聚是识蕴，此处除彼等外的意界是什么？答：虽无他者，然彼等六识刚灭无间的识即是意。任何刚刚灭去的识即称为意界，如同彼子成为他人之父，彼果成为他者之种一样。
如是，六识界与意界互相摄入，故实法唯十七界或十二界，为何建立为十八界？虽然如此，为成立第六识的所依，许为十八界。五识界的处所是眼界等，第六意识界则无他处，为成立其处所故说意界。
如是，由处所、能住及所缘的建立而成十八界。其中诸蕴摄一切有为法，诸取蕴摄一切有漏法，处和界摄一切法。
略说当知：蕴及处与界，一者摄一切。应知色蕴、意处及法界摄一切法。

།ཡང་འདི་ལྟར་བསྡུ་བ་དེ་ནི། །གང་དང་གང་ནས་འབྱུང་ཡང་རུང་། །གང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། །གཞན་གྱི་དངོས་པོས་ནི་མ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་དངོས་དང་མི་ལྡན་ཕྱིར། །ཆོས་གཞན་ གྱི་དངོས་པོ་དང་མི་ལྡན་པས།དེ་བས་ན་གང་དང་མི་ལྡན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་པར་ནི་མི་རུང་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དང་། མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དག་གིས་བསྡུས་ཏེ། དེའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེའི་ངོ་བོ་དང་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དག་གཉིས་གཉིས་ཡོད་པས་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པ་གཉིས་མོད་ཀྱི། །རིགས་དང སྤྱོད་ཡུལ་རྣམ་པར་ཤེས།།འདྲ་བའི་ཕྱིར་ན་ཁམས་གཅིག་ཉིད། །དེ་ལ་རིགས་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་ཡང་མིག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱོད་ཡུལ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་གའི་ཡུལ་གཟུགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདྲ་བ་ནི་གཉི་ག་ཡང་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་གི་ གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ།དེ་བས་ན་མིག་གི་ཁམས་ནི་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །མཛེས་པའི་ཕྱིར་ན་གཉིས་འབྱུང་སྟེ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ཁམས་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་གནས་མཛེས་པའི་ཕྱིར་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་མིག་དང་། རྣ་བའི་རྟེན་གཅིག་པ་དང་། སྣའི་བུ་ག་གཅིག་ཏུ་གྱུར་ན་ཤིན་ཏུ་མི་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་ཀྱི་དོན་ཅི་ཡིན་པ་འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྤུངས་དང་སྐྱེ་སྒོ་རིགས་ཀྱི་དོན། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད ཁམས་རྣམས་ཡིན།།སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་དོན་ཏོ། །སྐྱེ་བའི་སྒོའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་དོན་ཏོ། །རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་ཁམས་ཀྱི་དོན་ཏོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟོན་པར་མཛད་ཅེ་ན། གདུལ་བྱ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། རྨོངས་དབང་དང་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར། །ཕུང་པོ་ལ་སོགས་གསུམ་བསྟན་ཏོ། །གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །སེམས་ཅན་རྨོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཁ་ཅིག་ནི་རིལ་པོས་བདག་ཏུ་འཛིན་པས་སེམས་ལས་འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་རྨོངས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་ཉིད ལའོ།།ཁ་ཅིག་ནི་གཟུགས་དང་སེམས་གཉི་ག་ལའོ། །དབང་པོ་དག་ཀྱང་གསུམ་སྟེ། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། འབྲིང་དང་། རྟུལ་པོའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། གཞུང་བསྡུས་པ་དང་། བར་མ་དང་། རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་དང་། སྐྱེ་ མཆེད་དང་།ཁམས་གསུམ་བསྟན་པ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཞན་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོར་གཅིག་ཏུ་བྱས་ལ། ཚོར་བ་དང་འདུ་ཤེས་དག་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་ཤེ་ན། སྨྲས་པ། རྩོད་པའི་རྩ་བདག་དང་ནི། །འཁོར་བའི་རྒྱུ་ཕྱིར་རིམ་གྱི་ཕྱིར། ། སེམས་འབྱུང་དག་ལས་ཚོར་བ་དང་། །འདུ་ཤེས་ལོགས་ཤིག་ཕུང་པོར་བསྟན། །རྩོད་པའི་རྩ་བ་དག་ནི་གཉིས་ཏེ། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དག་སྟེ། ཚོར་བ་རོ་མྱང་བའི་དབང་གིས་འདོད་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའི ཕྱིར་དང་།འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་དབང་གིས་ལྟ་བ་རྣམས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཁོར་བའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་ཡང་དེ་དག་ཡིན་ཏེ། ཚོར་བ་ལ་ཞེན་པ་དང་། འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་ནི་འཁོར་རོ། །གང་ཡང་ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུའོ། །གནས་སྟོན་པའི་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཡང་ འདི་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་དེ་ཉིད་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།

再者，这样的归摄，不论从何处生起，都应当了知是以自性而归摄，而非以他法的体性。为什么呢？因为不具有他法的体性。由于不具有其他法的体性，所以不能以不具有的法来归摄。比如眼根是由色蕴、眼处、界、苦谛、集谛所摄，因为是它的自性。由于不具有其他自性，所以不被其他蕴等所摄。
那么，眼、耳、鼻各有两个，是否应成为二十一界呢？不会，因为虽然眼等有两个，但由于种类、境界、识相同的缘故，所以是一界。其中种类相同是指两者都是眼的自性；境界相同是指两者的对境都是色；识相同是指两者都是一个眼识的所依，因此眼界是一个。耳和鼻也同样如此。
虽然是一界，但为了美观而有两个。如果不这样，若眼耳只有一个依处，鼻只有一个孔，就会非常难看。
蕴、界、处已经解说完毕。现在要说明蕴、处、界的含义：蕴是积聚义，处是生门义，界是种类义。
为什么世尊要从蕴等三个方面来教导呢？是为了所化众生，由于愚痴、根器、信解三种差别，所以宣说蕴等三种。三是指三种。众生有三种愚痴：有些对心所法愚痴而执著整体为我，有些对色法愚痴，有些对色法和心两者都愚痴。根器也有三种：利根、中根、钝根。信解也有三种：信解略说、中等、广说。这些分别对应蕴、处、界三种教说。
为什么其他心所法都归入行蕴，而受和想却单独立为蕴呢？答：由于是诤论根本、轮回因缘以及次第的缘故，所以在诸心所中将受和想单独立为蕴。诤论的根本有二：贪著欲乐和执著见解。这两者的主要原因分别是受和想：由于受的味著而贪著欲乐，由于想的颠倒而产生诸见。它们也是轮回的主要因：由于贪著感受和想的颠倒而轮回。还有蕴的次第因缘。由于安立次第的缘故，应知这两者被单独立为蕴，这将在后面详细解说。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཁམས་དག་ཏུ་ནི་འདུས་མ་བྱས་བཤད་ལ། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་ནི་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དག་ཏུ་འདུས་མ་བྱས། །དོན་དུ་མི་རུང་ཕྱིར་མ་བཤད། ། དེ་ཕུང་པོ་དག་གི་ནང་དུ་བརྗོད་ན། རེ་ཞིག་དེ་གཟུགས་མ་ཡིན་ཞིང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དོན་དུ་མི་རུང་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བ་ནི་མི་ནུས་སོ། །དོན་དུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་དྲུག་པ་བརྗོད་པར་ཡང་ག་ལ་ནུས་ཏེ། སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོ་ཞེས་བཤད་ན། འདུས་མ་བྱས ནི་སྤུངས་པའི་དོན་དུ་མི་འཐད་དོ།།ཡང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དངོས་པོ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་ལ། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བའི་དངོས་པོ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་ན། འདུས་མ་བྱས་ནི་དོན་དུ་མི་རུང་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་ཡང་མ་ ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་མ་བཞག་གོ། །ཕུང་པོའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་དག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རིམ་ནི་རགས་དང་ཀུན་ཉོན་མོངས། །སྣོད་སོགས་ཁམས་ཀྱི་དོན་ལས་སོ། །གཟུགས་ནི་ཐམས་ཅད་པས་རགས་པ་དང་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཅན་མ་ ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཚོར་བ་ནི་རྒྱུ་བ་རགས་པ་སྟེ།འདི་ལྟར་ངའི་ཀླད་པ་ལ་ཚོར་རོ། །ངའི་ཀླད་པ་ཕྱེད་ལ་ཚོར་རོ། །ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདུ་ཤེས་ནི་གཉིས་པས་ཆེས་རགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་བས་ནི་འདུ་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གང་ཆེས་རགས་པ་དེ་སྔར་བཤད་དོ། །ཡང་ ན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཅན་གྱི་འཁོར་བ་ན་སྐྱེས་པ་དང་།བུད་མེད་དག་གཟུགས་ལ་ཕན་ཚུན་མངོན་པར་དགའ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་ཚོར་བའི་རོ་མྱང་བ་ལ་ཆགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆགས་པ་དེ་ཡང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དག་གིས་སོ། །སེམས་ དེ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ།།ཡང་ན་སྣོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱིས་ཏེ། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་སྣོད་དང་། ཟས་དང་། ཚོད་མ་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཟབ་པོ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན་ཁམས་ལས་ཏེ། འདོད་ པའི་ཡོན་ཏན་གཟུགས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ།།ཚོར་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་རྣམས་སོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་མོ། །འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའོ། །དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པས་འདི་ དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་དག་སྟེ།ཕུང་པོའི་གོ་རིམས་ནི་ཞིང་དང་ས་བོན་ལྟ་བུའི་གོ་རིམས་སུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕུང་པོ་རྣམས་ནི་ལྔ་ཁོ་ན་སྟེ་མི་ཉུང་མི་མང་ངོ་། །དེ་བས་ན་དེ་དག་ནི་ཆེས་རགས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུའི་རིམ་པ་དང་། ཟས་དང་ཚོད་མ་ལྟ་བུར་གྱུར་ པ་དང་།དེས་ཁམས་གཉིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་ཀྱི་རྒྱུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་ནི། འདུ་བྱེད་རྣམས་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཕུང་པོར་བྱས་སོ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་གོ་རིམས་དག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ གོ་རིམས་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། ད་ལྟའི་དོན་ཕྱིར་དང་པོ་ལྔ། །མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔའི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟའི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་པོར་བཤད་དོ། །ཡིད་ནི་མ་ངེས་ཏེ། ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་ད་ལྟར་རོ། །ཁ་ཅིག་གི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་དང་དུས་མ་ཡིན་པའོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་ དོན་ཕྱིར་བཞི།།དང་པོར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ལྔ་རྣམས་ལས་ཀྱང་བཞི་ལྔར་བཤད་པ་ནི་ཡུལ་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། །རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་དག་གོ། །རེས་འགའ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །རེས་འགའ་ནི་གཉི་གའོ། །གཞན་ནི་རིང་ དང་རབ་མྱུར་འཇུག་།ཡང་ལྷག་མ་གཞན་ནི་ཅི་རིགས་པར་རིང་བ་དང་། རབ་ཏུ་མྱུར་བར་འཇུག་པས་སྔར་སྨོས་ཏེ། མིག་དང་། རྣ་བ་ནི་ཡུལ་རིང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་པས་སྔར་སྨོས་སོ། །དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་། མིག་ནི་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། རླུང་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་མཐོང་ཡང་དེའི་སྒྲ་མི ཐོས་པས།དེའི་ཕྱིར་དེ་སྔར་སྨོས་སོ།

又为何处所和界中说无为法，而蕴中不说无为法呢？'蕴中无为法，因不相应故未说。'若将其说入蕴中，首先它既非色也非乃至识，因为不相应的缘故，即无法归摄其中。因为不相应，也无法说为第六蕴，因为蕴的含义是积聚，而无为法不能成立为积聚义。
又为了知晓烦恼事，故说取蕴，为了知晓烦恼和清净事，故说蕴，而无为法因不相应故二者皆非，因此不立于其中。蕴的建立已经说完。
次第是依粗重和烦恼，器等界义而立。色是最为粗重且有碍故。在非色法中，受是粗重运行，如说'我头部感受'，'我半个头部感受'。想比第二更粗重。比识蕴则是行蕴，因此越粗重者越先说。
或者，在无始轮回中，男女互相贪爱色，他们也贪著受的味著，那贪著又因想颠倒而起，那颠倒又因诸烦恼而起。心是有烦恼的，故依烦恼次第而立。
或者依器等义，色等蕴如器、食物、调味品、作者和深奥。或者依界，欲界以色区分，禅定以受区分，无色三处以想区分，有顶以行区分。识住于彼等中，此等即识住处，蕴的次第是为显示如田地和种子的次第。
因此蕴唯有五，不多不少。所以它们是依最粗重、烦恼因次第、如食物调味品、以及由此区分二界的缘故，而将受、想从诸行中分出为蕴。
应说眼等六界和处的次第，由说此也即是其境和识的次第。此六者中，'现在义故前五先'，眼等五的境是现在故先说。意则不定，有些境是现在，有些境是三世及非时。
'所造义故四'，连接'先'字。五中说四五是因为境是所造色的缘故。身的境不定，有时是大种，有时是所造色，有时是二者。'余远速行故'，其余依远近和迅速运行而先说，眼耳因境远故第二说。其中眼能见极远处，如远处风动能见而不闻其声，故先说。

།སྣ་དང་ལྕེ་ནི་རིང་པོ་ལ་འཇུག་པ་མེད་མོད་ཀྱི། དེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་སྣ་རབ་ཏུ་མྱུར་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་སྔར་སྨོས་ཏེ། ལྕེ་ཟས་དང་མ་ཕྲད་པ་ཉིད་དུ་དྲི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཇི་ལྟར་གནས་བཞིན་རིམ། །ཡང་ན་ལུས་འདི་ལ་མིག་གི་རྟེན་ནི་དང་པོ་ན་ གནས་སོ།།དེའི་འོག་ན་ནི་རྣ་བའི་འོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་སྣའིའོ། །དེའི་འོག་ན་ནི་ལྕེའིའོ། །ལུས་ཀྱི་ནི་ཕལ་ཆེར་དེའི་འོག་ནའོ། །ཡིད་ནི་དེ་དག་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཡུལ་ན་མི་གནས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། །དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ནི་ཇི་ལྟར་གནས་པ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་གཅིག་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན་ལ།ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཆོས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་གཅིག་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཁྱད་པར་དོན་དང་གཙོ་བོའི་ཕྱིར། །ཆོས་མང་མཆོག་རྣམས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་དང་ནི། ། གཅིག་ནི་ཆོས་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། །ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་ཡུལ་ཅན་དུ་ཡུལ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ཐ་དད་པ་ཡིན་གྱི་བསྡུས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ལ་གང་མིག་ལ་སོགས་པར་ནི་མ་བཤད་ཅིང་། གཟུགས་ནི་ཡིན་ལ་དེའི་མིང་གཞན་མ་སྨོས་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡང་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ལག་པ་ལ་སོགས་པའི་རེག་པ་དག་གིས་རེག་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བ་དང་། བསྟན་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི ནི་འདི་ནའོ།།ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་བསྟན་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་དག་ན་ཡང་དེ་ནི་གཟུགས་སོ་ཞེས་གྲགས་ཀྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་འདིར་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་མང་པོ་ རྣམས་བསྡུས་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲར་སྤྱིར་རྗོད་པར་བྱེད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡང་བསྡུས་ཏེ། གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་དག་ལས་ཀྱང་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་དམིགས་ན། ཅི་དེ་རྣམས་འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་ བསྡུས་སམ་འོན་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན།འདི་དག་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་དག་།གང་རྣམས་ཐུབ་པས་གསུངས་དེ་དག་།དེ་དག་ཚིག་གམ་མིང་ན་ཡང་། །གཟུགས་སམ་འདུ་བྱེད་དག་ཏུ་འདུས། །གང་དག་ གི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གསུང་དག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་དེ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དག་གིས་བསྡུས་སོ།།གང་དག་གི་མིང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་སོ། །ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་བསྟན་བཅོས་ཚད་ཅེས་ཟེར། །རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་ ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པའི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།དེ་ནི་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་གོ། །ཡང་གཞན་དག་ན་རེ། ཕུང་སོགས་བཤད་པ་རེ་རེའོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་དང་། བདེན་པ་དང་། ཟས་དང་། བསམ་གཏན་ དང་།ཚད་མེད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་བཤད་པ་ རེ་རེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ནི། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་མཐུན་པར་གསུངས། །འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་དང་། ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་ཁྲི་ཐ་དད་པས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་གསུངས་སོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།

虽然鼻和舌不会延长伸展，但由于这两者中鼻子感知更为迅速，所以先提到鼻子，因为舌头在未接触食物时就能感知气味。或者说是按照位置的顺序。或者说在这个身体中，眼睛的所依处在最上方，其下是耳朵的所依处，再下是鼻子的所依处，再下是舌头的所依处，身体的大部分在其下方。意识依赖于这些器官，且不住于境，这些次第是按照它们所处的位置而定的。
再者，为什么在这十个属于色法自性的处中，一个被说为色处，而所有的都是法的自性时，一个却称为法处呢？回答：由于特殊含义和主要性，以及包含众多殊胜法的缘故，一个称为色处，一个称为法处。
什么是特殊含义呢？就是说，这十二处是作为能取所取而建立的，应当了解它们是各自独立的，而不是合并的。对于眼等所特指的，凡是未说为眼等，而是色法且未提及其他名称的，应知为色处。或者说色处是主要的，因为它有障碍性，可以被手等触碰而显现色法，可以指示，因为可以说'这个在这里'，'某某在那里'。在世间中也是以此为色法而闻名，其他则不然。
正是由于特殊含义，才说一个为法处，而不是全部。此外，这里包含了受等众多法，因此用'法'这个词来总称。也包含了最殊胜的法——涅槃，而在其他处中则没有。
在经中也提到蕴、界、处等其他分类，那么这些是被这些所包含还是应当理解为不同的呢？是被这些所包含，而不是不同的。首先，'佛陀所说的八万法蕴，这些都包含在语言或名称中，归入色蕴或行蕴。'其中作为佛语本质的那些被色蕴所摄，作为名称本质的则被行蕴所摄。
那么法蕴的数量是多少呢？有人说是论典的量。有些人说法蕴就是阿毗达磨论的量，也就是六千。其他人说，每一种蕴等的解说都是一法蕴。蕴、界、处、缘起、谛、食、禅定、无量、无色、解脱、胜处、遍处、菩提分、神通、无碍解、愿智、无烦恼等的每一种解说都是一法蕴。
为对治诸行为而相应宣说法蕴。也就是说，由于众生有贪欲、嗔恚、愚痴、我慢等八万种不同的行为，为了对治这些，世尊宣说了八万法蕴。

།ཇི་ལྟར་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བརྒྱད་ཁྲི་བོ་དེ་དག་ཕུང་པོ་ལྔ་དག་ཏུ་བསྡུས་པ། དེ་བཞིན་གཞན་ཡང་ཅི་རིགས་པར། །ཕུང་པོ་སྐྱེ་མཆེད་ཁམས་རྣམས་ནི། །རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་སྤྱད་དེ། །ཇི་སྐད་བཤད་པར་བསྡུ་བར་བྱ། །གང་ཡང་མདོ་ གཞན་དག་ལས།ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་གཞན་གསུངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་བསྟན་བཅོས་འདིར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་དེ་དག་གི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ལེགས་པར་སྤྱད་ནས་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་འདི་དག་ཉིད་དུ་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་ སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་སོ། །ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་རྣམས་ལས་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་སོ། །འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་ པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་སོ།།ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་བཞི་རྣམས་ནི་ཕུང་པོ་བཞིའི་རང་བཞིན་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་སོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ལྔ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་སོ། །དེ་འཁོར་རྣམས་དང་བཅས་ན་ནི་སྒྲ་དང་། ཡིད་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ལས་འདུ་ ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ནི་དྲི་དང་རོའི་སྐྱེ་མཆེད་མེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།།འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁམས་མང་པོ་པའི་མདོ་ལས། ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་བསྟན་པ་དེ་དག་ ཀྱང་ཅི་རིགས་པར་བསྡུ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེར་གང་དག་སའི་ཁམས་ལ་སོགས་པ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དུ་བསྟན་པ་ལ། འདི་དག་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་མ་བཤད་ན་དེ་ཅི་ནམ་མཁའ་ཉིད་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ སུ་རིག་པར་བྱའམ།སྨྲས་པ། དེ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་དང་། །ཁ་དང་སྣ་ལ་སོགས་པ་ཡི། །བུ་ག་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཞེས་བྱ། །བུ་ག་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་ལྟ་བུར་རིག་པར་བྱ། དེ་ནི་སྣང་དང་མུན་པ་གཉིས། །ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེ་ན། །བུ་ག་ནི་སྣང་བ་དང་མུན་པ་གཉིས་ ལས་གཞན་དུ་གཟུང་དུ་མེད་དོ།།དེ་ཉིད་ཐོགས་པས་ཉེ་བར་བསྐོར་བའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཐོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསགས་པར་གནས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་གནོད་པ་བྱར་རུང་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཏེ་དེས་ཉེ་བར་བསྐོར་བའོ། །ཡང་ན་དེ་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་གཟུགས་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐོགས་ པ་མེད་པའོ།།གཟུགས་གཞན་ལ་ཉེ་བར་བསྐོར་བ་ཡང་ཡིན་པས་ཐོགས་པ་མེད་པས་ཉེ་བར་བསྐོར་བའོ། །རྣམ་ཤེས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ། །རྣམ་ཤེས་ཁམས་ཡིན་སྐྱེ་བའི་རྟེན། །ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་མི་བྱ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཁམས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི། སྐྱེ་བའི་རྟེན་ཡིན་པར་འདོད་དེ། དེ་ དག་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ནས་འཆི་བའི་སེམས་ཀྱི་བར་དུ་སྐྱེ་བའི་གཞིར་གྱུར་པ་སྟེ།ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་ཁམས་བཞི་བོ་ངག་ནི་རེག་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །ལྔ་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་འདུས་སོ། །དྲུག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཁམས་བདུན་རྣམས་སུ་འདུས་སོ།།སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་རྣམས་བཀོད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ལས་བསྟན་དུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་དུ། བསྟན་དུ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། བསྟན་ཡོད་འདིར་ནི་གཟུགས་གཅིག་པུ། །གཟུགས་འདི་ནི་འདི་ནའོ། །ཆེ་གེ་མོ་ཞིག་ནའོ་ཞེས་ དེ་བསྟན་པར་ནུས་པས།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟན་དུ་མེད་པར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ།

如同八万法蕴归纳为五蕴那样，其他的也应当如理，蕴处界等，善巧了知其自相，应当如所说归纳。其他经中所说的蕴、界、处等，在此论中也应当善巧了知其自相，如所说归纳于蕴等中。首先，关于戒等五蕴，戒蕴为色蕴所摄，其余诸蕴为行蕴所摄。
遍处十处中，八处因其本性为无贪性故，为法处所摄。若连同眷属，因其本性为五蕴性故，为意处和法处二者所摄。胜处诸处亦复如是。遍处中，空无边处、识无边处等四处，因其本性为四蕴性故，为意处和法处二者所摄。
解脱五处，因其本性为慧性故，为法处所摄。若连同眷属，则为声处、意处、法处所摄。二处中，无想有情处因无香处和味处，故为十处所摄。非想非非想处，为意处和法处二者所摄。
如是，《多界经》中所说的六十二界，也应当如理了知归纳。其中从地界乃至识界所说，若不解释此二者的相，那么是否应当了知虚空即是虚空界，一切识即是识界？
答曰：不是这样。如门、窗、口、鼻等孔隙，称为虚空界。何为孔隙？即明暗二者。如何了知？孔隙除明暗二者外不可别得。即是被有对色所围绕的色，有对即是积聚而住。因极易受损故为色，为其所围绕。或者，因于此中其他色无有对碍故为无对。亦为其他色所围绕，故为无对所围绕。
有漏识是识界，为生的所依。为何不说无漏？因为彼六界是生的所依，从结生心乃至死心为生的所依，无漏法则不如是。因此如是，四界语即摄于触界中。第五摄于色界中。第六摄于七识界中。
处界已说讫。复次，此十八界中，可示现者几何？不可示现者几何？此中唯色可示现。因可说'色在此'、'色在某处'，故余者说为不可示现。

།ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཐོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ཐོགས་དང་བཅས་པ་གཟུགས་ཅན་བཅུ། །གང་འདི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཁམས་བཅུ་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་ཐོགས་པ་དང་ བཅས་པ་ཡིན་པས།བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། ལུང་བསྟན་མིན་བརྒྱད། བརྒྱད་པོ་དག་གང་ཞེ་ན། གང་འདི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་བཅུ་བཤད་པ། དེ་ཉིད་ལས། ། གཟུགས་དང་སྒྲ་མིན་དབང་པོ་ལྔ་རྣམས་དང་། །དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བའི་དངོས་པོར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གཞན་རྣམ་གསུམ། གཞན་ཁམས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བདུན་ནི་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །གཞན་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་ཆགས་པ་ལ་ སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་།ཀུན་ནས་བསླང་བ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ནི་དགེ་བའོ། །ཆགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་མི་དགེ་བའོ། །གཞན་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ དང་སྒྲའི་ཁམས་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་པས་བསྡུས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ ལས་འདོད་པ་དང་།གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། འདོད་ཁམས་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །གཏོགས་པ་ནི་མ་བྲལ་བ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་བཅུ་བཞིའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་ཁམས་བཅུ་ བཞི་རྣམས་ཏེ།དྲི་དང་རོ་དང་སྣ་དང་ནི། །ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་ཁམས་མ་གཏོགས། །དེ་ནི་དྲི་དང་རོ་གཉིས་མེད་དེ། དེ་གཉིས་ནི་ཁམ་གྱི་ཟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེའོ། །དེ་བས་ན་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྣ་དང་ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་མེད་དོ། ། གཟུགས་མེད་གཏོགས་པ་ཡིད་དང་ནི། །ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཁམས། །གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ནི་དེར་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ན་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དང་། གནས་དང་། དམིགས་པ་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡང་མེད་དོ། །ཟག་པ དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། གང་དག་ཡིད་དང་། ཆོས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་བཤད་པ་དེ་དག་ནི། དེ་གསུམ་ཟག་བཅས་ཟག་པ་མེད། །གང་དག་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། ། གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་བཅས་སོ། །ལྷག་མ་ཁམས་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་དུ། རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ནི་དུ། རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་མེད་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན། རྟོག དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པ་ནི།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔ་ཡིན། །འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་རྣམ་གསུམ་མོ། །ཐ་མ་གསུམ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་རྣམས་ཏེ། གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས པ་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ན་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ།

有几个是有碍的，有几个是无碍的？有碍的是十个色法。凡是由色蕴所摄的十界，它们是有碍的，其余八界是无碍的。
有几个是善的，有几个是不善的，有几个是无记的？八个是无记的。哪八个？就是前面所说的十个有碍法中，除去色和声，五根以及香、味、触这八界，因为不能判定为善或不善，所以是无记的。
其余的是三种。其余的十界可以是善的、不善的和无记的。其中七识界，若与无贪等相应则是善的，若与贪等相应则是不善的，其余的是无记的。
法界中，若是贪等的自性、与之相应、由之引发的，以及择灭，是善的。若是贪等的自性、与之相应、由之引发的，是不善的。其余的是无记的。
色界和声界，若是由身语表业所摄、由善不善心所引发的，则是善或不善的。除此之外的是无记的。善等性质已经说完。
在这十八界中，属于欲界、色界、无色界的各有几个？全部都属于欲界。'属于'的意思是未离，即与欲界相应的意思。
色界有十四个。在色界中有十四界，除去香、味、鼻识和舌识界。这是因为那里没有香和味两种，因为这两种是段食，已经离开对它们的贪欲的人才会生在那里。因此，由于没有所缘，也就没有鼻识和舌识。
属于无色界的是意界、法界和意识界。已经离开色贪的人会生在那里，因此那里没有十种色性的界，以及作为处所和所缘的五识界。
有几个是有漏的，有几个是无漏的？所说的意界、法界和意识界，这三者既可以是有漏也可以是无漏。其中，凡是道谛和无为法所摄的是无漏的，其余的是有漏的。其余的界都是有漏的。其余十五界一定是有漏的。
有几个是有寻有伺的，有几个是无寻唯伺的，有几个是无寻无伺的？五识界是有寻有伺的。这些恒常与寻伺相应。最后三界有三种。最后三界是指意界、法界和意识界，这三者有三种情况：其中意界、意识界以及除了寻伺之外的与法界相应的法，在欲界和初禅中是有寻有伺的，在殊胜禅中是无寻唯伺的。

།དེའི་གོང་མ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་གི་དཔྱོད་པ་ནི་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དཔྱོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་གི་དཔྱོད་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་མ་བཤད་ན་དེ་ཇི་སྐད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། དཔྱོད་པ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར ལྡན་པའི་ཕྱིར་དཔྱོད་པ་མེད་ཅིང་རྟོག་པ་ཙམ་ཡིན་ནོ།།ལྷག་མ་གཉི་ག་སྤངས་པའོ། །ལྷག་མ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་བཅུ་པོ་རྣམས་ཏེ། །དེ་དག་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་མེད་པའོ། །གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་རྣམས་ རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན།ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ངེས་པར་རྟོག་དང་རྗེས་དྲན་པའི། །རྣམ་པར་རྟོག་པས་རྣམ་མི་རྟོག་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རང་བཞིན་དང་། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་། རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །དེ་དག་ལ་ རང་བཞིན་གྱི་རྟོག་པ་ནི་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཁྲི་རྐང་པ་གཅིག་པ་ལ་རྐང་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་ནི་འོག་ནས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་སྟོན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡང་ གཞན་དག་གི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན།རིམ་བཞིན་དུ། དེ་ཡིད་ཤེས་རབ་མ་མཉམ་དང་། །ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ ངེས་པར་རྟོག་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ།།ཡིད་ཀྱི་དྲན་པ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་རྗེས་སུ་དྲན་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། །དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། དམིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། དམིགས་བཅས་སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་ ནོ།།མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་པོ་དེ་དག་ནི་ཡུལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པའོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་བཅུ་དག་དང་། །ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི། དམིགས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ། མ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། མ་ཟིན་པ་དགུ། དགུ་གང་ཞེ་ན། གང དག་དམིགས་པ་དང་བཅས་པར་བཤད་པ་བདུན་དང་།བརྒྱད་པའི་ཕྱོགས་དང་བཅས་པར་བཤད་དེ། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་རྣམས་དང་སྒྲ། །དེ་ལྟར་ན་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། སྒྲའི་ཁམས་ཏེ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་པོ་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཟིན་པ་ དང་མ་ཟིན་པ་སྟེ།དེ་ལ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཟིན་པ་ཡིན་ནོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་རྣམས་ནི་མ་ཟིན་པའོ། །གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དབང་བོ་དང་ཐ་ མི་དད་པ་རྣམས་ནི་ཟིན་པའོ།།གཞན་དག་ནི་མ་ཟིན་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། རྩ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་དང་། བ་སྤུ་དང་། སོ་དག་གི་དང་། ཕྱིས་དང་གཅིན་དང་མཆིལ་མ་དང་། སྣབས་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པ་དག་གི་དང་། ས་དང་རྡོ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གིའོ། །ཁམས་རྣམས་ལས་བྱུང་ བའི་རང་བཞིན་ནི་དུ།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། རེག་བྱ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའོ། །དེ་ལས་འབྱུང་བ་ནི་བཞིའོ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ནི་འཇམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ། འབྱུང་བདག་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་ དགུ་པོ་ནི།།འབྱུང་གྱུར་དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དང་། ཡུལ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་དོ།

与其上述不相应的一切，以及殊胜禅定的寻是无寻无伺的。寻由于没有第二寻，以及与伺相应的缘故，恒时是无寻唯伺。欲界和初禅的伺若不在这三种之中解说，那应当如何说呢？由于没有两种伺，以及与寻相应的缘故，是无伺唯寻。其余是舍弃二者。其余是色界十种，它们由于不相应的缘故，恒时是无寻无伺。
如果五识聚有寻有伺，为何说无分别呢？由决定分别和随念的分别而无分别。分别有三种：自性、决定分别和随念分别。其中有自性分别而无其他，因此称为无分别，如同说独脚床为无脚一样。其中自性分别和伺是下文从心所中所说的内容。
其他的自性是什么样呢？依次为：意慧不等持及一切意念。与意识相应的慧称为意慧。非等持称为不等持，这是决定分别。一切等持和非等持的意念是随念分别。
有所缘的有几种？无所缘的有几种？有所缘的是七心界。眼、耳、鼻、舌、身、意识界和意界，这七心界由于执取对境的缘故是有所缘。法界的一分也是有所缘，即心所的自性。其余十种色法和法界中的不相应法是无所缘。
有执受的有几种？无执受的有几种？无执受有九种。九种是什么？即前述有所缘的七种加上第八分，如是七界及法界和声界这九种是无执受。其余九种有二种情况：有执受和无执受。
其中眼、耳、鼻、舌、身的现在者是有执受。过去和未来者是无执受。色、声、香、味、触界现在与根不相离者是有执受。其他是无执受，即除根以外的发、毛、齿等，大小便、唾液、鼻涕、血等，以及土石等。
界中属于大种的有几种？属于所造的有几种？触有二种：大种和所造。其中大种有四种。所造有柔软等七种，因为依于大种而有。其余九种色法是所造，即五根界和四境界都是所造性。

།ཆོས་ཁམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་སྟེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་པོ། །བསྩགས་པ་ རྣམས་ནི་དུ།བསྩགས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་བཅུ་ནི་བསྩགས་པའོ། །དབང་པོ་ལྔའི་ཁམས་དག་ཡུལ་ལྔ་དག་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་འདུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྩགས་པའོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་རྣམས་ལས་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་། གཅད་པར་བྱ་བ་ནི་ གང་ཞིག་།སྲེག་པར་བྱེད་པ་ནི་གང་། བསྲེག་པར་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་།འཇལ་བར་བྱེད་པ་ནི་གང་། གཞལ་བར་བྱ་བ་ནི་གང་ཞིག་ཅེ་ན། གཅོད་བྱེད་གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད། །ཕྱི་རོལ་ཁམས་ནི་བཞི་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགྲ་སྟ་དང་། ཤིང ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།།ཇི་ལྟར། གཅོད་བྱེད་གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད། །ཕྱི་རོལ་ཁམས་བཞི་ཡིན་པ་ལྟར། །དེ་བཞིན་བསྲེག་བྱ་འཇལ་བའོ། །དེ་ཉིད་བསྲེག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་འཇལ་བར་བྱེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །སྲེག་དང་འཇལ་ལ་མི་མཐུན་སྨྲ། ཁ་ཅིག་ནི་ཁམས་བཞི་ པོ་དེ་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་དང་།གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ནི་མེའི་ཁམས་ཉིད་སྲེག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཕྱི་བ་ཉིད་གཞལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁམས་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་དུ། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ། རྒྱུ་མཐུན་པ་ ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་དུ།རྫས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་དུ། སྐད་ཅིག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པར་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། །རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་ནང་གི་ལྔ། །རེ་ཞིག་མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་ཁམས་ལྔ་པོ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་ བ་ཡང་ཡིན་ནོ།།སྒྲ་ནི་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཡོད་ཀྱི། རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་སྒྲ་མ་ཡིན། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོད་དགུར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ཐོགས་པ་མེད་བརྒྱད། བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་དང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །བརྒྱད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་དོ། །ཐོགས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་རྣམ གསུམ།གཞན་ནི་ལྷག་མ་བཞི་སྟེ། གཟུགས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡིན། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན། །རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །རྫས་དང་ལྷན་ཅིག་།འདུས་མ་བྱས་ནི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྫས་ སོ།།དེ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དག་ལ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་རྫས་དང་ལྡན་པའོ། །ཐ་མ་གསུམ། སྐད་ཅིག་པ་སྟེ། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་ཚོགས་ ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་སེམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་སོ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། ། འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། གང་མིག་གི་ཁམས་ཀྱིས་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་འཐོབ་པ་ན། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱིས་ཀྱང་དེའམ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པ་མིག་གི་ཁམས་ཀྱང་དེའམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། མིག་དང་ནི། རྣམ་པར་ཤེས་ཁམས་སོ་སོ་དང་། ། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ནི་འཐོབ་པའང་ཡོད། །རེ་ཞིག་སོ་སོ་བ་ཡང་ཡོད་དེ། འདོད་པའི་ཁམས་ན་རིམ་གྱིས་མིག་གི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོ་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེ་བ་ན་མིག་གི་ཁམས་ཀྱིས་ཡིན་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

法界中有一部分是由生起所形成的，称为无表色。因此，其他的已确定不是二者。
问：积聚的有几种？非积聚的有几种？答：色法十种是积聚。五根界和五境界是由极微聚集而成，故为积聚。
问：在十八界中，能割的是什么？所割的是什么？能烧的是什么？所烧的是什么？能称量的是什么？所称量的是什么？答：能割和所割，外界有四种。色、香、味、触，即斧头和木头等。
如同能割和所割，是外界四种一样，烧和称量也是如此。即是所烧，也是能称量。
对于烧和称量有不同说法。有些说这四界即是能烧和所称量。有些说火界是能烧，外界是所称量。
问：诸界中，异熟生的有几种？等流生的有几种？同类因生的有几种？实有的有几种？刹那的有几种？答：异熟生和等流生的是内五界。首先，眼等五内界是异熟生，也是等流生。
声是等流生和同类因生，而非异熟生声。为什么？因为随欲而转。
同类因生和异熟生的无碍八种。八种是什么？七识界和法界，由相应因和遍行因所生的是同类因生。由异熟因所生的是异熟生。第八界所生的是没有的。因为无碍等是不存在的。
其他三种。其他是指余下四种，即色、香、味、触界。这些既是异熟生，也是等流生，也是同类因生。
与实有俱。无为法为了显示实有。这也存在于法界中，因此法界的一部分是与实有相应的。
最后三种。刹那性的是意界、法界和意识界，在无漏的最初法智忍位中一刹那不是同类因生，因此称为刹那性。其中，苦法智忍的心相应是意界和意识界。与之俱生的是法界。
这应当观察：当以眼界得不得时，以眼识界也是如此吗？或者以眼识界的任何所属眼界也是如此吗？答：眼和识界各别和俱时得也有。首先也有各别的，即在欲界中次第得眼根，以及从无色界死后生于第二禅等处时，是以眼界而非以眼识界。

། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱིས་ནི་ཡིན་ལ། མིག་གི་ཁམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་དག་སྟེ། མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དང་། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ནའོ། །ཅིག་ཅར་གཉི་གས་ལྡན་པར འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་དེ།གཟུགས་མེད་པ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་རྣམ་པ་འདི་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །ཁམས་རྣམས་ལས་ནང་གི་རྣམས་ནི་དུ། ཕྱི་རོལ་གྱི་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། ནང་གི་བཅུ་གཉིས། བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ལ་སོགས། མ་གཏོགས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་དང་གནས་དྲུག་སྟེ་ཁམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ནང་གིའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་ཁམས་དྲུག་ནི་ཕྱི་རོལ་གྱིའོ། །ཁམས་རྣམས་ལ་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། དེའི་བརྟེན་པ་དང བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན།རེ་ཞིག་ངེས་པར། ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བརྟེན་པ་དང་བཅས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་ཡུལ་དུ་གང་ངེས་ལ། གལ་ཏེ་དེར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་སྐྱེས་པའམ་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་ལ། ཆོས་ཀྱི་ཁམས་གང་ལ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་མཐའ་ཡས་པ་སྐྱེས་པའམ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་གང་ཡང་མེད་དེ།འདི་ལྟར་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པའི་སེམས་འདི་ངེས་པར་སྐྱེ་སྟེ་དེ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མ་གཏོགས་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། སྐད་ ཅིག་པ་གཉིས་པའི་དམིགས་པར་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བས་དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ནི་རྟག་པར་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ།།ལྷག་མ་ནི་དེའི་རྟེན་དང་བཅས་པ་ཡང་། ཡང་གི་སྒྲས་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་འདི་ཅི་ཞིག་།གང་ཞིག་རང་གི་ ལས་མི་བྱེད།།གང་རང་གི་ལས་བྱེད་པ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པར་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་མིག་གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་བའམ་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མིག་ལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་རང་གི་ཡུལ་ལ་བྱེད་པས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མིག་གང་གིས་གཟུགས་རྣམས་མ་མཐོང་བར་འགགས་པའམ། འགོག་པའམ། འགག་པར་འགྱུར་བའམ། གང་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཉིད་དེ་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ། །ཡང གཟུགས་རྣམས་ནི་མིག་གིས་མཐོང་བའམ་ལྟ་བའམ་ལྟ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དག་ནི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའོ།།དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། གང་རྣམས་མ་མཐོང་བ་ཉིད་དུ་འགགས་པ་དང་། འགོག་པ་དང་། འགག་པར་འགྱུར་བ་དང་། གང་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རེག་བྱའི་བར་དུ་ཡང་རང་གི་དབང་པོས་བྱེད་པས་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བ བཞིན་ནོ།།ཁམས་རྣམས་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་ཅན། བཅུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་ཡིན། །ལྔ་ཡང་། ཡིན་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ལྔའོ། །ཐ་མ་ གསུམ་རྣམ་གསུམ།དེ་ལ་བག་ལ་ཉལ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བ་དང་། དེའི་འཐོབ་པ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ།

眼识界是存在的，而眼界不存在的情况也有，即生于第二禅等处的众生，他们现前眼识，从那里死后转生到下界时。同时具有两者的情况也有，即从无色界死后转生到欲界和梵天世界时。两者都不是的情况即除了这些情况之外。
在诸界中，内界有几个，外界有几个？内界有十二个。哪十二个？除了色等，六识和六处，这十二界是内界。色等六境界是外界。
在诸界中，有所依的有几个，彼所依的有几个？首先确定，所谓法界是有所依的。某识的境是确定的，如果在那里该识已生或将生的法境，称为有所依。对于法界，无量意识已生或将生，没有任何例外，如是一切圣者对一切法必定生起无我之心，而且除了自性和俱生外，一切法都是所缘，第二刹那的所缘是一切法都会变化，因此法界恒常是有所依的。
其余的是彼所依的，也是有所依的。'也'字表示既是彼所依也是有所依。彼所依是什么？不能作自业者。能作自业的即说为有所依。其中，能见色或将见色的眼是有所依，如同眼界一样乃至意界也是由于对自境起作用而说。
彼所依是指未见色而已灭、正灭、将灭或具不生法性的眼，如是乃至身界也应了知。意界唯是不生法性，是彼所依。
又，为眼所见、正见或将见的诸色是有所依。彼所依有四种：即未见而已灭、正灭、将灭和不生法性者。如是乃至触界也应了知由各自根的作用而有所依和彼所依。
眼识等的有所依和彼所依性是生法和不生法性，故如意界。
在诸界中，见所断有几个，修所断有几个，非所断有几个？首先，十个有色界是修所断。五个也是，即五识界。最后三界有三种。其中，八十八随眠及其俱生法、得及眷属是见所断。其余有漏法是修所断。无漏法是非所断。

། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དང་། ངན་སོང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱང་འཕགས་པའི་ལམ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཞན་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་བསྡུ་ན། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་མཐོང་སྤང་མིན། །གཟུགས མིན་དྲུག་པས་མ་སྐྱེས་མིན།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཆུང་ཟད་ཀྱང་མེད་ལ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་དང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཡང་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཡང་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་གཟུགས་ཡིན་ན་བདེན་པ་རྣམས་ལོག་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར། དེ་བས་ན་དེ་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་དྲུག་པ་ཞེས་བྱ། དེ་ལས་གཞན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དྲུག་པ་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །གང་དེ་ཡང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མེད་དོ། །ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ནི་དུ། ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། མིག་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཕྱོགས ནི།།ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པ་བརྒྱད། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བ་ལྔ་རྣམས་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། རྣམ་པ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ལྟ་བའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ལྟ་བ་མ་ ཡིན་ནོ།།དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ལྔ་པ་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དགེ་བའོ། །སློབ་པའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལྟ་བ་ནི་སློབ་ པའིའོ།།མི་སློབ་པ་ནི་མི་སློབ་པའིའོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པ་ལྡན་པ་འབའ་ཞིག་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་མཚུངས་སྐྱེས་བློ། །ངེས་རྟོག་མེད་ཕྱིར་ལྟ་མ་ཡིན། །ངེས་པར་རྟོག་པ་ནི་ལྟ་བ་སྟེ་ངེས་པར་སེམས་ པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ན།རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་དེ་ལམ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་མིག་ཀྱང་ངེས་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཉིད་ན་ཇི་ལྟ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་དོན་གྱིས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། མིག་ནི་གཟུགས་རྣམས་ལྟ། གལ་ཏེ་མིག་གིས་གཟུགས་ མཐོང་ན།།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཞན་དང་ལྡན་པ་ན་ཡང་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མིག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར། བརྟེན་བཅས། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་དེའི་ཚེ་མཐོང་གི་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་མིག་དེ་ཉིད་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ ཤེས་པས་མཐོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ངེས་པར་བྱ་མི་ནུས་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་རེ་ལྡེས་བར་ཆོད་པ། །མི་མཐོང་། གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མཐོང་བ་ཡིན་ན་དེ་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། རེ་ལྡེ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཐོགས་པ་ མེད་པས།རེ་ལྡེ་ལ་སོགས་པས་བསྒྲིབས་པ་ལ་ཡང་མཐོང་བ་ཞིག་ན་མི་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པའི་མིག་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་གི་དེ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་གཅིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ལྟའམ་འོན་ཏེ་གཉི་གས་ཤེ་ན། འདི་ལ་ངེས་པ་ མེད་དེ།མིག་ནི་གཉི་གས་མཐོང་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། གསལ་བར་མཐོང་ཕྱིར། འདི་ལྟར་གཉི་ག་ཕྱེ་ན་རབ་ཏུ་གསལ་བར་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མིག་གཉི་གས་ཀྱང་མཐོང་ངོ་། །ཡང་ཇི་ལྟར་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་ནས་སམ་འོན་ཏེ་མ་ཕྲད་པར་ཞེ་ན། མིག་ དང་ནི།ཡིད་དང་རྣ་བ་མ་ཕྲད་ཡུལ། །ལྷག་མ་སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས། །ཞེས་བྱ་བ། གསུམ་གཞན། ཡུལ་དང་ཕྲད་ནས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

有人问：难道凡夫本身以及恶趣的身语业不是也与圣道相违而应当是见所断吗？答：这不是见所断，因为总的来说，非烦恼性非见断，非色非第六识所生。非烦恼性的丝毫也不是见所断，因为断善根者和离贪者也具有这些，所以凡夫性是非烦恼性的无记法。若是见断，则苦法忍也将成为凡夫性。
也非色法，因为身语业是色法，但不会颠倒诸谛的认知，所以它也不是见所断。也非第六识所生，因为意处称为第六，从其他处所生的不是从第六识所生，而是从五根所生。这些也都不是见所断。
问：在十八界中，哪些是见，哪些非见？答：眼界和法界是见。是哪些呢？答：有八种。即五见（身见等）、世间正见、有学见和无学见，这八种是法界所摄的见。其余诸法非见。
其中，身见等将在俱舍论第五品中解说。世间正见是与意识相应的有漏善慧。有学无漏见是有学的，无学见是无学的。
问：为何只说与意识相应的是世间见？答：因为与五识相应的慧，无决定故非见。决定思察是见的本质，而与五识俱生的慧不具此性质，所以不是见。
问：眼根也无决定性，为何是见？答：因为它能见色。若说眼能见色，则与其他识相应时也应能见。答：并非一切眼都能见，而是有所依托的眼，即当与识相应时才能见，其他情况则不能见。
若说是依托于眼的识在见，这也不能确定，为什么呢？因为被玻璃阻隔时就看不见。如果是识在见，因为识无障碍，即使隔着玻璃等也应该能见，但实际上看不见。所以是有所依的眼在见，而不是依托于眼的识在见。
问：是一只眼见色还是两只眼见色？答：这没有确定。如何知道是两眼见？因为见得更清楚。即当两眼都睁开时见得更清楚，所以是两眼都在见。
问：眼等诸根是接触境后见还是不接触而见？答：眼、意、耳三根不接触境，其余鼻、舌、身三根要接触境。

།ཡང་ཅི་མིག་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གིས་རང་གི་ཚད་དང་མཉམ་པའི་དོན་ལ་མགལ་མེའི་འཁོར་ལོ་བཞིན་དུ་མྱུར་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ རི་ལ་སོགས་པ་འཛིན་ཏམ།འོན་ཏེ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ལ་འཛིན་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གང་དག་ཡུལ་དང་ཕྲད་པར་བཤད་པ་དེ་དག་གིས་ནི། སྣ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱིས་ནི། །ཡུལ་ནི་མཉམ་པར་འཛིན་པར་འདོད། །དབང་པོའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་ཇི་སྙེད་པ་དེ་སྙེད་ཀྱིས་ཡུལ་ གྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་དང་།ཕྲད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྐྱེད་དོ། །མིག་དང་རྣ་བ་གཉིས་ནི་མ་ངེས་ཏེ་རེས་འགའ་སྐྲའི་རྩེ་མོ་མཐོང་ན་ནི་ཆུང་ངོ་། །རེས་འགའ་རྒུན་འབྲུམ་མཐོང་ན་ནི་མཉམ་མོ། །རེས་འགའ་མིག་ཕྱེ་བ་ཙམ་གྱིས་རི་ཆེན་པོ་མཐོང་ན་ནི་ཆེའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བས་ སྦྲང་བུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ།།ཡིད་ནི་ལུས་མེད་པས་འདིའི་ཚད་ཡོངས་སུ་དཔྱད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བར་གྱི་ཁམས་དྲུག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་།ཇི་ལྟར་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ད་ལྟའི་ཡིན་ཞིང་ཐ་མ་པའི་དུས་ གསུམ་ཡིན་པ་ལྟར་གནས་ཀྱང་དེ་ལྟ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར། ཐ་མའི་གནས་འདས། ཐ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེའི་གནས་ནི་འགགས་མ་ཐག་པའི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །ལྔ་རྣམས་ནི་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ཡང་། ཡང་གི་སྒྲས་ནི་འདས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། དེ་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་གནས་ནི་མིག་ཡིན་པ་ནས་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ལུས་ཡིན་པའི་བར་དུའོ། །དེ་དག་གི་འདས་པའི་གནས་ནི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉི་ག་ལ་རག་ལུས་ཏེ། སྐྱེ་ན་མིག་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་གནས་ཞེས བྱའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་གྱུར་པ་ལས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། །གནས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡིན། །ཁམས་དག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། མིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྱུར་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། གསལ་བ་དང་། མི་གསལ་ བའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ལ་སོགས་པ་གྱུར་པས་ནི་དེ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གནས་ཡིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལེགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དེ་དག་གིས་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ཡིན་གྱི།གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་གནས་ནི་མིག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཡིན་པ། དེའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་མ་ ཡིན་ཕྱིར།།རྣམ་ཤེས་དེའི་ཞེས་ངེས་པར་བཤད། །ཇི་ལྟར་ན་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་ལས་གཞན་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་བར་མི་ནུས་ལ། གཟུགས་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་རིག་པར་ བྱའོ།།དེ་བས་ན་གནས་སུ་གྱུར་པ་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བསྟན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྔ་བོ་ཆེའི་སྒྲ་དང་། ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ལུས་གང་ལ་གནས་ཏེ་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་ལྟ་བ་ན་ཅི་ལུས་དང་། མིག་དང་། གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་ས་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་གྱུར་ཏམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱིས་པ་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་མིག་གིས་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པར འགྱུར་རོ།

又，眼等这些是否如同火轮一般因快速趋入与自身量相等的境而执取山等，还是执取等量或不等量？对此，首先对于说是与境接触的那些，鼻等三者，认为是执取等量的境。有多少根尘，即由多少微尘与境的微尘接触而生识。眼耳二者则不确定，有时见到发梢则小，有时见到葡萄则等量，有时仅睁眼便见到大山则大。同样，耳朵听到蜜蜂等声音也应如是配合。意根无形，故不观察其量。眼识乃至意识所说的六界，是否如同天人境是现在的而最后的是三时那样安住呢？答曰：不是。如此，最后依处已过。最后是指意识，其所依是灭已的意根。五识既是与彼俱生，又字表示也是过去。其中眼识的俱生依处是眼根，乃至身识的是身根。它们的过去依处是意根。又，为何眼识依赖二者而生时，说是依止眼等而不是色等呢？因彼转变而变故，依处是眼等。就界而言，由眼等的转变而诸识转变，因随顺利益、损害、明了、不明了之故。由色等转变则不变，因此由于依赖彼故，彼即是依处而色等不是，这是正确的。
又，彼等了知色等时，为何称为眼识乃至意识，而不称为色识乃至法识呢？因为彼等的所依是眼等，故由不共故，定说为彼识。何为不共？除眼根外，其他不能成为眼识的所依，而色则也可成为意识的所缘。如是乃至身根也应了知。因此，由于是所依且不共故，说为彼等之识，而不说为色等识，如大鼓声和麦芽。又，依止何身而眼见诸色时，身、眼、色、识等是否唯属同一地，还是也有属于其他地？答曰：彼等皆有差别。欲界所生的自性眼见自地诸色时，一切皆成为自地所摄。

།དེ་ཉིད་རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན། ལུས་དང་གཟུགས་ནི་རང་གིས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མིག་ནི་དེའི་ས་པའི་འོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ཏུ་ལྟ་བ་ན་གཟུགས་ཀྱང་དེའི་ས་པའི་འོ། །རང་གི་གཟུགས་རྣམས་ལ་བསམ་ གཏན་གཉིས་པའི་མིག་གིས་ལྟ་བ་ན།ལུས་དང་གཟུགས་ནི་རང་གི་ས་པ་ཡིན་ལ། མིག་ནི་དེའི་ས་པའི་འོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་དག་ཏུ་ལྟ་བ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་གཟུགས་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ། ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའིའོ། །མིག་ནི་བསམ་གཏན་ གཉིས་པའི་ས་པའི་འོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ས་དག་ལ་ལྟ་བ་ན་མིག་དང་གཟུགས་ནི་དེའི་ས་པ་ཡིན་ལ་ལུས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའིའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་ མིག་གིས་དེའི་ས་པ་དང་།འོག་མའི་ས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་ཞིང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་ཡང་བདག་དང་གཞན་གྱི་མིག་གིས་བདག་དང་གཞན་གྱིས་པའི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །འདི་ནི་ངེས་པ་སྟེ། ལུས་ལ་ འོག་མའི་མིག་མ་ཡིན།།ལུས་དང་མིག་དང་གཟུགས་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་བར་ས་ལྔ་པོ་དག་གིའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ས་གཉིས་པའི་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་འོ། །དེ་ལ་ས་པ་གང་གི་ ལུས་ལ་དེའི་ས་པ་དང་ས་གོང་མ་པའི་མིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི།ས་འོག་མ་པའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ས་པ་གང་གི་མིག་ཡིན་པ་དེའི་ཡུལ་དུ་ནི་དེའི་ས་པའམ་ས་འོག་མ་པའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །མིག་གིས་གོང་མའི་གཟུགས་མ་ཡིན། ས་གོང་མའི་གཟུགས་ས་འོག་མ་པའི་མིག་གིས་མཐོང་བར་ནི་ནམ་ ཡང་མི་ནུས་སོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའང་གོང་མའི་ནི་མིག་གིས་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་ནི་འདིའོ། །ལུས་ནི་གཉི་ག་ཐམས་ཅད་དུ། །འདིའི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡུལ་ནི་སྟེང་དང་འོག་དང་རང་གིས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ ཡིན་ལ།ལུས་ཀྱང་ཐམས་ཅད་དུ་གཉི་གའི་འོ། །ཇི་ལྟར་མིག་དེ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ། དེ་བཞིན་རྣ་བ་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་ལ་འོག་མའི་རྣ་བ་མིན། །གོང་མའི་སྒྲ་ཡང་མི་ཐོས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའང་སྒྲ་ནི་འདིའོ། །ལུས་ནི་གཉི་གར་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། གསུམ་དག་ནི། ཐམས་ཅད་རང་གི་ས་པ་ཉིད། །སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཁམས་རྣམས་སོ། །ལུས་དང་རང་གི་ཡུལ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་ས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བ་མ་བྱས་པར་སྤྱིར་བསྟན་ནས། ཡང་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་དམིགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་རྩོམ་སྟེ། ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་འོག་དང་ནི། །རང་གི་ལུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཁམས་ཏེ། རེག་བྱ་ནི་རྟག་ཏུ་རང་གི་ས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་ལ་ལ་ནི་རང་གི་ས་པར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ལ་ལ་ནི་ས་འོག་མ་པའི་སྟེ། འདི ལྟར།བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཡིད་མ་ངེས་ཏེ། རེས་འགའ་ལུས་དང་། ཡིད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་མཚུངས་པའི་ཡིད་དུ་འགྱུར་རོ། །རེས་འགའ་སྟེང་དང་འོག་མའི་ས་པ་སྟེ། ས་ལྔ་པའི་ལུས་ལ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། སྐྱེ་ བའི་ཚེ་ཡིད་ལ་སོགས་པ་ཅི་རིགས་པར་ས་ཐམས་ཅད་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་དག་རྒྱ་ཆེར་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་སུ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཡང་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས། གང་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་གང་གིས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཉིས་ ཀྱིས་ཤེས་བྱ་ཕྱི་རོལ་ལྔ།།གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། དྲི་དང་། རོ་དང་། རེག་བྱའི་ཁམས་རྣམས་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། །ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞིང་། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ལ་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ།

当以初禅天眼观察自身诸色时，身体和色是自地的，而识和眼是彼地的。在初禅地观察时，色也是彼地的。以第二禅天眼观察自身诸色时，身体和色是自地的，眼是彼地的。第二禅观察初禅地时，识和色是彼地的，身体是欲界的，眼是第二禅地的。观察第二禅地时，眼和色是彼地的，身体是欲界的，识是初禅地的。同样，以第三禅和第四禅地的眼观察彼地和下地的诸色时也应如是配合，初禅等地所生者以自他之眼观察自他之色时也应随理配合。这是确定的：下地眼不能观上地身。身、眼、色是从欲界到第四禅地的五地所摄。眼识是二地所摄，即欲界和初禅地所摄。其中，某地之身可以有彼地及上地之眼，但不能有下地之眼。某地之眼其所缘境是彼地或下地之色。眼不能见上地色，上地之色永远不能被下地之眼所见。
识也不能以上地眼见，如同色一样。色是此地的。身在一切处皆通二者。'此'是指刚说的眼识的境界是上地、下地和自地的一切色，身也在一切处通二者。如同对眼的广泛解释，对耳也应如是了知：下地耳不能闻上地声，识也如是，声是此地的，身在一切处皆通二者，应广泛配合。
三者即鼻、舌、身界，一切皆是自地摄。身和自境及识都是自地摄，这是未作详细分别而总的说明，为了详细分别而开始特别说明：身识下地及自地。所谓身界，触永远是自地摄。身识有时是自地摄，如欲界和初禅所生者；有时是下地摄，如第二禅等地所生者。意则不定，有时成为身、意、识、法俱有意，有时是上地和下地摄。五地之身在入定和出生时，意等随理可以是一切地摄。这些详细内容将在定品中解说。
复次，在这十八界中，哪些是六识所知？答：外五由二所知。色、声、香、味、触界依次由眼、耳、鼻、舌、身识所领受，由意识所了知，如是每一界都是由二识所了知。

།ཁམས་ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཅིག་པུས་ཤེས་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ། མི་རྟག་པ་རྣམས་ནི་དུ་ ཞིག་ཅེ་ན།ཁམས་མཐའ་དག་རྟག་པ་ནི་གང་ཡང་མེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། འདུས་མ་བྱས་ཆོས་རྟག་པའོ། །དེས་ན་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་རྟག་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་མི་རྟག་པའོ། །དབང་པོ་ནི་དུ། དབང་པོ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་གང་དག་ནི། །བཅུ་ གཉིས་ནང་གིར་བཤད་དབང་པོ།།མདོ་ལས། མིག་ལ་སོགས་པ་ནས་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའི་བར་དུ་དབང་པོ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་གསུངས་པ། དེ་ལ་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་དང་། གསུམ་པོ་དག་གི་ཆ་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་ཡིན་ནོ།།མིག་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་བཅུ་གཉིས་རྣམས་ལ་ལྔ་པོ་རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་པ་དག་དང་། སེམས་ཀྱི་ཁམས་བདུན་རྣམས་ནི་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་སྟོན་ནོ། །ཁམས་ལྔ་པོ་ལྷག་མ་ དག་དང་།ཆོས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་པོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས་དངོས་པོ་དགོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དང་པོའོ།། །།དབང་པོ་རྣམས་བསྟན་པ་ལ། དབང་པོའི་དོན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། དབང་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་དེ་ དག་གང་ཞིག་གང་ལ་དབང་བྱེད་ཅེ་ན།ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་དོན་བཞི་ལ། །དབང་བྱེད། རེ་ཞིག་མིག་དང་རྣ་བ་གཉིས་དོན་བཞི་བཞི་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི་ལོང་བ་དང་འོན་པ་གཉིས་ནི་གཟུགས་མི་མཛེས་པའི་ཕྱིར་ལུས་མཛེས་པར་བྱ་བ་དང་། མཐོང་བ་དང་ཐོས་པ་ན་ཡང་བ་ཡོངས་སུ་སྤོང་ བའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་དང་།མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གཉིས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་སྐྱེད་པ་དང་། གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་དང་སྒྲ་སྙན་པ་གཉིས་ལ་ཡང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལའོ། །སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ནི་དེ་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། མ་ཚང་བ་ནི་གཟུགས་མི་མཛེས་ པའི་ཕྱིར་ལུས་མཛེས་པར་བྱ་བ་དང་།དེ་དག་གིས་ཁམ་གྱི་ཟས་ལ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ་དང་། སྣ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་བསྐྱེད་པ་དང་། དྲི་བསྣམ་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། རེག་བྱ་ལ་རེག་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཐུན་ མོང་མ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ལའོ།།བཞི་རྣམས་གཉིས་དག་ལ། ཕོ་དང་། མོ་དང་སྲོག་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དོན་གཉིས་གཉིས་ལ་སོ་སོར་དབང་བྱེད་དེ། རེ་ཞིག་ཕོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ནི། འདི་ལྟར་དེ་དང་མི་ལྡན་ པ་དང་མ་ཚང་བར་མ་ནིང་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་།མཚམས་མེད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་དང་། སྡོམ་པ་དང་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་མེད་དོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་རིས་མཐུན་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཡང་དག་པར་ འཛིན་པ་གཉིས་ལའོ།།ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། དབང་བསྒྱུར་བ་ལའོ། །གང་ཡང་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་དང་། གང་དག་དད་པ་ལ་སོགས་པ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ནི། ལྔ་པོ་དག་དང་བརྒྱད་རྣམས་ནི། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་རྣམ་བྱང་ལ། །རིམ་ བཞིན་དུ་དབང་བྱེད་དེ།བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་དེའི་བག་ལ་ཉལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སྟེ། དེ་དག་གིས་རྣམ་པར་བྱང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ལྟ་བ་ནི། རང་གི་དོན་ དང་ཐམས་ཅད་ལ།།དམིགས་པར་དབང་བྱེད་ཕྱིར་དབང་དྲུག་།མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་རང་རང་གི་དོན་དམིགས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཡིད་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་ལ་དབང་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་དབང་པོ་རེ་རེའོ།

其余十三界因为不是五识的对境，所以将说明唯一由意识所了知。常法有几种？无常法有几种？虽然一切界中没有任何常法，但是，无为法是常法。因此，法界的一部分是常，其余诸法是无常。根有几种？非根有几种？法的一半和其他十二种，说为内根。经中说从眼等乃至具一切智根共二十二根，其中命根等十一根，以及三者的部分是法界的部分，所以是法的一半。眼等内十二中，以自名称说的五种，以及七心界是意根。男根和女根是身的部分，如下所说。其余五界和法界的部分成立为非根。《阿毗达磨俱舍论释·顺经部》中安立事品为第一品。
关于诸根的宣说，什么是根的含义？是主宰的含义。又它们各自主宰什么？五者主宰四义。首先眼耳二者各主宰四义，即盲聋二者因形体不美故令身端严，为了见闻而远离危险故护持身体，产生眼耳二识及其相应法，以及对色声二者的不共因性。
鼻舌身三者若缺失不全则身形不美故令身端严，由彼等受用段食故护持身体，产生鼻等诸识及其相应法，以及对嗅味触三者的不共因性。四者主宰二义，即男女命意根各自主宰二义。首先男女根主宰染净，如是不具足或缺失者如黄门等，无有不律仪、无间罪、断善根、得戒、得果及离贪。命根主宰同分相续和执持。意根主宰结生相续和自在。
又五受根和信等八根，五者及八者，分别主宰染污清净。五受根主宰染污，因为是贪等随眠故。信等主宰清净，因为由彼等而得清净。其他论师认为，六根主宰自境及一切境。眼等五根主宰各自所缘境。意根主宰一切所缘境，因此彼等六者各为一根。

།ཕོ་མོ་ཉིད་དུ་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །ལུས་ལ་ཕོ་དང་མོའི་དབང་ པོ།།ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ཉིད་ལ་ཕོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དོན་ཐ་དད་དུ་གྱུར་པ་ནི་མེད་ཀྱི་འགའ་ལ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོའི་ཆ་མདོམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོའི་མིང་འཐོབ་པོ། །དེ་གཉིས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ཕོ་ཉིད་དང་མོ་ཉིད་དུ་དབང་བྱེད་ དེ།དེ་ལ་མོའི་ངོ་བོ་ནི། མོའི་ཤ་ཚུགས་དང་། ང་རོ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། བསམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་མོ་ལ་མོ་ཉིད་དོ། །ཕོའི་ངོ་བོ་ནི་ཕོའི་ཤ་ཚུགས་དང་། ང་རོ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། བསམ་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཕོ་ལ་ཕོ་ཉིད་དོ། །རིས་གནས་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཉིད། །རྣམ་པར་བྱང་ལ་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །སྲོག་ དང་ཚོར་དང་དད་ལ་སོགས།།དབང་པོ་དག་ནི་ལྔར་འདོད་དེ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་པར་གནས་པ་དག་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལ་སྟེ། འདི་ལྟར་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ལ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ། །སྡུག་ བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་མ་རིག་པའོ་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་སོ།།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སྟེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་སེལ་ཅིང་ལམ་དག་ཀྱང་འདྲེན་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཀྱང་དབང་པོ་རེ་རེ་འདོད་དོ། །མྱ་ ངན་འདས་སོགས་འཐོབ་པ་ལ།།གོང་ནས་གོང་དུ་དབང་བྱེད་ཕྱིར། །ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་ཀུན་ཤེས་དང་། །དེ་བཞིན་ཀུན་ཤེས་ལྡན་དབང་པོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དབང་པོ་རེ་རེ་བསྟན་པར་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་ལ་ དབང་བྱེད་དོ།།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་འཐོབ་པ་ལའོ། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྟེ། སེམས་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ ཀྱིས་དབང་པོ་དེ་དག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལས་མི་མང་མི་ཉུང་བར་གསུངས་ཤེ་ན།གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། སེམས་ཀྱི་རྟེན་དང་དེ་རྣམས་དབྱེ། །གནས་དང་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་ཉིད། །ཚོགས་དང་རྣམ་བྱང་ཇི་སྙེད་དོ། །དབང་པོ་དག་ཀྱང་དེ་སྙེད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྟེན་ནི་དབང་ པོ་དྲུག་སྟེ།སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡང་དབང་པོ་དེ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཕོ་དང་མོར་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །སྲོག་གི་དབང་པོས་ནི་གནས་པ་ལའོ། །ཚོར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པ་ལའོ། །ལྔས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བའི་ཚོགས་ལའོ། །གསུམ་ གྱིས་ནི་རྣམ་པར་བྱང་བ་ལ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དེ་སྙེད་ཅིག་གོ། །འཇུག་པའི་རྟེན་དང་སྐྱེ་བ་དང་། །གནས་དང་ལོངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར། །བཅུ་བཞིའམ་དེ་བཞིན་ལྡོག་པ་ལ། །དབང་པོ་རྣམས་ནི་གཞན་ཡིན་ནོ། །འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བྱེ་བྲག་དུ་རྟོག་པར་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ གཞན་དག་ན་རེ་འཇུག་པའི་གནས་ནི་དབང་པོ་དྲུག་གོ།།སྐྱེ་བ་ནི་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་ལས་ཏེ་དེ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་པ་ནི་སྲོག་གི་དབང་པོ་སྟེ། དེས་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལོངས་སྤྱོད་ནི་ཚོར་བ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་དབང་པོ་བཅུ་བཞིའོ། །རྣམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཞན་དག་ནི་ལྡོག་པ་ལ་ སྟེ།ལྡོག་པའི་གནས་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པའོ། །རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་ནི་ཀུན་ནས་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོའོ། །གནས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོའོ། །ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དེ་སྙེད་ཅིག་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་གོ་རིམས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ ནོ།།དབང་པོའི་དོན་དང་། དེ་དག་འདི་སྙེད་དུ་བསྟན་པའི་དགོས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་དེ་དག་རེ་རེ་ནས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ནས་ཕོའི་དབང་པོའི་བར་དག་དང་། ཡིད་ནི་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །སྲོག་གི་དབང་པོ་དང་དད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ པ་དང་།སེམས་ལས་བྱུང་བ་དག་གི་ནང་ནས་བསྟན་པར་བྱའོ།

为了主宰男女性别，身体有男女根。身体根即分为男根和女根，实际并无差别，即身体根的生殖器官部分，称为男根和女根。这两者分别主宰男性和女性，其中女性的本质是，女性的体态、声音、行为、思维等女性特征即为女性。男性的本质是男性的体态、声音、行为、思维等男性特征即为男性。
为了主宰一切烦恼和清净，命根、受根、信等五根被认为是根。命根主宰同类相续。诸受主宰烦恼，如经中所说：乐受增长贪欲，苦受增长嗔恚，不苦不乐受增长无明。信等五根主宰清净，因为它们能除烦恼并引导道路，因此每一个都被认为是根。
为了从低到高获得涅槃等，未知当知根、已知根以及具知根。'以及'一词表示每一根都要说明。其中未知当知根主宰获得已知根。已知根主宰获得具知根。具知根主宰涅槃，因为心未解脱者无法获得涅槃。
若问为何世尊说二十二根不多不少？因为如是认为：心的所依及其分类，住处和烦恼性，资粮与清净有几许，诸根也是如是数。其中心的所依是六根，有情实质的基础也是这六根。由男女二根分别男女。命根主宰住处。诸受主宰烦恼。五根主宰清净资粮。三根主宰清净，因此诸根就是这些数量。
为趣入所依及生、住、受用，十四或者同样还灭时，其他诸根亦是如此。'或'字表示想要分别解释的意思。又有人说趣入处是六根。生是从男女根，因为从此而生。住是命根，因为由此而住。受用是受，因此这些是十四根。以同样方式其他是还灭，还灭处是信等。最极生起是未知当知根。安住是已知根。受用是具知根，因此诸根就是这些数量，它们的次第也是如此。
已经解释了根的含义和说明其数量的必要性。现在应当一一以性相说明，其中从眼根乃至男根以及意根已经说明。命根和信等诸根将在不相应行和心所中说明。

།བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་དགོས་པས། དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་ཚོར་སིམ་པ་མ་ཡིན་གང་། །སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་ བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།བདེ་བ་ནི། སིམ་པ། ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། །སིམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕན་འདོགས་པ་སྟེ་བདེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི། སེམས་ཀྱི་དེ་ནི་བདེ་བའི་དབང་། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ནི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་དེ་ཉིད་བདེ་ བའི་དབང་པོ་སྟེ།དེ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་ནི་དེ་ཉིད་བདེ་བ་སྟེ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པའི་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་སིམ་པ་དེ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོའོ། ། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དག་ན་ནི་དགའ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་མེད་ཀྱི། བདེ་བའི་དབང་པོ་ཉིད་དེ། ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་དགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་མ་ཡིན་པ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་བཏང་སྙོམས་ནི། །བར་མ། སིམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སིམ པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན།སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་ནི་བར་མ་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཅི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དེ་ལུས་ཀྱིའམ་སེམས་ཀྱི་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཉི་ག་།འདི་ཅིའི་ཕྱིར་འདྲ་བར་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ཤེ་ན། མི་རྟོག་ཕྱིར། སེམས་དང་སེམས་ ལས་བྱུང་བ་ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་ལ།ལུས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཡང་ཡུལ་གྱི་དབང་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ནི་དབང་པོ་ཉིད་དུ་ཐ་དད་ཀྱི། བཏང་སྙོམས་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པ་ཉིད་དུ་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བས། ལུས་དང་སེམས་ཀྱི་དབང་པོ་གཅིག་ཏུ་བྱས་སོ། །མཐོང་བསྒོམ་མི་སློབ་ལམ་ལ་ནི། །དགུ་གསུམ་ཡིད་དང་བདེ་བ་དང་། །ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་གི་ནི་ལམ་གསུམ་དག་ཏུ། དབང་པོ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཐོང བའི་ལམ་ལ་ནི་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོའོ།།བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོའོ། །མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ་ཞེས་བྱའོ། །རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་ནས། དབང་པོ་རྣམས་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། ཟག་པ་མེད་ པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཤད་མ་ཐག་པ་དེ་དག་།གསུམ་ནི་དྲི་མ་མེད། ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དྲི་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པའི་རྣམ་གྲངས་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཟུགས་ཅན་སྲོག་དང་སྡུག་བསྔལ་དག་།ཟག་བཅས་གཟུགས་ཅན་གྱི་དབང་པོ་བདུན་དང་། སྲོག་གིས་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་རྣམས་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །གཟུགས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། ཕོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་བདུན་ཏེ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགུ་རྣམ་གཉིས། ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། དབང་པོ་དགུ་པོ་དེ་དག་ནི། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ཟག་པ་མེད་པ ཡང་ཡིན་ནོ།།དབང་པོ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་དུ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྲོག་ནི། རྣམ་སྨིན། སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །བཅུ་གཉིས་རྣམ་པ་གཉིས། བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། ཐ་མའི་བརྒྱད་དང་ཡིད་མི་བདེ། །རྣམ་པ་མ་གཏོགས་ པ་སྟེ།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐ་མ་བརྒྱད་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ། གཞན་བཅུ་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡིན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་བདུན་རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ སྨིན་པའོ།

由于需要宣说乐等和遍知等，故当说此。'身受非悦，苦根非悦'，即是损害，是苦的同义词。乐即是悦，身受悦即是乐根。悦即是利益，是乐的同义词。
三禅中，'彼心即乐根'，三禅中的心受悦即是乐根，因为彼处无五识身，故无身受。'余即是乐'，三禅以外的欲界、初禅和二禅的心受悦即是意乐根。三禅中因离喜贪故无意乐根，而是乐根，因为意乐即是喜故。
'心非悦，意不乐，舍即是中性'，既非悦也非不悦，既非苦也非乐的受即称为中性。若问舍根是身的还是心的？答：二者皆是。若问为何相同而立为一根？因为无分别故。心与心所多由分别而生乐苦，身则不然，而是由境界力故阿罗汉亦生，因此彼二者立为不同根，而舍则自然生起无分别性，故身心立为一根。
'见修无学道中，九三意及乐'，意乐、舍、信等五及九根于三道中为三根，即见道中为未知当知根，修道中为已知根，无学道中为具知根。
宣说自性后，诸根中有漏几，无漏几等差别分类当说：首先刚说的未知当知根等'三是无垢'，即无漏义，因为垢是漏的异名故。
'色根命及苦'，七色根、命根、苦及意不乐唯是有漏。色根即眼、耳、鼻、舌、身、男、女七根，因为为色蕴所摄故。'九二种'，意、乐、意乐、舍、信等五根，此九根既是有漏也是无漏。
诸根中异熟几，非异熟几？'命是异熟'，命根唯是异熟。'十二二种'，何为十二？'除最后八及意不乐'，即除信等最后八根及意不乐、命根外，其余十二根既是异熟也是非异熟。其中眼等七根中由增长所生者是非异熟，其余是异熟。

།ཡིད་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། ། མིག་ལ་སོགས་པ་བཅུ་གཉིས་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །དབང་པོ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་དུ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། བཤད་མ་ཐག་པའི་ཡིད་མི་བདེ་བ་གང་ཡིན་པ དང་།དེ་གཅིག་ནི། རྣམ་པར་སྨིན་བཅས། གཅིག་པོ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ། །ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་དང་། རིམ་པ་གཞན་དུ་སྦྱར་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་མེད་ལ། མཉམ་པར་གཞག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ མེད་དེ།དེའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་མེད་དོ། །བཅུ་རྣམས་གཉིས། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་ཡིན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་དད་ལ་སོགས། །ཚོར་བ་གཞན་ཞེས་སྨོས་པས་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ལས་གཞན་པའི་ ཚོར་བ་དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་དད་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་རྣམས་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ནི་མི་དགེ་བ་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་ བཅས་པའོ།།ཟག་པ་མེད་པ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དད་པ་ལ་སོགས་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པའོ།།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མེད་པར་གྲུབ་བོ། །དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། མི་དགེ་བ་རྣམས་ནི་དུ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་དགེ་བ་བརྒྱད། དད་པ་ལ་ སོགས་པ་ལྔ་དང་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་གཅིག་ཏུ་དགེ་བའོ།།ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའོ། །ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་ནི། རྣམ་གསུམ། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཅིག། ། གཞན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་དང་། དེ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །དབང་པོ་འདི་རྣམས་ལས། དབང་པོ་གང་དག་ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་ཤེ་ན། འདོད་གཏོགས་དྲི་མ་མེད་མ་གཏོགས། །རེ་ཞིག་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་ཀུན ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གཅིག་ཏུ་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་མ་གཏོག་ཏེ།དེ་ནི་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། །ཕོ་དང་མོའི་དང་སྡུག་བསྔལ་དབང་། །མ་གཏོགས་གཟུགས་གཏོགས། དྲི་མ་མེད་པ་ཡང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ བ་དང་།ཡིད་མི་བདེ་བའོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་འཁྲིག་པའི་ཆོས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་མཛེས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་མེད་དོ། །ལུས་དང་བ་དང་མི་དགེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་མེད་དོ། །ཞི་གནས་ཀྱིས་སེམས་བརླན་པ་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དབང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡང་མེད་དོ། །གཟུགས་མེད་གཏོགས། གཟུགས་དང་བདེ་བའང་སྤངས་པའོ། །ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན། ཡིད་དང་། སྲོག་དང་། བཏང་སྙོམས དང་།དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་ནི་དེ་དག་དང་ལྡན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣམས་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་དུ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། ཡིད་དང་ཚོར་གསུམ་རྣམ་པ་གསུམ། །ཚོར་ བ་གསུམ་གང་ཞེ་ན།བདེན་པ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་རྣམས་སོ།

意根、苦根、乐根、喜根、舍根等是善、有烦恼、威仪、工巧处、变化等,视情况而定都是非异熟。其余诸根是异熟。
除了眼等十二根和命根之外,其余诸根都已成立为非异熟。
诸根中有几个是有异熟的,几个是无异熟的呢?如前所说的忧根,那一个是有异熟。唯有那一个是有异熟性。'ni'这个词应当理解为'性'的意思,并且应当知道按照其他次第来配合。它既非无记,又因为无等持的缘故,也非无漏,因此忧根没有无异熟。
十根二者,既是异熟也是无异熟。哪十根呢?意根和其他受根、信等根。所说的'其他受根'是指除忧根之外的诸受,信等是指信、精进、念、定、慧等应当理解。其中意根、乐根、喜根、舍根中不善和有漏善的是有异熟。无漏和无记的是无异熟。
苦根中善和不善是有异熟。无记是无异熟。有漏的信等是有异熟。无漏的是无异熟。其余已成立为无异熟。
几个是善根?几个是不善根?几个是无记根呢?首先八个善根:信等五根和具知根等三根是纯善。忧根有二种:善和不善。意根和其他受根有三种:善、不善和无记。其他是一种。
其他是指什么呢?眼等根和第八命根,这些都是无记性。在这些根中,哪些根属于哪些界呢?除无漏外都属欲界。首先欲界诸根除了具知根等纯无漏根,因为它们是不相应的。
除去男根、女根和苦根,都属色界。也除去无漏。苦是指苦和忧。其中色界中因为已离欲贪法,且因为不庄严的缘故,无有男女根。因为无有身受和不善,所以无有苦根。因为心被止所润泽,且无有恼害根的缘故,也无有忧根。
属无色界者,已断除色和乐。应当配合说'也断除男根、女根和苦'。还剩什么呢?意根、命根、舍根和信等五根,无色界具有这些,而无其他。
在诸根中,见所断有几个?修所断有几个?非所断有几个呢?意根和三受是三种。三受是哪些呢?乐、喜、舍等。

།གཉིས་ཀྱི་སྤང་བྱ་ཡིད་མི་བདེ། །ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྤང་བར་བྱའོ། །དགུ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ། མིག་ལ་སོགས་པ་དང་། བརྒྱད་པ་སྲོག་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་ཉིད་དོ། །ལྔ་དག་ནི། སྤང་བར་བྱ་མིན་ཡང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གསུམ་མིན། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད པའི་དབང་པོ་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར།སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཉེས་པ་མེད་པ་ནི་སྤང་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་རྙེད་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་གང་དག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་ལས་དང་པོ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དུ་རྙེད་ཅེ་ན། འདོད་པར་དང་པོར་རྣམ་སྨིན་གཉིས། །རྙེད་དེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་སྲོག་གི་དབང་པོའོ། །དེ་དག་ནི། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བས་མིན། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་བཀག་པས། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བར་རིག་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་མ་ཡིན ཞེ་ན།དེ་གཉིས་ནི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ངེས་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་དག་གིས་དུ་ཞིག་འཐོབ་ཅེ་ན། དེ་ཡིས་དྲུག་གམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ལྟ་བུའོ། །དྲུག་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་། རྣ་བ་ དང་།སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་རྣམས་སོ། །བདུན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ལྷ་ལ་སོགས་པ་དག་ནའོ། །བརྒྱད་དམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གལ་ཏེ་མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་སྟེ། འདི་ལྟར་ངན་སོང་དག་ནའོ། །རེ་ཞིག་འདོད་ པའི་ཁམས་དག་གི་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་གི་སྨྲས་པ། གཟུགས་ན་དྲུག་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་དབང་པོ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཐོབ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་མཚན་མེད་པ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་གང་ ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དོ།།གོང་མར་གཅིག་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་པས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་རིང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྐྱེ་བ་ཆེས་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་གོང་མ་སྟེ། དེར་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྲོག་གི་དབང་པོ་འབའ་ཞིག་གིས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཐོབ་སྟེ། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། རྙེད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཁམས་གང་དག་ཏུ་འཆི་བ་ན་དབང་པོ་རྣམས་ལས་དུ་ཞིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འགག་ཅེས་བྱ་བ་གཏོང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་མེད་དག་ཏུ་འཆི་བ་ནི། །སྲོག་དང་ཡིད་དང་བཏང་སྙོམས་ཉིད། །འགག་པར་གྱུར་ཏེ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ནི དབང་པོ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཐ་མར་འགག་གོ།།གཟུགས་ན་བརྒྱད། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ཏུ་འཆི་བ་ན་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་མིག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་དབང་པོ་བརྒྱད་འགག་གོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཚོགས་པར་འཆི་ཞིང་སྐྱེའོ། །འདོད་པར་བཅུའམ་དགུའམ་བརྒྱད། ། འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་འཆི་ན། མཚན་གཉིས་པ་ཞིག་ན་ནི། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་། ཕོ་དང་། མོའི་དབང་པོ་དང་དབང་པོ་བཅུ་འགག་གོ། །མཚན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དགུའོ། །མཚན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བརྒྱད་དེ། ཅིག་ཅར་འཆི་བའི་ཚུལ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །རིམ་གྱིས་འཆི་བ་དག་ལ་བཞི། །རིམ གྱིས་འཆི་བ་ནི་ལུས་དང་།སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དབང་པོ་བཞི་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ལ་ནི་སོ་སོར་འགག་པ་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བའི་ཚུལ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། དགེ་ལ་ཐམས་ཅད་དག་ཏུ་ལྔ། །གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་སེམས་ལ་གནས་ཏེ། འཆི་བ་དེའི་ཚེ་དགེ་བ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྔ་སྟེ། དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་འཆི་བ་ན། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་། ལྷག་པར་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་འགག་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ངེས་པར ཡོད་དོ།

二者所断的不悦。不悦是由见和修二者所断。九是修所断的意思，即眼等、第八命根和苦根等是修所断。五者非所断，信等五根由于有漏和无漏的缘故，既是所断也是非所断。三非所断，即已知根等三者由于无漏的缘故是非所断。无过失者不应断除。已说种类差别。
现在说获得：在何界中最初获得诸根异熟？欲界中最初获得二种异熟，即身根和命根。这些不是化生，排除化生，应知是卵生、胎生和湿生。为何不是意根和舍根？因为这二者在结生时必定是染污的。那么化生者获得几根？彼得六根或，是说如果无性别，如劫初有情。六根是什么？即眼、耳、鼻、舌、身和命根。七根或，是说如果是单性，如在天等处。八根或，是说如果是双性，如在恶趣中。这是关于欲界的情况。
关于色界和无色界说：色界六根，即在色界最初获得六根异熟，与欲界中无性别化生者相同。上界一根，由于比色界更远离等至，以及是最殊胜的生处，上界即无色界中最初只获得命根一种异熟，其他则不然。已说获得。
现在说在何界中死时诸根最后灭尽，即舍弃：无色界死时，命根、意根和舍根灭尽。色界八根，色界死时灭尽前述三根及眼等五根共八根。一切化生者诸根同时死生。欲界十或九或八根，欲界死时，若是双性者则灭尽前述八根及男女根共十根。若是单性者则九根。若是无性者则八根。这是顿死的情况。
次第死者四根，次第死时灭尽身、命、意、舍四根，这些不会各别灭尽。应知这是染污心和无记心死时的情况。善心时一切处五根，当住于善心而死时，一切处都有五根，即善心死时，除前述诸根外，还有信等五根灭尽，因为这些必定存在于善心中。

།དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་ན་ནི་བརྒྱད་དོ། །གཟུགས་ན་ནི་བཅུ་གསུམ་མོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་བཅོ་ལྔའམ།།བཅུ་བཞིའམ། བཅུ་གསུམ་མམ། རིམ་གྱིས་འཆི་ན་ནི་དགུ་འགག་གོ། །དབང་པོའི་སྐབས་སུ་ཡང་དབང་པོའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དགེ་ སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་དབང་པོ་དུ་ཞིག་གིས་འཐོབ་ཅེ་ན།དགུས་འཐོབ་ཐ་མའི་འབྲས་བུ་གཉིས། །ཐ་མ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུའོ། །བར་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་ བུའོ།།དེ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་གཏོགས་པ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡིད་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་དགུས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་ པོ་དང་།བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་དགུས་སོ། །བདུན་དང་བརྒྱད་དང་དགུ་ཡིས་གཉིས། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ནི་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་དབང་པོ་བདུན་ནམ། བརྒྱད་དམ་དགུས་འཐོབ་སྟེ། ཇི་ ལྟ་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་གལ་ཏེ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ན་ནི། དེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། དབང་པོ་བདུན་གྱིས་འཐོབ་པོ། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ལ་ནི་དེ་དབང་པོ་ བརྒྱད་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ།བརྒྱད་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འདོད་ཆགས་དང་ཕལ་ཆེར་བྲལ་བ་ཞིག་འཐོབ་ན་ནི་དེ་དགུས་ཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའི་གང་ཡིན་པ་དག་གིས་སོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ལ། དེ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ གྱིས་ན་ནི་དབང་པོ་བདུན་གྱིས་འཐོབ་སྟེ།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ན་ནི་དེ་དེ་བཞིན་དུ་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་འཐོབ་ན་ནི་དགུས་ཏེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟ་བ་ བཞིན་ནོ།།འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡང་འདིར་མཐར་གྱིས་གནས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསམ་ གཏན་ལ་འཇུག་ན་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དེ་དབང་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དུ་དགུ་པ་དེར། ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་འཐོབ་བོ། །གལ་ ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པས་འཇུག་ན་ནི་དེ་དབང་པོ་དགུས་འཐོབ་སྟེ།ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ནི་དགུ་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་ལས་དབང་པོ་དུ་ཞིག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། བཅུ་གཅིག་གིས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡང་ཡིན་པ་དེ། །ཇི་ལྟར་ན་དགུས་ཞེས་ བཤད་ཅེ་ན།དེ་ནི་དགུས་འཐོབ་པ་ཉིད་དེ། བཅུ་གཅིག་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ། །འགའ་ཞིག་སྲིད་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན། །གང་ཟག་གང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཤིང་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དག་གིས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པ་འགའ་ཞིག་ སྲིད་པ་དེའི་ཕྱིར་བཅུ་གཅིག་གིས་ཞེས་བཤད་ཀྱི།བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་སྲིད་དོ།

如是，在无色界有八种，在色界有十三种，在欲界有十五种或十四种或十三种，如果是次第死亡则有九种灭。在诸根品中也应当观察一切诸根法，问：以几根获得沙门果？答：以九根获得最初和最后二果。问：何为最初和最后？答：预流果和阿罗汉果。问：何为中间？答：一来果和不还果。
其中，预流果是除了具知根之外，以信等根、意根、舍根等九根获得。阿罗汉果是除了具知根之外，以信等根、意根，以及乐根、喜根、舍根中任一根等九根获得。以七根、八根、九根获得二果。一来果和不还果二者，各以七根或八根或九根获得。
如何？首先，如果是次第获得一来果，若是以世间道，则以信等五根、舍根、意根等七根获得。若是以出世间道，则以八根获得，第八根是具知根。若是已离大部分贪欲者获得，则以九根，即与预流果相同诸根获得。
若是次第获得不还果，以世间道则以七根获得，如同一来果。若是以出世间道，则同样以八根获得。若是已离贪欲者获得，则以九根，如同预流果。此中差别是：依所依差别，乐根、喜根、舍根中任一根成为其根。若是此中次第住者，在第九解脱道中以世间道入禅定，则以八根获得不还果，在第九解脱道中，喜根是第八根。在无间道中常是舍根，如是则以二根获得。若是以出世间道入，则以九根获得，具知根是第九根。
阿毗达磨中说：以几根获得阿罗汉性？答：说以十一根。为何说以九根获得？实际是以九根获得，说以十一根获得阿罗汉性，是因为有些补特伽罗可能。某些补特伽罗退失后重新获得时，可能以乐根、喜根、舍根获得阿罗汉性，因此说以十一根，但乐等诸根不可能同时存在。

།དབང་པོ་གང་དང་ལྡན་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་དབང་པོ་དུ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ། བཏང་སྙོམས་དང་ནི་སྲོག་དང་ནི། །ཡིད་དང་ལྡན་ལ་ངེས་གསུམ་ལྡན། །གང་བཏང་ སྙོམས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་གསུམ་དང་ལྡན་ཏེ་དེ་དག་ཉིད་དང་ངོ་།།འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་ལྡན་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། ལྷག་མ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད། མི་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་པས་མ་ངེས་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་ པ་དག་ནི་མིག་དང་།རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་རྣམས་དང་མི་ལྡན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པ་རྣམས་སོ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་ནི་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་དག་དང་མི་ལྡན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་མོའི་དབང་པོ་ དང་མི་ལྡན་ནོ།།འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་དང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་སྟེ། ཕོའི་དབང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པར་སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པར་སྐྱེས་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་ངོ་། །གཟུགས་ མེད་པར་སྐྱེས་པ་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ངོ་།།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེན་བ་དང་ངོ་། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ནི་དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ངོ་། །སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ནི་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་ནོ། །ཀུན་ཤེས་པའི་ དབང་པོ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་།མཐོང་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་རྣམས་དང་ངོ་། །ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། སློབ་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་མི་ལྡན་ཏེ། མ་བཀག་པའི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་ནི་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །བདེ་དང་ ལུས་ནི་བཞི་དང་ངོ་།།གང་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ངེས་པར་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་། བདེ་བའི་དབང་པོ་སྟེ་དབང་པོ་བཞི་དང་ངོ་། །གང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ཡང་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ་དབང་པོ་བཞི་དང་ངོ་། །མིག་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་ལྔ། །གང་མིག་གི་ དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་དེ་དང་།བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་སྟེ་ལྔ་དང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ལ་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །ཡིད་བདེ་བ་ཡང་། གང་ཡང་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་སྟེ་ལྔ་དང་ངོ་། །སྡུག་བསྔལ་ནི་བདུན་དང་། གང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་ལུས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། ཚོར་བའི་དབང་པོ་བཞི་སྟེ་བདུན་དང་ངོ་། །མོའི་དབང་སོགས་ལྡན། བརྒྱད་དང་། གང་མོའི་དབང་པོ དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་བདུན་པོ་དེ་དག་དང་།མོའི་དབང་པོ་སྟེ་བརྒྱད་དང་ངོ་། །སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་ཕོའི་དབང་པོ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་ངོ་། །དེ་དག་དང་ལྡན་པ་ནི་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། བདུན་པོ་དེ་དག་དང་། བརྒྱད་པ་ཕོའི་དབང་པོ་དང་ངོ་། ། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།

应当观察具有何根时必定具有几根，对此：
具有舍、命根、意根者，必定具有三根。凡是具有舍等任何一根者，必定具有三根，即具有这些根。这些根是相互不可缺少的，而其余诸根则可能具有，也可能不具有，故不确定。
首先，生于无色界者不具有眼根、耳根、鼻根、舌根。欲界中则是未获得或已损坏者。身根则是生于无色界者不具有。生于色界和无色界者不具有女根。欲界中则是未获得或已损坏者，男根亦复如是。
生于第四禅的凡夫不具有乐根。生于第三禅的凡夫不具有喜根。生于无色界者不具有苦根。已离欲贪者不具有忧根。善根已断者不具有信等根。凡夫和住果者不具有具知根。
具知根则是凡夫、见道者和无学道住者不具有。已知根则是凡夫和有学道住者不具有。在未遮止的情况下，应知如所说具有诸根。
具乐根和身根者具四根。凡具有乐根者必定具有前三根和乐根等四根。凡具有身根者也具有前三根和身根等四根。
具眼等根者具五根。凡具有眼根者必定具有眼根、舍根、命根、意根和身根等五根。耳根、鼻根、舌根、身根亦应如是了知。
喜根亦然，凡具有喜根者必定具有舍根、命根、意根、乐根和喜根等五根。
苦根则具七根，凡具有苦根者必定具有身根、命根、意根和四受根等七根。
具女根等者具八根。凡具有女根者必定具有前七根和女根等八根。'等'字包括男根、忧根和信等根。具有这些根者，每一根都具有八根，即前七根和第八根男根。忧根亦复如是。

།དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་ལྔ་པོ་དེ་དག་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་ངོ་། །ཀུན་ཤེས་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་ཡི། །དབང་དང་ལྡན་ལ་བཅུ་གཅིག་དང་། །ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ནི གང་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་ངེས་པར་བདེ་བ་དང་།ཡིད་བདེ་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་སྟེ་བཅུ་གཅིག་དང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཡང་བཅུ་པོ་དེ་དག་དང་། ཀུན་ ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་ངོ་།།ཀུན་ཤེས་བྱེད་པའི་དབང་ལྡན་ནི། །བཅུ་གསུམ་དག་དང་ལྡན་པ་སྟེ། །བཅུ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་དང་། སྲོག་དང་། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་། ཚོར་བ་བཞི་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་དང་ངོ་། །ཡང་གང་ཞིག་ ནང་ན་ཉུང་བ་དང་ལྡན་ན་དེ་དུ་དང་ཞེ་ན།དགེ་མེད་ནང་ན་ཉུང་བརྒྱད་དེ། །ལུས་ཚོར་ཡིད་དང་སྲོག་དང་ལྡན། །དགེ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པའོ། །དེ་ཡང་ནང་ན་ཉུང་བ་ནི་ཚོར་བ་རྣམས་དང་། ལུས་དང་། ཡིད་དང་། སྲོག་སྟེ་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ། །ཚོར་བ་ ནི་ཚོར་བའོ།།ཚོར་བར་བྱེད་པས་ཚོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་བྱེད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་དགེ་བ་མེད་པ་ནང་ན་ཉུང་བ་དབང་པོ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ། དེ་བཞིན་གཟུགས་མེད་བྱིས་པ་ཡང་། །བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའོ། །བརྒྱད་ གང་ཞེ་ན།བཏང་སྙོམས་སྲོག་དང་ཡིད་དང་དགེ་། བཏང་སྙོམས་དང་། སྲོག་དང་། ཡིད་དང་། དད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ངོ་། །ཡང་གང་ཞིག་དབང་པོ་ནང་ན་མང་པོ་དང་ལྡན་ན། དེ་དུ་ཞིག་དང་ཞེ་ན། མང་པོར་ལྡན་ན་བཅུ་དགུ་སྟེ། །དྲི་མ་མེད་རྣམས་མ་གཏོགས་པའོ། །དྲི་མ་མེད་པ་ གསུམ་མ་གཏོགས་པ་སྟེ།དེ་ཡང་། མཚན་གཉིས། མཚན་གཉིས་པ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་མ་ཡིན་པ་དབང་པོ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་ནོ། །གཞན་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་ནི། སློབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཡང་ནང་ན་མང་ ན་བཅུ་དགུ་དང་ལྡན་ཏེ།མཚན་གཅིག་དྲི་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས། །མཚན་གཅིག་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་གཉིས་ཏེ། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་དབང་པོ་དང་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མ་གཏོགས་སོ། །ཁམས་རབ་ཏུ་དབྱེ་བའི་ཞར་ལ་འོངས་ པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་དབྱེ་བ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། །ཅི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་འདི་དག་ཇི་ལྟར་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ཡང་ཐ་དད་དམ། འོན་ཏེ་འགའ་ཞིག་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བའང་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་དེ། ཆོས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ ནི་གཟུགས་དང་།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། །སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དང་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་འདུས་མ་བྱས་ལ་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་དབང་པོ་མེད་པ་དང་། །སྒྲ་མེད་རྡུལ་ ཕྲན་རྫས་བརྒྱད་དོ།།བསགས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ནང་ན་ཕྲ་བ་རྡུལ་ཕྲན་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ཆུང་བ་ནི་མི་མངོན་ནོ། །དེ་ཡང་དབང་པོ་ཡང་མེད་སྒྲ་ཡང་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་རྫས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་སྟེ། གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བརྒྱད་ནི་ འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་དང་།འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་གཟུགས་དང་། དྲི་དང་རོ་དང་། རེག་བྱ་དང་བཞིའོ། །གལ་ཏེ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་སྒྲ་མེད་ལ་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་རྫས་དགུའམ་བཅུ་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།རྫས་དགུ་ལུས་ཀྱི་དབང་ལྡན་ལ། །ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་འདི་ ལ་ཡོད་པས་དེ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་ལྡན་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རྫས་དགུ་ནི་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་ལུས་ཀྱི་དབང་པོའོ། །རྫས་བཅུ་དབང་པོ་གཞན་ཞིག་ན་དབང་པོ་གཞན་རྡུལ་ཕྲ་མོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྫས་བཅུ་སྟེ། དགུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་། མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེའི་དབང་པོ་རྣམས་ ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གོ།

具有信等五种，以及舍、命、意。具足已知根者，具有十一根，已知根和具已知根，凡是具有已知根者必定具有乐、喜、舍、命、意、信等以及已知根等十一根。同样，具已知根者也具有那十根以及具已知根。
具知根者具有十三根，是哪十三根呢？意、命、身根、四受、信等以及知根。又问若具最少根者具几根？无善者最少具八根，即身、受、意、命。所谓无善者即是断善根者。其最少具八根即诸受、身、意、命。受即是感受，由能感受故称为受，如同由能圆满故称为圆满一样。
如同无善者最少具八根，无色界凡夫亦然。凡夫即是异生。八根是哪些？舍、命、意及善。即舍、命、意、信等。又问若具最多根者具几根？最多具十九根，除去无漏根。除去三种无漏根，即双性人若非断善根者具十九根。
其他还有谁呢？有贪圣者，即未离欲的有学者最多也具十九根，除一根及二无漏根。除一根及二无漏根，即已知根和具已知根二者随一。以上已广说界品旁述诸根的差别。
现在应当观察：有为法是否如同相状各异一样，生起也各异？还是有些必定同时生起呢？答：有的。这一切法可分为五类：色法、心、心所、心不相应行法及无为法。其中无为法无有生起。色法的决定是这样的：欲界无根无声极微具八事。
积聚色中最细微者称为极微，再小则不可见。若无根无声者，在欲界中生起时具八事，缺一则不可。八事即四大种及四所造色：色、香、味、触。若极微无声而有根者，则具九或十事。其中具九事者，具身根者，由具身根故称为具身根者，其九事即前八事及身根。
具十事者，若有其他根的极微则具十事，即前九事及眼、耳、鼻、舌根中随一。

།ཡང་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དེ་དག་སྒྲ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཏུ་སྐྱེ་ན་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་རྫས་དགུ་འམ་བཅུ་འམ་བཅུ་གཅིག་དང་ལྡན་པར་སྐྱེ་བན་སྐྱེའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་ནི་དྲི་དང་། རོ་གཉིས་མེད་པར་བཤད་པས་དེས་ན་དེ་པའི་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དག་རྫས་དྲུག་གམ་ བདུན་ནམ་བརྒྱད་དང་ལྡན་པར་ཞེས་བཤད་ཟིན་པས་ཡང་མི་བརྗོད་དེ།།གཟུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ལྷན་ཅིག་ངེས། །འདི་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་ན་སྐྱེ་བར་མི་ནུས་སོ། །ཐམས་ ཅད་འདུས་བྱས་མཚན་ཉིད་དང་།།ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གང་གཟུགས་དང་། སེམས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་། མི་ལྡན་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་སྐྱེ་བ་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ། །ཐོབ་པའམ་ཐོབ་པ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་འབའ་ཞིག་དང་ ལྷན་ཅིག་སྐྱེའོ།།གཞན་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་གཏོགས་པའི་དོན་ཏོ། །སེམས་ལས་འབྱུང་བ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གང་ཞིག་ཅེ་ན། སེམས་བྱུང་རྣམ་པ་ལྔ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ས་མང་ལ་སོགས་ཐ་དད་ཕྱིར། །སེམས་ལས་ བྱུང་བ་ནི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་།མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་དང་རྣམ་པ་ལྔའོ། །ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་གནས་ཏེ། གང་ཞིག་གང་གི་སྐྱེ་བའི་ གནས་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་སེམས་ལས་བྱུང་བས་ས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལ་འདི་དག་ནི་ས་མང་པོ་ཡིན་པས་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །གང་དག་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ཚོར་དང་སེམས་ པ་འདུ་ཤེས་དང་།།འདུན་དང་རིག་དང་བློ་གྲོས་དྲན། །ཡིད་ལ་བྱེད་དང་མོས་པ་དང་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ། །ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་སྐད་ཅིག་ཅིང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཚོར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཚོར་བ་ནི་མྱོང་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །སེམས་པ་ནི་སེམས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའོ། །འདུ་ཤེས་ནི་འདུས་ནས་ཤེས་པ་སྟེ་ཡུལ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའོ། །འདུན་པ་ནི་བྱེད་འདོད་པའོ། །རེག་པ་ནི་ཡུལ་དང་། དབང་པོ་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འདུས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི རེག་པའོ།།བློ་གྲོས་ནི་ཤེས་རབ་སྟེ། ཆོས་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། །དྲན་པ་ནི་དམིགས་པ་མི་བརྗེད་པའོ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་འཇུག་པའོ། །མོས་པ་ནི་མོས་པར་བྱེད་པའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཕྲ་བས་དེ་ ནི་རེ་ཞིག་འདི་ལྟར་རྒྱུན་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་གཅད་པར་དཀའ་ན་སྐད་ཅིག་མ་ལྟ་བུ་ལ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་རེ་ཞིག་དབང་པོའི་གཟུང་བ་སྨན་ལ་སོགས་པ་རོ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་ཡང་རོའི་བྱེ་བྲག་ངེས་པར་གཟུང་བར་དཀའ་ན་གང་ཟག་གཟུགས་ཅན་མ་ ཡིན་པའི་ཆོས་བློས་གཟུང་བ་རྣམས་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།ས་མང་པོ་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པའི་སྐབས་ཡིན་པས། དད་དང་བག་ཡོད་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས། །བཏང་སྙོམས་ངོ་ཚ་ཤེས་ཁྲེལ་ཡོད། །རྩ་བ་གཉིས་རྣམ་མི་འཚེ་དང་། །བརྩོན་འགྲུས་རྟག་ཏུ་དགེ་བ་ ལའོ།།ཆོས་འདི་དག་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ལས་བྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་དད་པ་ནི་སེམས་དང་བའོ། །བག་ཡོད་པ་ནི་དགེ་བའམ་ས་རྣམས་བསྒོམས་པའོ། །ཤིན་ཏུ་སྦྱོངས་པ་ནི་སེམས་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་སེམས་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། ། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་འོག་ནས་འཆད་དོ། །རྩ་བ་གཉིས་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གཉིས་སོ། །གཏི་མུག་མེད་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཡིན་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པས་དེ་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཉིད་ཅེས་མི་བྱའོ། །རྣམ་པར མི་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་མཐོ་མི་འཚམས་པའོ།

若是那些极微粒子生起时具有声音，则依次序具有九种或十种或十一种物质而生起。在色界中已说明无香与味二者，因此彼处的极微粒子具有六种或七种或八种物质，已经说过了就不再重复。已说明有形色者的必定俱生。其余的将要说明。其中首先，心与心所必定俱生。这些若无彼此则不能生起。一切有为相必定俱生，即凡是生起色、心、心所、不相应的任何法，一切都与有为相俱生。得或得唯与有情表示俱生，与其他则不俱生。'或'字是分别所属的意思。
关于所说的心所，所谓心所是什么呢？心所有五种。如何呢？由于遍行等差别的缘故。心所有遍行、不善遍行、善遍行、烦恼遍行、小烦恼遍行五种。所谓'地'是生起处，某法是某法的生起处，则称为该心所的地。其中这些是多地，故称遍行，即从一切有情生起的诸法。那些从一切有情生起的又是什么呢？受、思、想、欲、触、慧、念、作意、胜解、定，这十法在每一刹那于一切有情中生起。
其中受有三种感受：乐、苦、不苦不乐。思是心的造作。想是合而知，即执取境相。欲是希求作为。触是从境、根、识和合而生。慧即智慧，是善分别诸法。念是不忘所缘。作意是心的趣入。胜解是确信。定是心一境性。心与心所的差别极其微细，即便是相续也难以区分，更何况刹那。即便是有形色法中，也有如药等具多种味的某些对境，其味的差别也难以确定，更何况无形色的法类。
已说明遍行。因为是善遍行的部分，信、正知、轻安、舍、惭、愧、二根、不害、精进常在善中。这些法是善心所，因此称为善遍行。其中信是心净。正知是修习善法或诸地。轻安是心堪能性。舍是心平等性。惭与愧下文将说明。二根是无贪与无嗔两种善根。虽然也有无痴，但它是智慧的本质，而智慧属于遍行，所以不说它是善遍行。不害是不损恼。

།བརྩོན་འགྲུས་ནི་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་སྤྲོ་བའོ། །དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རྨོངས་དང་བག་མེད་ལེ་ལོ་དང་། །མ་དད་པ་དང་རྨུགས་དང་རྒོད། །རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཉིད་ལ། །ཆོས་འདི་དག་ནི་རྟག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ སེམས་ལས་བྱུང་བས།དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་མང་པོ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རྨོངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་རིག་པ་དང་། མི་ཤེས་པ་དང་། མི་གསལ་བའོ། །བག་མེད་པ་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་མི་བསྒོམ་པ་སྟེ། བསྒོམ་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །ལེ་ལོ་ནི་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་མི་སྤྲོ་བ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །མ་དད་པ་ནི་སེམས་མ་དད་པ་སྟེ། དད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སོ། །རྨུགས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་དང་སེམས་ཀྱི་དང་གཉིས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་རྨུགས་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྨུགས་པ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ལུས་ཀྱི་ཞེས་བྱ ཞེ་ན།ཚོར་བ་བཞིན་ནོ། །རྒོད་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་མ་ཞི་པ་སྟེ། འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ས་མང་པོ་པའི་ཆོས་སོ། །བརྗེད་ངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་དང་། ལོག་པར་མོས་པ་ནི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར།ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་མ་བཟུང་སྟེ། དཔེར་ན་གཏི་མུག་མེད་པ་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པར་ངེས་པར་མ་བཟུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་པ། །མི་དགེ་བ་ལ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་རྟག་ ཏུ་འབྱུང་བས་ཆོས་འདི་གཉིས་ནི་མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཁྲོ་བ་དང་། ཁོན་དུ་འཛིན་དང་གཡོ་དང་ནི། །ཕྲག་དོག་ཚིག་འཆབ་སེར་སྣ་དང་། །སྒྱུ་དང་རྒྱགས་དང་རྣམ་འཚེ་ནི། །ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་རྣམས། །འདི་དག་ནི་ཉོན་ མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་རྣམས་ཏེ།མ་རིག་པ་ཙམ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཉིད་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་བཤད་པར་བྱའོ། །སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམ་པ་ལྔ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཞན་ཡང་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་ པ་དང་།འགྱོད་པ་དང་། གཉིད་ལ་སོགས་པ་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་པས། དེ་ལ་སེམས་གང་ཞིག་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དུ་ཞིག་དང་ངེས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་འདྲེས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པ་ལྔའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ནི། ངེས་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར། འདོད་པ་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ ནི།།རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། །ངེས་པར་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་འབྱུང་ངོ་། །ལ་ལ་དག་ཏུ་འགྱོད་པ་བསྣན། །དགེ་བའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པ་གང་ལ་ ཡོད་པ་དེར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀླགས་ན་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་འབྱུང་ངོ་།།འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ངན་པར་བྱས་པ་ཡོད་པ་ནི་འགྱོད་པའོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་ནི་འགྱོད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡིད་ལ་གཅགས་པའོ། །དེ་བོར་ན་མི་སྡུག་པ་ལ་དམིགས་པའི་མ་ཆགས་པ་ལ་ མི་སྡུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་གྲོང་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ། །ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལྷགས་སོ་ཞེས་གནས་ཀྱི་གནས་པ་སྟོན་པ་ཡང་མཐོང་སྟེ། ཡིད་ལ་གཅགས་པའི་གནས་ནི་འགྱོད་པ་མ་ཡིན་པའམ་ཡང་ན་འདི་ནི་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུར་བཏགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རེག་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་འདི་ དག་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།

精进是心的欢喜。已经说明了诸多善地法。愚痴、放逸、懈怠、不信、昏沉和掉举，这些法经常与烦恼相应的心所，因此称为烦恼大地法。其中愚痴即是无明、不知、不明。放逸是不修善法，是修行的违品。懈怠是心不欢喜，是精进的违品。不信是心不信，是信的违品。昏沉有身和心两种，因为经中说有身昏沉和心昏沉。
如何说心所法为身呢？如同感受一样。掉举是心不寂静，这些是烦恼大地法。忘念、散乱、不正知、非理作意、邪胜解是大地法，因此不一定是烦恼地法，如同无痴不一定是善大地法一样。已经说明了烦恼大地法。
无惭和无愧，在不善中，无惭和无愧经常在不善心中生起，因此这两法称为不善大地法。这两者的特征将在下文说明。忿、恨、覆、嫉、悭、诳、骄、害是小烦恼地法。这些是小烦恼地法，因为仅是无明、修所断、意地相应的缘故。这些将在随烦恼中说明。
已经说明了五种心所。此外还有寻、伺、悔、睡眠等不定法，其中某一心与多少心所必定俱生当说明。首先欲界心有善、不善两种，无杂染的、与其他烦恼相应的、无记两种，即有覆无记和无覆无记共五种。
其中首先欲界心必定有寻有伺，因此在此，欲界善心由于有寻伺，必定有大地法十种、善大地法十种、寻和伺二种，共二十二种心所生起。有时加上追悔。并非一切善心都有追悔，在有追悔处即成二十三种心所。
什么是追悔？追悔是对已作恶事的懊悔。缘此的心称为追悔，即执著于意。如同舍弃不净所缘的无贪称为不净观一样。世间也见到说'所有村庄都来了'、'所有地方都来了'这样表示处所的住者。执著于意的处所并非追悔，或者这是以果标因，如同说'应当了知这六触处是往昔之业'一样。

།མི་དགེ་བ་ནི་མ་འདྲེས་དང་། །ལྟ་བར་ལྡན་ན་འང་ཉི་ཤུ་སྟེ། །གང་མི་དགེ་བའི་སེམས་མ་འདྲེས་པ་དེ་ལས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དྲུག་དང་། མི་དགེ་བའི་རྩ་བའི་ས་མང་པོ་པ་གཉིས་དང་། རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཉི་ཤུ་འབྱུང་ངོ་། །མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་གང་ལས་མ་རིག་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་མེད་པའོ། །མི་དགེ་བའི་སེམས་ལ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་ན་ཡང་ཉི་ཤུ་སྟེ། མ་འདྲེས་པའི་གང་ཡིན་པ་ཉིད་དག་གོ། །ལྟ་བ་ནི་ཤེས རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེར་ལྟ་བས་མ་བསྟན་ནོ།།དེ་ལ་མི་དགེ་བ་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་གང་ལ་ལོག་པར་ལྟ་བའམ། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའམ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡོད་པའོ། །ཉོན་མོངས་བཞི་དང་ཁོང་ཁྲོ་སོགས། །འགྱོད་པ་དག་དང་ཉི་ཤུ་ གཅིག་།གང་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཐེ་ཚོམ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་བཞི་རྣམས་ལས་ཉོན་མོངས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་མ་འདྲེས་པར་བཤད་པ་ཉི་ཤུ་སྟེ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་འབྱུང་ངོ་། །ཁྲོ་བ་ལ་སོགས པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དང་།མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་ནི་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འགྱོད་པ་དང་ལྡན་ན་ཡང་འགྱོད་པ་དེ་ཉིད་དང་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། །མདོར་བསྡུས་ན་མི་དགེ་བའི་སེམས་མ་འདྲེས་པ་ དང་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉི་ཤུའོ།།ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་གོ། །བསྒྲིབས་པ་བཅོ་བརྒྱད། འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་ བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་ནི་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་དྲུག་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །ལྟ་བས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ཏེ་མ་བསྟན་ཏོ། །ལུང་མ་བསྟན། གཞན་ནི་བཅུ་གཉིས་དག་ཏུ་འདོད། །བསྒྲིབས་ ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་གཞན་པ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྟེ།དེ་ལ་ནི་ས་མང་པོ་པ་བཅུ་དང་། རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སྟེ། སེམས་ལས་བྱུང་བ་བཅུ་གཉིས་སུ་འདོད་དོ། །གཉིད་ནི་ཀུན་ལ་མི་འགལ་ཕྱིར། །གང་ལ་ཡོད་པ་དེས་བསྣན་ནོ། །གཉིད་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འགལ་བས།དེའི་ཕྱིར་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ལ་དེས་བསྟན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གང་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་མོ། །གང་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གང་ དེ་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་དག་གི་སེམས་ལས་བྱུང་བར་ངེས་པར་བཤད་པ།དེ་ལས་འགྱོད་གཉིད་མི་དགེ་རྣམས། །བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་མེད། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་དག་ལས་འགྱོད་པ་དང་། གཉིད་དང་། གང་ཡང་ཅུང་ཟད་མི་དགེ་བ་དང་། འདི་ལྟ་སྟེ་གཡོ་དང་། སྒྱུ་དང་རྒྱགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དོ། །གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་མེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་དང་། རྟོག་པའང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་མེད་དོ། །ལྷག མ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ།།དེ་ཡི་གོང་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ལས་གོང་མ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཀག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། ཡང་གི་སྒྲས་ནི་གཡོ་དང་སྒྱུ་ཡང་མེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་དེ་བཞིན་ནོ། །ས་གང་དག་ན་ སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཇི་སྙེད་ཅིག་པ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་གཞུང་ལས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་གི་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་གསུངས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། མ་གུས་ངོ་ཚ་མེད། ཡོན་ཏན་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་དག་ལ་མི་གུས་པ་ནི་ངོ་ཚ་མེད་པ་སྟེ། གུས་པའི་མི་མཐུན་པའི་ཆོས་སོ།

不善法是不杂染和具有见解的二十种，凡是不善心不杂染的，从其中有十种遍行，六种烦恼大地法，两种不善根大地法，以及寻和伺，共有二十种心所法。所谓不杂染是指某一心只有无明，而没有贪等其他烦恼。不善心若具有见解也是二十种，即与不杂染相同。见解是慧的本性，因此在此处见解未被说明。其中不善具有见解是指具有邪见、见取见或戒禁取见。
四种烦恼以及忿等，再加悔共二十一。凡是贪、嗔、慢、疑这四种烦恼中任何一种相应的心，在此烦恼之外还有前述二十种，共二十一种。与忿等随烦恼相应的心，有前述二十种加上该随烦恼成为二十一种。若与悔相应也是该悔与二十种共二十一种。简而言之，不善心不杂染和具有见解的是二十种，与其他烦恼和随烦恼相应的是二十一种。
有覆有十八。欲界中与身见、边执见相应的心是有覆无记，其中有十种遍行，六种烦恼大地法，以及寻、伺二法，共十八种心所法。见解如前所述未说明。无记其他认为有十二。除有覆无记外的其他无覆无记，其中有十种遍行以及寻、伺，共认为有十二种心所法。
睡眠因为不违一切，所以在何处有就增加。睡眠对所说的一切善、不善、无记心都不相违，因此应知在何处有就在其上增加。若原本是二十二种则成二十三种，若原本是二十三种则成二十四种等等。
如是已确定说明欲界心所法，其中悔、眠及不善，初禅中皆无。初禅中如前所说的这些法中，没有悔、眠以及任何不善法，即除了掉举、谄、憍之外的忿等以及嗔、无惭、无愧等一切都没有。其余一切皆如是。初禅中所没有的这些法以及寻在具有特殊功德的禅定中也没有。其余如是。
其上所行亦，在具有特殊功德的禅定以上的第二禅等以及无色界中，如前所遮止的法和伺，以及由'亦'字所表示的掉举和谄也没有。其余如是。已说明诸地中有几种心所法。
现在要说论中所说的心所法的差别，若问无惭和无愧有何差别？不敬为无惭。对功德和具功德者不恭敬是无惭，是恭敬的相违法。

།ཁྲེལ་མེད། ཁ་ན་མ་ཐོས་འཇིགས་མི་ལྟ། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པའོ། །དེ་ལ་འཇིགས་པར་མི་ལྟ་བ་ནི་ཁྲེལ་མེད་པའོ། །བྱམས་པ་དང་གུས་པ་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། བྱམས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉོན མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནི་དཔེར་ན་བུ་དང་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྲེད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་དཔེར་ན་སྟོན་པ་དང་། བླ་མ་དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་རྣམས་ལ་དད་པའོ། །གུས་པ་ངོ་ཚ་ཤེས། །གུས་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ངོ་ཚ་ཤེས་ པ་ལྟ་བུའོ།།དེ་གཉིས་འདོད་དང་གཟུགས་དག་ན། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི། བྱམས་པ་དང་གུས་པ་མེད་དོ། །རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་གཉིས་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། །རྟོག་དང་དཔྱོད་པ་རྩིང་ཞིབ་བོ། །གང་གི་ཞེ་ན། སེམས་ཀྱིའོ་ཞེས་ཕྱིས་འཆད་དེ། རྟོག་པ་ནི་སེམས་ རྩིང་བའོ།།དཔྱོད་པ་ནི་སེམས་ཞིབ་པའོ། །ང་རྒྱལ་དང་རྒྱགས་པ་གཉིས་ལ་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ང་རྒྱལ་ཁེངས་པ། གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྱད་པར་ཅི་ཞིག་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པས་སེམས་ཁེངས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། །རྒྱགས་པ་ནི། བདག་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པ་ཡི། །སེམས་ནི་ཡོངས་སུ་ གཏུགས་པའོ།།རྒྱགས་པ་ནི་བདག་གི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཆགས་པས་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །སེམས་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་དེ་དག་ནི་གསུང་རབ་ལས་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མིང་འདི་དག་ཡོངས་སུ་བསྟན་ པར་བྱ་སྟེ།སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་ཤེས་ནི། །དོན་གཅིག་སྟེ། བསགས་པས་ན་སེམས་སོ། །རློམ་པས་ན་ཡིད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་དང་ཡིད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དོན་གཅིག་པ་དེ་བཞིན་དུ། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ། རྟེན་བཅས་ དམིགས་དང་རྣམས་པ་དང་།།མཚུངས་པར་ལྡན་པའང་དོན་གཅིག་སྟེ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དེ་དག་ཉིད་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། རྟེན་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཡུལ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །དམིགས་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་དང་བཅས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།།མཉམ་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །རྣམ་པ་གང་གིས་མཉམ་པར་ལྡན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། རྣམ་པ་ལྔ། གནས་དང་། དམིགས་པ་དང་། རྣམ་པ་དང་། དུས་དང་། རྫས་མཉམ་པ་སྟེ། རྣམ་པ་ལྔ་མཉམ་ པས་སོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྒྱ་ཆེར་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས། ཐོབ་དང་མ་ཐོབ་སྐལ་མཉམ་དང་། །འདུ་ཤེས་མེད་དང་སྙོམས་འཇུག་དང་། །སྲོག་དང་མཚན་ཉིད་རྣམས་དང་ནི། །མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པའོ། །འདི་དག་ འདུ་བྱེད་ནི་ཡིན་ལ་སེམས་དང་ནི་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ཞིང་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡང་མ་ཡིན་པས་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཐོབ་པ་རྙེད་དང་ལྡན་པའོ། །ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། མ་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཉམས་པས་ལས་རྙེད་པ་དང་། ཐོབ་ ནས་ལྡན་པའོ།།བཟློག་པ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་འདི་དག་གང་ཞིག་གི་ཞེ་ན། ཐོབ་དང་མ་ཐོབ་རང་རྒྱུད་དུ། །གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་གྱི་དང་ལྡན་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་ པ་རྣམས་ལ་ཡང་མེད་ལ་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བ་དང་ལྡན་པ་ཡང་འགའ་ཡང་མེད་དེ།རེ་ཞིག་འདུས་བྱས་དག་གི་ངེས་པ་ནི་དེ་ལྟའོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་ནི། འགོག་གཉིས་ཀྱི། སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ ལྡན་ནོ།།དེ་བས་ན་དེའི་ཕྱིར། ཆོས་མངོན་པ་ལས་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་སུ་ཞིག་ལྡན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་གནས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཅིངས་པ་མ་གཏོགས་པ། འཕགས་པ་རྣམས་དང་། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ལྡན་ནོ། །ནམ་མཁའ་དང་ལྡན་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་བས་ན་འདི་ལ་ཐོབ་པ་མེད་དོ།

无惭愧者不畏恶行。所谓恶行是指被圣者们所呵责。对此不生畏惧即是无惭愧。
若问慈爱与恭敬有何差别？慈爱有染污和无染污两种。其中染污的例如对儿子、妻子等的贪爱。无染污的例如对导师、上师和具德者的信心。
恭敬即知惭愧。恭敬就如前所说的知惭愧。
这两者在欲界和色界中有，在无色界中则无慈爱和恭敬。
若问寻和伺有何差别？寻和伺是粗细之别。是谁的粗细呢？如后所说是心的。寻是粗心，伺是细心。
若问慢和骄有何差别？慢是自高，即对任何殊胜之处执著而心生高傲即是慢。骄则是对自身之法贪著，心生染著。
与心相应的心所的种类已经解说完毕。
又因这些在经典中有不同称谓，故当说明这些名称：
心、意、识是一义。积集故名心，思量故名意，了别故名识。
如心、意、识是一义，如是心与心所、有依、有缘、有行相及相应也是一义。心与心所因依赖根门故称有依，缘取对境故称有缘，于所缘普遍运行故称有行相，平等相应故称相应。
若问以何种方式平等相应？答：五种方式，即依处、所缘、行相、时间、事物平等，由此五种平等故。
心与心所的广大分类已详细解说完毕。
不相应行法有：得、非得、同分、无想、定、命根、诸相及名身等。这些是行法但不与心相应，也非色法的自性，故称不相应行。
其中，得即获得和相应。得有二种：未得及退失后重得，以及已得后相续。
与此相反即是非得。
得与非得是属于谁的呢？得与非得属于自相续，不属于他相续，因为没有任何与他人相应的。对非相续的也无，对非有情数的也无任何相应。这是有为法的定义。
无为法的得与非得：二灭中，非择灭是一切有情相应。因此在阿毗达磨中说：'谁与无漏法相应？'答：'一切有情。'择灭则除初刹那的一切系缚者外，圣者们及部分凡夫相应。虚空则无任何相应，故无得。

།གང་ལ་ཐོབ་པ་མེད་པ་དེ་ལ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཡང་མེད་ཅེས་བྱ་བའོ། །ཐོབ་པ་དེ་ནི་འདི་ལྟར། དུས་གསུམ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ། །འདས་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ འདས་པའི་ཐོབ་པ་དང་།མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སོ་སོར་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དགེ་ལ་སོགས་ཀྱི་དགེ་ལ་སོགས། །དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ཡང་རིམ་ པ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །རང་གི་ཁམས་པ་དེར་གཏོགས་རྣམས། །ཆོས་གང་དག་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་པ་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་ནི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ན། རང་གི་ཁམས་པ་ཉིད་དོ། །མ་གཏོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པ་བཞི། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་ཁམས་གསུམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དེ་ལ་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའོ། ། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ནི་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པའི་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་ནི་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །སློབ་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་སློབ་པ་ཉིད་དོ། །མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་སློབ་པ་ཉིད དོ།།སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས་དེར་བསྟན་པར་བྱའོ། །སློབ་མིན་མི་སློབ་མིན་རྣམ་གསུམ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་སློབ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ ཐོབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།རེ་ཞིག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པ་མ་ཡིན་པའི་འགོག་པའི་ཐོབ་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐོབ་པའི་ནི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། །མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན། །དེ་ཉིད་སློབ་པའི་ལམ་གྱིས་ ཐོབ་པའི་ནི་སློབ་པའོ།།མི་སློབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མི་སློབ་པའོ། །མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་པས་དེ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། སྤང་མིན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འདོད། །ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་དག་ལས་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པས་ཐོབ་པ་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པའི་ཐོབ་པ་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །དེ་ཉིད་འཕགས་པའི ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་དང་།ལམ་གྱི་བདེན་པའི་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །དུས་གསུམ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ། །ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤྱིར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དམིགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། །ལུང་བསྟན་མིན་ཐོབ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས། །མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་ བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི།སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་སྔར་སྐྱེ་བ་དང་། ཕྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་མེད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ། དེས་ན་དེ་དག་ནི་འདས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་འདས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་བར་དུའོ། །ཅི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ནམ་ཞེ་ན།མངོན་ཤེས་སྤྲུལ་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཏེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མངོན་པར་ཤེས་པ་གཉིས་དང་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་སྦྱོར་བ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་འགྲུབ་པས་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཐོབ་པ་སྔར་ ཡང་སྐྱེ་ཕྱིས་ཀྱང་སྐྱེ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཡང་སྐྱེའོ།།ཅི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཐོབ་པ་འབའ་ཞིག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྒྲིབས་པ་ལ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་སྟེ། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ནི་ཆེན་པོས་ཀྱང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ ཡིན་པ་མི་སྐྱེ་བས་སྟོབས་ཆུང་བར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ།

对于无所得者，也就没有未得之说。所得是这样的：三时中有三种。对于过去的诸法，有过去的得、未来的得和现在的得，同样，未来和现在的诸法也各有三种。善等的善等，善、不善和无记诸法的得也依次是善、不善和无记。
属于自界的诸法，凡是属于欲界、色界和无色界的诸法，其得依次是欲界、色界和无色界中属于自界的。不属于者有四种。无漏法的得总的来说有三界和无漏四种。其中非择灭是三界的，择灭是色界、无色界和无漏的。道谛是无漏的，这些总结起来就成为四种。
有学法的得是有学的，无学法的得是无学的。非有学非无学法的得由于有差别所以应当说明。非有学非无学有三种。有漏法和无为法是非有学非无学。这些也因有学等的差别而有三种得：首先，有漏法和非择灭的得，以及非圣者所得的择灭是非有学非无学；同样的，以有学道所得的是有学的，无学者的是无学的。
见所断和修所断诸法的得依次是见所断和修所断。非所断诸法的得由于有差别应当说明：非所断有两种。无漏法是非所断法，其中非择灭和非圣者所得的择灭的得是修所断。同样的择灭为圣道所得和道谛的得是非所断。
如前所说'三时中有三种'是总说。这是特别说明：无记得是俱生。无覆无记诸法的得，因为力量微弱，所以没有先生和后生，只有俱生。因此，过去诸法的得是过去的，现在诸法的得是现在的等等。
是否一切无覆无记法都是这样呢？除了神通和变化。一切都是这样，除了无记的两种神通和变化心，因为这些是由殊胜加行成就，具有力量，所以得可以先生、后生也可以俱生。
是否只有无覆无记的得是俱生呢？答：有覆的色也是。有覆无记中色的表业，因为即使是大种也不生无表，所以已成就力量微弱，因此是俱生的。

།ཇི་ལྟར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པའི་ངེས་པ་འདི་ཡིན་པ་ལྟར། ཅི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་དེ། འདོད་པའི་ གཟུགས་ཀྱི་སྔར་མི་སྐྱེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་དང་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་ཡོད་ཀྱི། སྔར་སྐྱེ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མེད་དོ། །ཅི་མ་ཐོབ་པ་ཡང་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། མ་ཐོབ་མ་བསྒྲིབས་ལུང་མ་བསྟན། མ་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་ནི། དེ་འདས་མ་སྐྱེས་གཉིས་རྣམ་གསུམ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མ་ཐོབ་པ་མེད་དོ། །འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཉིས་ཀྱི་ནི་དུས་གསུམ་པའོ། །འདོད་སོགས་གཏོགས་དང་དྲི་མེད་ཀྱང་། །རྣམ པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །མ་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་ནམ་ཡང་མེད་དེ། འདི་ལྟར། ལམ་མ་ ཐོབ་པ་སོ་སོ་ཡི།།སྐྱེ་བོར་འདོད་དེ་བསྟན་བཅོས་ལས། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ཆོས་རྣམས་མ་རྙེད་པའོ་ཞེས་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མ་རྙེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཡིན་པས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་ཟག་པ་མེད་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བས་ན་མ་ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མ་ཐོབ་པ་འདི་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོས་གང་ཞིག་མ་ཐོབ་པ་འདི་ནི། དེ་ཐོབ་པ་དང་། ས་འཕོས་ནས་ནི་རྣམ་ཉམས་འགྱུར། འདི་ལྟ་སྟེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་མ་རྙེད་པའོ། །དེ་ནི་དེ་རྙེད་པ་དང་ས་འཕོས་ནས་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།།རྣམ་པར་ཉམས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་ཐོབ་པ་དེའི་མ་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞིང་ཐོབ་པ་འཆད་པའོ། །ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་མཚུངས་པའོ། །སྐལ་པ་མཉམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ ཀྱི་འདྲ་བ་བསྟན་པའོ།།བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ལས་ནི་དེ་རིགས་མཐུན་པ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་སེམས་ཅན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་ཐ་དད་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའོ། །ཐ་དད་པ་ནི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཉིད་ ཀྱི་ཁམས་དང་།ས་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་དང་། རིགས་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་བྱེ་བྲག་སོ་སོར་ངེས་པའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།། འདུ་ཤེས་མེད་པ་གང་ཞེ་ན། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་འདུ་ཤེས། །མེད་པར་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས། ། འགོག་པ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྫས་ཏེ། ཆུ་ཀླུང་བཀག་པ་བཞིན་དུ་གང་གི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་མ་འོངས་པའི་དུས། དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་རྒྱུན་དུ འགོག་ཅིང་སྐྱེར་མི་སྟེར་བའོ།།དེ་ཡང་གཅིག་ཏུ། རྣམ་སྨིན། གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའིའོ། །གང་དག་ན་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། དེ་འབྲས་ནི་འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ལྷའོ། ། དེ་དག་ལས་ལ་ལ་ཞིག་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཏེ། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྐྱེའོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་པ་དེ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་བཞེས་བཤད་པ། དེ་བཞིན་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་འཇུག་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི རྣམས་ཀྱིའམ་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ།དེ་ཡང་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་པ་དེ་ཙམ་ཞིག་མཐུན་པར་དྲངས་སོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི། བསམ་གཏན་ཐ་མར། བསམ་གཏན་ ཐ་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བཞི་པའོ།

如同未记说法的得与未得的确定是这样的，那么善法与不善法的得与未得是否也是如此？还是有某些得的差别呢？答：是有差别的。欲界色法不先生。欲界的色法得，是俱生和后生，而先生是完全没有的。
问：未得是否也如同得一样有差别呢？答：不是。那么是怎样的呢？未得是无覆无记。一切未得都是无覆无记性。
又依时间差别：过去未生二者三种。现在法没有现在的未得。过去和未来二者是三时。欲界等所属及无漏也是三种。欲界所属的欲界、色界和无色界所属，以及无漏法也是如此。
无漏法的未得是永远不存在的。因为：未得道者是凡夫，论中说：什么是凡夫性？是未获得圣法。因为未获得就是未得，所以凡夫性不应该是无漏的。因此说无漏未得。
这个未得如何损坏呢？任何法的未得：得到它和转界而损坏。比如凡夫性是未获得圣道，它因获得圣道和转界而损坏。其他也应如此类推。损坏是指那个未得的未得生起而得灭去。
得与未得已经解释完毕。同分是有情相似。同分这个实法是显示有情们的相似性。在论典术语中称为同类。它有差别和无差别两种：无差别是一切凡夫有情都具有的，所以是有情差别的同分。
差别是那些有情的界、地、趣、生处、种姓、男女等各别确定的差别。同分已经解释完毕。
什么是无想？无想天中无想，是心心所法的灭。在无想天中出生者的心和心所法的灭，就是无想这个实法。如同堵塞河流一样，使其心和心所法在未来时间中暂时停止，不让其生起。
它唯一是异熟。是什么的异熟呢？是无想定的异熟。那些住在无想天的有情是哪些呢？是广果天的天人。其中有些是无想的，如同殊胜禅那样部分生起。
如同解释心心所法的灭是无想一样，无想定也是如此。无想定是无想者的定或无想的定，以'如是'声词表示与心心所法的灭这一点相同。
这个定在第四禅。第四禅就是最后禅。

།དེ་ནི་དེར་གཏོགས་ཀྱིས་གཞན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅེ་ན། འབྱུང་འདོད་པས། འདི་ལ་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པར་སེམས་པས་དེ་དག་ནི་ཐར་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་གྲུབ་ཀྱི།འདི་ནི། སྡུག་པ་དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། དགེ་བ་ཡིན་ཡང་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ཉིད། མཐོང་བའི་ཆོས་དང་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། མ་ངེས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་པར་འདོད་ཀྱི། འཕགས་པའི་མ་ཡིན། ཡང་ཅི་འཕགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་བཞིན་དུ་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཡང་སོ་སོར་འཐོབ་པ་མ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་གོམས་པ་ཡིན་ཡང་འབད་པ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས། འཐོབ་དུས་གཅིག་།དུས་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ད་ལྟར་གྱི་དུས་འབའ་ཞིག་གིས་འཐོབ་བོ། །འཐོབ་ནས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་ནས་ཇི་སྲིད་མ་བཏང་གི་བར་དུ་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ བཤད་ཟིན་ཏོ།།འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གང་ཞེ་ན། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཇི་ལྟ་བར། འགོག་པ་ཞེས་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་རྣམ་པ་གང་ཞིག་གཟུང་ཞེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་འགོག་ཅེས་བྱའོ། །དེའི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ ཡིན་ཏེ།འདི་གནས་དོན་དུ། ཞི་བར་གནས་པའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་གི་ངེས་པར་བྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དེ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་སྲིད་རྩེ་སྐྱེས། འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་པ་ཉིད་དོ། ། ཡང་འདི་ནི། སྡུག་པ། དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ་དགེ་བ་ཡིན་ཡང་། མྱོང་བ་གཉིས་དང་ནི། མ་ངེས། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། དུས་གཉིས་ཀྱིས་མྱོང་བ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། གལ་ཏེ་འདིར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་རྣམ པར་སྨིན་པ་ཉིད་དོ།།འདིའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཕུང་པོ་བཞི་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་གཅིག་ཏུ་འཕགས་པའི་ཡིན་གྱི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཆད་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཕགས་པའང་། འདི་ནི་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྦྱོར་བས་འཐོབ། འདི་ནི་སྦྱོར་བས་འཐོབ་པ་ཉིད་ཡིན་པས་འདས་པའི་ཡང་མི་འཐོབ་ལ། མ་འོངས་པའི་མི་འཐོབ་བོ། །ཅི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཡང་སྦྱོར་བ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཐུབ་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པ་ནི། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་འདི་འཐོབ་པོ། །སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དེ། དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་འབྱོར་པ་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་ལ་རག་ལུས་སོ། །དེ་བས་ན་དེ་དག་གི་ཐམས་ཅད་འདོད ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འདོད།ནུབ་ཕྱོགས་པ་དག་ན་རེ་འདི་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལ་ཁ་ཆེ་བདག་ན་རེ། དང་པོར་མིན་ཏེ། དེ་ནི་སྔར་བསྐྱེད་པར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ། སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ནི་སེམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིས་བྱང་ཆུབ་རྗེས་སུ་འཐོབ་སྟེ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོག་པ་བཅུ་དྲུག་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པ་དང་རྣམ པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་དགུ་སྟེ།བཅོ་བརྒྱད་སྐྱེ་བས་དེ་ལྟར་དེ་དག་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་བཞིར་འགྱུར་རོ།

那是属于彼处的，而非其他。为何入此定呢？因为想要出离。由于认为此是决定出离，故彼等以解脱想而入定。无想天是异熟果报，故为无记，而此则不然。
此为善妙，虽是善法但唯是生报，非现法受报，亦非后报，亦非不定。此唯是凡夫所得，非圣者所得。
若问：非圣者既已得第四禅，是否如禅定般能别别获得过去未来者？答：不然。何以故？虽已熟习彼等，然须以大精进修习，故唯一时获得。一时者，如别解脱戒，唯得现在。得已，从第二刹那以后，乃至未舍之间，亦具过去者。
无想定已说讫。何为灭尽定？如无想定，灭尽亦复如是。'如是'之言当取何义？谓灭心心所法。其差别是：此为寂静住故，由寂静住想为先导作意而入定，非由出离想为先导。又彼是第四禅地摄，而此是有顶地摄，即非想非非想处所摄。
又此善妙，虽是善法，有二受及不定：生报及后报二时受，异熟不定。若于此般涅槃则有异熟。其异熟为有顶四蕴，彼唯是圣者所得，非凡夫所得。以怖断灭故，须以圣道力所引发故。
圣者亦非离欲得，云何？由加行得。此既是加行所得，故不得过去未来。若问：世尊亦是加行得耶？答：不然。佛陀得菩提时，与漏尽智同时获得此定。诸佛无有所谓加行，彼等一切功德现前唯依意乐。是故何不许彼等一切皆由离欲得？
西方诸师说：此于最初即是菩萨学地时所生起。迦湿弥罗诸师则说：非最初，以彼时不堪生起故。何以故？以三十四刹那得故。菩萨以三十四心刹那得菩提：十六谛现观，及断除有顶贪欲之九种烦恼，故有九无间道九解脱道，共十八，如是成三十四。

།འདི་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ནས། སྐྱོན་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ས་འོག་མ་པའི་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའོ། །དེ་བས་ན་འདི་དག་གི་བར་དུ་ནི་མི་འདྲ་བའི་སེམས་ མི་སྲིད་པས་སྔར་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མི་སྲིད་ཅེས་བྱའོ།།གལ་ཏེ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མང་ཡང་། །གཉི་གའང་འདོད་དང་གཟུགས་ལ་བརྟེན། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་གཉི་ག་ཡང་། འདོད་པའི་ཁམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་ ཁམས་དག་ཏུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།དེ་ལ་ཡང་འདི་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཏེ། འགོག་པ་དང་པོར་མིའི་ནང་དུ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནི་དང་པོ་ཉིད་དུ་མི་དག་གི་ནང་དུ་བསྐྱེད་དོ། །ཕྱིས་སྔ་མ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ཏུ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འདི་གཉིས་ནི་ས་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། རྒྱུ་དང་། འབྲས་བུ་དང་། མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། དང་པོར་བསྐྱེད་པ་ལ་ཡང་བྱེ་བྲག་ཡོད་དོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྲོག་གང་ཞེ་ན། སྲོག་ནི་ཚེ་ཡིན། ཆོས་མངོན་པ་ལས་འདི་སྐད་དུ་སྲོག་གི་དབང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ཚེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ཚེ ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་འདི་ལྟར།དྲོད་དང་ནི། རྣམ་ཤེས་རྟེན་གང་ཡིན་པའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། ཚེ་དང་དྲོད་དང་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས། །གང་ཚེ་ལུས་འདི་འདོར་བྱེད་ཅིང་། །བོར་ནས་དེ་ཚེ་སེམས་མེད་པར། །འདུག་པ་སྡོང་དུ་མ་ཇི་བཞིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་ཏེ་དེ་བས་ན་དྲོད་དང་རྣམ་ པར་ཤེས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་གནས་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚེ་ཡིན་ནོ།།སྲོག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མཚན་ཉིད་དག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། །རྒ་དང་གནས་དང་མི་རྟག་ཉིད། །བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། གང་ལ་མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་འདི་དག་ཡོད་པའི་ཆོས་དེ་ནི་འདུས་བྱས་ཞེས་ བྱ་བར་མངོན་ནོ།།བཟློག་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བས་ནི་ཆོས་དེ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གནས་པས་ནི་གནས་པར་བྱེད་དོ། །རྒ་བས་ནི་རྙིངས་པར་བྱེད་དོ། །མི་རྟག་པས་ནི་འཇིག་པར་བྱེད་དོ། །སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་དག་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་ལ་སོགས། །དེ་དག་ལ་ཡང་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པའི་གནས་པ་དང་། རྒ་བའི་རྒ་བ་དང་། མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ། རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞིར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་སྐྱེ་བ་གཞན་ལ་སོགས་པར་ཐལ་བའི་ ཕྱིར་མཐར་ཐུག་པ་མེད་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ལ།རེ་རེ་ཞིང་ཡང་མཚན་ཉིད་བཞི་བཞི་ཐོབ་བོ་ཞེ་ན། ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར། དེ་ཆོས་བརྒྱད་དང་གཅིག་ལ་འཇུག་།སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་ཆོས་བརྒྱད་ལ་འཇུག་གོ། །འཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་སྟེ། སྐྱེས་བུའི་རྩལ་ལོ། །སྐྱེ་བའི་ སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཆོས་གཅིག་ལའོ།།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། མཚན་ཉིད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་ནི། དགུ་པ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་ལ། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ནི་བདག་མ་གཏོགས་པ་གཞན་བརྒྱད་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་བ་དེ་ཉིད་བསྐྱེད་དེ། དཔེར་ན། ཁྱིམ་བྱ་ལ་ལ་ནི་སྒོ་ང་ མང་།ལ་ལ་ནི་ཉུང་དུ་འབྲང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གནས་པའི་གནས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་རོ། །དེ་བས་ན་ཐུག་པ་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་སྐྱེ་བས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མ་འོངས་པ་ཞིག་སྐྱེད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་དུ་མི་ སྐྱེ་ན།འདི་ལྟར། སྐྱེ་བས་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་པ་ནི། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་མེད་པ་ཡིན། །རྒྱུ་རྐྱེན་ཚོགས་པ་མེད་པར་ནི་སྐྱེ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་སྐྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མཚན་ཉིད་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ནི། །མིང་དང་ངག་དང་ཡིག་འབྲུའི་ཚོགས། །སོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་ ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་གཟུང་ངོ་།།དེ་ལ་མིང་ནི་མིང་སྟེ། དཔེར་ན་གཟུགས་དང་སྒྲ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།

这是已经离开了无所有处的贪欲，为了无过失地趣入，所以不是下地所应断除的。因此，在这些之间不可能有不同的心，所以前面说不可能有灭尽定。虽然这两种定有许多差别，但二者都依靠欲界和色界。无想定和灭尽定这两者，都在欲界和色界中生起。其中差别是：灭尽定最初在人中，灭尽定最初是在人中生起。后来如果从前者退失，则在色界中生起。如是，这两种定在地、加行、因、果、感受和最初生起等方面都有差别。已说完定。
什么是命根？命根就是寿命。阿毗达磨中说：'什么是命根？是三界的寿命。'所谓寿命之法，就是暖和识的所依。世尊说：'寿命、暖气和意识，当舍弃此身时，舍弃后无心，如倒下的木头一样。'因此，作为暖和识的所依的法的存在因，就是寿命。已说完命根。
有为法的相有四种：生、住、老、无常。凡是具有这四种相的法，就称为有为法。与此相反的是无为法。其中，生能产生该法，住能使其安住，老能使其衰老，无常能使其坏灭。由于生等也是有为法，是否也有其他的生等？确实如此。它们有生之生等。它们也有生之生、住之住、老之老、无常性之无常性，成为随顺的四种相。
这样一来，由于会导致其他的生等，将有无穷尽的过失。是否每一个都获得四种相呢？并非如此。因为它们作用于八法和一法。生等作用于八法。'作用'是指作业，即士用。生之生等则作用于一法。怎么说呢？八种相和随顺相与第九法同时生起，其中生能产生除自身外的其他八法。生之生则产生生本身，就像有的母鸡生很多蛋，有的生很少蛋一样。同样的道理也适用于住等和住之住等。因此不会有无穷尽的过失。
如果生能产生未来法，为什么不是同时产生所有未来法呢？因为生产生所生法时，不是没有因缘。没有因缘和合，生就不能产生所应生的法。已说完诸相。
名身等是：名、句、文身。'等'字包含句身和字身。其中名是名称，如色、声等。

།ཚིག་ནི་ངག་སྟེ་དཔེར་ན། ཀྱེ་མ་འདུ་བྱེད་མི་རྟག་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ཙམ་གྱིས་དོན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་སྟེ། གང་གི་བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། དུས་ཀྱི་འབྲེལ་ པའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའོ།།ཡི་གེ་ནི་ཡིག་འབྲུ་སྟེ། དཔེར་ན། ཨ་ཨཱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །མིང་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་ཚོགས་ནི་མིང་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཏེ། དེ་ལ་མིང་གི་ཚོགས་ནི་དཔེར་ན་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཚིག་ གི་ཚོགས་ནི་དཔེར་ན་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་རྟག་པའོ།།ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་མེད་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཞི་བའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་དཔེར་ན་ཀ་ཁ་ག་གྷང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །མིང་གི་ཚོགས་པ་དེ་དག་གང་དང་ལྡན་པ་དང་ སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པའམ།སེམས་ཅན་དུ་མི་སྟོན་པའམ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའམ། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བའམ། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བའམ། དགེ་བའམ། མི་དགེ་བའམ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ཡང་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་དང་གཟུགས་གཏོགས་སེམས་ཅན་སྟོན། །རྒྱུ་ མཐུན་ལས་བྱུང་ལུང་བསྟན་མིན།།འདི་དག་ནི་འདོད་པར་གཏོགས་པ་དང་། གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་དང་། རྒྱུ་ མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པ། དེ་བཞིན་སྐལ་མཉམ། དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི། རྣམ་པར་སྨིན་པའང་ཡིན། ཁམས་གསུམ་པ་སྟེ། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཐོབ་རྣམ་ གཉིས་ཐོབ་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་། ཐོབ་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །སྙོམས་འཇུག་དང་། མི་ལྡན་པ་དག་རྒྱུ་མཐུན་པ། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས་དང་། མི་ལྡན་པའི་རྒྱུ་མཐུན་ པ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དེ་དག་གི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལྷག་མ་དང་།ལྷག་མ་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་ཡང་མི་བརྗོད་དོ། །མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེ་བས་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་པ་ནི། །རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དག་མེད་པར་མིན། །ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའམ་རྐྱེན་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དབང་བྱེད་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། །སྐལ་མཉམ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། །ཀུན་དུ་འགྲོ་དང་རྣམ་སྨིན་དང་། །རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འདོད། །རྒྱུ་དྲུག་ནི་བྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་དང་། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་དང་། ། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་རྣམས་སོ། །དེ་ལ། བདག་མ་གཏོགས་པ་བྱེད་པའི་རྒྱུ། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བྱེད་པའི་རྒྱུ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་མི་བྱེད་པའི་ངོ་བོར་གནས་པའི་ཕྱིར རོ།།ལྷན་ཅིག་འབྱུང་གང་ཕན་ཚུན་འབྲས། །ཕན་ཚུན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་སྟེ། ཆོས་གང་དག་ཕན་ཚུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུའོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འབྱུང་བཞིན་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་དང་། །སེམས་དང་མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་བཞིན། ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དག་ནི། །ཕན་ཚུན་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུའོ། །སེམས་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིའོ། །དེ་དག་ཀྱང་སེམས་ཀྱིའོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་མཚན་གཞིའོ། །དེ་ཡང་དེ་དག་གི་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་ཅི་རིགས པར་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ།

词即语言，例如'呜呼，诸行无常'等，直至意义完全圆满，即能了知其作用、功德和时间的关联差别。
字即字母，例如'阿、阿长音'等。
名等聚合即是名等诸聚，其中名聚例如'色、声、香、味、触'等。
句聚例如'一切有为法皆无常，一切法皆无我，涅槃寂静'等。
字聚例如'迦、佉、伽、伽长音'等。
对于这些名聚，需要说明它们是与何相应，是否显示有情，是否不显示有情，是从异熟生，是从等流生，是从同类因生，是善、不善还是无记。
答曰：属欲界及色界，显示有情，从同类因生，无记。
这些是属于欲界、属于色界、显示有情、从同类因生、无覆无记。
如同名聚等这些是显示有情、从同类因生、无覆无记，同样遍行，它不仅是从同类因生，也是异熟，属于三界，即是欲界、色界、无色界所行。
得有二种：得是从同类因生和从异熟生。
诸相亦如得，应知有二种。
定与不相应法是同类因，无心二定与不相应法唯从同类因生。
其余所说及余无想有情、命根已说故不再说。不相应法亦已说。
如说'生所生能生，非无因缘'，其中何为因、何为缘？
能作、俱有及同类，相应与遍行因，异熟因共为六。
六因即是能作因、俱有因、同类因、相应因、遍行因、异熟因。
其中，除自体外为能作因。有为法除自体外的一切法皆为能作因，因为不障碍生起而住故。
俱生者为互为果。互为即是相互，诸法互为果者即是互为俱有因。
如何？如四大种及心随转，心与相及所相。四大种互为俱有因。心是心随转诸法之因，彼等亦是心之因。有为相是所相之因，彼亦是彼等之因。如是一切有为法随其所应皆是俱有因。

།ཡང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་ཆོས་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། སེམས་ལས་བྱུང་དང་སྡོམ་གཉིས་དང་། །སེམས་དང་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད། །སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་།སེམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། བསམ་གཏན་ གྱི་སྡོམ་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་། དེ་དག་གི་དང་། སེམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་འདི་དག་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན། དུས་དང་ནི། འབྲས་སོགས་དགེ་ལ་སོགས་པའོ། །རེ་ཞིག་ དུས་ཀྱི་ནི་སེམས་དང་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་།གནས་པ་དང་། འགག་པ་དང་། དུས་གཅིག་ཏུ་གཏོགས་པ་ཉིད་དོ། །འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་གཅིག་པའོ། །གཅིག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྔ་མ་ནི་ལྷན་ཅིག་ པའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དགེ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་རྒྱུ་བཅུས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐལ་ མཉམ་རྒྱུ་ནི་འདྲ་བའོ།།འདྲ་བ་རྣམས་ནི་ཆོས་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ནི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱིའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ རྣམས་ཀྱིའོ།།ནུར་ནུར་པོ་ནི་ནུར་ནུར་པོ་ལ་སོགས་པ་གནས་སྐབས་བཅུ་གཉིས་ཀྱིའོ། །མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྟེ། རིས་མཐུན་པ་གཅིག་ལ་ནི་རེ་རེ་དོར་རོ། །རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་ཏུ་ནི་བཅུ་ཆར་ཡང་གནས་སྐབས་བཅུ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཕྱིའི་ལ་ ཡང་ནས་ནི་ནས་ཀྱིའོ།།སཱ་ལུའི་སཱ་ལུའི་འོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་སྦྱར་རོ། །ཅི་འདྲ་བ་ཐམས་ཅད་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། རང་རིས་སའི་འདི་དག་ནི་རང་གི་རིས་དང་ས་ཡིན་པས་དེ་དག་ནི་རང་གི་རིས་དང་ས་བ་ཞེས་ བྱ་སྟེ།རིས་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ནས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ལྔའོ། །ས་པ་རྣམས་ནི་བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་བརྒྱད་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་དང་དགུའོ། །དེ་ལ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་ བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པའི་བར་དུའོ།།དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ལ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་རྣམས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པ་ ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེའི་ས་པ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་གི་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ཀྱང་ཐམས་ཅད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་སྔར་སྐྱེས་རྣམས། སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུའོ། །ཅི་རང་གི་ས་པ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུར་ འགྱུར་རོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ་འདི་ལྟར་ངེས་སམ་ཞེ་ན།ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ནི་དེ་ལྟར་ངེས་སོ། །ས་དགུའི་ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་དང་། གཟུགས་ མེད་པ་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ནི་ས་དེ་དག་ཏུ་གློ་བུར་དུ་འོངས་པ་ཡིན་ལ། ས་པ་དེའི་སྲེད་པས་བདག་གིར་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་དེར་གཏོགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་ས་གཞན་ཡང་རིགས་མཐུན་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུར་ འགྱུར་རོ།།དེ་ཡང་། མཉམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡིན། །ཆུང་ངུའི་རྒྱུར་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། །དཔེར་ན་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི་དེ་ཉིད་ཀྱི་མ་འོངས་པ་རྣམས་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་བར་དུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ།

那么，随心而生的诸法又是什么呢？心所法和二种律仪，以及心和它们的相状。随顺于心的一切心相应法，以及禅定律仪和无漏律仪，以及它们的和心的生起等，这些称为随心而生。
这些是如何随心而生呢？简而言之，是时间和果等善等。首先，在时间上与心同时生起、住留、灭去，同属一时。果等是指士用果、异熟果、等流果相同。前面的'一'字应理解为'俱'的意思。
善等是指善、不善、无记的心对应善、不善、无记，如此以十因随心而生。已说明俱生因。等同因即相似。相似法之间是等同因，即：五种善蕴是善法的因，烦恼是烦恼的因，无记法是无记法的因。
凝酥位是凝酥位等十二位的因。血精位等是血精位等的因。在同一种类中各舍一。在其他种类中，十位都是十位的因。对于外在的，稻是稻的因等，如是广说。
是否一切相似都是相似法的等同因呢？答：不是。那么是怎样的呢？属于自类和自地的，因为是自类和自地的，所以称为自类地。类别有五种，从见苦所断的类到修所断。地有九种，即八种禅定、无色定和欲界。
其中，见苦所断法是见苦所断法的等同因，如是乃至修所断法是修所断法的等同因。其中，欲界所行法是欲界所行法的因，初禅地法是初禅地法的因，乃至有顶地法唯是有顶地法的因，而非其他地法的因。
这些也不是全部，如此，先生者，先生者是后生者和未生者的等同因。所说自地是等同因，这是否确定呢？对于有漏法是如此确定。九地的道互为等同因，这是就未至定、殊胜禅、四禅、三无色定的道谛互为等同因而言。
为什么呢？因为这是暂时来到这些地，未被那地的爱执为我所，故不属于那界，因此其他地的同类也成为等同因。而且，平等和殊胜的是因，不成为较小的因，例如苦法忍是其未来诸法乃至无生智的殊胜因。

།མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་གཞན་མེད་པའི་ ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིའོ།།མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ལམ་ནི་གསུམ་དང་། གཉིས་དང་གཅིག་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དེ་དག་ཏུ་ཡང་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་འབྲིང་དང་རྣོན་པོའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དབང་པོ་རྣོན་པོའི་ལམ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཉིད་ཀྱིའོ། །དེ་བཞིན་ དུ་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་།དད་པས་མོས་པ་དང་། དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་དྲུག་དང་བཞི་དང་གཉིས་ཀྱིའོ། །ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་། དུས་དང་མི་སྦྱོར་བས་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་གསུམ་དང་གཉིས་དང་གཅིག་གིའོ། །ཡང་ཅི་ལམ་འབའ་ཞིག་ མཉམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ཡང་། སྦྱོར་ལས་སྐྱེས་པའང་དེ་བཞིན་ཉིད། །མཉམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྒྱུར་འགྱུར་གྱི་ཆུང་ངུའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟ་བུའོ་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐོས་དང་བསམས་ ལས་བྱུང་ལ་སོགས།།ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་སྦྱོར་བའི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་ཀྱང་མཉམ་པ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། ཆུང་ངུ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཐོབ་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་ པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱིའོ།།བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་སྟེ། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། བསམས་པ་ལས་བྱུང་ བ་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཉིད་ཀྱིའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་དགུས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ། །ཆུང་ངུའི་འབྲིང་པོ་ནི་བརྒྱད་ཀྱི་སྟེ། ལུགས་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། །སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མཚུངས་ལྡན་རྒྱུ་ནི་ སེམས་དག་དང་།།སེམས་ལས་བྱུང་བ། དེ་ལྟ་ན་ནི་དུས་དང་། རྒྱུད་ཐ་དད་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་། དམིགས་པ་གཅིག་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཟླ་བ་ཚེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟ་བ་ན། དེ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་ འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར། རྟེན་མཉམ་རྣམས། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གང་དག་རྟེན་མཚུངས་པ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུའོ། །མཚུངས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐ་མི་དད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་མིག་གི་དབང་པོ་སྐད་ཅིག་ མ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡང་ཡིན་པ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོའི་སྐད་ཅིག་མ་ཡང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པའི་བར་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཀུན་འགྲོ་ཞེས་བྱ་ ཉོན་མོངས་ཅན།།རང་གི་ས་པ་སྔར་ཀུན་འགྲོ། །རང་གི་ས་པའི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་སྔར་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་སྟེ། དེ་ནི་ཕྱིས་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ཉིད་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་འཇུག་གོ། །རིས་གཞན་དག་གི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་དག་གི་མཐུས་རིས་གཞན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་གང་ཞེ་ན། རྣམ་སྨིན་རྒྱུ་ནི་མི་དགེ་དང་། །དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཉིད་རྣམས་སོ། ། མི་དགེ་བ་རྣམས་དང་། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུའོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མི་སྐྱེད་དེ་ས་བོན་རུལ་བ་བཞིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་སྲིད་པས མ་བརླན་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེད་དེ་མ་བརླན་པའི་ས་བོན་དྲུང་པོ་བཞིན་ནོ།

由于了知无生没有其他特殊性，所以这些了知无生就是那些的。见道、修道和无学道是三、二、一的，在这些中，钝根道是中根和利根的因，利根道是利根自身的。同样，随信行、信解和时解脱的道是六、四、二的。随法行、见至和不时解脱的道是三、二、一的。
再者，是否仅道成为等同和殊胜的同分因呢？答：不是。世间中也是，由加行所生也是如此。成为等同和殊胜的因，而不是小的因。什么是这样呢？答：闻思等所生。由闻所生、思所生、修所生的加行功德，也成为等同和殊胜的因，而不是小的因。
例如，欲界的闻所生是闻所生和思所生的。思所生是思所生自身的，因为没有修所生。色界的闻所生是闻所生和修所生的，因为没有思所生。修所生是修所生自身的。由于这些有九种差别，小的小是一切的。小的中是八的，规律是如此。已说明同分因。
相应因是心和心所。如此则会有过失：即使是不同时间、不同相续所生的也会成为互相相应因。虽然如此，但是相同行相和所缘。即便如此，在见新月等时也会有此过失。因此，如是具有同所依的。心和心所若具有同所依，彼等即是互相相应因。
相应是指无差别，例如眼识所依的眼根刹那，即是与之相应的受等的所依，乃至意根刹那也是意识和与之相应诸法的所依，应当了知。应说遍行因：遍行即是烦恼，同地前生遍行。同地的遍行前生者是后生烦恼法的遍行因，这将在后面随眠品中详细解说。
这是烦恼法的共同因，异于同分因而别立。因为也是其他类的因，以这些力量也会生起其他类的烦恼。什么是异熟因？异熟因是不善和有漏善法。不善法和有漏善法因为能产生异熟果，所以是异熟因。无记法因为力量微弱所以不产生异熟果，如腐烂的种子。无漏法因为不被有染污，所以不产生，如未受潮的干燥种子。

།ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ལྡན་པའི་འབྲས་བུ་ཅི་ཞིག་སྐྱེད་པར་འགྱུར། དེ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་གཉི་ག་དང་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ཡང་རྒྱུ་འདི་རྣམས་ཀྱི་དུས་ངེས་པ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཀུན་འགྲོ་ སྐལ་མཉམ་དུས་གཉིས་པ།།དེ་དག་ནི་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་ནི་མེད་དོ། །གསུམ་པོ་དག་ནི་དུས་གསུམ་པ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་དག་ནི། དུས་གསུམ་པའོ། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་དུས་ངེས་པར་མ་བསྟན་པས་དུས་ ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་དང་།དུས་དང་མི་ལྡན་པར་ཡང་རིག་པར་བྱའོ། །རྒྱུ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འབྲས་བུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདུས་བྱས་འབྲལ་བཅས་འབྲས་བུའོ། །འདི་གང་ལས་ཤེ་ན། བསྟན་བཅོས་ལས་འབྲས་བུའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས། ཅད་དང་། སོ་སོར་ བརྟགས་པའི་འགོག་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་དེ་གང་གི་ཡིན་པ་འདུས་མ་བྱས་ལ་རྒྱུར་ཡང་འགྱུར་ལ་རྒྱུར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དེ་གང་གི་ཡིན་པ་འབྲས་བུར་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་འབའ་ཞིག་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ཏུ་འགྱུར་གྱི། འདུས་མ་བྱས་ལ་དེ་དག་མིན། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུ་དྲུག་ཏུ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། འབྲས་བུ་ལྔ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་འབྲས་བུ་འདི་རྣམས་ལས་རྒྱུ་གང་གི་འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཐ་མའི་ཡིན། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་ཐ་མར་འདོན་པའི་ཕྱིར་ཐ་མ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན པའི་འབྲས་བུ་ནི་དེའི་འོ།།བདག་པོའི་འབྲས་བུ་དང་པོ་ཡིན། །རྒྱུ་མཐུན་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་ཡིན། །འདི་གཉིས་དང་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུའོ། །སྐྱེས་བུ་པ་ནི་གཉིས་ཀྱི་ཡིན། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ རྒྱུའིའོ།།སྐྱེས་བུའི་ངོ་བོ་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ནི། །སྐྱེས་བུ་ཉིད་ཡིན་ལ་དེའི་འབྲས་བུ་ནི་སྐྱེས་བུ་པའོ། །སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཆོས་གང་གི་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་ལྟ་བུའི་ནི་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སྨན་བྱ་རོག་རྐང་ཞེས་བྱ་བ་དང་། མི་ གླང་པོ་སྨྱོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ནས་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཞེས་པའི་བར་འདི་དག་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། རྣམ་སྨིན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཆོས། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་སོ། །སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་པ་ཡང་ཡོད་ པས།དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། ལུང་བསྟན་བྱུང་། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་བསྟན་པས་ལུང་བསྟན་པའོ། །གང་ཞིག་དེ་ལས་དུས་ཕྱི་མ་ལ་འབྱུང་ཞིང་དེ་མ་ ཐག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྟེ།འདི་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། །རྒྱུ་མཐུན་རྒྱུ་དང་འདྲ་བའོ། །རྒྱུ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ། །བྲལ་བ་བློ་ཡིས་ཟད་བྱས་པ། །བློ་ནི་ཤེས་རབ་ པོ།།ཟད་པ་ནི་འགོག་པ་སྟེ། དེ་ན་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་ནི་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་གང་། །འབྲས་དེ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་ལས་སྐྱེས། །དཔེར་ན་ས་འོག་མ་པའི་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཀྱིས་ནི་ས་གོང་མ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཐག་པ་མེད་ པའོ།།བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ནི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །སྔོན་བྱུང་མ་ཡིན་འདུས་བྱས་ཀྱི། །འདུས་བྱས་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན། །སྔར་བྱུང་བ་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ།

不具足者怎能产生具足的果？除此之外的其他，因为与二者法不相顺，所以也是异熟因。
再者，这些因的时间确定是什么呢？遍行、同类是二时。它们是过去和现在，而非未来。
三者是三时。俱生、相应和异熟因是三时。
作因因为时间未确定，所以应知是一切时都通行，以及无时。
因已经解说完毕。应当说果：有为及离系是果。
这是从何处得知？论中说：'什么是果法？一切有为法和择灭。'
如此，因为是果的缘故，彼果是谁的果？无为也成为因，因为成为因的缘故，彼因是谁的因？也成为果。
若问：唯有为法成为因果二者，无为则非彼二者。为什么？因为不可能有六因，以及不可能有五果。
再者，在这些果中，何因的果是什么呢？异熟果是最后者的。因为异熟因是最后宣说的缘故是最后，异熟果是它的。
增上果是第一。等流果是同类遍行的。因为这二者是相顺的果的缘故，是等流果。
士用果是二者的。士用果是俱生和相应因的。
因为与士夫体性无别的缘故，士夫作用即是士夫，它的果是士用。
若问：这所谓士夫作用是什么？任何法的作用，如同士夫作用的即是士夫作用，譬如药名乌足，人名狂象。
再者，从异熟果乃至增上果这些是什么呢？异熟是无记法。异熟是无覆无记法。
也有显示非有情的，因此说：称为有情。也有从长养生和等流生，因此说：从表示生。善不善业因为异熟的缘故是表示，故称表示。
任何从彼于后时生起而非刹那的，即是异熟，这是异熟的相。
等流果与因相似。任何与因相似的法即是等流果，也就是同类因和遍行因。
离系是以慧所作尽。慧即是智慧。尽即是灭，其中择灭称为离系果。
以何力而生何者，彼果从士用生。譬如以下地的加行心而得上地的禅定。有漏是无间。
以禅定心而得变化心等等。
非先生有为的有为是增上果。除先前生起外的有为法是一切有为法的增上果。

། ཡང་རྒྱུ་འདི་དག་ལས་རྒྱུ་གང་ཞིག་གང་གི་དུས་སུ་འབྲས་བུ་འཛིན་ཅིང་འབྱིན་ཅེ་ན། ལྔ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་བདག་ཏུ། །འབྲས་བུ་འཛིན་ཏེ། ཡོངས་སུ་བཟུང་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་མོད ཀྱི་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པར་མ་ངེས་པས་མི་བརྗོད་དོ།།གཉིས་འབྱིན་ཏོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ནི་ད་ལྟའི་དུས་སུ་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏོ། །འདི་གཉིས་ནི་འབྲས་བུ་འཛིན་པ་དང་། འབྱིན་པ་དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དོ། །གཉིས་ནི་འདས་དང་ད་ལྟར་ ལས།།འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུའོ། །གཅིག་ནི་འདས་ལས་འབྱིན་པར་འགྱུར། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་འདས་པ་ཉིད་ལས་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལྷན་ཅིག་པའམ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུ་རྣམས་དང་འབྲས་བུ་བཤད་ཟིན་ ཏོ།།ད་ནི་ཆོས་གང་ཞིག་རྒྱུ་དུ་ཞིག་གིས་བསྐྱེད་པ་འདི་བརྗོད་དགོས་སོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མདོར་བསྡུ་ན། ཆོས་ནི་རྣམ་པ་འདི་བཞི་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་དང་། དེ་དག་གི་ལྷག་མ་རྣམས་སོ། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ ཅིག་ཅེ་ན།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་མ་གཏོགས་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་མ་གཏོགས་པ་དགེ་བ་རྣམས་སོ། །ཆོས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས། །ལྷག་དང་དང་པོ་འཕགས་རིམ་བཞིན། །རྣམ་སྨིན་ཀུན་འགྲོ་དེ་གཉིས་དང་། ། སྐལ་མཉམ་མ་གཏོགས་ལྷག་ལས་སྐྱེ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལས་སྐྱེའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ཉིད་ལས་སོ། །ཆོས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ཀུན་དུ འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེའོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་དེ་གཉིས་དང་། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་གསུམ་ལས་སྐྱེའོ། །ཆོས་རྣམ་པ་བཞིར་བསྟན་པ་འདི་དག་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སེམས་ དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།།འོ་ན་གང་དག་སེམས་དང་མི་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་དེ་དག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། མཚུངས་ལྡན་མ་གཏོགས་གཞན་དེ་བཞིན། །མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་པར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་སོགས་པ་ཆོས་གཞན་དག་ནི་སེམས་དང་ སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་སྟེ།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་བཞི་ལས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གསུམ་ལས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་དང་པོ་ནི་གཉིས་ལས་ཏེ། རྒྱུ་གཅིག་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུའི་དབང་དུ་བྱས་པ་རྫོགས་སོ།། །། རྐྱེན་རྣམས་གང་ཞེ་ན། རྐྱེན་ནི་བཞི་པོ་དག་ཏུ་གསུངས། །རྒྱུ་གང་ནས་གསུངས་ཤེ་ན། མདོ་ལས་རྐྱེན་ནི་བཞི་ཉིད་དེ། རྒྱུའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཉིད་དང་། བདག་པོའི་རྐྱེན་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །རྐྱེན་དུ་འདྲ་བས་ན་རྐྱེན་ཉིད་ཅེས བྱའོ།།དེ་ལ་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱུ་ལྔ་ཡིན། བྱེད་པའི་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ནི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཏོ། །སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས། །ཐ་མ་མ་གཏོགས་དེ་མ་ཐག། །དགྲ་བཅོམ་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཐ་མ་མ་གཏོགས་པ་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཏོ། །དམིགས་པ་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ དོ།།རིམ་བཞིན་དུ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པ་ནི་གཟུགས་སོ། །རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་སྒྲའོ། །སྣའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་དྲིའོ། །ལྕེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་རོའོ། །ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་རེག་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ དེ།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་དུ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ནི་མེད་དོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་བཤད་ཟིན་ཏོ།

若问这些因中哪一个因在什么时候能摄持和产生果？五因是在现在时摄持果。由于已经完全摄持的缘故，过去的诸因不是，由于无作者的缘故，未来的也不是。能作因虽然与此相似，但由于它不一定有异熟果，所以不说。二因产生果。俱生因和相应因在现在时产生果。这二因摄持果和产生果是同时的。二因从过去和现在产生果，即同类因和遍行因。一因从过去产生果，异熟因唯从过去产生果，因为没有同时或者刹那的异熟。
诸因和果已经说完。现在应该说明哪些法由几种因所生。略说之，法有四种：有烦恼的、异熟所生的、无漏的初法，以及这些之外的其余诸法。其余是哪些呢？除了异熟所生的无记法，以及除了无漏初法的善法。
这四种法中，有烦恼的和异熟所生的，其余的和初圣法依次：除了异熟和遍行这二因，以及同类因之外，从其余因生。有烦恼法除了异熟因之外从其余因生。异熟所生法除了遍行因之外从其余五因生。其余诸法除了异熟和遍行这二因之外从其余四因生。无漏初法除了异熟和遍行这二因，以及同类因之外从其余三因生。
所说的这四种法是什么呢？是心和心所法。那么，不相应法和色法又是怎样呢？除了相应因之外，其他与此相同。除了唯一的相应因之外，其他有烦恼等诸法，如同心和心所法那样生起。其中有烦恼的和异熟所生的从四因生。其余诸法从三因生。无漏初法从二因生，没有从一因所生的法。以上是依因所作的阐述已完。
什么是缘？说有四缘。从何处说的呢？经中说有四缘：因缘、等无间缘、所缘缘和增上缘。由于作为缘相同，所以称为缘。其中，所说的因即是五因。除了能作因之外的五因是因缘。心和心所法除最后一个之外是等无间缘，除了阿罗汉最后的心和心所法之外是等无间缘。一切诸法都是所缘。依次说明：眼识及其相应法以色为所缘，耳识以声为所缘，鼻识以香为所缘，舌识以味为所缘，身识以触为所缘，意识以一切法为所缘。除了心和心所的对境之外再无其他。所缘缘已经说完。

།བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བདག་པོར་བཤད། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །འདི་ནི་ལྷག་མའི་རྐྱེན་ཡིན་པས་བདག་པོའི་རྐྱེན་ཏོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ཡང་ཆོས་ ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་ནི་འདོད་མོད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་ནི་ནམ་ཡང་དམིགས་པར་མི་འགྱུར་ལ།བདག་པོའི་རྐྱེན་དུ་ནི་འགྱུར་བས་ལྷག་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པའམ། ལྷག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་པ་སྟེ། རང་གི་ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ། །ཡང་རྐྱེན་འདི་དག་བྱ་བ་བྱེད་ པ་གནས་སྐབས་གང་དག་གི་ཆོས་ལ་བྱེད་ཅེ་ན།རེ་ཞིག་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་ལྔ་བཤད་པ་དེ་ལས། འགག་པའི་ཚེ་ལ་བྱེད་པ་ནི། །རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་བྱེད། འགག་པའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འགོག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་ཏེ། དེར་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུའི་བྱ་བ་བྱེད་ དེ།དེ་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བ་ནི་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་བྱེད་དོ། །སྐྱེ་ཚེ་ལ། གསུམ་སྟེ། སྐྱེ་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་པ་སྟེ། དེར་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་རྣམས་བྱ་བ་བྱེད་དེ། རེ་ཞིག་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་དེ་ལྟའོ། །དེ་ལས་གཞན་ པའི་རྐྱེན་གཉིས་དེ་ལས་བཟློག་པའོ།།བྱེད་པའི་ཚུལ་གང་གིས་རྒྱུའི་རྐྱེན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་དེ་ལས་བཟློག་པ་ནི་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དང་། དམིགས་པའི་རྐྱེན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་གོ་སྐབས་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བའི་ཚེ་བྱ་བ་བྱེད་ལ། དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ད་ལྟར་གྱི་ སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་འགག་པའི་ཚེའོ།།བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་གནས་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྒྲིབ་པའི་ངོ་བོར་གནས་པ་འདི་ནི་དེ་ཉིད་བྱེད་དོ། །རྐྱེན་རྣམས་བྱེད་པ་དང་བཅས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་ཆོས་གང་ཞིག་རྐྱེན་དུ་ཞིག་གིས་བསྐྱེད་ཅེ་ན། བཞི་ཡིས་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་རྣམས། །དེ་ལ་འདི་དག་གི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རྒྱུ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་སྔ་མ་གཞན་གྱིས་བར་མཆོད་པ་རྣམས་སོ། །དམིགས་པའི་རྐྱེན་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཡུལ་ལྔ་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་ནི་རང་གི ངོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ།།གསུམ་གྱིས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་གཉིས་ནི་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མེད་པས་དམིགས་པའི་རྐྱེན་མེད་དོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ལྷན་ ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ནི་མཚུངས་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་སྔར་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ། །དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་བཅས་པའོ། །བདག་པོའི་རྐྱེན་འདི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་དག་ གི་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་པ་ནི་ཡིན་གྱི་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ནི་གཉིས་པོ་དག་ལས་སྐྱེ། །གཞན་མི་ལྡན་པ་དང་། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་བདག་པོའི་རྐྱེན་ལས་སྐྱེའོ། ། ཇི་སྐད་དུ་དངོས་པོ་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བའི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་དབང་ཕྱུག་དང་སྐྱེས་བུ་དང་གཙོ་བོ་ལ་སོགས་པ་རྒྱུ་གཅིག་པུ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་འདི་ལ་གཏན་ཚིགས་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དབང་ཕྱུག་སོགས་མིན་རིམ་སོགས་ཀྱིས། །གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་གམ་གཞན་ཡང་རུང་བ་རྒྱུ་གཅིག པུ་ཞིག་ཡོད་ན་ནི་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།དངོས་པོ་རྣམས་རིམ་གྱིས་འབྱུང་བ་ཡང་མཐོང་སྟེ། དེ་བས་ན་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱུ་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་མི་དམིགས་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་མི་སྣང་བ་དང་། རིགས་སྣ་ ཚོགས་དུ་མའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།

所谓'作者'是指主体。作者的因即是增上缘。这是余缘，所以是增上缘。虽然承许一切法都是所缘缘，但是俱生法永远不会成为所缘，而会成为增上缘，所以是余缘或者是余法的缘。除了自体以外的一切都是一切有为法的增上缘。
若问这些缘在什么时候对法起作用？首先，已说五种因缘中，灭时由两因作用。'灭时'是指趋向灭的现在，此时俱生因和相应因起作用，这两者的作用是对俱生果起作用。
生时有三种，'生时'是指趋向生的未来，此时同类因、遍行因和异熟因起作用。这就是因缘的情况。
其他两种缘与此相反。如同因缘分为两种的方式相反，应知等无间缘和所缘缘也是如此。等无间缘因开启机会而在生时起作用，所缘缘则因现在的心和心所二者执取而在灭时起作用。
增上缘在一切时中都以无障碍的体性存在，这就是它的作用。诸缘及其作用已经说完。
若问何法由何缘所生？四缘生心与心所。其中，这些的因缘是全部五因。等无间缘是前面未被间断的心和心所。所缘缘是随应五境和一切法。增上缘是除自体外的一切法。
三缘生二定。灭尽定和无想定这两者因为没有所缘，所以没有所缘缘。这两者的因缘有两种：俱生因是生等，同类因是前生的相同善法。等无间缘是与定相应的心。增上缘如前所说。
由于这些定是从心的造作而生，所以是心的等无间，但因为障碍心的生起，所以不是等无间缘。
其余由二缘所生。其余不相应和色法是从因缘和增上缘所生。
如所说诸事物从因缘而生，一切世间都不是由自在天、神我、胜性等单一因所生。若问此中有何理由？由次第等故非自在天等。若有自在天或其他单一因，则一切世间应同时生起，然而见到事物是次第生起，因此世间的因不是自在天等。'等'字表示是为了显示不可得、无因不显现、种类众多等理由。

།གཞན་ནི་གཉིས་པོ་དག་ལས་སྐྱེས། །གང་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དེ་ཐལ་བ་དེ་ལ་ཇི་ལྟར་ན་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་རྐྱེན་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རྒྱུ་འབྱུང་བ་རྣམ་གཉིས་སོ། །འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ བ་གཉིས་ལས་སོ།།འབྱུང་ལས་གྱུར་པ་རྣམ་པ་ལྔ། །འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ལ་ནི་འབྱུང་བ་རྣམས་རྣམ་པ་ལྔས་རྒྱུ་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྐྱེད་པ་དང་། རྟེན་པ་དང་། གནས་པ་དང་། སྟོན་པ་དང་། འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་རྣམ་པ་ལྔ་ཐ་དད་པ་ནི་ སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།རྟེན་པའི་རྒྱུ་ནི་སྐྱེས་ནས་འབྱུང་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་ནོ། །གནས་པའི་རྒྱུ་ནི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རི་མོའི་རྩིག་པ་བཞིན་ནོ། །སྟོན་པའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། འཕེལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། བརྟེན་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འཕེལ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །འབྱུང་འགྱུར་རྣམ་གསུམ་ཕན་ཚུན་དུ། །རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། སྐལ་བ མཉམ་པ་དང་།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་སོ། །བྱེད་པའི་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་གནས་པས་ཐམས་ཅད་ནི་མི་བགྲང་ངོ་། །དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་། ངག་གི་ལས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོངས་སུ་འཇུག་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་དུ་སྟེ། རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་བ་མཉམ་ པའི་རྒྱུ་ནི་སྔར་བྱུང་བ་ཐམས་ཅད་སྐལ་བ་མཉམ་པའིའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མིག་ལ་སོགས་པའོ། །འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་དེ་རྣམས་གཅིག། །འབྱུང་བ་རྣམས་ལ་ནི་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པའི་གཟུགས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་འབའ་ཞིག་བྱེད་དེ། ལུས་དང་ངག་ གི་ལས་གང་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབྱུང་བ་རྣམས་སོ།།སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་དུ་བཤད་ཀྱི། སེམས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སེམས་གང་འབྱུང་བ་ངེས་པར་ནི་མ་བཤད་པས། ད་ནི་དེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་མདོར་བསྡུ་ན། སེམས་ནི་བཅུ་གཉིས་སོ། ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་ཡིད་དགེ་དང་མི་དགེ་དང་། །བསྒྲིབས་པ་དང་ནི་མ་བསྒྲིབས་པ། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་སེམས་བཞི་སྟེ། དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན། མི དགེ་བའི་ལས་གཞན།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་མི་དགེ་བ་ནི་མེད་ཀྱི་གསུམ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ། །ཟག་མེད་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་སེམས་བཅུ་ གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ། འདོད་སེམས་དགེ་བ་ལས་སེམས་དགུ། །དེ་མ་ཐག་ཏུའོ་ཞེས་ཕྱིས་འཆད་དོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་གི་དགེ་བའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སེམས་དགུ་འབྱུང་སྟེ། རང་གི་ས་པ་བཞི་དང་། སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ཏེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ་དགེ་བ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བསྒྲིབས་པའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བསྒྲིབས་པ་ཉིད་དོ། །ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་པས་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་གནས་དང་། རྣམ་པ་དང་། དམིགས པ་དང་།གཉེན་པོའི་རིང་བ་ཉིད་ཀྱིས་རིང་ངོ་། །དེ་ནི་བརྒྱད་པོ་ཉིད་ལས་སོ།

其他是从两者产生。对于所说的这种情况，如何是诸大种的因缘呢？其因是两种大种。大种因的含义是：从同分和俱生两者。从大种所生有五种。从大种所生的有五种因：如何呢？即生起、依止、安住、显示、增长，这些都是作用因。或者说五种差别是：生因是从彼等生起之故；依止因是生后随顺大种之故，如依止师长等；安住因是成为所依之故，如绘画的墙壁；显示因是相续不断之因故；增长因是增长之因相故。如是，彼等即显示为生起、转变、依止、安住、增长之因。
大种所生三种互为因，即俱生、同分、异熟因。作用因则无差别而住，故不计数。其中俱生因是身语业随顺于心，彼此互为因，其他所造色则不是。同分因是一切前生的同分。异熟因是身语业异熟的眼等。
对诸大种彼等为一。对诸大种，唯作大种所生色的异熟因，即身语业的异熟诸大种。心与心所无差别地说为等无间缘，但未确定说明何心之后生起何心，今当说此：其中首先总括而言，心有十二种。如何？说：欲界意善与不善，有覆及无覆。欲界中有四心：善、不善、有覆无记、无覆无记。色界无色界中除不善外。色界中无不善而有三种。无色界中亦如是。此十种是有漏心。无漏二种即有学、无学，如是成为十二心。
其中，欲善心后生九心，此后当说'等无间'。欲界善心之后生起九心：自地四种、有学、无学、色界二种（入定时为善，结生时为有覆）、无色界结生时唯有覆。因极远故非善，欲界较无色界在处所、行相、所缘、对治上都远。这是从八种而来。

།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དགེ་བའི་སེམས་དེ་ནི་རང་གིས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་གཉིས་ལས་ཏེ། ལྡང་བའི་ཚེ་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་གཟིར་བ་ས་འོག་མའི་དགེ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ བསྒྲིབས་པ་དང་།ལྡང་བའི་ཚེ་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་ལས་ཏེ། སེམས་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །མི་དགེ་བ་ནི་བཅུ་པོ་དག་ལས་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་མ་གཏོགས་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ མཇུག་ཐོགས་སུ་མི་དགེ་བ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལས་བཞི་སྟེ། མི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པའི་སེམས་བཞི་པོ་འབའ་ཞིག་འབྱུང་ངོ་། །བསྒྲིབས་དེ་བཞིན། འདོད་པའི་ཁམས་དག་གི་མི་དགེ་བ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་ཏེ། བཅུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ ལ་དེ་ལས་ནི་བཞི་ཉིད་དོ།།མ་བསྒྲིབས་རྣམ་ལྔ་ལས་སོ། །འདོད་པའི་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ནི་རང་གིས་པ་བཞི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ལས་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཏེ། ལྔའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་དེ་མ་ཐག་སེམས་བདུན། །འདོད་པ་ན་ སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལས་ནི་རང་གིས་པ་བཞི་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་གཉིས་ཏེ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགེ་བ་དང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་དོ། ། གཟུགས་ཀྱི་དགེ་ལས་བཅུ་གཅིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་བཅུ་གཅིག་གོ། །དགུ་ཡི་དེ་མ་ཐག་ལས་ཏེ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས པ་ཅན་གཉིས་དང་།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པ་དགུའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །བསྒྲིབས་པ་བརྒྱད་ལས། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་བསྒྲིབས་ལ་ལང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིས་དང་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་ པ་མ་གཏོགས་པ་བརྒྱད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ལས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པ་རྣམས་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་པ་གསུམ་སྟེ། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པ་དྲུག་འབྱུང་ངོ་། །མ་བསྒྲིབས་ནི་གསུམ་ལས་སོ། །གཟུགས་ ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རང་གིས་པ་གསུམ་པོ་ཉིད་ལས་སོ།།དེ་ལས་དྲུག་སྟེ། རང་གི་ས་པ་གསུམ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་གིས་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཇི་ལྟར་བཤད་པ་ལྟར། གཟུགས་མེད་པ་ཡང་། ཚུལ་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་རང་གིས་པ་གསུམ་པོ་འབའ་ཞིག་ལ་འབྱུང་ལ། དེ་ལས་ནི་རང་གིས་པ་གསུམ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་དྲུག་འབྱུང་ངོ་། །དགེ་བ་ལས། སེམས་དགུ་དག་སྟེ། གཟུགས་མེད་པ་ན སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པའི་སེམས་དགུ་འབྱུང་ངོ་།།དྲུག་ལས་ཏེ། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ནི་རང་གི་གསུམ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་ པའི་དགེ་བ་དང་།སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་ལས་སོ། །བསྒྲིབས་པ་ལས་བདུན། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་བསྒྲིབས་པ་ལས་ནི་རང་གིས་པ་གསུམ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཉིས་སོ། །དེ་དེ་བཞིན། དེ་ ཡང་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་རྣམས་དང་།སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་མ་གཏོགས་པ་བདུན་ལས་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །སློབ་པ་བཞི་ལས། ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་སློབ་པ་ལས་སོ།

欲界善心是从自地四种和无色界二种而生，即在出定时善心，以及被烦恼定所逼迫时依靠下地善心，以及有覆心，在出定时有学和无学心，即从八心之后生起。不善心是从十种中除去有学和无学，即在欲界结生时，从色界和无色界一切心之后生起不善心。
从其中四种，即不善心之后唯生起自地四种心。有覆亦同。欲界不善如前所说，即从十种之后生起，从其中即是四种。无覆从五种。配合'欲界'之语，无覆无记心是从自地四种和色界善所变化心，即从五种之后生起。从其后即刻七心。
从欲界无覆无记心生起自地四种和色界二种，即在结生时烦恼心，以及从变化心之后生起善心，在结生时即是无色界烦恼心。从色界善生十一种。从色界善心之后，除去无色界无覆无记心外有十一种心。从九种之后，即色界善心从欲界烦恼二种和除去无色界无覆无记心外的九种之后生起。
从有覆八种。色界有覆无记心从欲界烦恼二种和除去有学、无学外的八种之后生起。从其后色界无覆无记心之后即生起自地诸心和欲界三种，即除去无覆无记心外的六种生起。无覆是从三种。色界无覆无记唯从自地三种。从其后六种，即自地三种和欲界以及无色界烦恼心。
如前所说色界无覆无记，无色界亦是同样方式，即其无覆无记也唯从自地三种生起，从其后生起自地三种和下地烦恼等六种。从善心，九种心，即从无色界善心之后生起除去欲界善心和欲界、色界无覆无记心外的九种心。从六种，即无色界善心从自地三种和色界善心以及有学、无学心。
从有覆七种。从无色界有覆生起自地三种和色界善心、有覆以及欲界烦恼二种。如是亦然。其也从欲界和色界烦恼等以及除去有学、无学外的七种生起。从有学四种，即从三界善和有学心。

།དེ་ལས་ལྔ། བཞི་པོ་དེ་དག་ཉིད་དང་མི་སློབ་པའོ། །མི་སློབ་པ་ལྔ་ལས་སོ། ། འདས་མ་ཐག་པའི་ལྔ་པོ་དག་ཉིད་ལས་སོ། །དེ་ལས་སེམས་ནི་བཞི་རྣམས་ཏེ། མི་སློབ་པའི་སེམས་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ་དང་། མི་སློབ་པ་དང་སེམས་བཞི་འབྱུང་ངོ་། །སེམས་བཅུ་གཉིས་རྫོགས་སོ།། །།ཡང་བཅུ་གཉིས་དེ་དག་ཉི་ཤུར་ཡང་དབྱེ སྟེ།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གསུམ་དུ་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་དང་། །སྦྱོར་བྱུང་དགེ་རྣམ་གཉིས་སུ་དབྱེ། །ཁམས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་འཐོབ་པ་དང་། སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ་དགེ་བའི་སེམས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་སྤྱོད་ལམ་པ། །བཟོ་གནས་པ་དང་སྤྲུལ་པ་སྟེ། །འདོད་ པའི་ལུང་བསྟན་མིན་རྣམ་བཞིར།།དབྱེ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་པ་ནི་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། བཟོའི་གནས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་སེམས་དང་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེའོ། །གཟུགས་དག་ན་ནི་བཟོ་མ་གཏོགས། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། དེ་ལ་བཟོ་མེད་པའི་ཕྱིར་བཟོའི་གནས་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་དགེ་བ་དྲུག་དང་། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བདུན་དུ་ཕྱེ་བས་སེམས་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ལས་ཉི་ཤུར་འགྱུར་རོ། །ཞར་ལ་འོངས་པ་འདི་དག་གི་དེ་མ ཐག་པའི་རྐྱེན་ངེས་པ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་དོ།།འདིར་ནི་གཞུང་དཀའ་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་མི་བརྗོད་དོ། །གང་དག་སེམས་བཅུ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་འདི་དག་ལས་སེམས་གང་ཞིག་ལ་རྙེད་པ་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། ཁམས་གསུམ་པ་ཡི་ཉོན་མོངས་ཅན། །རྙེད་པ་དྲུག་ དང་དྲུག་དང་གཉིས།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་ན། སེམས་དྲུག་པོ་འདི་དག་མི་ལྡན་པ་ལས་ཐོབ་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་གྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལས་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་། ཁམས་སུ་སླར་ལོག་པ་ལས་མི་དགེ་བ་དང་། བསྒྲིབས་ ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་དང་།ཁམས་སུ་སླར་ལོག་པ་ལས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་སློབ་པའིའོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་རྙེད་པ་དྲུག་སྟེ། ཁམས་ སུ་སླར་ལོག་པ་ལས་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་གསུམ་དང་།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་སློབ་པའིའོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ནི་རྙེད་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་ སུ་ཉམས་པ་ལས་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་སློབ་པའིའོ།།གཟུགས་སྐྱེས་དགེ་ལ་གསུམ་དག་གི། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་ལ་སེམས་གསུམ་གྱི་རྙེད་པ་སྟེ། དགེ་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དང་། འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གཉིས་ཀྱིའོ། །སློབ་པ་ལ་བཞི། སློབ་ པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དང་།།འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ལམ་གྱི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་གཟུགས་མེད་པའི་དགེ་བའོ། །ལྷག་ལ་དེའི། ལྷག་པར་བྱས་པས་ལྷག་མ་སྟེ། སེམས་གང་གི་རྙེད་པ་མ་བཤད་པ་ དེ་ལ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྙེད་པར་ལྟའོ།།ཡང་སྨྲས་པ། སྐྱེ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། །འདོད་ཆགས་བྲལ་དང་ཡོངས་ཉམས་དང་། །དགེ་བའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། །སེམས་དེ་ལྡན་པ་མིན་ལས་རྙེད། །ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས། དབང་པོ་བསྟན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་གཉིས་པའོ།

从此有五种。即从那四种和无学。从五种无学。即从刚刚过去的五种。从此有四种心，即在无学心之后立即出现三界善心、无学心等四种心。十二心已圆满。
复次，将那十二种又分为二十种。如何分呢？三界中生得善和修所成善分为二种。三界中的生得善和修所成善，将善心分为两种。异熟生、威仪路、工巧处和变化，欲界无记分为四种。即欲界无覆无记分为异熟生、威仪路、工巧处和变化心四种。色界中除工巧。色界中分为三种，其中因为没有工巧，所以除去工巧处。如是分为六种善心，七种无覆无记心，由此十二心分为二十种。
附带而来的这些等无间缘的确定，在《阿毗达磨俱舍论释》中已说明。此处为避繁难故不说。在所说的这十二心中，各心有几得？三界烦恼心，得有六六二。欲界烦恼心现前时，从不相应得到这六种心：从疑惑善根结生得欲界善心，从退回界得不善心，从退回界得有覆无记心，从退回界得色界烦恼心，从退失得无色界烦恼心，从退失得有学心。
色界烦恼心也有六得：从退回界得色界三种心，欲界无覆无记心，从退失得无色界烦恼心和有学心。无色界烦恼心有二得：从退失得该界烦恼心和有学心。色界生善有三得。色界善心有三心之得：即该善心本身、欲界和色界无覆无记二者。有学心有四。有学心本身、欲界和色界无覆无记心，以及已离欲界贪和色界贪者的无色界善心。
余者即彼。余者由增上而成，对未说明得的心，应视为得其自身。又说：生时、入定时、离贪时、退失时、结生善根时，从不相应得彼心。
此为《阿毗达磨俱舍论释》顺经部分中《根品》第二品。

། །།ད་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་ངེས་པ་ནི་བསྟན་ན། དེ་ལ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་རྣམས་གང་ཡིན་པ་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྨྲས་པ། དམྱལ་བ་ཡི་དགས དུད་འགྲོ་དང་།།མི་རྣམས་དང་ནི་ལྷ་རྣམས་དྲུག་།འདོད་པའི་ཁམས་ཏེ། འགྲོ་བ་བཞི་དང་། ལྷའི་རིས་དྲུག་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་རྣམས་དང་། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན་དང་། །འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་དེ། དེ་ ལྟར་ན་དེ་དག་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་བཅས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ།།དེ་གནས་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དམྱལ་བ་དང་། གླིང་དབྱེ་བ་ལས་དེ་ཉི་ཤུ། །གནས་རྣམས་སོ་ཞེས་ཚིག་གི་ལྷག་མ་སྦྱར་རོ། །དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་དེ། ཡང་སོས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་གཞོམ་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་དང་། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། མནར་མེད་པའོ། །གླིང་བཞི་སྟེ་འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། བཤད་མ་ཐག་པའི་ལྷའི་རིས་དྲུག་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ནས་མནར མེད་པའི་བར་གྱི་གནས་ཉི་ཤུ་པོ་དེ་དག་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ།།སྣོད་དང་བཅས་པ་གཟུང་ན་ནི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ་ཐུག་གི་བར་དུའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་འདི་ནས། གོང་མའི་གནས་དགེ་བཅུ་བདུན་ནི། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེར་སོ་སོའི། བསམ་གཏན་ལ་ནི་ ས་གསུམ་པ།།བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ནི་རེ་རེ་ཞིང་ས་གསུམ་གསུམ་པའོ། །བཞི་པ་ལ་ནི་ས་བརྒྱད་པ། །དེ་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི། །ཚངས་རིས་དང་། ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་དང་། ཚངས་པ་ཆེན་པོ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་འོད་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་འོད་དང་། འོད་གསལ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། དགེ་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་དགེ་དང་། དགེ་རྒྱས་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་སྤྲིན་མེད་རྣམས་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་རྣམས་དང་། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་རྣམས་དང་། མི་ཆེ་བ་དང་། མི་གདུང་བ་དང་། གྱ་ནོམ་སྣང་དང་། །ཤིན་ཏུ་མཐོང་དང་། འོག་མིན རྣམས་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་གནས་བཅུ་བདུན་པོ་འདི་དག་གནས་པའི་སེམས་ཅན་དང་བཅས་པ་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཁམས་ན་གནས་མེད་དེ། །གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་ནི་གནས་མེད་ལ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་ ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་ཡུལ་ན་ཡང་མི་གནས་ཕྱོགས་ན་ཡང་མི་གནས་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ།།དེ་ཡང་། སྐྱེ་བ་ལ་ནི་དེ་རྣམས་བཞི། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ དང་།འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་དང་། དེ་དག་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་ནས་བླ་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། ཡུལ་གང་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་རྙེད་པ་ཉིད་དུ་ཤི་འཕོས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་ལ། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་པ་ན་ཡང་དེ་ཉིད་དུ་སྲིད་པ་བར་མ་མངོན་པར་གྲུབ་བོ། །ཇི་ལྟར་སེམས་ ཅན་གཟུགས་ཅན་རྣམས་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རྣམ་པ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཅི་ལ་བརྟེན་ཏེ་གནས་ཤེ་ན།དེར་ནི་རིས་དང་སྲོག་དག་ལ། །སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ནི་ངེས་པར་བརྟེན། །རིས་མཐུན་པ་དང་སྲོག་གི་དབང་པོ་ལས་དེ་དག་གི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་རྒྱུད་ བརྟེན་ཏེ་གནས་སོ།།ཁམས་གསུམ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དམྱལ་སོགས་འགྲོ་ལྔ་དེ་དག་ཏུ། །རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་སོ། །དམྱལ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་དང་། ལྷ་དང་མི་ཞེས་བྱ་བ་རང་གི་མིང་གིས་སྨོས་པ་ནི་དེ་དག་ཏུ་འགྲོ་བ་ལྔར་བཤད་དོ།

现在如果讲述欲界、色界、无色界的心的确定，那么应当说明什么是欲界、色界和无色界。为此在此处说：地狱、饿鬼、畜生、人类以及六欲天，这就是欲界。四道以及六天众，即：四大天王天、三十三天、离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天，如是，这些连同器世间就是欲界。
如果问有多少处所，答：地狱和洲的分类共二十处所。八大地狱是：等活地狱、黑绳地狱、众合地狱、号叫地狱、大号叫地狱、炎热地狱、极热地狱、无间地狱。四大洲是：南赡部洲、东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲，以及前述的六天众。如是，从他化自在天到无间地狱的这二十处所就是欲界。若包括器世间，则直至风轮为止。
从此欲界之上，上界十七处是色界。如何呢？答：在那里各自的初禅、二禅、三禅都有三地。第四禅有八地。其中初禅有：梵众天、梵辅天、大梵天。二禅有：少光天、无量光天、光音天。三禅有：少净天、无量净天、遍净天。四禅有：无云天、福生天、广果天、无烦天、无热天、善现天、善见天、色究竟天。如是，这十七处所连同所住有情即是色界。
无色界中无处所，无色法无有处所，过去、未来、无表色以及无色法既不住于境界也不住于方所，这是确定的。而且，依生处彼等有四。无色界是：空无边处、识无边处、无所有处、非想非非想处。这些不是依据境界的差别而有上下，而是在何处入定，死后即生于彼处，从彼处死时，中有也即于彼处现起。
如同有色有情依于色而心相续，无色界有情的相续依于什么而住呢？彼处依于同分和命根，心相续决定依止。依于同分和命根，彼等的心与心所相续而住。
三界已说完毕。在地狱等五趣中，以自名称说。地狱、畜生、饿鬼、天人，以其自名称说，这就是五趣的解说。

།གང་གི་ཕྱིར་ཁམས་དག་ཏུའོ་ཞེས་བཤད་ ན།ཅི་འགྲོ་བ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་ཁམས་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། ཁམས་རྣམས་ནི་དགེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། སྣོད་དང་། སྲིད་པ་བར་མའི་རང་བཞིན་ཡང་ཡིན་གྱི་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་།ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ལུང་བསྟན་མིན། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་སྲིད་མིན། །འགྲོ་བ་ལྔ་ནི་མ་ བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འགྲོ་བ་འཆོལ་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ཡང་སྲིད་པ་བར་མའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་དང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་དང་། །ཐ་དད་ལུས་དང་འདུ་ཤེས་འདྲ། །བཟློག་དང་ལུས་དང་འདུ་ཤེས་ནི། །འདྲ་དང་གཟུགས་ མེད་གསུམ་པོ་དག་།རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ལྔ་པའི་ཁམས་གསུམ་པ་འདི་ཉིད་དུ་རིམ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལ་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་། འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་མི་རྣམས་དང་། ལྷ་ཁ་ཅིག་གོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར ཤེས་པ་གནས་པ་དང་པོའོ།།ལྷ་ཁ་ཅིག་ཅེས་བྱ་བ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་རྣམས་ལས་དང་པོར་སྐྱེས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་བའམ། །དེ་དག་གི་ལུས་ཐ་དད་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པ་སྟེ། ཁ་དོག་དང་། རྟགས་དང་། དབྱིབས་དུ་མའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་ཤེས་དུ་མའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པའོ། །དེ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་སྟེ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལ་ལུས་ཐ་དད་ཅིང་འདུ་ཤེས་འདྲ་བ་ཡང ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་གང་དག་དང་པོར་བྱུང་བ་དེ་དག་གོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དང་པོར་བྱུང་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འདི་སྙམ་དུ་བདག་ཅག་ནི་ཚངས་པ་འདིས་ཕྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་འདུ་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། ཚངས་པ་ཡང་འདི་སྙམ་དུ་འདི་དག་ནི་བདག་ གིས་ཕྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཏེ།འདུ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་འདྲ་བའོ། །ཚངས་པ་ནི་ཆུ་ཞེང་དང་ལུས་ཀྱི་ཤ་ཚུགས་དང་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། བགོ་བའི་གོས་གཞན་པ་ཉིད་ཡིན་ལ་དེའི་འཁོར་ཡང་གཞན་པས་ན་ལུས་ཐ་དད་པའོ། །སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་ལ་ ལུས་འདྲ་ཞིང་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་འོད་གསལ་གྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་གསུམ་པའོ། །འདིར་ནི་མཐའ་སྨོས་པས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་མཐའ་དག་སྨོས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་འོད་ཆུང་དང་། ཚད་མེད་འོད་ རྣམས་གང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པར་རྣམ་པར་གཞག་དེ་ལ་ཁ་དོག་དང་།རྟགས་དང་། དབྱིབས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་ལུས་འདྲ་བའོ། །བདེ་བར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ དངོས་གཞིའི་ས་ལ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས།ཉེར་བསྡོགས་ལ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། །ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོས་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་ནས་ནི་ཡང་དངོས་གཞིའི་སའི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པའོ་ ཞེས་གྲག་གོ།།ཡང་ན་འོད་གསལ་བའི་ལྷའི་རིས་ན་སེམས་ཅན་ཡང་གང་དག་སྐྱེས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདི་འཇིག་པ་ལ་མི་མཁས་ཤིང་ཆགས་པ་ལ་མི་མཁས་པ་དེ་དག་མེ་ལྕེ་དེ་མཐོང་ནས་སྐྲག་སྟེ། མེ་ལྕེ་དེས་ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པ་བསྲེགས་ནས་འདིར་འོང་བར་མི་ འགྱུར་རམ་ཞེས་ཡི་ཆད་ཅིང་སྐྱོ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལ་འོད་གསལ་བའི་ལྷའི་རིས་ནས་སེམས་ཅན་གང་དག་སྐྱེས་ནས་རིང་དུ་ལོན་པ་འཇིག་རྟེན་འདིའི་འཇིག་པ་ལ་མཁས་ཤིང་ཆགས་པ་ལ་མཁས་པ་དེ་དག་སེམས་ཅན་སྐྲག་པ་དེ་དག་ལ་གྲོགས་པོ་དག་མ་འཇིགས་ཤིག་།མེ་ལྕེ་འདི་ནི་སྔོན་ཡང་ ཚངས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་སྟོང་པ་བསྲེགས་ནས་དེ་ཉིད་དུ་མེད་པར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་དབུགས་འབྱིན་པར་བྱེད་དོ།

如果说'为何说是在界中'，那么是否有除了趣之外的界呢？答案是有的。诸界是善的、有烦恼的、器世间的、中有的自性，而诸趣则不是。'非烦恼非表记，有情非中有，五趣是无覆无记性。'若不如此，诸趣将混乱。虽是有情，但不是中有的自性。
'身与想异，异身同想，相反身想，同及无色三者，'经中所说的七识住，应当如是依次了知即是五趣三界：有色有情中有身异想异者，如人类和某些天人。这是第一识住。
所谓某些天人是指哪些呢？是欲界诸天和初禅地中除初生者外的诸天。由于他们的身体各异，或者说因为他们的身体差异而称为身异，是因为色相、特征、形状多样的缘故。由于想的多样性故称为想异。由于他们具有这些，故称为想异，因为他们有乐想、苦想、不苦不乐想。
有色有情中有身异想同者，如初生的梵众天。这是第二识住。那些初生者都会这样想：'我们是被这个梵天所化生的'，梵天也会这样想：'这些是我所化生的'。由于想的原因相同，故称为想同。梵天的衣着、身体状态、言语表达和所穿衣服都与众不同，其眷属也不同，故称为身异。
有色有情中有身同想异者，如光音天。这是第三识住。此处说到最后，应知是说到第二禅的全部。若不如此，少光天和无量光天将置于何种识住中？由于他们的色相、特征、形状无差别，故称为身同。由于有乐想和不苦不乐想，故称为想异。他们对根本定地的喜根生起厌离后，于近分定中现前舍根。对近分定的舍根生起厌离后，又现前根本定地的喜根，因此他们的想是异的。
或者说，在光音天众中，有些刚刚出生不久的有情，不了解世间的毁坏，不善于执著，他们看见火焰时会惊恐，担心这火焰会烧毁空梵宫殿来到这里，因此感到失望和厌倦。
对此，光音天众中那些出生已久，了解世间毁坏，善于执著的有情们会对那些惊恐的有情说：'朋友们不要害怕，这火焰以前也曾烧毁空梵宫殿后在那里消失了。'以此安慰他们。

།དེ་བས་ན་དེ་དག་མེ་ལྕེ་འོང་བ་དང་། ལྡོག་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། སྐྲག་པ་དང་མི་སྐྲག་པར་འདུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་གཟུགས་ ཅན་ལ་ལུས་འདྲ་ཞིང་འདུ་ཤེས་འདྲ་བ་ཡང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་སོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་པའོ། །འདུ་ཤེས་འདྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེ་བར་འདུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་པོ་མདོ་ལས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དང་། བདུན་པོ་དེ་ དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་རྣམས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། ལྷག་མ། དེ་ཡོངས་དེ་བྱེ་ལྡན། ལྷག་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ངན་འགྲོ་རྣམས་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་སྟེ། འདི་དག་ནི་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་དབྱེ་བ་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཡོངས་སུ་དབྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། གང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡོངས་སུ་འཇིག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ངན་སོང་དག་ན་ནི་ཚོར་བ་ཡོངས་སུ་འབྱེད་དེ། གནོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་ གཏན་བཞི་པ་དག་ན་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་སྨྲས་པ། གང་དུ་འདི་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི་འགྲོ་བར་འདོད་ལ། དེ་ན་གནས་པ་རྣམས་ནི། འཕོ་བར་མི་འདོད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པར་བཤད་ན། ངན་སོང་དག་ན་ནི་གཉི་ག་མེད་དོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་དག་ན་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་འཕོ་བའི་ཡིད་ཀྱི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འཇུག་འདོད་ལ། འཕགས་པ་རྣམས་ནི་གནས་གཙང མར་རོ།།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་མི་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་པོ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་དག་དང་། སྲིད་རྩེ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས། །སེམས་ཅན་གྱི་ནི་གནས་དགུར་བཤད། །འདི་དག་ཏུ་ སེམས་ཅན་རང་དགར་ཀུན་དུ་གནས་པས་སོ།།གནས་དང་མི་འདོད་ཕྱིར་གཞན་མིན། །གཞན་ཞེས་བྱ་བ་གང་དག་ཅིག་ཅེ་ན། ངན་སོང་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་མི་འདོད་བཞིན་དུ་ལས་ཀྱི་སྲིན་པོས་ཀུན་དུ་གནས་སུ་འཇུག་གོ། །དེ་བས་ན་མ་དད་པ་བཞིན་དུ་གནས་པས་ དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་མ་ཡིན་ཏེ།བཙོན་ར་བཞིན་ནོ། །མདོ་གཞན་དག་ལས་ནི་གནས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བདུན་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་དག་ལས་ནི། གནས་པ་དག་ནི་ཡང་བཞི་སྟེ། །ཞེས་བྱ་བ་གསུངས་པ་ལ་བཞི་གང་ཞེ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པས་ གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་།ཚོར་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་དུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའོ། །དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ། ཟག་བཅས་ཕུང་པོ་བཞི་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ས་པ་ཉིད། ས་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གནས་པ་ནི་རྟེན་ཡིན་ན། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་སའི་ཕུང་པོ་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མི་རྟེན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། གནས་པ་པོ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པ་ནི་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གནས་པ་པོ་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཞེས མི་བྱ་སྟེ།དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་ཉིད་རྒྱལ་པོའི་སྟན་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་ཕྱེད་ན་ནི་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕུང་པོ་དག་ཏུ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འཇུག་པ་ལ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་གནས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོར་དབྱེ་ན་ནི། ཇི་ ལྟར་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་དག་ཏུ། རྣམ་ཤེས། འབའ་ཞིག་གནས་པར་མ་བཤད་དོ། །ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞི་ནི་ ཞིང་གི་ངོ་བོའོ།

因此，由于他们认为火焰会来和会退，以及认为恐惧和不恐惧，所以称为不同的想法。有些有色身的众生身体相似且想法相似，比如遍净天的诸天。这是第四识住处。所谓想法相似是指快乐的想法。如是经中所说的三无色和这七种是七识住处。
为何其余的不是识住处呢？因为其余的有分别。什么是其余的呢？恶趣、第四禅天和有顶天，这些由于有识的分别，所以不是识住处。什么是分别呢？就是能令识灭尽，其中在恶趣中是受的分别，因为有损害。在第四禅天中是无想和无想定。在有顶天中是灭尽定，因为心相续断绝。
又说，此处众生欲往生他处，而彼处众生不欲迁移，这称为识住处。而在恶趣中二者都没有。在第四禅天中，凡夫众生欲入无想定，圣者则欲往生净居天。有顶天因为行相不明显，所以这些不称为识住处。
如前所说的七识住处以及有顶天和无想天众，说为九种有情居处。因为众生在这些处所自在安住。其他处所不是（有情居处），因为（众生）不愿意安住。其他处所是指什么呢？即恶趣，众生在那里是被业力所迫而不情愿地安住。因此，由于是不情愿地安住，所以那些不是有情居处，如同监狱一样。
在其他经中说有七识住处。在另外的经中说有四住处。什么是四住处呢？识住于色、受、想、行。它们的自性是什么呢？依次是有漏的四蕴。而且是同一地的，不是其他地的。为什么呢？因为住处是所依，而识不依于不同地的蕴。
为什么不说识是识住处呢？因为住处是能住者所舍离的，能住者本身不称为住处，就像国王本身不是王座一样。然而，如果不加分别，则生处所摄的蕴中有贪著的识趣入，这识住处就是识。若分别的话，如同色等能令识染污，而不是单独的识。因此在四识住处中没有说单独的识为住处。世尊又说四识住处是田的本性。

།ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཟད་པར་ནི་ས་བོན་གྱི་ངོ་བོ་ཞེས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཡང་། ས་བོན་ཉིད་ས་བོན་གྱི་ཞིང་གི་ངོ་བོར་རྣམ་པར་གཞག་པར་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་སྣང་ངོ་། །ཡང་ཅི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གནས་པ་བཞིས་བདུན་བསྡུས་སམ་བདུན་གྱིས་བཞི་ ཞེ་ན།བདུན་གྱིས་བཞི་ཡང་མ་ཡིན་ལ། བཞིས་ཀྱང་བདུན་མ་ཡིན་གྱི། བསྡུ་བ་དག་ནི་མུ་བཞི་ཡིན། །བསྡུ་བ་སྤྱད་ན་མུ་བཞིར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དང་པོ་ནི་བདུན་དག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ་ ནི་ངན་སོང་དང་།བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ་ནི་བདུན་དག་ཏུ་ཕུང་པོ་བཞི་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་ནི་རྣམ་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །གང་ཡང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཐ་དད་པ་འདི་དག་ཁམས་ གསུམ་པར་བཤད་པ།དེར་ནི་མངལ་ནས་སྐྱེས་ལ་སོགས། །སེམས་ཅན་སྐྱེ་གནས་བཞི་དག་ཏུ། །རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྒོ་ངའི་སྐྱེ་གནས་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་དང་། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སོ། །སྐྱེ་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་ སེམས་ཅན་རྣམས་ཐུན་མོང་དུ་འདྲེས་ཤིང་འཚོལ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།སྒོ་ངའི་སྐྱེ་གནས་ལས་སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ངང་པ་དང་། ཁྲུང་ཁྲུང་དང་། རྨ་བྱ་དང་། །ནེ་ཙོ་དང་། རི་སྐེགས་ལ་སོགས་པའོ། །མངལ་གྱི་སྐྱེ་གནས་ལས་སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་གླང་པོ་དང་། རྟ་དང་། བོང་བུ་དང་། ཕག་ལ་སོགས་པའོ། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་འབྱུང་བའི་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྲིན་བུ་དང་། གྲོག་སྦུར་དང་། །སྤྲང་བུ་དང་། ཕྱེ་མ་ལེབ་ལ་སོགས་པའོ། །རྫུས་ཏེ་འབྱུང་བའི་སྐྱེ་གནས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་གང་དག་དབང་པོ་ཚང་བ་དང་། ངན་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་པར་ཅིག་ཅར་དུ་སྐྱེ་བ་རྣམས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་སྐྱེ་བ་ན་མཛེས་པའི་ཕྱིར་རྫུས་ཏེ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ལྷ་དང་། དམྱལ་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་ལ་སོགས་པའོ། །ཡང་འགྲོ་བ་གང་དག་ལ་སྐྱེ་གནས་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། མི་དང་དུད་འགྲོའི་རྣམ་པ་བཞི། །མི་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་བཞི་ལ་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། རི་བྲགས་དང་། ཉེ་བའི་རི་བྲགས་གཉིས་ཁྲུང་ཁྲུང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རི་དགས་འཛིན གྱི་མའི་བུ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་དང་།རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས་སོ། །མངལ་ནས་སྐྱེ་བ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་རྣམས་སོ། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་ནི། འདི་ལྟ་སྟེ། ང་ལས་ནུ་དང་། མཛེས་པ་དང་། ཉེ་མཛེས་དང་། ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པའོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ནི་བསྐལ་པ་ དང་པོ་རྣམས་འབའ་ཞིག་གོ།།དུད་འགྲོ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པ་གསུམ་ནི་སྣང་བ་ཉིད་དོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ནི་ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ལ་སོགས་པའོ། །དམྱལ་བ་དང་ནི་ལྷ་རྣམས་དང་། །སྲིད་པ་བར་མ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ། །དམྱལ་བ་ཐམས་ཅད་དང་། ལྷ་རྣམས་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་ནི་རྫུས་ ཏེ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ།།ཡི་དགས་མངལ་ནས་སྐྱེ་བའང་ཡིན། །འང་གི་སྒྲས་ནི་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའང་ཡིན་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་མཽད་གལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ་ལ། ཡི་དགས་མོ་ཞིག་ན་རེ། བདག་ནི་མཚན་མོ་ཡང་བུ་ལྔ། དེ་བཞིན་དུ་ཉིན་མོ་ཡང་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་བདག་དེ་དག་གིས་ཡོངས་སུ་ཚིམ་པ་ མེད་དོ་ཞེས་སྨྲས་པའོ།།ཡང་སྐྱེ་གནས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་མང་བ་གང་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་འགྲོ་བ་གཉིས་དང་གསུམ་གྱི་ཕྱོགས་དང་སྲིད་པ་བར་མ་པ་ཐམས་ཅད་དོ།

关于'有取识灭尽即是种子体性'所说的密意，似乎并非是将种子本身安立为种子田的体性。
又问：四识住摄七识，还是七识摄四识？答：七识不摄四识，四识也不摄七识，摄纳有四句。若运用摄纳应当了知有四句：有为七识所摄而非四识所摄等。第一句是凡是七识所摄者。第二句是除了恶趣、第四禅、有顶处的识之外的诸蕴。第三句是七识处的四蕴。第四句是除了上述诸相之外的。
又解释三界中诸趣等差别：应当了知胎生等众生有四生处：卵生、胎生、湿生、化生。生处是指众生共同杂居出生之处。
何为卵生？谓从卵中出生的众生，如鹅、鹤、孔雀、鹦鹉、雉鸡等。
何为胎生？谓从胎中出生的众生，如象、马、驴、猪等。
何为湿生？谓从潮湿中出生的众生，如虫子、蚂蚁、蜜蜂、蝴蝶等。
何为化生？谓诸根具足、非劣、具足一切肢节，顿时出生的众生。因其生时庄严，故称化生，如天、地狱、中有等。
又问：诸趣中各有几种生处？答：人与旁生具四生。人类的四生中，卵生如：两位仙人从鹤中生，猎姬之子三十二人，波斯匿王之子五百人等。胎生即现今之人。湿生如：盎伽罗娑、妙女、近妙女、发鬘女、庵罗守女等。化生唯是最初劫之人。
旁生亦有四生：三种显而易见。化生如龙及金翅鸟等。
地狱与诸天及中有唯是化生。
饿鬼亦是胎生。'亦'字表示也有化生，如具寿大目犍连曾遇一饿鬼女说：'我夜生五子，日间亦生五子，虽食之而我仍不满足。'
又问：一切生处中何者最多？答：化生最多，因为它遍及两趣、三趣分及一切中有。

།སྲིད་པ་བར་མ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། འཆི་དང་སྐྱེ་བ་སྲིད་གཉིས་ཀྱི། །གང་ འདིར་སྲིད་པ་བར་མ་ཡིན།།འཆི་བ་དང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའི་བར་དུ་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ། ཡུལ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་བར་མ་ཡིན་པས། དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེས་ཟིན་པ་འདི་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བགྲོད་པའི་ཡུལ་དུ་མ་ཕྱིན་ཕྱིར། །སྲིད་པ་བར་ མ་སྐྱེས་པ་མིན།།ཉེ་བར་སོང་བ་ནི་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་འདི་ནི་བགྲོད་པའི་ཡུལ་དུ་ཉེ་བར་མ་འོང་བས་དེ་བས་ན་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འདིའི་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། གང་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འཕངས་པ་མངོན་ཞིང་རྫོགས་པའོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་ན་རེ་འཆི་བའི་ སྲིད་པ་ནས་སྐྱེ་བའི་བར་ཆད་ཀྱང་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ལ་དེ་ནི་མི་འདོད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རིགས་པ་དང་། ལུང་ལས་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རིགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྗོད་པ། འབྲུ་ཡི་རྒྱུན་དང་ཆོས་མཐུན་ཕྱིར། །སྲིད་པ་ཆད་ལས་འབྱུང་མ་ཡིན། །རྒྱུན་ལ་ཡོད་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་རྒྱུན་ མི་འཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བ་མཐོང་སྟེ།དཔེར་ན་འབྲུའི་རྒྱུན་ལྟ་བུའོ། །དེ་བས་ན་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུན་འདི་ལ་ཡང་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་ནོ། །རྒྱུན་ཆད་ན་ཡང་དཔེར་ན་མེ་ལོང་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་གཟུགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་ཡང་མ་མཐོང་ སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པའི་བར་ཡང་སྲིད་དོ་ཞེ་ན། གཟུགས་བརྙན་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་འདྲ་ཕྱིར་ན་དཔེ་མ་ཡིན། །གཟུགས་བརྙན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁ་དོག་གཞན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་འབྱུང་བས་དེ་ནི་མ་གྲུབ་པོ། །གྲུབ་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མ་ཡིན་ནོ། ། རེ་ཞིག་ཇི་ལྟར་མ་གྲུབ་ཅེ་ན། གཅིག་ཏུ་ལྷན་ཅིག་གཉིས་མེད་ཕྱིར། །ཡུལ་དེ་ཉིད་དུ་མེ་ལོང་གི་གཟུགས་དང་། གཟུགས་བརྙན་གཉི་ག་སྣང་དུ་ནི་རྟེན་གྱི་འབྱུང་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་གཅིག་ཏུ་གཟུགས་གཉིས་ལྷན་ཅིག་པ་ནི་མེད་དོ། །དེ་དག་ཚོགས་ན་དེ་འདྲ་བའི་མཐུ་གང་ཡིན པ་དེ་བཞིན་དུ་སྣང་སྟེ།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་ལྟར་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཔེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུན་མིན་ཕྱིར། གཟུགས་ལ་ནི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་རྒྱུན་དུ་གྱུར་པ་མེད་ཀྱི་མེ་ལོང་གི་རྒྱུན་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ རོ།།ཅིག་ཅར་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འཆི་བ་དང་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུན་ལ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་ཡུལ་གཞན་དག་ཏུ་འབྱུང་བར་བརྗོད་ཀྱི་རྒྱུན་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་པས་གཟུགས་བརྙན་གྱི་དཔེ་ནི་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ལས་འབྱུང་ཕྱིར། གཟུགས་དང་མེ་ལོང་དང་རྒྱུ་ གཉིས་ལས་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལ།གཙོ་བོའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ནི་འཆི་བའི་སྲིད་པ་ལས་གཞན་པ། གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ཞིག་དང་རྒྱུ་གཉིས་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིས་ཀྱང་དཔེ་མི་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིའི་ཁུ་བ་དང་ཁྲག་ལ་ སོགས་པ་སེམས་མེད་པ་ཡང་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱ་བར་མི་རིགས་ཏེ།གང་དུ་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནམ་མཁའ་ལ་འབྱུང་བ་དེར་ཅི་ཞིག་དང་རྒྱུ་གཉིས་སུ་བརྟག་།རེ་ཞིག་རིགས་པ་ལས་ནི་འཆི་བའི་སྲིད་པའི་བར་ཆད་ནས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་འབྱུང་བར་ནི་ད་ལྟར་མི་འདོད་དེ། དེ་བས་ན་སྲིད་པ་བར་མ་ཡོད་ པ་ཉིད་དོ།།ཡོད་པར་མགུར་ནས་གསུངས་པ། སྲིད་པ་བདུན་གྱི་མདོ་ལས་དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

如果问什么是中有，死有和生有两有之间，此即是中有。在死有和生有之间显现成就身体，为了获得其他处所的投生而去往中间，所以称为中有。
如果问已生者为何不是生，因为未到所趣处所，中有非为已生。近行称为生，此中有未近行到所趣处所，因此非为已生。
若问其所趣处所是什么，是业异熟所引现前圆满之处。其他部派说死有之后直至生有之间也是生，对此不承认。
为什么呢？从理和教来说，首先依理而言，因与谷物相续相顺，有不从断而生。相续中的诸法可见不断相续而于他处生起，如谷物相续。因此有情相续也具有不断相续于他处生起。
若说相续断了，如在镜子等中生起色法影像也未见，如是死有至生有之间也存在。因影像不成立及不相似故非为譬喻。所谓影像以其他颜色生起故不成立。即使成立也因不相似故非为譬喻。
首先，如何不成立呢？因为一处无二俱存故。在同一处所镜中色与影像二者显现是因所依大种不同。一处不会有两个色法同时存在。彼等聚合时，以如是力而显现，因为诸法力的差别不可思议。首先说不成立即是如此。
如何因不相似故非为譬喻呢？因非相续故。色法无影像相续，而是在镜子相续中有。因为同时存在，不如死有和生有。说相续不断于他处生起是对相续而言，非相续则不然，所以影像譬喻不相似。
因从二生故。影像从色和镜子二因生起，依主要因而生。如是生有不是从死有之外的其他主要因和二因所生，以此也是不相似譬喻。
外在精血等无心之物也不应称为主要因，于空中化生者于何处观察二因？首先从理上来说，现在不承认死有间断后生有生起，因此确实有中有。
经中也说有，七有经中说：地狱有、旁生有、饿鬼有、天有、人有、业有和中有。

།མདོ་འདི་ནི་དེ་དག་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། འོ་ན་དྲི་ ཟ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་ན་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་འགྱུར་ཏེ།མ་ཡང་རུང་བ་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་པར་གྱུར་པ་དང་། འདུས་པ་དང་། དྲི་ཟ་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པ། སྲིད་པ་བར་མ་མ་གཏོགས་པ་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་གང་ཞིག་ ཡིན།ཕུང་པོ་ཞིག་པར་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། མི་རུང་སྟེ། རྟ་ལེན་གྱི་བུའི་མདོ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དེ་ཡང་མི་འདོན་ཏོ་ཞེ་ན། འོ་ན་སྔར་གསུངས་པ་ལས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ཞེས་གསུངས་ པ་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར།འགྲོ་མདོ་ལས། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་འདི་ལས་དུས་དང་ཡུལ་གྱིས་བསྐལ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གསུམ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མེ་སྟག་མངོན་པར་ འགྲུབ་པའི་མདོ་བཞིན་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་དང་པོ་ཉིད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལྕགས་ཀྱི་ཚ་ཚ་གནམ་དུ་ཡར་བའི་མོད་ཉིད་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གཉིས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལྟ་སྟེ་ལྕགས་ཀྱི་ཚ་ཚ་གནམ་དུ་ཡར་ནས་ས་ལ་མ་ལྟུང་བ་ཉིད་དུ་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གསུམ་པའོ་ ཞེས་གསུངས་པས།དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་མདོ་འདི་ལས་ཀྱང་སྲིད་པ་བར་མ་གྲུབ་བོ། །ཡང་འགྲོ་བ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་ན་སྲིད་པ་བར་མའི་ཤ་ཚུགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་མངོན་པར་འགྲུབ་ཅེ་ན། དེ་ནི་འཕེན་པ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། །སྲིད་པ་ཕྱི་མའི་ཤ་ཚུགས་འགྱུར། །ལས་གང་ཞིག་འགྲོ་བ་འཕེན་པ་དེ་ཉིད་ འཐོབ་པར་བྱེད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་གང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་འགྲོ་བ་དེར་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་ཅིར་འགྱུར་བ་དེའི་ཤ་ཚུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་ནི་འཆི་བ་ཚུན་ཆད་ནས། །སྐྱེ་བའི་སྐད་ཅིག་ཕན་ཆད་དོ། །སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ།།དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་དབྱེ་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའོ། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ནི་འགྲོ་བ་དག་ཏུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མའོ། །དེ་ཕན་ཆད་འཆི་བའི་སྲིད་པ་མ་གཏོགས་པའི་སྲིད་པ་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་སྲིད་པ་ཕྱི་མའོ། །སྐད་ ཅིག་མ་ཐ་མ་ནི་འཆི་བའི་སྲིད་པའོ།།གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་གཟུགས་ཅན་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་སྲིད་པ་བར་མའོ། །སྲིད་པ་བར་མ་དེ་ནི། རིགས་མཐུན་ལྷ་མིག་དག་པས་མཐོང་། །སྲིད་པ་བར་མ་པ་ནི་རིགས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཐོང་བ་དང་། གང་དག་གི་ལྷའི་མིག་ཤིན་ཏུ་དག་པ་ མངོན་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བ་དེས་ནི་འདི་མཐོང་གི་།ཤིན་ཏུ་དང་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པའི་མིག་གིས་ནི་མི་མཐོང་ངོ་། །གཞན་དག་ན་རེ་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མ་པས་ནི་ཐམས་ཅད་མཐོང་ངོ་། །མི་དང་། ཡི་དགས་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་བར་མ་པས་ནི་གོང་མ་གོང་མ་བོར ནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ཤུགས་དང་ལྡན། །རྫུ་འཕྲུལ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བའོ། །ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ཡིན་པས་ན་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་ལོ། །དེའི་ཤུགས་ནི་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་ཏེ། མགྱོགས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ལས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཤུགས་དང་ལྡན་ པ་སྟེ།གང་གིས་འདི་ནི་ལས་ཀྱི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་དགག་པར་མི་སྤྱོད་པའོ། །དབང་པོ་ཀུན་ཚང་དབང་པོ་ལྔ་ཆར་ཚོགས་པའོ། །ཐོགས་མེད་ལྡན་ཐོགས་པས་ན་ཐོགས་པའོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ཐོགས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཐོགས་པ་མེད་པས་ཐོགས་པ་མེད་པ་དང་ ལྡན་པ་སྟེ།རྡོ་རྗེ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་མི་བཟློགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་ལྕགས་ཀྱི་ཐུ་ལུམ་འབར་བ་གཤེགས་པའི་ནང་ན་དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྲིན་བུ་དམིགས་སོ་ཞེས་ཐོས་སོ།

如果说不诵此经，那么关于所谓'食香'这一说法，具足三种条件时会在母胎中结成胎儿：即母体适宜且具有月经，父母生起贪欲，双方交合，以及食香神近住。如此所说，除了中有以外，所谓'食香'是指何者？
如果说是指近住于将要毁坏的蕴，这是不合理的，因为与《马胜子经》相违。如果说也不诵此经，那么之前所说的五种不还果中，提到中般涅槃的不还果，如果没有中有，如何能在中有中般涅槃？
在《趣经》中说：'所谓五种圣者之趣的经中，由时间和处所隔绝的差别而有三种中般涅槃：即如同火星成就经中所说的那样，第一种是刚死时般涅槃；同样，如同铁丸向上抛起的刹那即般涅槃的，是第二种；同样，如同铁丸抛向空中尚未落地时般涅槃的，是第三种。'由此可知，从《趣经》中也可证成中有的存在。
又问：往生何处时，中有的形态是怎样的呢？由于是同一业力所引，故与后有的形态相同。某业引生某趣，即获得彼趣的中有，因此往生何处，即现起彼趣后有的形态。
又问：所谓后有是什么？是从死亡直至出生刹那之后。所谓'有'，泛指五取蕴。这可分为四种：中有如前所说；生有是结生诸趣的刹那；除死有外的其他一切诸有皆为后有；最后刹那是死有。
若生于有色众生之中，其后即是中有。此中有，唯同类及清净天眼能见。中有身唯为同类所见，以及具有清净天眼神通者能见，因极其清净，故非生得眼所能见。
有人说：天界中有能见一切，而人、饿鬼、旁生、地狱的中有则依次向上递减所见。具业神通力，神通指能空行。因为是业力所成的神通，故称业神通。其力即业神通之力，也就是迅速性。具此故称具业神通力，因其具有业力，故连佛陀也不能阻碍。
诸根具足，即具足五根。无碍具，碍即障碍。有此故称具碍。无碍故称具无碍，因为连金刚等也不能阻碍。据闻在燃烧的铁筒中也能见到其中所生的虫。

།དེ་འགྲོ་བ་གང་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དེ་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་། མི་བཟློགས་ཏེ། མིའི་སྲིད་པ་བར་མ་མེད་པར་གྱུར་ནས་ལྷའི་སྲིད་ པ་བར་མའམ།གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་ནམ་ཡང་མེད་པས། འདི་འགྲོ་བ་གང་གི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་དེ་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ། །ཡང་ཅི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་ཁམ་གྱི་ཟས་ཟའམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་བཞིན་ནོ། །རིགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་འདི་ནི་དྲི་ཟ་སྟེ། །དེའི་ཕྱིར་དྲི་ཟ་ ཞེས་བྱའོ།།དབང་ཆུང་བའི་ཟས་ནི་དྲི་མི་ཞིམ་པའོ། །དབང་ཆེ་བའི་ཟས་ནི་དྲི་ཞིམ་པའོ། །ཡང་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་སྲིད་པ་བར་མ་དེ་ནི། རྩེ་དགས་འགྲོ་བའི་ཡུལ་དུ་ནི། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་བློས་འགྲོའོ། །དེ་ནི་ལས་ཀྱི་མཐུས་བྱུང་བའི་མིག་གིས་རང་གི་ སྐྱེ་བའི་གནས་ཐག་རིང་པོ་ན་འདུག་ཀྱང་མཐོང་སྟེ།དེ་ལ་དེས་ཕ་མ་དེ་གཉིས་ལོག་པར་གྲུབ་པ་མཐོང་ནས་ཕོར་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མ་ལ་ཕོའི་འདོད་ཆགས་འབྱུང་ངོ་། །མོར་འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཕ་ལ་མོའི་འདོད་ཆགས་འབྱུང་ངོ་། །བཟློག་པ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བའོ། །བཏགས་པ་ལས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ། ། དྲི་ཟ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའོ། །ལྷན་ཅིག་པའམ། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་སེམས་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནའོ། །འདི་འདོན་ཏེ། དེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་གཉིས་ཀྱིས་དགའ་བར་འདོད་པས། ཡུལ་དེ་ཡང་ཕྲད་ན་གནས་སྐབས་དེར་བདག་ཉིད་མོས་སོ། །མའི་མངལ་གྱི གནས་མི་གཙང་བ་དེར་ཕྱིན་ནས།དགའ་བ་སྐྱེ་ཞིང་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །དེ་ནས་ནི་དེའི་ཕུང་པོ་མཁྲང་པོར་འགྱུར་ལ། སྲིད་པ་བར་མ་ཡང་འགགས་ནས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བ་དང་། མངལ་ནས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འགྲོ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། །གཞན་ནི་ཅི་རིགས་པར་ བརྗོད་པར་བྱའོ།།དེ་ལ་འདིར་ནི་རིགས་པ་ཡིན་པར་སྣང་སྟེ། དྲི་དང་གནས་ལ་འདོད་པ་གཞན། །དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འགྲོ་བ་ན་དྲི་ལ་ཆགས་པས། སྐྱེ་བའི་གནས་གཙང་མའམ་མི་གཙང་བར་རང་གི་ལས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འགྲོའོ། །རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་གནས་སུ་འགྲོ་བ་ ན་ནི་གནས་ལ་ཆགས་པས་སོ།།དེ་ལ་ལྷའི་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་སྟན་ལས་ལྡང་བ་བཞིན་དུ་གྱེན་དུ་འགྲོའོ། །མི་དང་། དུད་འགྲོ་དང་། ཡི་དགས་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །དམྱལ་བ་དག་ནི་སྤྱིའུ་ཚུགས་སོ། །ཡང་དག་སྡོམ་དང་དཀའ་ཐུབ་ཅན། །དྲང་སྲོང་རྣམས་ལ་སྐུར་ འདེབས་པ།།དེ་རྣམས་སྤྱིའུ་ཚུགས་དག་ཏུ་ནི། །དམྱལ་བ་ཉིད་དུ་ལྟུང་བར་གྱུར། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ནི་བཞིའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་བཞི་གང་ཞེ་ན། གཅིག་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་འཇུག་ལ། གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་ནི་ཤེས་བཞིན་དུ་མ་ ཡིན་པའོ།།གཞན་ནི་གནས་པ་ཡང་། ཤེས་བཞིན་དུ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཡང་གི་སྒྲས་ནི་འཇུག་པ་ཡང་ངོ་། །གཞན་ནི། འབྱུང་བའང་། ཤེས་བཞིན་དུ་སྐྱེ། ཡང་གི་སྒྲས་ནི་འཇུག་པ་དང་། གནས་པའོ། །གཞན་ནི་ཀུན་དུ་རྨོངས། ལ་ལ་ནི་འཇུག་པ་ཡང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་ལ་གནས་ པ་དང་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཤེས་བཞིན་མ་ཡིན་པར་བྱེད་དོ།།མངལ་དུ་འཇུག་པ་འདི་བཞི་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་བཟློག་སྟེ་བསྟན་ཏོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་རྟག་ཏུའོ། །སྒོ་ང་ལས་སྐྱེ་བའི་སེམས་ཅན་ནི་རྟག་ཏུ་ཐམས་ཅད་དུ་རྨོངས་སོ། །འདིར་ཡང་བསྟན་པ། མངལ་དུ་ འཇུག་པ་གསུམ་དག་སྟེ།།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་དང་རང་འབྱུང་ངོ་། །འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དང་། རང་འབྱུང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་གཉིས་ཏེ། གོ་རིམས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་སྟེ། དེ་ནི་འཇུག་པ་འབའ་ཞིག་ཤེས་བཞིན་དུ་ཡིན་གྱི། གནས་པ་དང་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རང་སངས་རྒྱས་ནི་གནས་པ་ཡང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་ནི་འབྱུང་བ་ཡང་ངོ་། །ཕྱིས་འགྱུར་བའི་མིང་གི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཏུ་བསྟན་ཏེ། དཔེར་ན་འབྲས་ཆན་འཚེད་དོ། །ཕྱེ་འཐག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།

凡是投生到任何众生道中，都不会转变，即不会中断人的生存而转生为天人或其他众生，因为无论为何目的而成就，都将投生于该道中而不会转生他处，这是确定的。
又问：欲界中阴身是否也食用段食？答：是的。但这不合理，因为此中阴身是食香者，故称为食香者。弱者食用不香之气，强者食用香气。
为了前往投生处，出现的中阴身，以贪著前往投生处，以颠倒心而行。由业力所生的眼睛，即使投生处远在他方也能看见。当看见父母交合时，若将转为男身者，则对母亲生起男性的贪欲；若将转为女身者，则对父亲生起女性的贪欲。相反则生嗔恨。
论中也说：'贪著食香者。'与贪欲或嗔恨俱生的两种心中任一现前时。此处说：由于颠倒见父母二人而欲求欢喜，遇到该境时，此时自身迷醉。到达母胎不净处后，生起欢喜并执著。此后其蕴变得坚实，中阴身灭尽而投生。
暂且，卵生和胎生众生的投生方式是如此。其他则应随理而说。此处显现为合理的是：对香和处所的其他欲求。湿生众生投生时，由贪著香气，随业力而趋向清净或不清净的投生处。化生众生投生时则由贪著处所。
其中，天界中阴身如从座位起身般向上行。人、旁生、饿鬼等则如人等。地狱众生则倒头向下。如偈颂所说：'诽谤具足律仪及苦行的仙人者，他们倒头向下堕入地狱中。'
经中说入胎有四种，何为四种？一是知道入胎，但住胎和出胎时不知。另一种住胎也知道，'也'字表示入胎也知道。另一种出胎也知道，'也'字表示入胎和住胎也知道。另一种则完全迷惑，有些入胎也不知道，住胎和出胎一切都不知道。
这四种入胎方式为了与偈颂相应而倒序说明。卵生恒时迷惑。卵生众生恒时处处迷惑。此处也说明：入胎有三种：转轮王和自生。转轮王和独觉佛及佛陀二者，如其次第下文将解释。
其中第一是转轮王，他仅知道入胎，而不知住胎和出胎。独觉佛也知道住胎。佛陀也知道出胎。以后将成为转轮王等的名称如此宣说，如同'煮饭'、'磨面'等说法。

།ལས་སམ་ཡེ་ཤེས་སམ་གཉི་ག། ། རྒྱ་ཆེའི་ཕྱིར་ན་གོ་རིམས་བཞིན། །ལས་རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་བསོད་ནམས་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ་དང་པོའོ། །ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་ཐོས་པ་མང་པོ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ་གཉིས་པའོ། །བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ་བ་ནི་གསུམ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་ལྟ་བུ་ནི་གོ་རིམས བཞིན་དུ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཏུ་རིགས་སོ།།ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཞི་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །ད་ནི་འདིར་ཕྱི་རོལ་པ་དག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཡོངས་སུ་བཟུང་ནས་གླེང་སྟེ། གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོ་བར་དམ་བཅའ་ན་ནི་བདག་གྲུབ་པོ་ཞེ་ན། དེ་དགག་ པར་བྱ་སྟེ་བདག་མེད།བདག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་གང་ཕུང་པོ་འདི་བོར་ནས། ཕུང་པོ་གཞན་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ནང་གི་བྱེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་མེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་འདི་སྐད་དུ་ལས་ནི་ཡོད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ཡོད་དོ། །ཆོས་ཀྱི་འདུ་འཕྲོད་ལ་མ་ གཏོགས་པ།གང་ཕུང་པོ་འདི་བོར་ནས་གཞན་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱི་འདུ་འཕྲོད་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འདི་ཡོད་པས་ནི་འདི་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་རྒྱ་ཆེར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུའི་བདག་གཅིག་ མི་དགག་ཅེ་ན།ཕུང་པོ་ཙམ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་ཙམ་ཉིད་ལ་བདག་ཅེས་ཟེར་ན་ནི་དེ་ལ་དགག་པ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ཡང་ཕུང་པོ་ཉིད་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་འཕོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་དེ་དག་མི་འཕོ་སྟེ། །ཉོན་མོངས་ལས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས། །སྲིད་པ་བར་མའི་རྒྱུན་གྱིས་ན། །མར་མེ་ བཞིན་དུ་མངལ་དུ་འཇུག་།ཕུང་པོ་སྐད་ཅིག་མ་དེ་དག་ལ་ནི། འཕོ་བའི་མཐུ་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་ཕུང་པོ་ཙམ་སྲིད་པ་བར་མ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུན་གྱིས་མའི་མངལ་དུ་འགྲོ་སྟེ། དཔེར་ན་མར་མེ་སྐད་ཅིག་མའི་རྒྱུན་གྱིས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་པས་འདི ལ་ཉེས་པ་མེད་དོ།།དེ་བས་ན་བདག་ནི་མེད་ཀྱི། ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའི་ཕུང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་མའི་མངལ་དུ་འགྲོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གྲུབ་པོ། །དེ་ཡང་། རྒྱུད་ལ་ཇི་ལྟར་འཕངས་རིམ་བཞིན། །འཕེལ་ནས་ལས་དང་ཉོན་མོངས་ཀྱིས། །འཇིག་རྟེན་ཕ་ རོལ་དག་ཏུ་འགྲོ།།ཚེའི་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཕེན་པ་འདྲ་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གང་ལ་ཇི་སྲིད་དུ་འཕངས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རིམ་གྱིས་འཕེལ་ལོ། །རིམ་གང་ཞེ་ན། ནུར་ནུར་པོ་དང་། མེར་མེར་པོ་དང་། ནར་ནར་པོ་དང་། མཁྲང་གྱུར་པ་དང་། རྐང་ལག་འགྱུས་པ་ལ་སོགས་ པའི་རིམ་གྱིས་སོ།།འཕེལ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ལས། །དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་ནས་ནི། །ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ཅིང་ལས་རྣམས་ཀྱང་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གིས་དེའི་ལུས་བཤིག་ནས་ཡང་སྲིད་པ་བར་མའི་རྒྱུན་གྱིས་སྔ་མ་བཞིན་དུ་འཇིག་ཅིང་ཕ་རོལ་དུ་འགྲོ་བས་ན། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མ་མེད། །རྣམ་པ་དེས་ན་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཚེ་དང་། ཡང་དེའི་རྒྱུ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ཡང་དེ་དག་ལས་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྲིད་པའི་འཁོར་ལོ་ཐོག་མ་མེད་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཐོག་མ་རྟག་ན་ནི་དེ་རྒྱུ་མེད་པ་ཉིད་དུ ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།།དེ་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནི་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ཞིག་ལ། ཡུལ་དང་དུས་སོ་སོར་ངེས་པ་ལས་མྱུ་གུ་ལ་སོགས་པ་ལས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་། །དུ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་མེ་ལ་སོགས་པའི་ནུས་པ་ཡང་མཐོང་བས་རྒྱུ་མེད་པ་ལས་བྱུང་བ་ ཡང་མེད་ལ།རྒྱུ་རྟག་པ་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡང་དང་པོ་ཉིད་དུ་བཀག་ཟིན་པས། དེ་བས་ན་འཁོར་བ་ལ་ཐོག་མ་མེད་པ་ཉིད་དོ། །ཚེ་ནི་རྒྱུ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་ཟད་པ་ལས་མཐའ་དང་ལྡན་པར་ནི་རིགས་ཏེ། ས་བོན་ཟད་པ་ལས་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ།

是业或智慧或二者？因为广大故，依次第。业广大者，是指行广大福德者，是第一。智慧广大者，是指多闻并善于分别者，是第二。福德与智慧广大者是第三，如是依次第应知是转轮王等。其余者成为第四。
现在此处摄取外道之说而论，若主张有情转生他世则成就有我。为破彼说，无我。何等我能舍此蕴而结生他蕴？如是内在作者补特伽罗是无。世尊亦说：'有业，有异熟，除法之聚合外，无有舍此蕴而结生他处之作者。'
其中法之聚合即是：此有故彼生，即广说缘起。若问何等我不破？即蕴之自性。若说唯蕴为我者则无可破。若尔蕴自体转生他世耶？彼等诸蕴不转，由烦恼业所显现，以中有相续故，如灯入胎。
彼等刹那蕴无转移之力，由烦恼与业所熏习之唯蕴，名为中有，以相续入母胎中，譬如刹那灯相续趣向他处，故此无过。
是故无我，由烦恼业所造作之诸蕴相续入母胎，此义成立。复次，随如何投生次第，增长已由业及烦恼，往诣他世。
由寿业差别故，非一切蕴相续之投生相同，是故随其所投多久，渐次增长。何等次第？即凝滑、胞胎、肉团、坚实、支节出生等次第。
随增长后，诸根成熟已，复起诸烦恼，并积集诸业。彼等破坏其身已，复如前以中有相续坏灭往趣他世，故生死轮无始。
如是由业烦恼因所生之寿，复由彼因生业烦恼等，复由彼等生寿等，应知生死轮无始。若有始则成无因。
若是无因，则一切皆应从无因生，然见于处所时节各别决定中，从种子等生芽等，从烟等知火等之功能，故非从无因生。说有常因亦已先破，是故轮回实无始。
寿命依因故，从因尽得有终际是应理，如种子尽则无芽。

།དེ་ལྟར་ཕུང་པོའི་རྒྱུན་ཚེའི་གནས་སྐབས་གསུམ་ དུ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ། །ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རབས་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ནི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྒ་ཤི་ལ་ཐུག་པའི་བར་རོ། །རབས་གསུམ་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་། ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་། དབུས་ཏེ་འདས་པ་དང་མ་ འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཚེའོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་རབས་གསུམ་དག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། སྔོན་དང་ཕྱི་མཐའ་གཉིས་གཉིས་དང་། །བར་གྱི་བརྒྱད་དེ།། མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་སྔོན་གྱི་མཐའོ། །སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའོ། །ལྷག་མ་བརྒྱད་ནི་བར་གྱིའོ། །ཅི་ ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་འདི་ལ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་སུ་ལ་ཞེ་ན། ཡོངས་རྫོགས་ལ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཡོངས་རྫོགས་ཏེ། འདིར་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ལ་རེག་པའི་གང་ཟག་འདི་ལ་དགོངས་ཀྱི། བར་མ་དོར་འཆི་ བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་གླེང་གཞི་ཆེན་པོའི་རྣམ་གྲངས་ལས། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གང་ཟག་ཉིད་བསྟན་པ། ཀུན་དགའ་བོ་གལ་ཏེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མའི་མངལ་དུ་མ་ཞུགས་ན་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་ འབྱུང་བ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་བར་ཡན་ལག་བདུན་སྔོན་གྱི་མཐའོ།།ལྔ་ནི་ཕྱི་མའི་མཐའ་སྟེ། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་བཅས་པ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གང་ཞིག་ ཅེ་ན།མ་རིག་ཉོན་མོངས་སྔོན་གནས་སྐབས། ཚེ་སྔ་མའི་ཉོན་མོངས་པའི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་ནི་འདིར་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་དང་། དེའི་དབང་གིས་དེ་དག་ཀུན་དུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱལ་པོ་གཤེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གིས། དེའི་ཞམ་འབྲིང་བ་ཡང་འོངས་པར་གྲུབ་ པ་བཞིན་ནོ།།འདུ་བྱེད་སྔོན་གྱི་ལས་དག་གིས། །གནས་སྐབས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཚེ་སྔ་མའི་བསོད་ནམས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཀྱི་གནས་སྐབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་འདུ་བྱེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ལས་གང་གིས་འདིར་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །རྣམ་ཤེས་ཕུང་པོའི་མཚམས་སྦྱོར་བ། །མའི་ མངལ་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ།།མིང་དང་གཟུགས་ནི་དེ་ཕན་ཆད། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དོད་སྔ་རོལ་ལོ། །མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་ཅན་ཕན་ཆད་ནས། ཇི་སྲིད་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་མ་དོད་པའི་བར་གྱི་གནས་སྐབས་དེར་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཞེས་ བྱའོ།།སྐྱེ་མཆེད་བཞི་དོད་པའི་སྔ་རོལ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེའི་ཚེ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱ་བ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་གསུམ་འདུས་སྔ་རོལ་ལོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་དོད་ལ། ཇི་སྲིད་དུ་དབང་པོ་དང་། ཡུལ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་མ་འདུས་བདེ་སྲིད་ཀྱི་ གནས་སྐབས་དེ་ལ་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཅེས་བྱའོ།།རེག་པ་བདེ་སྡུག་ལ་སོགས་པའི། །རྒྱུ་ཤེས་ནུས་པའི་སྔ་རོལ་ལོ། །གསུམ་འདུས་པ་ལས་རེག་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་ཚོར་བ་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་མི་ནུས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ལ་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཚོར་བ་འཁྲིག་ ལས་ལྔ།ཚོར་བའི་གནས་སྐབས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འཁྲིག་པའི་འདོད་ཆགས་ཀུན་དུ་མི་སྤྱོད་པའི་བར་རོ། །སྲེད་པ། ལོངས་སྤྱོད་འཁྲིག་ལ་ཆགས་པ་ཅན། །འཁྲིག་པའི་འདོད་པ་ནི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་ལ། ཇི་སྲིད་དུ་ཡུལ་ཡོངས་སུ་ཚོར་བ་ལ་མ་ཞུགས་པའི་གནས་སྐབས་དེ་ལ་ནི་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་ ལེན་པ་ལོངས་སྤྱོད་རྣམས།།ཐོབ་པར་བྱ་ཕྱིར་ཡོངས་རྒྱུག་པའོ། །གནས་སྐབས་གང་དུ་ཡུལ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་ཐམས་ཅད་དུ་རྒྱུག་པ་དེ་ནི་ལེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྒྱུག་པ། དེ་སྲིད་འབྲས་བུར་འགྱུར་བ་ཡིན། །ལས་དེ་བྱེད་པ་སྲིད་པ་ཡིན། ། དེ་ཡུལ་རྣམས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་རྒྱུག་པ་ན། ཡང་སྲིད་པ་པའི་ལ་སོགས་པ་དེ་ནི་སྲིད་པའོ།

如是所说蕴相续于三世之安立者，即是缘起十二支之三世。其中十二支即是从无明乃至老死。三世即是前际、后际及中际，亦即过去、未来及现在。
云何安立十二支于三世中？前后际各二，中间八。无明与行是前际，生与老死是后际，余八是中际。
此八支是否皆于此生中有耶？答曰：不然。若问于谁有？于圆满者。以于此圆满具足故名圆满，此中是就经历此等一切位差别之补特伽罗而言，非中阴死者，亦非色界、无色界有情。如《大因缘经》中唯说欲界有情：'阿难，若识不入母胎'等故。
若说缘起前际后际二种时，则至受为止之七支是前际，五是后际，以说因果具足之前际后际故。
复次，此等无明等为何？无明是烦恼前世位，即前世烦恼位即是此中所说无明。以俱行及由彼力彼等普生故，如说'王已行'之语，亦成立其侍从亦来。
行是前世诸业位，配合而言，即前世福等业位，即是此中所说行，即由彼业于此成熟者。
识是蕴之结生，于母胎结生刹那之五蕴即是识。
名色是其后，乃至六处未生以前。从结生有情以后，直至六处未生之间位即是名色。
若谓应说四处未生以前耶？此为安立六处之故。
彼是三和合前。六处已生，直至根、境、识三未和合安乐位，即是六处。
触是乐苦等因，未能知用以前。由三和合而成触，直至不能决定三受之因位即是触。
受乃至淫事。受位即是直至不行淫欲贪以前。
爱是耽著受用淫事。淫欲虽已现行，直至未入领受境界位即是爱。
取是为得诸受用而普驰。于何位中为得境界而趣入寻求，普驰一切处即是取。
如是普驰，尔时成为果。造作彼业即是有。为得彼等境界而普驰时，造作后有业等即是有。

།ལས་དེ་ལ་ཡང་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་ཚེ་ཕྱི་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྐྱེ་བ་ཡིན། འདི་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཡན་ལག་གང་ཡིན་པ་དེ ཉིད་ཚེ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བའོ།།དེ་ཕན་ཆད་ཚོར་བའི་བར་ནི་རྒ་ཤིའོ། །སྐྱེ་བ་ཕན་ཆད་ནས་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་གནས་སྐབས་ནི་རྒ་ཤི་སྟེ། འདིའི་ཡན་ལག་བཞི་པོ་མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་རེག་པ་དང་ཚོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་གཞན་དུ་ན་རྒ་ཤིའོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་ འབྱུང་བའི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བརྗོད་དེ།འདི་ལྟར་སྐད་ཅིག་པ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་། འབྲེལ་བ་ཅན་དང་། གནས་སྐབས་པའོ། །དེ་ལ་སྐད་ཅིག་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། ཆགས་པའི་དབང་ གིས་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་རྨོངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མ་རིག་པའོ།།སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདུ་བྱེད་དོ། །དངོས་པོ་སོ་སོར་རྣམ་པར་རིག་པ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཕུང་པོ་བཞི་ནི་མིང་དང་གཟུགས་སོ། །མིང་དང་གཟུགས་རྣམ་པར་ གཞག་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་འདུས་པ་ནི་རེག་པའོ། །རེག་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ནི་ཚོར་བའོ། །ཆགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྲིད་པའོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ནི་ལེན་པའོ། །དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང་། ངག་གི་ལས་ ནི་སྲིད་པའོ།།ལས་དེ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བའོ། །ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ནི་རྒ་བའོ། །ཞིག་པ་ནི་ཤི་བའོ། །རྒྱུན་ཆགས་པ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཚོའི་གནས་སྐབས་གསུམ་དུ་བར་ཆད་མེད་པར་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཏེ། རྒྱུན་ཆགས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚེ་རབས་གསུམ་དུ་ འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་པ་ཅན་ནོ།།ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའི་གནས་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་པ་སྟེ། དེ་རྣམས་ལས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་གང་ལས་དགོངས་ཤེ་ན། འདིར་ནི། གནས་སྐབས་བར་འདི་འདོད་ཅེས་གྲག་།འདིར་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་པའི་ ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ཚེ་རབས་གསུམ་དུ་བར་ཆད་མེད་པར་འབྲེལ་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར་འདོད་དོ།།གལ་ཏེ་ཡན་ལག་རིལ་པོ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡོད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་འབའ་ཞིག་ལས་བསྒྲགས་ཤེ་ན། གཙོ་བོའི་ཡན་ལག་ཉིད་ལས་བསྒྲགས། མ་རིག་པ་གཙོ་ བོའི་ཚེ་ནི་མ་རིག་པར་བཤད་ལ།འདུ་བྱེད་རྣམས་གཙོ་བོའི་ཚེ་ནི་འདུ་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒ་ཤི་གཙོ་བོའི་ཚེ་ཡང་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་སྟེ། ཉེས་པ་མེད་དོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་སུ་བཤད་ལ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་གང་ཞེ་ན། འདུས་ བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་དོ་ཞེས་གཞན་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན།མདོ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བའོ། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས་ནི་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་བཤད་ཅེ་ན། སྔོན་དང་ཕྱི་མ་བར་མཐའ་ལ། །རྨོངས་པ་ རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར།།དེ་ལ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་བསྟན་ཏོ། །ཕྱི་མའི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་དང་རྒ་ཤི་བསྟན་ཏོ། །བར་གྱི་མཐའ་ལ་རྨོངས་པ་རྣམ་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྲེད་པ་དང་། ལེན་པ་དང་། སྲིད་པ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རབས་གསུམ་མོ། །ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། གཞི་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་ནི་མ་རིག པ་དང་།སྲེད་པ་དང་། ལེན་པའོ། །ལས་གཉིས་ནི། འདུ་བྱེད་དང་། སྲིད་པའི་ཡན་ལག་གཉིས་ནི་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ།

从此处死亡后，在来世将结生相续。这就是结生相续的出生。识支即是在他世中出生。从此以后直至受为老死。从出生以后直至受的阶段是老死，其中名色、六处、触、受这四支，在其他情况下即是老死。
十二缘起支可分为四种：即刹那、相续、相关和阶段性。其中何为刹那性？在一刹那中具足十二支，如是：由贪欲而杀生时的愚痴即是无明；思即是行；了别诸法即是识；与识俱生的四蕴即是名色；由名色所安立的诸根即是六处；六处和合即是触；领纳触即是受；贪著即是爱；与此相应的烦恼即是取；由此所发起的身业语业即是有；这些业的出生即是生；成熟即是老；坏灭即是死。
相续性是指十二支的五蕴在三世中无间相续，因为具有相续性。由于在三世中相关故为相关性。由于是十二支五蕴的阶段性故为阶段性。在这些中世尊依何而说？此中认为是阶段性。此中认为十二支五蕴在三世中无间相续的缘起。
若全部支分都具五蕴，为何仅说无明等法？是从主要支分而说。当无明为主要时说为无明，诸行为主要时说为行。如是乃至老死为主要时说为老死，无过失。
又为何经中说十二支，而论中说何为缘起？一切有为法即是缘起？经中是说有情，论中是说有情和非有情。又为何经中唯说有情？为遣除对前际、后际、中际的迷惑。其中为遣除对前际的迷惑而说无明和行，为遣除对后际的迷惑而说生和老死，为遣除对中际的迷惑而说识、名色、六处、触、受、爱、取、有，因此是三世。
又当知此缘起是烦恼、业、事三种自性。其中三烦恼是无明、爱、取。二业即是行与有支，二者是业的自性。

།གཞི་བདུན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། མིང་དང་གཟུགས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རེག་པ་དང་། ཚོར་བ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། རྒ་ཤི་སྟེ། ཡན་ལག་བདུན་ནི་ལས་ དང་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞི་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་ཡན་ལག་བདུན་གཞི་ཡིན་པ། དེ་བཞིན་འབྲས་བུ་སྟེ། ཡན་ལག་བདུན་པོ་ཉིད་འབྲས་བུར་གྱུར་པའོ། །ལྷག་མ་ལྔ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུའོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གཞི་རྣམ་པ་ལྔ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དབུས་ཀྱི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ནི།རྒྱ་ཆེར་བསྟན་ཅིང་རྣམ་པ་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་མདོར་བསྡུས་ལ་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་གཅིག་གི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཅེ་ན། གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་བསྡུས་པ་ནི། །བར་མའི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས། །བར་མ་ ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་གཉིས་པའི་རྒྱུ་དང་།འབྲས་བུ་ཡང་རྒྱ་ཆེར་རྗེས་སུ་དཔག་པས་མ་བཤད་དེ། ཡང་དོན་མེད་པའི་འབད་པ་ནི་མི་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཡང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་ན་དེ་ལྟ་ན་ནི། མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ ལ་ཐོག་མ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།།རྒ་ཤིའི་འབྲས་བུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་བས། ཡང་ན་ཡན་ལག་གཞན་ཞིག་གིས་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་དགོས་ལ། དེ་ལ་ཡང་གཞན་ན་ནི་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཁ་བསྐང་མི་དགོས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་དང་། །བྱ་བ་ཉིད་དོ་དེ་ལས་གཞི། །དེ་ལས་གཞི་དང་ཉོན་མོངས་སྐྱེ། །འདི་ནི་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་ལུགས། །ཞེས་བསྟན་པ་ལ། ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་སྟེ། སྲེད་པ་ལས་ལེན་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་ཏེ། ལེན་པ་ལས་སྲེད་པ་དང་། མ་རིག་པ་ལས འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ།།ལས་ལས་གཞི་སྟེ། འདུ་བྱེད་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། སྲིད་པ་ལས་སྐྱེ་བའོ། །གཞི་ལས་གཞི་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མིང་དང་གཟུགས་ནས་རེག་པ་ལས་ཚོར་བའི་བར་དང་། སྐྱེ་བ་ལས་རྒ་ཤིའི་བར་རོ། །གཞི་ལས་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། །ཚོར་ བ་ལས་སྲེད་པའོ།།གང་གི་ཕྱིར་སྲིད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱི་ལུགས། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་གཞན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་རང་བཞིན་མ་རིག་པ་ཡང་གཞི་འམ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་བསྟན་པར་འགྱུར་ལ། རྒ་ཤིའི་ཚོར་བ་ལ་ཐུག་པའི་གཞི་ལས་ནི་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་འབྱུང་ བས།ཡང་འདི་ལ་ཆུང་ཟད་ཀྱང་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་བ་མེད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་འདི་འབའ་ཞིག་ཡང་དག་པར་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་འདིའི་ནུས་པ་ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ལ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ པར་འབྱུང་བ་དང་།རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་ཀྱང་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ལ་འདི་དག་གི་ཁྱད་པར་གང་ཞེ་ན། རྒྱུ་འདི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་སྟེ། །རྟེན་ཅིང་འབྱུང་བ་འབྲས་བུར་འདོད། །རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཡན་ལག་ནི་འདི་ལས་འབྱུང་བས་ན་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའོ། །འབྲས་བུར་ གྱུར་པའི་ཡན་ལག་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་སྟེ།དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་གཉི་གར་གྲུབ་བོ། །ཡང་མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན། །གལ་ཏེ་གང་མ་རིག་པ་མ་ཡིན་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། མིག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ རོ།།གལ་ཏེ་རིག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། །དེ་ལྟ་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། དེ་ཡང་མི་རུང་བས། དེ་བས་ན། རིག་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཆོས་གཞན། །མ་རིག་མི་མཛའ་བརྫུན་སོགས་བཞིན། །ཇི་ལྟར་མཛའ་བོ་ལས་བཟློག་ན་འགའ་ཞིག་དེའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་མི་མཛའ་ བ་ཡོད་ཀྱི་གང་མཛའ་བ་གཞན་འགའ་ཞིག་ཀྱང་དགྲ་མ་ཡིན་ལ་མཛའ་བ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།།དྲང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདེན་པའོ།

七事：识、名色、六处、触、受、生、老死，这七支是业和烦恼的所依，故称为事。
如何七支是事，同样也是果，即七支本身成为果。
其余五支因为是业和烦恼的自性，所以是因。
又为何事有五种和烦恼有二种差别，所以中间的因和果广说，因为有二种差别，所以未来时的果简略而过去时的因通过一个烦恼门而说呢？
二者的因果摄略，是从中间推度而来。中间本身的因前际和后际二者的因和果也是从广大推度而未说，又不做无义的努力。
假若十二缘起支仅此而已，那么因为未说无明的因，轮回将成有始。
因为未说老死的果，也将成有终，所以或者应该以其他支补充，对此又有他者则成无穷。
为何不需补充呢？因为世尊说：'从烦恼生烦恼和业，从彼生事，从彼生事和烦恼，此是有支之理。'
从烦恼生烦恼，即从爱生取。从烦恼生业，即从取生有，从无明生诸行。
从业生事，即从行生识，从有生生。从事生事，即从识生名色乃至从触生受，从生至老死。从事生烦恼，即从受生爱。
因为有支之理如是差别，所以说明无明的烦恼自性也从事或烦恼而生，从老死乃至受的事也生烦恼。
所以对此丝毫也无需补充。如是说'唯此大苦蕴真实生起'。
若非如此，此之功能将成何等？
世尊说：'诸比丘，我为汝等说缘起及缘起法。'对此，彼等的差别是什么呢？
因是缘起生，缘生许为果。作为因的支分从此生起故为缘起。
作为果的支分是缘生，如是因为成为因和果，对一切支分也成就二者。
又无明之义是什么？若说是非明者，则眼等也将有过。
若说是无有明者，如是则将成全无，然彼亦不应理，所以：明的违品是异法，如无明、非友、虚妄等。
如何离开友人时，有某者成为其对治的非友，而某些其他友人既非敌人也非无友人。
所谓正直即是真实。

།དེའི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚིག་ནི་བརྫུན་ཡིན་ཏེ། ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། དོན་མ་ཡིན་པ་དང་། བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་ཆོས་ལ་ སོགས་པའི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་དེ་བཞིན་དུ་མ་རིག་པ་ཡང་རིག་པའི་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པ་ཆོས་གཞན་ཞིག་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།འདི་ག་ལས་ཤེ་ན། རྐྱེན་གྱི་ངོ་བོར་བསྟན་པ་ལས་སོ། །གཞན་ཡང་། ཀུན་དུ་སྦྱོར་སོགས་ཚིག་གི་ཕྱིར། །མདོ་ལས་མ་རིག་པ་ནི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་ དང་།ཟག་པ་དང་། ཆུ་བོ་དང་། སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་མེད་པ་ཙམ་ལ་དེ་ལྟ་བུར་འགྱུར་བ་ནི་འོས་པ་མ་ཡིན་ལ་མིག་ལ་སོགས་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་དེ་བས་ན་མ་རིག་པ་ནི་ཆོས་གཞན་པ་ཉིད་དེ། དཔེར་ན་ཆུང་མ་ངན་པ་ལ་ཆུང་མ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་དང་། བུ་ངན་པ་ལ་བུ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ ལྟར་མ་རིག་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།ལྟ་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ངན་པ་མིན། །སྨད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཏེ། དེ་ཡང་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་མ་རིག་པ་ནི་མི་འཐད་དོ། །འོ་ན་གང་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་ཡིན་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྟ་བ་དེ་དང་ མཚུངས་ལྡན་ཕྱིར།།གལ་ཏེ་མ་རིག་པ་ཤེས་རབ་ཏུ་གྱུར་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྫས་གཉིས་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་དང་ལྟ་བར་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལས་ཀྱང་། ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །མདོ་ལས་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བྱས་པའི་ སེམས་ནི་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བའོ།།མ་རིག་པས་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་བྱས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་མི་འདག་གོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡང་ཤེས་རབ་དེ་ཉིད་པྲཛྙཱ་དེའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པར་ནི་མི་རིགས་ཀྱི། ཇི་ལྟར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་ཆགས་སེམས་ལས་གཞན་ཡིན་ཞིང་རིགས་ཐ་དད་པ་ལྟར་ཤེས་ རབ་དང་མ་རིག་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།།མ་རིག་པའི་དོན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་མིང་དང་། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། གཟུགས་ནི་རྒྱ་ཆེར་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པའོ། །མིང་ནི་གཟུགས་ཅན་མིང་ཕུང་པོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིང་དང་དབང་པོ་དང་དོན་གྱི་དབང་གིས་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ རོ།།མིང་གང་གི་དབང་གིས་ཤེ་ན། གང་འཇིག་རྟེན་འདི་ན་གྲག་པ་སྟེ། དེ་ན་དེ་དང་དེ་དག་རྒྱན་དུ་གྱུར་པ་ལ་བ་ལང་དང་རྟ་དང་གཟུགས་དང་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་མིང་ཡིན་ཞེ་ན། དོན་དེ་དང་དེ་དག་ལ་མིང་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་འདིར་ལུས་པོར་ནས་སྐྱེ་ བ་གཞན་དུ་གཞོལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མིང་ནི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕུང་པོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་བཤད་ཟིན་ཏོ། །རེག་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེག་དྲུག་།མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པའི་བར་དུ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་། འདུས་ཏེ་བྱུང་བའོ། །དབང་པོ་དང་དོན་དང་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་རྣམས་འདུས་པ་ལས་བྱུང་བའོ།།རེག་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས། །ལྔ་ནི་ཐོགས་པའི་རེག་པ་ཡིན། །དྲུག་པ་བླ་དགས་ཚིག་ཅེས་བྱ། །མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལྔ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་ཐོགས་པའི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དྲུག་པ་ ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་རྣམས་ནི་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཚིག་བླ་དགས་ལ་མིང་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ལྷག་མ་ལ་དམིགས་པས་དེའི་ཚིག་བླ་དགས་ཀྱི་རེག་པ་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཡང་རེག་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཉིད་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། རིག་དང་མ་རིག་དང་གཞན་རེག་།རིག་པའི་ རེག་པ་དང་།མ་རིག་པའི་རེག་པ་དང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རེག་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དུ། དྲི་མེད་ཉོན་མོངས་ཅན་ལྷག་མ། །རིག་པའི་རེག་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་རེག་པའོ། །མ་རིག་པའི་རེག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ རེག་པ་སྟེ།རིག་པ་དང་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་གཉི་ག་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་རེག་པའོ། །ལྷག་མ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། དགེ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ།

与此相违背的言语即是虚妄。非法、非义、非事等是与法等相违背的，同样，无明也应当视为与明相违背的另一种法。这从何而知？从缘的体性所显示。又，
由于经中说'结缚等言语的缘故'。经中说：'无明是结、缚、随眠、漏、暴流、系缚。'仅仅是无也不应成为如此，眼等也不是，因此无明是另一种法。譬如对恶妻说'非妻'，对恶子说'非子'，无明也是如此。
因为见故非恶慧。所谓恶慧是烦恼性的，那也是见的自性，若是这样则无明不应理。若说是非见性的那个，那也不应理。为什么呢？因为与见相应故。
若无明成为慧，则不应与慧体二者相应，因为不与见相应。又从此，由于显示慧烦恼故。经中说：'被贪欲近烦恼所染的心是不解脱的。被无明近烦恼所染的慧是不清净的。'
慧本身是般若，不应是其烦恼，如同近烦恼贪欲与心是异体且种类不同一样，慧与无明也是如此。
无明的含义已经解释完毕。复次，名与色的含义是什么呢？色如前广说。名是非色蕴。为什么呢？因为依靠名、根、境而趣入义故。
依靠什么名呢？即世间所共知的，在彼处用作装饰的牛、马、色、味等。为什么这些是名呢？因为使义趣入彼彼义故。其他人说：'此处由于从此身转生他处，故名是非色蕴。'
六处已经解释完毕。应当解说触。六触，从眼触到意触，这些是和合而生。由根、境、识和合而生。
在这六触当中，五是有对触，第六称为假名触。眼、耳、鼻、舌、身五触依靠有对根，故称为有对触。第六意触称为假名触。
为什么称为假名呢？据说因为缘余法故称为假名触。又这六触本身成为三种：明触、无明触与其他触。
明触、无明触，以及异于这二者的非明非无明触。这些依次是：无垢、烦恼性、余。明触是无漏触。无明触是烦恼性触，因为与明和无明相应故。
余触因为与二者都不相应，所以是非明非无明触。什么是余触呢？即有漏善法和无覆无记法。

།ཡང་ མ་རིག་པའི་རེག་པ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་ཀུན་དུ་འབྱུང་བས་ཕྱོགས་གཅིག་སྨོས་པས་རེག་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ།གནོད་སེམས་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་རེག་།གནོད་སེམས་དང་། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཐམས་ཅད་བསྡུ་ན། བདེ་བ་ཚོར་བ་འགྱུར་ སོགས་གསུམ།།བདེ་བ་ཚོར་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཚོར་བར་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཚོར་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་རེག་པ་དེ་དག་ནི་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། རེག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཚོར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་སྔར་རེག་པ་རྣམ་པ་དྲུག་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ལས་བྱུང་བ་ཚོར་བ་དྲུག་།མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ནས་ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་དག་ལས་བྱུང་བའི་བར་ཏེ། དེ་དག་ལས། ལྔ་ནི་ལུས་ཀྱི་སེམས ཀྱི་གཞན།མིག་དང་། རྣ་བ་དང་། སྣ་དང་། ལྕེ་དང་། ལུས་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཚོར་བ་ལྔ་ནི་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཡིད་ཀྱི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སེམས་ཙམ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ ལ།།རྣམ་པ་དག་ནི་ཡང་བཅོ་བརྒྱད། །ཡང་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཉིད་ནི། ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཅོ་བརྒྱད་རྣམ་པར་གཞག་པ་ལས་རྣམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་དབྱེའོ། །ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཅོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། ཡིད་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་དང་། བཏང་སྙོམས་ ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་སྟེ།ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཡིད་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་དག་ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའམ། ཡུལ་དག་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བས་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་སྟེ། ཚོར་བའི་དབང་གིས་ཡུལ་རྣམས་ལ་ཡིད་ཡང་དང་ཡང་དུ་རྣམ་པར་རྒྱུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་ འདི་དག་ལས་འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་དུ་ཞེ་ན།དེ་དག་ལས་དུའི་དམིགས་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པའི་བར་དུ་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་པ་རང་ལ་དམིགས་ཐམས་ཅད། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་བཅོ་བརྒྱད་རིམ་གྱིས་ཡོད་དེ། དེ་ཡང་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡང་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་རྣམས་ཉིད་ལས་གཟུགས་ཅན་བཅུ་གཉིས་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་ནི་དྲི་དང་རོ་དང་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་མ་གཏོགས་པ་བཅུ་གཉིས་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་ན་དེ་གཉིས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་མའི་གསུམ་དག། སྤྱོད་ཡུལ ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ནི་གསུམ་སྟེ། དེ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཟུགས་དང་ལྡན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།བསམ་གཏན་གཉིས། བཅུ་གཉིས། ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་མ་གཏོགས་སོ། །བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། འདོད་པར་འགྲོ་བ་རྣམས། འདོད་པར་འགྲོ་བས་ན་འདོད་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཡུལ་རྣམས་ལ་འཛིན་པའི་དོན་ལ་འགྲོ་བར་སྦྱོར་བ ཡང་མཐོང་སྟེ།དེ་ལྟར་རྟོགས་པར་བྱའོ། །རང་ལ་དམིགས་པ་བརྒྱད། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དེ་ཉིད་ན་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བརྒྱད་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་རང་གི་སྟེ། དྲི་དང་རོ་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཞི་མ་གཏོགས་སོ། །གཟུགས་མེད་གཉིས། དམིགས་པ་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བའོ། །བསམ་ གཏན་གཉིས་དྲུག་།བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གཉིས་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དྲུག་འབའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ཡང་། འདོད་པའི་དྲུག་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དྲུག་ཅར་ཡང་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །རང་གི་བཞི་ཡིན་ནོ། ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ན་ནི་བཞི་སྟེ། དེ་ན་དྲི་དང་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་མའི་དམིགས་པ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་ནི་དམིགས་པ་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་གཅིག་པུའོ།

再者，无明触是反复生起的，说一方面则成为两种触：害心随贪触。因为与害心和随贪相应的缘故。又若总摄一切，乐受触等三种。乐受触、苦受触、不苦不乐受触，因为与乐等相顺的缘故。如是，这些触成为十六种。触已说完。
应当说受，其中前面所说的六种触，从彼生起六受。从眼触所生受乃至意触所生受，其中，五是身受意受余。眼、耳、鼻、舌、身触所生五受，因依靠有色根故称为身受。意触所生受因仅依靠心故称为心受。
此即近行，种类有十八种。又心受本身，由意近行十八种安立而分为十八种。何为意近行十八种？即六种喜意近行、六种忧意近行、六种舍意近行。这些喜等依靠意而近行于境，故称意近行，或因近行于境故称意近行。因为由受的力量而意反复行于诸境的缘故。
又此等意近行中，欲界相应者有几？其中几种所缘是什么？乃至无色界相应者亦当如是说。答：欲界缘自一切。欲界中有十八种，其一切所缘亦是彼。其中有色十二为境。色界中除去香味近行六种，缘十二种，因为彼处无此二故。上界三境。无色界中三种，因为彼处无色等故，所缘是法近行。
欲界相应已说完。应说色界相应。其中首先，二禅十二。除去忧意近行。这十二种中，欲界行者。趣向欲界故称欲界行，即缘欲界之意。如何了知？见到于境执取义趣之行相。应当如是了知。缘自八种。在色界中有八种意近行，其所缘是自界的，除去缘香味的四种近行。无色二种。所缘是法近行。
二禅六种。第三、第四禅中唯有六种舍意近行，而无其他。其所缘亦是，欲界六种。欲界六种皆是所缘。自界四种。色界中四种，因为彼处无香味故。上界所缘一种。无色界中唯有缘法近行一种。

།གཟུགས་དང་ལྡན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་གཟུགས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས མེད་ཉེ་བར་བསྡོགས་ལ་བཞི།།འདིར་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཉེར་བར་བསྡོགས་པས་ན། ཉེ་བར་བསྡོགས་པ་སྟེ། དེར་ནི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་དང་། རེག་བྱ་དང་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་བཞིའོ། །དེ་དག་ཀྱང་། གཟུགས་འགྲོ། དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའོ། ། གོང་མར་འགྲོ་བ་གཅིག་།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་ན་ནི་དེར་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་གཅིག་པུའོ། །དངོས་གཞི་ལ་གཅིག་།གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་ལ་ནི་ཆོས་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་འབའ་ཞིག་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རང་གི་ཡུལ་གཟུགས་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དོ། ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་དངོས་གཞིའི་ནི་འོག་མ་ལ་མི་དམིགས་སོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་འདི་དག་ཀྱང་། བཅོ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཟག་དང་བཅས། །ཟག་པ་མེད་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ཚོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡན་ལག་ནི་རྣམ་པ་དུ་མར་རིག་པར བྱའོ།།ཡན་ལག་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཡང་མི་བརྗོད་དོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཤད་དང་འཆད་པར་འགྱུར་བ་གཞན། །འདིའི་ཡན་ལག་ཁ་ཅིག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་ནི་འོག་ནས་འཆད་དེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི། རྣམ་ཤེས་སོ་སོར་རྣམ་རིག་པ། །ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་ དེ་ཡིན།།ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ཀྱང་། མིག་ལ་སོགས་པ་གཟུགས་དང་བ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྟེན། །ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་ནི་ལས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་དོ། །སྲེད་པ་དང་། ལན་པ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་མཛོད་ཀྱི་གནས་ནས་འཆད་དོ། །རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་ པར་འབྱུང་བ་དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་གཞི་རྣམས་སོ་ཞེས་སྔར་བསྟན་པ་ལ།འདིར་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་པ། །ས་བོན་བཞིན་ཀླུ་རྩ་བ་དང་། །ལྗོན་ཤིང་དེ་བཞིན་ཕུབ་མ་བཞིན། །ས་བོན་ལ་སོགས་པ་དང་ཆོས་མཐུན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དཔེར་ན་ས་བོན་ལ་ནི་མྱུ་གུ་དང་། སྡོང་བུ་ དང་།ལོ་མ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་དང་ལས་དང་གཞི་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན་ཆུ་ཀླུ་གནས་པའི་མཚོ་ནི་སྐམ་པར་མི་འགྱུར་བ་ལྟར། ཉོན་མོངས་པའི་ཀླུ་གནས་པའི་ཚེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་ནགས་ཀྱི་ཚལ་དྲུང་ནས་མ་ཕྱུང་བ་ ཡང་དང་ཡང་དུ་བཅད་ཀྱང་སླར་སྐྱེ་བ་ལྟར།ཉོན་མོངས་པ་རྩ་ནས་མ་བཏོན་པའི་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དཔེར་ན་ཤིང་ལྗོན་པ་དུས་དུས་སུ་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་འཕེལ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་ལན་ཅིག་མ་ཡིན་པར་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ལས་དང་། གཞིའི་རྒྱུར་འགྱུར་རོ། ། དཔེར་ན་ཕུབ་མ་དང་བཅས་པའི་འབྲས་ཐུག་པོ་ཆེ་ནི་སྐྱེ་བར་ནུས་ཀྱི་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་ཀྱང་ཚེ་གཞན་བསྐྱེད་པར་ནུས་པར་འགྱུར་གྱི་འབའ་ཞིག་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུར་རིག་པར་བྱའོ། །ལས ནི་ཕུབ་བཅས་འབྲས་དང་བཅས།།དེ་བཞིན་སྨན་དང་མེ་ཏོག་བཞིན། །ཕུབ་མ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཕུབ་མ་དང་བཅས་པ་སྟེ། ཕུབ་མ་ལྟ་བུའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཕུབ་མ་དང་བཅས་པའི་འབྲས་ལྟ་བུའི་ལས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ནས་དང་སྨན་འབྲས་བུ་མཐར་སྨིན་པ་ལྟར། ལས་ ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་ཟིན་ནས་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དཔེར་ན་མེ་ཏོག་ནི་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་ཉེ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟར། ལས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྐྱེས་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །གཞི་ནི་གྲུབ་པའི་བཟའ་བཏུང་བཞིན། །དཔེར་ན་གྲུབ་ཟིན་པའི་བཟའ་བ་དང་བཏུང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་ པར་བྱ་བ་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི་ཡང་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལྟར།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་གཞི་ཡང་། ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞན་དང་འབྲེལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་འབྲེལ་ན་ནི་ཐར་བར་མི་འགྱུར་རོ།

已经讲述了有色法，现在要说明无色法。无色近分有四种。此处由于是空无边处近分，故称为近分。在此有对色、声、触、法的四种近行。这些又是，色行。它们的所缘是第四禅定。上行一种。缘无色界时，则唯有对法的一种近行。根本定中一种。在无色界根本定中，唯有对法的近行，而无其他。而且是缘于自境的无色法。如下文所说，无色界根本定不缘下地。这些意近行，十八种皆有漏。无有任何无漏。如是应知受支有多种。其余支分则不再说明。为什么呢？已说及将说的其他。此中某些支分已经说过。某些将在下文说明。其中首先识已如'识即是各别了别，意处亦是彼'而说过。六处亦如'眼等有色，彼为识之所依'而说过。行和有将在业藏品中说明。爱取将在随眠藏品中说明。
彼等缘起略说即是烦恼、业及事，如前所说。此中烦恼如种子，如龙及根本，如树木亦如糠。与种子等相似之法如何？譬如从种子生长苗芽、茎干、叶等，如是从烦恼亦生烦恼、业及事。譬如有水龙居住的湖泊不会干涸，有烦恼龙居住时亦复如是。譬如未从根部拔除的林木，虽一再砍伐仍会重生，烦恼未从根除的众生亦复如是。譬如树木在不同时节开花结果增长，烦恼亦非一次性地成为烦恼、业及事之因。譬如带有糠皮的稻谷堆能够生长，而单独的则不能，如是与烦恼得相连的业亦能生起他世，而单独则不能。如是应知烦恼如种子等。
业如有糠之谷，如是亦如药与花。由于此有糠皮故称有糠，如糠之烦恼已说过。今当说明如有糠之谷的业，譬如大麦和药谷成熟后，业亦如是成熟后不能再次成熟。譬如花是果实生长的近因，对于诸业异熟生起亦应如是了知。事如已成之饮食。譬如已经做好的饮食只是受用，而非再造，异熟所谓之事亦是如此，异熟不会在他世再与其他异熟相连，若相连则不能解脱。

།ཡང་ཚེའི་རྒྱུན་ཏེ་དེ་ལྟར་རྟེན་ ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ན།འདི་ལྟ་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ་དང་། སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་ཕྱི་མ་དང་། འཆི་བའི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བཞི་ལས་མི་འདའ་སྟེ། དེ་དག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྲིད་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། །གཅིག་ཏུ་སྟེ། ཉོན་ མོངས་པ་གང་གིས་ཤེ་ན།ཉོན་མོངས་ཀུན་གྱིས་རང་ས་པས། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པས་གང་བའི་ཡིན་པས་དེ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཏེ། གང་གིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་འཆིང་བར་དགག་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་མེད་དོ། །གཞན་རྣམ་གསུམ་སྟེ། སྲིད་པ་བར་མ་ལ་སོགས་པ་ སྲིད་པ་གཞན་གསུམ་ནི་དགེ་བ་དང་།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ག་ཡིན་ནོ། །ཡང་སྲིད་པ་འདི་རྣམས་ལས་གང་ཞིག་གང་དང་ལྡན་ཞེ་ན། གཟུགས་མེད་གསུམ། སྲིད་པ་བར་མ་མ་གཏོགས་ཏེ། །གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ན་ནི་གང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ སྲིད་པ་བར་མ་ལ་མངོན་པར་གྲུབ་པའི་གནས་གཞན་ཡོངས་སུ་འཆད་པ་མེད་དོ།།འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ནི་གྲངས་མ་སྨོས་པས་སྲིད་པ་བཞི་པོ་རིལ་གྱིས་ཡོད་དོ་ཞེས་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ཡང་སེམས་ཅན་རྣམས་ཇི་ལྟར་གནས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཟས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་གནས་པ་ཡིན། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་པས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ནས་ཆོས་གཅིག་བཀའ་སྩལ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་ནི་ཟས་ཀྱིས་གནས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མདོའི་ཚིག གོ།།ཟས་རྣམས་ཀྱང་གང་དག་ཅིག་ཅེ་ན། ཟས་ནི་བཞི་སྟེ། །ཁམ་གྱི་ཟས་དང་། རགས་པ་དང་། ཕྲ་བའོ། །ཕྲ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མ་རྣམས་དྲི་ཟ་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། ལྷ་རྣམས་དང་བསྐལ་པ་དང་པོ་རྣམས་རྒྱུ་མཐུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱེ་མའི་ནང་དུ་ཏིལ་མར་བླུགས་པ་བཞིན་པའམ། ཕྲ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པས་ཕྲ་མོ་སྟེ། བྱིས་ པ་དང་དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ།།རེག་པ་ནི་གཉིས་པའོ། །ཡིད་ལ་སེམས་པ་ནི་གསུམ་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་བཞི་པའོ། །ཡང་དེ་ལ། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཟས་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་དེར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མ་ ཡིན་ནོ།།དེ་ཡང་། སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་གྱི་བདག་ཉིད་དེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་རོ་དང་། དྲི་དང་། རེག་བྱ་རྣམས་ཏེ། ཁ་དང་སྣས་ཁམ་དུ་བཅད་ནས་ཁམ་དུ་བྱས་ཏེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཁམ་གྱི་ཟས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་མ་ཡིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེས། རང་དབང་གྲོལ་བ་མི་འཛིན་ཕྱིར། ། ཟས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་རང་གི་དབང་པོ་དང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཡིན་ན། གཟུགས་ནི་མེད་པའི་ཚེ་རང་གི་དབང་པོའམ། དེའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕན་མི་འདོགས་ན་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་ལ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། གང་གི་ཚེ་མཐོང་བ་ན་བདེ་བ་དང་། ཡིད་བདེ བ་སྐྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཡང་དེ་ལ་དམིགས་པ་ལས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རེག་པའི་ཟས་སུ་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་གྲོལ་བ་རྣམས་ཟས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་མཐོང་ཡང་ཕན་འདོགས་པ་མེད་པའི་ཡང་ཕྱིར་རོ། །རེག་དང་སེམས་པ་རྣམ་ཤེས་ནི། ། ཟག་བཅས་ཟས་རྣམས་གསུམ་དག་ཏུ། །གསུམ་འདུས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རེག་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ལས་སེམས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་ཁམས་གསུམ་དག་ན་ཡོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཟས་ཀྱི་ཆོས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྲིད་པ་གསོ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ནི་ཟས་ཀྱི་དོན་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ། ཟས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་སེམས་ཅན་བྱུང་བ་རྣམས་གནས་པར་བྱ་བ་དང་། །འཚེ་བར་བྱ་བ་དང་། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་ན། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་ཟས་མ་ཡིན པའོ།།རེ་ཞིག་བྱུང་བ་ནི་སེམས་ཅན་སྐྱེས་པ་ཡིན་པར་ཡང་མངོན་ན། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་གང་ཞེ་ན། ཡིད་ལས་བྱུང་དང་སྲིད་འཚོལ་དང་། །དྲི་ཟ་སྲིད་པ་བར་མ་དང་། །འགྲུབ་པའོ།

又生命相续，如是缘起时，即此等：中有、生有、后有、死有四有不离，此等已说。四有之中，生有是烦恼性，唯一也。以何烦恼？以一切自地烦恼。以生有具足一切烦恼故，无有不结生相续之烦恼。其余三种，即中有等其余三有是善、烦恼性及无记三种。
又此等诸有中何者具何？无色三有，除中有外。无色界中无有为往趣而成就中有之处所。欲界及色界中未说数量，显现具足四有。如是已广说有情缘起。
又诸有情如何安住？答曰：由食而诸趣安住。世尊以智证悟后所说一法即是：'有情依食而住'是经文。
诸食复是何等？食有四种：段食有粗细。细者是中有众食香气故，诸天及最初劫众无同类因故，如注油于沙中，又因微细故为细，是婴儿及湿生众之食。触是第二，意思是第三，识是第四。
又其中，是欲界之食。色界无色界中以离彼贪故生彼处者非是。彼又以三处为体，即欲界中之味、香、触，以口鼻分段而成段故，一切皆是段食。非色处，何以故？以不能执持自在解脱故。
食者是能益自根及大种者，色于无时不能益自根或彼大种，况于非境者。若见生乐及喜时，亦由缘彼而成触食之所受乐，非是色也。以不还及阿罗汉解脱者见极悦意食亦无所益故。
触及思惟识，有漏食为三。从三和合生触及意业思惟与识，有漏者于三界中有。何故无漏非是？以超越食法故。
资养有为食义，如经所说：'此四食能摄益已生有情令住及能摄益求有有情。'无漏法非如是故非食。已生即是已生有情，求有是何？意生及求有、食香、中有、成就。

།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་འདི་དག་ཏུ་བརྗོད་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ནི་ཡིད་ལས་སྐྱེས་པའི་ ཕྱིར་ཡིད་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཁུ་བ་དང་ཁྲག་ལ་སོགས་པས་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་རྒྱུར་བྱས་པ་མེད་དོ། །སྲིད་པ་ཚོལ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྲིད་པ་ཚོལ་བའོ། །དྲི་ཟ་བའི་ཕྱིར་དྲི་ཟའོ། །སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་སྟེ། མདོ་ལས་གནོད་པ་དང་བཅས་ པའི་ལུས་མངོན་པར་འགྲུབ་བོ།།གནོད་པ་དང་བཅས་པའི་འཇིག་རྟེན་སྐྱེའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། གཞན་ཡང་མདོ་ལས་གང་གིས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་སྤངས་ལ། སྐྱེ་བའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་ནི་མ་ཡིན་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། ཡང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། སྲིད་པ་རྣམས་གསོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འབའ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་ཡང་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་གཙོ་བོ་ལས་བཤད་དོ། །འདི་ལ་གནས་དང་། གནས་པའི་དོན་དུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ནི་སྲིད་པ་གཞན་འཕེལ་དང་། །གྲུབ པའི་དོན་དེ་གོ་རིམས་བཞིན།།གནས་ནི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སོ། །དེ་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཁམ་གྱི་ཟས་སོ། །གནས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ནི་རེག་པ་སྟེ། རེ་ཞིག་འདི་གཉིས་ནི་འདིར་སྐྱེས་པའི་སྲིད་པ་གསོ་བ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ ལ་སེམས་པ་ནི་ཡང་སྲིད་པར་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ།།འཕངས་ནས་ནི་ལས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བསྐོས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་བོན་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་སྟེ། འདི་གཉིས་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་སྲིད་པ་སྐྱེད་པ་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་བཞིར་གསུངས་སོ། །སྔ་མ་གཉིས་ནི་གང་སྐྱེས་པ་གསོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན། པའི་ཕྱིར་མ་མ་ལྟ་བུའོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་ལྟ་བུའོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ཇི་ལྟ་བུ་དང་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དང་། འཆི་འཕོ་བ་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་སེམས་གང་ལ་གནས་ཏེ། འཆི་བ་དང་སྐྱེ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྨྲས་པ། ཚད་དང་མཚམས་སྦྱོར་འདོད་ཆགས་བྲལ། །ཉམས་དང་འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བ་ལ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཉིད་དུ་འདོད། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་དང་། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། ཁམས་དང་ས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཆོས འདི་དྲུག་ནི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་འདོད་ཀྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བའི་ཚིག་གིས་ནི་སྲིད་པ་བར་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཡང་བཤད་པའི་ངོ་བོར་རིག་པར་བྱའོ། །ཚོར་བ་ནི། འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བ་བཏང་སྙོམས་སོ། །འཆི་འཕོ་བ་ཉིད་པས་ན་འཆི་འཕོ་བའོ། །སྐྱེ་བས་ན་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་གཉིས་ལ་ནི་ བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ཚོར་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ནི་གསལ་བ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསལ་བས་འཆི་འཕོ་བ་དང་སྐྱེ་བར་ནི་མི་རུང་ངོ་། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་ལ་ཡང་། རྩེ་གཅིག་སེམས་ལ་དེ་གཉིས་མིན། །འཆི་འཕོ་དང་ནི་སྐྱེ་བ་ཞེས་ བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཉམ་པར་གཞག་པ་ནི་འཆི་འཕོ་བ་དང་། སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །སེམས་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་མེད་པ་ལ་ནི་གནོད་པ་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ། གང་ གི་ཚེ་དེའི་ལུས་ཡོངས་སུ་འཇིག་པར་རྩོམ་པ་དེ་ནི་ཚེ་ཡང་ངེས་པར་ལུས་དང་འབྲེལ་བའི་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པར་བྱས་ནས་ཕྱིས་འཆི་འཕོ་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བ་ལ་ཡང་སེམས་འཆད་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་སེམས་མེད་པ་ལ་ཡང་མི་རིགས་སོ། ། འཆི་བའི་སྲིད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་པ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་ནི། མྱ་ངན་འདའ་ལུང་བསྟན་མིན་གཉིས། །གལ་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་བཏང་སྙོམས་ཡོད་ན་ནི་སྤྱོད་ལམ་པའམ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མེད་ན་ནི་སྤྱོད་ལམ་འབའ་ཞིག་གོ།

世尊说中有是这些。因为是从意生故称为意生，丝毫不以精血等为因。因为具有寻求有的本性故为寻求有。因为食香故为食香。因为趣向投生故为化生，如经中说'现起有害之身，生于有害之世间'，又如经中说'有断除现起结使而未断生结使之补特伽罗'等四句。
虽然一切有漏法都能滋养诸有，为何唯独是这些？虽然如此，但是从主要者而说。此中有处所和住处之义两种。二者即是增长后有和成就之义，依次如是。处所即是具根之身，令其增长者是段食。住处即是心和心所，令其增长者是触，暂且这二者是此处滋养已生有的主要者。意思维是能增长后有者。投生后即由业所决定的识种子而现起，这二者是生起未生有的主要者，因此说为四种。前二者是能滋养已生者，故如乳母。后二者是能生起者，故如母亲。
已说诸有情缘起如何及如何住、死亡。现在当说心依何而住、死亡和出生。说道：'断量、结生、离贪、退失、死亡、出生，许为意识。'断善根、结生善根、离贪于界地、退失、死亡、出生这六法唯许是意识，非余识。以出生之词也当知说明中有结生。
感受于死亡出生是舍受。因死亡故为死亡，因出生故为出生，于此二者非乐非苦是感受，因为不明显的缘故。其他则明显，因识明显故不应有死亡和出生。于彼意识中：'专注心中无彼二，'即死亡和出生，因为不相应、因为从造作而生、因为有所作用，故等持中无死亡和出生。
也非无心，因为无心时不能受害，当其身将坏灭时，必定现起与身相应之心而后死亡，非余。于出生时也因无心断绝之因，及因无烦恼不得出生，故于无心亦不应理。
所说死有三种中阿罗汉：'涅槃无记二。'若欲界有舍受，则是威仪或异熟。若无，则唯是威仪。

།དེའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་འབའ་ཞིག ཡིན་གྱི་གཞན་མ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ནི་སེམས་འཆད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་ཉམ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་འཆི་བ་ན་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་ཅེ་ན། ཅིག་ཅར་དུ་འཆི་བ་ལ་ནི་ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རིལ་གྱིས་ཅིག་ཅར་དུ་ནུབ་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རིམ་གྱིས་འཆི་འཕོ་ན་ནི། དེའི་ཚེ། འོག་ མའི་ལྷར་འགྲོ་མི་སྐྱེ་རྣམས།།རིམ་གྱིས་འཆི་ལ་རྐང་པ་དང་། །ལྟེ་བ་སྙིང་གར་ཡིད་འཆི་འཕོ། །འོག་ཏུ་འགྲོ་བས་ན་འོག་ཏུ་འགྲོ་བ་སྟེ། ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །མིའི་ནང་དུ་འགྲོ་བས་ན་མིའི་ནང་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། མིར་འགྲོ་བ་རྣམས་སོ། །ལྷའི་ནང་དུ་འགྲོ་བས་ན་ལྷར་འགྲོ་བ་སྟེ། ལྷར་འགྲོ་བ་ རྣམས་སོ།།དེ་དག་ནི་གྲངས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྐང་པ་དང་། ལྟེ་བ་དང་སྙིང་གར་འགག་གོ། །ཡང་མི་སྐྱེ་བས་ན་མི་སྐྱེ་བ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའོ། །དེ་དག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་སྙིང་གར་འགག་གོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྤྱི་བོར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་འཆི་བའི་ཚེ་རྡོ་ལེབ་བསྲེགས་པའི་ཐོག་ཏུ་ཆུས་བཏབ་པ་བཞིན་དུ་ཞི་བར་གྱུར་ནས་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་དེ་ལྟར་རིམ་གྱིས་འཆི་བ་ན་ཕལ་ཆེར་གནད་འཆད་པས་ཉེན་པའི་ཚོར་བ་སྐྱེ་སྟེ། ཆུ་ལ་སོགས་པས་གནད་ གཅོད་དོ།།ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ཉམས་ན་འཆི་བར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་གནད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དྲག་ཏུ་འཁྲུགས་པར་གྱུར་པ་མཚོན་ཆ་བདར་བས་བཏབ་སྟེ། རེག་པ་བཞིན་དུ་མི་བཟད་པའི་ཚོར་བས་གཅོད་ཀྱི་དེ་དག་ཤིང་ གཅད་པ་བཞིན་དུ་ནི་མ་ཡིན་པའམ་ཆད་པ་བཞིན་དུ་སེམས་མེད་པས་ན་འཆད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་སའི་ཁམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སྐྱོན་བཞི་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རླུང་དང་མཁྲིས་པ་དང་བད་ཀན་གསུམ་ནི་སྐྱོན་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་གཙོ་བོ་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་ གང་ཡིན་པའམ།སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འཇིག་པའི་ཆོས་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་དེ་ལྟར་སྐྱེ་བ་དང་། གནས་པ་དང་འཆི་འཕོ་བ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕུང་པོ་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། ཕུང་པོ་གསུམ་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ལོག་ བ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་ཕུང་པོ་དང་།མ་ངེས་པའི་ཕུང་པོའོ། །དེ་ལ། འཕགས་དང་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་རྣམས། །ཡང་དག་ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས། །ཡང་དག་པ་ཉིད་གང་ཞེ་ན། །གང་འདོད་ཆགས་གཏན་ནས་སྤོང་བ་དང་། ཞེ་སྡང་གཏན་ནས་སྤོང་བ་དང་། གཏི་མུག་གཏན་ནས་ སྤོང་བ་དང་།ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་གཏན་ནས་སྤོང་བ་འདི་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་དོ། །འཕགས་པ་གང་ཞེ་ན། གང་དག་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་སྐྱེས་པ་དང་། སྡིག་པའི་ཆོས་ལས་རིང་དུ་སོང་བ་དེ་ནི་འཕགས་པ་སྟེ། གཏན་དུ་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཟད་ པར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ད་ནི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི། །གནས་པར་འདོད་པའི་འོག་དག་གི། །། རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་རྔམས་སུ་ནི། །ས་ཡ་དྲུག་འབུམ་གྲངས་མེད་དོ། །སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ནི་འདི་ལྟར་གནས་པར་འདོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ དབང་གིས་འོག་ནམ་མཁའ་ལ་བརྟེན་པ་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་མངོན་པར་འགྲུབ་སྟེ།དེའི་རྔམས་སུ་ནི་དཔག་ཚད་ས་ཡ་འབུམ་ཕྲག་དྲུག་གོ། །རྒྱར་ནི་གྲངས་མེད་དེ། འདི་ལྟར་ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་རྡོ་རྗེས་ཀྱང་གཞིག་པར་མི་ནུས་པར་སྲའོ། །དེའི་སྟེང་ན། ཆུ་སྟེ། རྔམས་ནི་བཅུ་གཅིག་དང་། སྟོང་ ཕྲག་དག་ནི་ཉི་ཤུའོ།།དཀྱིལ་འཁོར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་དེར་སྤྲིན་རྣམས་འདུས་ནས་ཆར་གྱི་རྒྱུན་གཉའ་ཤིང་ཙམ་བབ་པ་དེ་ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེའི་རྔམས་སུ་ནི་དཔག་ཚད་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་དང་ཉི་ཁྲིའོ།

因此如果说仅仅是不可记别的而非其他的话，那是因为随顺于心的解说以及微弱的缘故。再者，在死亡时识在身体的哪个部位灭尽呢？对于顿时死亡者，身根会整个同时消失。如果是次第死亡，那么此时：
下界天人及不生，次第死时从足起，脐心意识皆灭尽。'下界'是指往下趣，即往恶趣者。'人趣'是指往人趣，即往人道者。'天趣'是指往天趣，即往天道者。
这些依次是识在足部、脐部和心部灭尽。又'不生'是指不再投生者，即阿罗汉。他们的识也在心部灭尽。其他一些人说是在顶部，因为身识在那些部位灭尽。
身识在临终时，如同在热石上浇水一般平息，足等部位便不复存在。众生如是次第死亡时，大多会生起被切要处所伤的感受，被水等切要处所伤害。
身体某些部位受损会导致死亡的地方称为要处，这是由水、火、风任一界剧烈紊乱所致，如同被磨利的武器所伤一般，被难忍的感受所伤，而不是如同砍伐树木或断裂般无知觉，所以称为要害。
为何不是地界呢？因为没有第四过患。风、胆、痰三者是过患，它们的主要成分分别是水、火、风界，或者是与器世间坏灭的规律相顺应的缘故。
众生世间如是生、住、死亡时，世尊安立为三蕴：正确决定蕴、错误决定蕴和不决定蕴。其中：
圣者及造无间罪，正邪二者皆决定。什么是正确？即永断贪欲、永断嗔恚、永断愚痴、永断一切烦恼，这就是正确。
什么是圣者？即已生起无漏道、远离恶法者是圣者，因为具有永远断除的证得。这些是因为必定断尽烦恼的缘故。
现在器世间的，所许住处之下方，风轮深度量，百万六无数。三千大千世界是如是安住，即由众生业力，下依虚空而成就风轮，其深度为一百六十万由旬。
广度则无数，如是连大金刚杵也无法摧毁般坚固。其上有水，深度为十一万二十千由旬。
加上'轮'字，即众生业力的风轮聚集云层，降下如车轴般粗的雨流，形成水轮，其深度为十一万二十千由旬。

།ཡང་སེམས་ཅན་ རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་རླུང་གིས་ཆུ་དེ་ཀུན་དཀྲུགས་པ་ན་འོ་མ་བསྐོལ་བའི་སྤྲིས་མ་ཆགས་པའི་ཚུལ་དུ་སྟེང་མ་གསེར་དུ་འགྱུར་རོ།།ཆུའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེ་ནི། ཕྱིས་ནི་རྔམས་སུ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱད། །ལྷག་མ་དག་ནི་གསེར་དུ་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ཆུའི་སྟེང་དུ་དཔག་ ཚད་འབུམ་ཕྲག་གསུམ་དང་ཉི་ཁྲི་གསེར་གྱིས་གཞིར་གྱུར་ཏོ།།ཆུ་དང་རླུང་གི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཚད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཆུ་དང་གསེར་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི། །ཐད་ཀར་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་དང་། །སྟོང་ཕྲག་གསུམ་དང་བརྒྱ་ཕྲག་ནི། །ཕྱེད་དང་ལྔ་རྣམས་ཁོ་ནའོ། །འདི་གཉིས་ཀའི་རྒྱར་ནི་ མཉམ་མོ།།ཁོར་ཡུག་ཏུ་ནི་སུམ་འགྱུར་རོ། །ཁོ་ར་ཁོར་ཡུག་ཏུ་ནི་བརྩི་ན་ནི་སུམ་འགྱུར་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔག་ཚད་ས་ཡ་ཕྲག་གསུམ་དང་། །འབུམ་ཕྲག་དྲུག་དང་ཁྲི་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །གང་ཡང་གསེར་གྱི་ས་གཞིའི་དཀྱིལ་འཁོར་དེའི་སྟེང་དུ་ནི། །དེ་ལ་རི་རབ་གཉའ་ཤིང་འཛིན། །གཤོལ་ མདའ་འཛིན་དང་སེང་ལྡེང་ཅན།།དེ་བཞིན་བལྟ་ན་སྡུག་པ་དང་། །རྟ་རྣ་དང་ནི་རྣམ་འདུད་དང་། །མུ་ཁྱུད་འཛིན་རིའོ། །རི་ཆེན་པོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི་རི་རབ་ནི་དབུས་ནའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རི་རབ་བསྐོར་ཏེ་གནས་པའོ། །དེ་ལ་རི་བདུན་གྱི་ར་བས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བའི་ཐ་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མུ་ ཁྱུད་འཛིན་ཏོ།།དེའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་གླིང་སྟེ། དེའི་ཕྱི་རོལ་ན་ནི་གླིང་བཞིའོ། །དེ་དག་གི་ཡང་། ཕྱི་རོལ་ན་ནི་འཁོར་ཡུག་སྟེ། དེས་གླིང་བཞི་ཁོར་ཡུག་ཏུ་ནི་བསྐོར་རོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་། བདུན་ནི་གསེར་ཡིན་ཏེ་ལྕགས་སོ། །དེ་གཉའ་ཤིང་འཛིན་ལ་སོགས་པ་རི་བདུན་ནི་གསེར་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ བའོ།།ཁོར་ཡུག་ནི་ལྕགས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །རི་རབ་རིན་ཆེན་བཞི་ཡི་རྒྱུ། །གསེར་གྱི་རྒྱུ་དང་དངུལ་གྱི་རྒྱུ་དང་བཻ་ཌཱུརྱའི་རྒྱུ་དང་ཤེལ་གྱི་རྒྱུ་སྟེ། ངོས་བཞི་དག་ཏུ་གངས་རི་བཞིན་ནོ། །རི་རབ་ལ་སོགས་པ་ནས་འཁོར་ཡུག་ལ་ཐུག་པའི་བར་དེ་དག་ཀྱང་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ཆུའི་ནང་དུ་ནུབ་ སྟེ།དེ་དག་ཀྱང་གསེར་གྱི་ས་གཞིའི་སྟེང་ནས་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་ཆུའི་ནང་དུ་ནུབ་བོ། །ཆུའི་སྟེང་དུ་ཡང་། དཔག་ཚད་དག་ནི་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །དེ་ལྟར་ན་རི་རབ་ནི་འཕང་དུ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །བརྒྱད་པོའི་འཕང་དུ་ཕྱེད་ཕྱེད་དབྲི། །རི་རབ་ཆུའི་སྟེང་དུ་ཇི་ཙམ་འཕགས་པ་དེའི་ཕྱེད་ནི་གཉའ་ཤིང་འཛིན་ཏེ། དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ཡིན་ལ་ཕྱེད་གཤོལ་མདའ་འཛིན་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནས་མུ་ཁྱུད་འཛིན་གྱི་ཕྱེད་ནི་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ཕྱེད་དང་གསུམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་ཕྱེད་ཕྱེད་དུ་དབྲི་བར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་རྔམས་སུ་འཕང་དང་མཉམ། །དེ་དག་ཆུ་ལས་ཇི་ལས་འཕགས་པ་རྔམས་སུ་ཡང་དེ་ཙམ་སྟེ། རྒྱ་ཞེས་བྱ་བའི དོན་ཏོ།།དེ་དག་བར་བདུན་རོལ་མཚོ་ཡིན། །མུ་ཁྱུད་འཛིན་ལ་ཐུག་གི་བར་དུ་རི་བདུན་པོ་དེ་དག་གི་བར་ནི་རོལ་མཚོ་བདུན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་ཆུས་གང་ངོ་། །ཆུ་དེ་ནི་བསིལ་བ་དང་། མངར་བ་དང་། ཡང་བ་དང་། འཇམ་པ་དང་། དང་བ་དང་། དྲི་ང་བ་མེད་པ་དང་། འཐུངས་ན་མགྲིན་པ་ལ་མི་གནོད་པ་དང་། འཐུངས་ན་ལྟོ་བ་ལ་མི་གནོད་པའོ། །ཡང་དེ་དག་ལས། དང་པོ་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུའོ། །རི་རབ་དང་གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་བར་གྱི་རོལ་མཚོ་དང་པོ་ནི་ཁ་ཚོན་དུ་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །དེའི་ངོས་ལ་སུམ་འགྱུར་རོ། །ངོས ལ་ནི་ཁ་ཚོན་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲིར་བཤད་པའི་སུམ་འགྱུར་ཡིན་ནོ།།གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་འགྲམ་ནས་སྲིད་དུ་བགྲང་ན་དཔག་ཚད་འབུམ་ཕྲག་བཅུ་གཉིས་དང་ཁྲི་ཕྲག་བཞིའོ། །རོལ་མཚོ་གཞན་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱིས། །གཉའ་ཤིང་འཛིན་ནས་གཤོལ་མདའ་འཛིན་གྱི་བར་གྱི་རོལ་མཚོ་ དང་པོའི་ཕྱེད་དེ་དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲིའོ།།གསུམ་པ་ནི་དེའི་ཕྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རོལ་མཚོ་བདུན་པ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་རོལ་མཚོ་གཞན་རྣམས་ཕྱེད་ཕྱེད་ཀྱིས་དབྲིའོ། །དེ་དག་གི་སྲིད་དུ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མ་བགྲངས་སོ།

又由众生业力所生的风搅动彼水时，如同煮沸牛奶上凝结的奶皮般，上层变成金。彼水轮后来深度为八十万由旬，其余变成金。何为其余？水面上三十二万由旬成为金地基。已说水轮和风轮的量度。
水轮和金轮的直径为十二万三千五百由旬。此二者的宽度相等。周长则为三倍。若计算周长则为三倍，即三百六万零三万五百由旬。
在彼金地轮之上，有须弥山、持双山、持轴山、檀木山、善见山、马耳山、象鼻山、持边山。此八大山中须弥山在中央，其余诸山环绕须弥山而住。其中为七重山所环绕的最外层即是持边山。
其外是诸洲，其外有四大部洲。在其外则是轮围山，彼环绕四大部洲。其中七山是金所成，轮围山是铁所成。即持双山等七山是由金质构成，轮围山是由铁质构成。
须弥山由四宝所成：金质、银质、琉璃质和水晶质，四面如同雪山。从须弥山乃至轮围山，皆没入水中八万由旬。即从金地基上算起，八万由旬没入水中。水面上也有八万由旬高。如是，须弥山高八万由旬。
八山的高度每次减半。须弥山在水面上多高，持双山则为其一半，即四万由旬，再减半为持轴山，如是乃至持边山的一半为六百二十五由旬，应知每次减半。
彼等宽度与高度相等。即它们从水面露出多高，宽度也是那么多，这是'广'的意思。
彼等之间七处为游戏海。直至持边山之间，彼七山之间有七游戏海，充满具八功德之水。彼水具有清凉、甘美、轻软、柔滑、清澈、无臭、饮之不伤喉、饮之不伤腹等性质。
其中，第一海宽八万由旬。须弥山与持双山之间的第一游戏海横宽为八万由旬。其边长为三倍。边长是横宽八万由旬的三倍。从持双山一侧量起长度为一百二十四万由旬。
其他游戏海则每次减半。从持双山到持轴山之间的游戏海为第一海的一半即四万由旬，第三海为其一半，如是直至第七游戏海为一千二百五十由旬，其他诸游戏海每次减半。因其长度过于广大故未计算。

།དེ་དག་ནང་གི་རྒྱ་མཚོ་ ཡིན།།ནང་དང་ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་ལ་གཉིས་ལས་རོལ་མཚོ་ལ་དེ་དག་ནི་ནང་གི་རྒྱ་མཚོའོ། །ལྷག་མ་ནི་ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོའོ། །ལྷག་མ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། མུ་ཁྱུད་འཛིན་དང་ཁོར་ཡུག་གི་བར་དེ་ནི་ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་སྟེ། ཚ་སྒོའི་ཚ་ཆུས་གང་ངོ་། །འབུམ་ཕྲག་གསུམ་དང་སྟོང་ཕྲག་ནི། །ཉི་ ཤུ་གཉིས་ཏེ་དེ་ལ་ནི།།ངོས་བཞི་ལ་གླིང་བཞི་སྟེ། དེ་ནི། འཛམ་བུའི་གླིང་སྟེ་ངོས་གསུམ་ལ། །སྟོང་ཕྲག་གཉིས་པོ་ཤིང་རྟའི་དབྱིབས་དེའི་དབུས་སུ་གསེར་གྱི་གཞི་ལ་རྡོ་རྗེའི་གདན་གང་དུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཞུགས་ནས་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་མངོན་པར་ འགྲུབ་སྟེ།དེ་ལས་གཞན་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ནི་བཟོད་པ་མེད་དོ། །གཅིག་ལ་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་བཞི། །འདིའི་ངོས་བཞི་པ་ལ་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་བཞི་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་ཤིང་རྟའི་དབྱིབས་ལྟ་བུའོ། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཟླ་གམ་འདྲ། །འདི་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རབ་ཀྱི་ ངོས་རོལ་ན་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཀྱི་གླིང་སྟེ།དེ་ནི་ཟླ་གམ་ལྟ་བུར་མངོན་པར་གྲུབ་བོ། །རྒྱར་ནི་དེ་བཞིན་དེའི་ངོས་གསུམ། །ཇི་ལྟར་འཛམ་བུའི་གླིང་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་པ་བཞིན་ནོ། །གཅིག་ལ་བརྒྱ་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བཞི། །ངོས་བཞི་པ་ལ་ནི་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །བ་ ལང་སྤྱོད་ནི་ཟླུམ་པོ་སྟེ།།སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །འདི་ནས་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ངོས་རོལ་ན་རི་བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱི་གླིང་སྟེ། དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བདུན་དང་ལྔ་བརྒྱའོ། །དེ་ཟླ་བ་ཉ་གང་བ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནི་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་གསུམ་མོ། །སྒྲ་མི་སྙན་ངོས་བཞི་མཉམ་བརྒྱད། །འདི་ནས་ བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་རབ་ཀྱི་ངོས་རོལ་ན་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་གླིང་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་དང་བརྒྱད་ཡིན་ལ།ཇི་ལྟར་ངོས་གཅིག་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་པ་ལྟར་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ལྷག་པ་ཡང་མེད་ཀྱི་ངོས་ཐམས་ཅད་མཉམ་སྟེ། གླིང་གི་དབྱིབས་ནི་ཁྲིའུ་བཞིན་ནོ། །གླིང་གི་དབྱིབས་གང་ཡིན་པ་ དེའི་མི་རྣམས་ཀྱི་གདོང་ཡང་དེའི་དབྱིབས་ལྟ་བུའོ།།ཡང་གླིང་དེ་དག་གི་བར་བར་ན་གང་གི་གླིང་མངོན་པར་གྲུབ་པ་དེ་དག་ནི་ཅི་དག་ཅིག་ཡིན། དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། དེའི་བར་གྱི་གླིང་བརྒྱད་དག་ནི། ལུས་དང་ལུས་འཕགས་སྒྲ་མི་སྙན། །སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་ཟླ་དང་ནི། །རྔ་ཡབ་དང་ནི་རྔ་ ཡབ་གཞན།།གཡོ་ལྡན་དང་ནི་ལམ་མཆོག་འགྲོ། །དེ་ལ་ལུས་དང་ལུས་འཕགས་ནི་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་ཀྱི་འཁོར་རོ། །སྒྲ་མི་སྙན་དང་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་ཟླ་ནི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱིའོ། །གཡོ་ལྡན་ཅན་དང་ལམ་མཆོག་འགྲོ་ནི་ནུབ་ཀྱི་བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱིའོ། །རྔ་ཡབ་དང་ནི་རྔ་ཡབ་གཞན་ནི་ འཛམ་བུའི་གླིང་གི་སྟེ།ཐམས་ཅད་ན་ཡང་མི་རྣམས་གནས་སོ། །འདི་ནས་བྱང་ན་རི་ནག་པོ། །དགུ་འདས་གངས་ཅན། འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ན་རི་ནག་པོ་གསུམ་མོ། །དེ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་ཡང་གསུམ། དེ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་ཡང་གསུམ་ སྟེ་དགུ་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ན་གངས་རིའོ།།དེ་ནས་ནི། སྤོས་དང་ལྡན་པའི་ཚུ་རོལ་ན། །ཆུ་ཞེང་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པའི་མཚོ། །རི་གངས་ཅན་དེའི་ཕ་རོལ་ན་མཚོ་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་སྟེ། གང་གཱ་དང་། །སིན་དྷུ་དང་། །པ་ཀྵུ་དང་། སི་ཏཱ་རྣམས་འབབ་པ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་ ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཆུར་ཡང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་སྟེ།དེར་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་དཀའོ། །དམྱལ་བ་རྣམས་ནི་ཕྱོགས་གང་ན། །མནར་མེད་པ་དེ་དེ་ཙམ་མོ། །འདི་ནས་ཞེས་བྱ་བ་འཛམ་བུའི་གླིང་འདི་ནས་དཔག་ཚད་ཉི་ཁྲིའི་འོག་ན་མནར་མེད་པའི་ སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་གནས་ཏེ།གནམ་འཕང་དང་ཆུ་ཞིང་གི་ཚད་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འོག་གི་གཞི་དང་དཔག་ཚད་ཉི་ཁྲི་སྟེ། འདི་ནས་ནི་དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲིར་འགྱུར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་བར་ཆད་མེད་པའི་ཕྱིར་མནར་མེད་པའོ། །གཞན་དག་ནི་སྡུག་བསྔལ་བར་ཆད་དང་བཅས་པ་ སྟེ།འདི་ལྟ་སྟེ། ཡང་སོས་ན་ནི་བཅད་ཅིང་ཕུག་ལ་བཏགས་ཀྱང་རུང་། རླུང་གྲང་མོ་ལངས་པ་ལས་སེམས་ཅན་དེ་དག་ཡང་སོས་པར་འགྱུར་བས་ན་དེའི་ཕྱིར་ཡང་སོས་ཞེས་བྱའོ།

这些是内海。内外海洋有两种，其中这些是内海。其余的是外海。其余是什么呢？围绕须弥山的周围是外大海，充满热泉的热水。
三十二万由旬，在其四面有四大洲，即：南赡部洲三面各二千由旬，其形如车，中央有金地基上的金刚座，菩萨坐在此处修习金刚喻定，除此之外的其他方向是不可忍受的。一面为三百五十由旬。因此，此洲形如车形。
东胜身洲如半月形。从此处向东方须弥山一面有东胜身洲，其形状如半月。广度与南赡部洲相同，三面各二千由旬。一面三百五十由旬。
西牛贺洲圆形，七千五百由旬。从此处向西方一面有西牛贺洲，七千五百由旬。如满月形状，周长二千五百由旬。
北俱卢洲四边等长八千由旬。从此处向北方须弥山一面有北俱卢洲，八千由旬，如同一边二千由旬，其他边也不多不少都相等，洲的形状如同方座。各洲居民的面貌也与其所在洲的形状相似。
那么在这些洲之间还有什么洲？有多少个？答：其间有八小洲：身洲和胜身洲、声号洲和随声号洲、拂洲和胜拂洲、行洲和胜道行洲。其中身洲和胜身洲属于东胜身洲，声号洲和随声号洲属于北俱卢洲，行洲和胜道行洲属于西牛贺洲，拂洲和胜拂洲属于南赡部洲，所有洲中都有人居住。
从此处向北有黑山，过九山后是雪山。在此南赡部洲的北方有三座黑山，过了这三座山后又有三座，再过了这三座后又有三座，总共过了九座山后是雪山。
从此之后：香山以南，有宽五十由旬的湖。在雪山的另一边有无热恼池，从中流出四条大河：恒河、信度河、博叉河和徙多河，其宽度为五十由旬，深度也是五十由旬，没有神通的人难以到达。
地狱在何方？无间地狱有多大？从此处，即从南赡部洲向下二万由旬处有无间地狱，其高度、宽度以及底部基础都是二万由旬，从此处算起总共是四万由旬。因为痛苦没有间断所以称为无间。其他地狱则有间断的痛苦，例如：等活地狱中被割截、穿刺后，因寒风吹起，那些众生又会复活，因此称为等活地狱。

།དེའི་སྟེང་ན་དམྱལ་བ་བདུན། །མནར་མེད་པ་དེའི་སྟེང་ན་དམྱལ་བ་བདུན་ཏེ། རབ་ཏུ་ཚ་བ་དང་། ཚ་བ་ དང་།ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ངུ་འབོད་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ཐིག་ནག་དང་། ཡང་སོས་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་གནས་སོ། །བརྒྱད་པོ་ཀུན་ལའང་ལྷག་བཅུ་དྲུག་།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་དེ་ལྟར་དམྱལ་བ་དེ་བརྒྱད་དུ། བཤར་པ་ལས་ནི་རྒལ་བར་དཀའ། །དྲུག་པོའི་ ལས་ཀྱིས་གང་དུ་གང་།།རེ་རེ་ལ་ཡང་ལྷག་བཅུ་དྲུག་།ཅེས་གསུངས་པ་ལ། ལྷག་པ་བཅུ་དྲུག་གང་ཞེ་ན། །དེ་དག་གི་ནི་ངོས་བཞིན། །མེ་མ་མུར་དང་རོ་མྱགས་དང་། །སྤུ་གྲིའི་ལམ་སོགས་ཆུ་བོའོ། །དེ་དག་གི་ངོས་བཞི་བཞི་སྒོ་སྒོ་ན་ལྷག་པ་བཞི་སྟེ། མེ་མ་མུར་པུས་མོ་ནུབ་ པ་ཙམ་དང་།ཕྱི་སའི་འདམ་རྫབ་དང་། སྤུ་གྲིའི་སོས་གཏམས་པའི་ལོ་མ་དང་། ལོ་མ་རལ་གྲི་ལྟ་བུའི་ནགས་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཤལ་མ་རིའི་ནགས་ཏེ། སྤུ་གྲིའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་མཚོན་ཆ་མངོན་པར་འབབ་སྟེ་གསུམ་ནི་སྤྱིར་བརྩིས་པ་གཅིག་ཏུ་བྱའོ། །ལྷག་པ་བཞི་བོ་ནི་ཆུ་བོ་ རབ་མེད་དེ་ཐལ་ཆུས་གང་བའོ།།དེས་ཀྱང་དམྱལ་བ་ཆེན་པོའོ་བས་བཞིན་དུ་བསྐོར་ཏོ། །ལྷག་པ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་ཕྱོགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་བཅུ་དྲུག་ཅེས་བྱའོ། །གནོད་པ་ལྷག་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྷག་པར་ཞི་ཞེས་བྱ་སྟེ། དམྱལ་བ་དག་ཏུ་གནོད་པ་བྱས་ནས་ཡང་འདི་ དག་ཏུ་གནོད་པ་བྱེད་པའམ།དམྱལ་བ་དག་གི་འཆི་བའི་འོག་ཏུ་ཡང་འདི་དག་ཏུ་འབྱིང་བས་ན་ལྷག་པ་ཞེས་བྱའོ། །རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་ཚ་བའི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ། །ཆུ་བུར་ཅན་སོགས་གྲང་བརྒྱད་གཞན། །གཞན་ན་གྲང་བའི་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བརྒྱད་ལ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆུ་བུར་ཅན་ དང་།ཆུ་བུར་རྡོལ་བ་དང་། སོ་ཐམས་ཐམས་དང་། ཨ་ཆུ་ཟེར་བ་དང་། ཀྱི་ཧུད་ཟེར་བ་དང་། ཨུཏྤལ་ལྟར་གས་པ་དང་། པདྨ་ལྟར་གས་པ་ཆེན་པོ་སྟེ། སེམས་ཅན་དེ་དག་ནི་གྲང་བ་མི་བཟོད་པས་ཉེན་ཏེ། ལུས་དང་སྒྲར་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པར་མིང་དེ་དག་ཏུ་བཏགས་པའོ། །དེ་དག་ ཀྱང་འཛམ་བུ་གླིང་འདི་ཉིད་ཀྱི་འོག་སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དྲང་ཐད་ན་གནས་ཏེ།སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འབྱུང་ངོ་། །དུད་འགྲོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་སྐམ་དང་ཆུ་དང་ནམ་མཁའོ། །ཡི་དགས་ནི་ དུད་འགྲོ་དང་མི་དང་ལྷའི་ཤ་ཚུགས་ཏེ།ལོངས་སྤྱོད་མེད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་ཆེ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །གང་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འདི་གཉིས་ཅི་ལ་གནས་ཤེ་ན། རླུང་ལ་སྟེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་འབྱུང་བའི་རླུང་གླིང་བཞི་རི་རབ་ཡོངས་སུ་འཁོར་ ཞིང་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་དང་སྐར་མ་རྣམས་འཕུལ་ལོ།།ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་འདི་གཉིས་འདི་ནས་ཐག་ཇི་སྲིད་ཅེ་ན། རི་རབ་ཕྱེད་ན་ཉི་ཟླ་སྟེ། གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་རྩེ་མོ་ནས་རྒྱུའོ། །ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་དང་གཅིག་བཅས། །ཟླ་བའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ཚད་ནི་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུའོ། ། ཉི་མའི་དཀྱིལ་འཁོར་གྱི་ནི་གཅིག་དང་བཅས་པའི་ལྔ་བཅུ་སྟེ། ལྔ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཅི་གླིང་བཞི་པོ་དག་ཏུ་ཉི་མས་ཅིག་ཅར་དུ་བྱ་བ་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་དེ་དག་ཏུ། ནམ་ཕྱེད་ཉི་མ་ནུབ་པ་དང་། །ཉི་མ་ཕྱེད་དང་འཆར་དུས་གཅིག་།གང་གི ཚེ་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དུ་ནམ་ཕྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་སུ་ཉི་མ་ནུབ་བོ།།འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཉི་མ་ཕྱེད་དོ། །བ་ལང་སྤྱོད་དུ་ནི་ཉི་མ་འཆར་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ། གཞན་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་རོ། །ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་ནི་ཉི་མའི་འགྲོས་ཀྱིས་རིང་ཐུང་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་གཉིས་ པ་ཡི།།ཐ་མའི་ཆེ་དགུ་ནས་མཚན་རིང་། །དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་གཉིས་པ་དབྱར་ཟླ་བ་ཐ་ཆུངས་ཀྱི་ཡར་ངོའི་ཚེས་དགུ་ནས་མཚན་རིང་ངོ་། །དགུན་རྣམས་ཀྱི་ནི་བཞི་པ་ལ། །ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཉིད་དགུན་གྱི་ཟླ་བ་བཞི་པའི་མར་གྱི་ཚེས་དགུ་ནས་ཐུང་དུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་སྦྱར་ཏེ། དགུན་ཟླ་ཐ་ ཆུངས་ཀྱི་ཡར་ངོའི་ཚེས་ནས་སོ།

在其上有七个地狱。在无间地狱之上有七个地狱，即：极热地狱、大热地狱、大号叫地狱、号叫地狱、众合地狱、黑绳地狱、等活地狱，这些地狱由上至下依次排列。
八个地狱各有十六个附属地狱。世尊也如是说，这八个地狱难以超越。由六种业力所感，每一个地狱都有十六个附属地狱。
什么是十六个附属地狱呢？在这些地狱的四周，有炽燃的火坑、粪尿泥沼、利刃之路等河流。在这些地狱的四面各有四个门，每个门有四个附属地狱：没膝的火坑、粪尿泥沼、布满利刃的树叶、如剑叶的森林、铁刺林，利刃之路等武器倾泻而下的三种合为一类。另外四个附属地狱是无渡河，充满热灰水。这些也如大地狱一样环绕。这四个附属地狱因方位分类而成十六个。
因为是加重痛苦的处所，所以称为附属地狱。在地狱中受苦后又在这些地狱中受苦，或在地狱死后又沉沦于此，故称附属。以上是热地狱。
另有疱胀等八寒地狱。其他还有八个寒冷地狱，即：疱胀地狱、疱裂地狱、紧牙地狱、阿啾叫地狱、呼号地狱、裂如青莲地狱、裂如红莲地狱、大裂如红莲地狱。这些众生因不能忍受寒冷而痛苦，根据其身体状况和发出的声音而得名。
这些地狱就在瞻部洲下方大地狱的正对面。这十六个地狱都是由众生的业力所感而出现。
旁生的活动范围是陆地、水中和空中。饿鬼则有如旁生、人类和天人的形态，分为无受用、少受用和大受用三类。
若问日月二轮依何而住？依风而住。由众生业力所生之风绕四大洲须弥山而转，推动日月星辰运行。
若问日月距此多远？日月在须弥山腰，从持双山顶运行。其量度如何？月轮径量五十由旬，日轮径量五十一由旬。
若问四大洲是否同时被日光照耀？答：不是。当北俱卢洲午夜时，东胜身洲日落，南瞻部洲正午，西牛贺洲日出。其他时分也依此类推。
昼夜长短随太阳运行而变化。从夏季第二月末的初九开始夜晚变长。到冬季第四月变短，即在冬季最后一月的上弦九日起变短。

།ཉིན་མོ་ཟློག་།གང་གི་ཚེ་ནམ་རིང་བ་དེའི་ཚེ་ཉིན་མོ་ཐུང་ངོ་། །གང་གི་ཚེ་ནམ་ཐུང་བ་དེའི་ཚེ་ཉིན་མོ་རིང་ངོ་། །བྱང་གི་ངོས་སུ་འགྲོ་ན་ཉིན་མོ་རིང་ངོ་། །དང་པོ་ཟླ་བ་ཉ་བ་ནས་འགྲིབ་པ་སྣང་བ་དེ་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ཉེ་བ་ལས། རང་ གི་གྲིབ་མས་སྒྲིབ་པར་སྣང་གང་གི་ཚེ་ཉི་མའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཟླ་བའི་གཞལ་མེད་ཁང་དང་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་དེའི་ཚེ།ཉི་མའི་འོད་ཀྱིས་དེའི་གཞལ་མེད་ཁང་ལ་འབབ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་ངོས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྲིབ་མ་འབབ་པས་འགྲིབ་པར་སྣང་ངོ་ཞེས་བཏགས་པ་ལས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཞན་ དག་ན་རེ་རྒྱུ་བའི་ཚུལ་ལས་རེས་འགའ་དེ་ལྟ་བུར་གཞལ་མེད་ཁང་གི་ཕྱེད་སྣང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཉི་མ་ལ་སོགས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་འདི་རྣམས་ནི་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་རིས་ཀྱི་ལྷ་གཞལ་མེད་ཁང་ན་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཡིན་ནོ། །ས་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་རི་རབ་ཀྱི་བང་རིམ་ལ་སོགས་པའོ། ། ཡང་བང་རིམ་དེ་དག་ནི་དུ་དག་ཅིག་།བར་ཆ་ནི་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཅེ་ན། འདི་ལ་བང་རིམ་བཞི་དག། །བར་གྱི་ཐག་ནི་སྟོང་ཕྲག་བཅུ། །གཅིག་གི་འཕང་དུ་ནི་དཔག་ཚད་ཁྲི་ཡིན་ནོ། །བཞི་པའི་བར་དུ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ་དག་གིས་ནི་རི་རབ་ཀྱི་ཕྱེད་མན་ཆོད་དུ་ཕྱིན་ཏོ། །དེ་དག་ཀྱང་གྲངས་བཞིན་དུ་དེ་ལས། སྟོང་ཕྲག་དག་ནི་བཅུ་དྲུག་དང་། །བརྒྱད་དང་བཞི་དང་གཉིས་འཕགས་སོ། །དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དང་རིམ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ལག་ན་གཞོང་ཐོགས་དང་། །ཕྲེང་བ་འཛིན་དང་རྟག་མྱོས་དང་། །རྒྱལ་ཆེན་བཞི་བའི་ལྷ་རྣམས་སོ། །དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ པ་དང་བཞི་པ་དག་ཏུ་རིམ་བཞིན་ནོ།།རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པའི་ལྷ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་པོ་དག་བདག་ཉིད་སོ་སོར་གནས་པ་དེའི་འཁོར་རྣམས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཏུ་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པའི་ལྷ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་བང་རིམ་བཞི་དག་ལ་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པའི་ལྷ་རྣམས་གནས་པ་བཞིན་དུ། རི་ནི་བདུན་པོ་དག་ལ་ཡང་། །མུ་ཁྱུད་འཛིན་ལ་སོགས་པ་དག་ལའོ། །དེའི་ཕྱིར་ལྷའི་རིས་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་པས་ཆེའོ། །རི་རབ་རྩེ་ན་སུམ་ཅུ་གསུམ། །བང་རིམ་དང་རི་རབ་ཀྱི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་ཡིན། །ཕྱོགས་བཞི་ངོས་བཞི་ལ་ངོས་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་དཔག་ཚད་ཉི ཁྲི་སྟེ།ཁོར་ར་ཁོར་ཡུག་ཏུ་ནི་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །ཕྱོགས་མཚམས་བརྩེགས་པ་བཞི་ལ་ནི། །ལག་ན་རྡོ་རྗེ་གནས། རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་ནི་ཕྱོགས་མཚམས་ཀྱི་གྲ་དེ་དག་ལས་གང་དག་ལ་གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱ་བ་གནས་པ་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱའི་ཚད་ཙམ་གྱིས་བརྩེགས་པ་བཞི་གྱེན་ དུ་འཕགས་སོ།།རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོ་ཉིད་ཀྱི། །དབུས་ན། ངོས་ལ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བཅུ་པ། །དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་གཉིས་པ་ཡི། །གྲོང་ཁྱེར་བལྟ་ན་སྡུག་ཅེས་པ། །གཞི་བཀྲ་གསེར་ལས་བྱས་མཉེན་པ། །ངོས་ལ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་པ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ངོས་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ཡིན་ནོ།།དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གྲོང་ཁྱེར་དེའི་འཕང་དུ་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཏེ་དེ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་འཁོར་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་ན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བྱེད་དེ། །ངོས་ལ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བཅུ་པ། ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་དབུས་ན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ཁང་བཟངས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ངོས་ངོས་ཀྱི་སྲིད་དུ་དཔག་ཚད་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་ནང་གི་གནས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤིང་རྟ་སྣ་ཚོགས་དང་། །རྩུབ་འགྱུར་འདྲེས་པ་དགའ་བས་བརྒྱན། །གྲོང ཁྱེར་དེའི་ཕྱི་རོལ་ནི།ངོས་བཞི་དག་ན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྩེད་མོའི་གནས་སྐྱེད་མོས་ཚལ་བཞི་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྐྱེད་མོས་ཚལ་ཤིང་རྟ་སྣ་ཚོགས་ཅན་དང་། རྩུབ་འགྱུར་དང་། འདྲེས་པ་དང་། དགའ་བའི་ཚལ་ཏེ། དེ་དག་གིས་གྲོང་ཁྱེར་དེའི་ཕྱི་རོལ་བརྒྱན་ཏོ། །ཉི་ཤུས་བཅད་པའི་ ངོས་བཞིན།།ས་གཞི་བཟང་པོ་གཞན་ཡོད་དེ། །སྐྱེད་མོས་ཚལ་དེ་དག་གི་ངོས་བཞི་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུས་བཅད་པ་ན། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྩེ་བའི་གནས་གཞི་བཟང་པོ་བཞི་ཡོད་དོ།

白昼的变化：当夜晚长的时候，白昼就短；当夜晚短的时候，白昼就长。向北方行进时，白昼就长。
关于月亮从圆满开始逐渐亏损的现象，其原因是什么呢？由于日月接近，被自身的阴影遮蔽而显现。当太阳宫殿与月亮宫殿运行靠近时，太阳的光芒照射到月亮的宫殿上，因此其外侧落下阴影，所以显现为亏损，如经中所说。
其他人说，由于运行方式，有时宫殿只显现一半。这些日月等的宫殿是四大天王天神所居住的宫殿。地居天神则住在须弥山的层级等处。
那么这些层级有多少层？间距有多远呢？此山有四层，层与层之间的距离为一万由旬。每一层的高度为一万由旬。直到第四层都是如此。这些层级占据了须弥山的一半以下。
这些层级依次向外突出十六千、八千、四千、二千由旬。
在这些层级上依次住着持钵天、持鬘天、常醉天和四大天王天众。
所谓四大天王天，是指四大天王各自所居住处的眷属，因此称为四大天王天。
如同四层台阶住着四大天王天众一样，七重山上也有持轮天等天众。因此这个天众是最大的。
须弥山顶有三十三天。关于台阶和须弥山的尺寸：其量为二万由旬。四方四面每面各二万由旬，周长八万由旬。
在四个角落的突起处住着金刚手。须弥山顶的四个角落各有名为执金刚的夜叉居住，向上突起五百由旬高。
在须弥山顶的中央有一座名为善见城的城市，地面用金制成柔软，每边长二千五百由旬，高二又二分之一由旬。据说这是天主帝释的王宫眷属所在。
其中有胜殿，边长二百五十由旬。城市中央有天主帝释的宫殿名为殊胜，每边长二百五十由旬。这是内部住处。
其外由种种车、粗恶、杂林、喜林庄严。在城外四方有四个天众游乐园，即种种车园、粗恶园、杂林园和喜林园，这些园林装饰着城市的外围。
以二十由旬为界的四方有美妙地。在这些游乐园的四周二十由旬处，有四处天众游戏的妙地。

།གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ངོས། །བྱང་ཤར་མཚམས་ན་ཡོངས་འདུ་སྟེ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བྱང་ཤར་ཕྱོགས་མཚམས་ན་ སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའི་དགའ་བ་མཆོག་གི་གནས་ཤིང་ཡོངས་འདུས་བརྟོལ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ།ལྷོ་ནུབ་མཚམས་ན་ཆོས་བཟང་ངོ་། །ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་མཚམས་ན་གང་དུ་ལྷ་རྣམས་འཁོད་ན་བྱ་བ་མི་བྱ་བ་བགྲོད་པར་བྱེད་པའི་ལྷའི་འདུན་ས་ཆོས་བཟང་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དོ། ། རེ་ཞིག་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྣོད་ཀྱི་གནས་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། །དེ་སྟེང་གཞལ་མེད་ཁང་གི་ལྷ། །འཐབ་བྲལ་དང་། དགའ་ལྡན་དང་། འཕྲུལ་དགའ་དང་། གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་རྣམས་དང་། ཚངས་པ་ལ་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཏེ། གང དག་གི་གནས་མངོན་པར་ནི་མདོར་བསྡུ་ན།ལྷའི་རིས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིན་ནོ། །འདོད་པ་སྤྱོད་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་འདི་ལྟ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་བར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རིས་དྲུག་ན་འདོད་པ་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་ཀྱི་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དེ་དག་ཀྱང་། གཉིས་ཀྱིས་གཉིས་དང་འཁྱུད་པ་དང་། །ལག་པ་འབྲེལ་པ་དང་དགོད་པ་དང་། །བལྟས་པ་ཡིས་ནི་འཁྲིག་པ་ཡིན། །གཉིས་གཉིས་ཀྱིས་འཁྲིག་པ་ནི་ས་དང་འབྲེལ་བར་གནས་པ་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་དང་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཏེ་མི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཁུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར རླུང་ཡོངས་སུ་བཏང་བས་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ།།འཁྱུད་པས་འཁྲིག་པ་ནི་འཐབ་བྲལ་རྣམས་ཏེ། འཁྱུད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལག་པ་འབྲེལ་བས་ནི་དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །དགོད་པས་ནི་འཕྲུལ་དགའ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །བལྟས་ པས་ནི་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།།ལྷའམ་ལྷ་མོའམ་གང་པང་དུ་གཞན་གཞོན་ནུ་ལྷའི་བུ་མོ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱི་བུའམ་བུ་མོ་ཡིན་ནོ། །བོང་ཚོད་ཇི་ཙམ་སྐྱེ་ཞེ་ན། བྱིས་པས་ལོ་ལྔ་ལོན་པ་ནས། །ལོ་བཅུ་ལོན་པ་ལྟ་བུའི་བར། །དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ། ལྷའི་རིས་དྲུག་དག་ཏུ་གྲངས་བཞིན་ དུ་དེ་དག་ཀྱང་མྱུར་བ་ཉིད་སྐྱེའོ།།གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་། ལུས་རྫོགས་གོས་དང་བཅས་པ་ཉིད། །གཟུགས་ཅན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ལུས་རྫོགས་པ་དང་། གོས་གྱོན་པ་བཞིན་སྐྱེའོ། །ལྷ་ཐམས་ཅད་ནི་འཕགས་པའི་སྐད་དུ་སྨྲའོ། །དེ་ལ། འདོད་པ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པོ་ནི། །འདོད་པ་དང་ལྷ་མིར་ བཅས་རྣམས།།འདོད་པའི་ཁམས་སུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་འདོད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་རྣམས་འདོད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་དག་ལ་དབང་ཕྱུག་གི་དབང་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། །འདི་ལྟ་སྟེ། མི་རྣམས་དང་ལྷ་ཁ་ཅིག་གོ། །དེ་རྣམས་ཀྱང་ལྷའི་རིས་རྣམས་སོ། །སེམས་ཅན་ཡོད་པ་སྤྲུལ་ ཞིང་འདོད་པ་ལ་དབང་ཕྱུག་ལ་དབང་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ་འཕྲུལ་དགའ་བ་རྣམས་སོ། །སེམས་ཅན་འདོད་པ་གཞན་གྱིས་སྤྲུལ་ཏེ། གཞན་གྱིས་སྤྲུལ་པའི་འདོད་པ་ལ་དབང་ཕྱུག་གི་དབང་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟར་ དེ་དག་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་འདོད་པ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་།བདག་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་སྤྲུལ་ནས་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་གཞན་གྱིས་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་སྐྱེ་བ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་ ནི།བདེ་བ་སྐྱེ་བ་གསུམ་པོ་ནི། །བསམ་གཏན་གསུམ་ལས་དགུ་ཡིན། །དེ་ནི་བདེ་བ་སྐྱེ་བ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ལྷ་དེ་དག་ནི་བདེ་བ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བར་གནས་སོ། །གང་དག་ལྷ་དེ་དག་གི་གནས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་དེ་རྣམས་ལ། འོག་མ་ནས་གོང་མར་ ཐག་ཇི་ཙམ་ཞིག་ཅེ་ན།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔག་ཚད་ཀྱི་གྲངས་ཡོངས་སུ་བགྲང་བར་ནི་སླ་བ་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་། གནས་ནས་གནས་འོག་ཇི་སྲིད་པར། །སྟེང་དུའམ་དེར་དེ་ཙམ་མོ།

城市外围，在东北方有遍集树，在城市的东北方位有三十三天众神欲乐最胜之处名为遍集树。在西南方有善法堂，在西南方位有诸天众集会议论是非之处名为善法堂。暂且三十三天众的器世间住处就是如此。
其上有宫殿天众，即离诤天、兜率天、化乐天、他化自在天，以及梵天处的十六种差别众生。简要而言，这些天众的住处即是二十二天众。其中六种为欲界天。
其中从四大天王天至他化自在天这六种欲界天众享受欲乐，其余天众则不享受欲乐。这些天众中，以二二交合、相拥抱、手相触、微笑、目视而行淫。二二交合是依地而住的四大天王天和三十三天众，如同人间一般。他们也因无精液，以放出气息而离除热恼。
以拥抱行淫的是离诤天众，仅以拥抱即离除热恼。以手相触的是兜率天众。以微笑的是化乐天众。以目视的是他化自在天众。
天子或天女膝上生出其他幼小天子天女者，即为彼二者之子女。问其身量多大时生？从如人间五岁至十岁大小不等。在六种天众中依次而生，且速疾出生。
有色身者，身体完整且具衣服。有色身的天众生时身体完整且穿着衣服。所有天众都说圣语。
其中欲生三种，即欲界及人天等，应知在欲界中。如何？有些众生住于欲乐，对欲乐具有自在力，如人类和某些天众。这些是天众。
有些众生能变化欲乐并具有自在力，如化乐天众。有些众生受用他人所化的欲乐并具有自在力，如他化自在天众。
如是，因为他们受用与生俱来的欲乐，或随意变化后受用欲乐，或受用他人所化的欲乐，故称为三种欲生。
在色界中，乐生三种，即来自前三禅的九种。这是三种乐生，因为这些天众从乐而生，安住于禅定所生之乐。
对于前述二十二种天众住处，从下至上间隔多远？虽然难以详细计算所有距离的准确数量，但从一处至另一处向上或向下的距离是相等的。

།འཛམ་བུའི་གླིང་ནས་གནས་འོག་མར་ཇི་སྲིད་པར་དེའི་འོག་མར་ཡང་། དེ་ནས་གནས་ འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འདི་ནས་དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ན་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་རྩེ་བའི་གནས་བང་རིམ་བཞི་ཡོད་པ་ལྟར། དེའི་གོང་མ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་དེའི་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པ་དེ་སྲིད་དོ། །དེ་ནས་ཀྱང་འོག་མ་ འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པར་གོང་མ་འཐབ་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ།།དེ་ནས་འོག་མ་འཛམ་བུའི་གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པར་གོང་མ་དགའ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱ་ཆེར་ཐམས་ཅད་གོ་རིམས་དང་མཐུན་པར་ཤིན་ཏུ་མཐོང་ནས་འཛམ་བུའི་ གླིང་དུ་ཇི་སྲིད་པས།གོང་མ་འོག་མིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དེ་ཡང་དེ་སྲིད་དོ། །དེའི་གོང་ན་ནི་གནས་གཞན་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ཐུ་བོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འོག་མིན་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ཅིག་ནས་འོག་མར་སྐྱེས་པའི་གོང་མའི་གཞལ་མེད་ཁང་དག་ཏུ་འགྲོ་ཞིང་མཐོང་ངམ་ཞེ་ན། རྫུ་འཕྲུལ་གཞན་བརྟེན་ མ་གཏོགས་པ།།དེ་དག་གོང་མར་འགྲོ་བ་མེད། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་ལྡན་པའམ། གལ་ཏེ་རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་སམ། དེ་པའི་ལྷས་ཁྲིད་ན་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཡང་འཐབ་བྲལ་བའི་ནང་དུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་ཏེ། ལྷག་མ་བརྒྱད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་འཐབ་ བྲལ་བ་རྣམས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་གཞལ་མེད་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན།རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་རྣམས་ཀྱི་ནི་རི་རབ་ཀྱི་རྩེ་མོའི་ཚད་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ཉིས་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་གླེང་བཞི་པ་ཙམ་མོ། །གཉིས་པ་ཡང་ ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཙམ་མོ།།བཞི་པ་ནི་སྟོང་གསུམ་པ་ཙམ་མོ། །ཡང་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ན་ཅི་སྟོང་གཉིས་པའམ། སྟོང་གསུམ་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། གླིང་བཞི་པ་དང་ཉི་ཟླ་དང་། །རི་རབ་དང་ནི་འདོད་ལྷ་དང་། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ སྟོང་ལ་ནི།།སྟོང་ནི་ཆུང་ངུ་དག་ཏུ་འདོད། །འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་དང་། ནུབ་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]བ་ལང་སྤྱོད་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་སྟོང་དང་། རི་རབ་སྟོང་དང་། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་ལྷ་རྣམས་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་བར་སྟོང་དང་། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ ཁམས་སྟོང་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་སྟོང་ལ་ནི་སྟོང་གཉིས་པའི། །བར་མའི་འཇིག་རྟེན་ཁམས་ཡིན་ནོ། །སྟོང་ཆུང་ངུའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དག་སྟོང་ལ་ནི་སྟོང་གཉིས་པའི་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡིན་ནོ། ། དེ་སྟོང་ལ་ནི་སྟོང་གསུམ་མོ། །སྟོང་བར་མའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དེ་དག་སྟོང་ལ་སྟོང་གསུམ་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཅིག་ཅར་དུ། །མཉམ་དུ་འཇིག་ཅིང་འབྱུང་བ་ཡིན། །མཉམ་དུ་འཇིག་པ་ལ་ཡང་མཉམ་དུ་འབྱུང་སྟེ་ཆགས་ཞེས་བྱ་བའི དོན་ཏོ།།ཡང་སྣོད་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་ན་གནས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འཛམ་བུའི་གླིང་གི་ཚད་དག་ནི། །ཁྲུ་བཞི་པ་དང་ཕྱེད་དང་བཞི། །འཛམ་བུའི་གླིང་པའི་མི་རྣམས་ནི་ཕལ་ཆེར་ཁྲུ་ བཞི་པ་སྟེ།ལ་ལ་ནི་ཁྲུ་ཕྱེད་དང་བཞི་ཡང་ཡོད་ཤར་དང་བ་ལང་སྤྱོད་པ་དང་། བྱང་ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་འགྱུར་འཕེལ། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་པ་རྣམས་དང་། བ་ལང་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པའི་མི་རྣམས་ནི་རིམ་བཞིན་ཁྲུ་བརྒྱད་པ་དང་། བཅུ་དྲུག་པ་དང་ཉི་ཤུ་བཞི་པའོ། ། འདོད་པའི་ལྷའི་འཕེལ་པ། རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་ནི་བཞི་ཆ་ནས། །རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དང་གཉིས་ཀྱི་བར། །རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་བཞི་ཆ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་བཞི་ཆ་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ནི་དེ་ཙམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱང་གྲགས་བཞི་ཆས་ཀླགས་ན་གཞན་འཕྲུལ་དབང བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ།

从瞻部洲到下界有多远，其下界也有如是远。从下界到瞻部洲有多远，也有如是远。即是说，从此处四万由旬处，有四大天王游戏之处四层台阶，如是其上三十三天之处，也如其下瞻部洲般远。
从此处到下界瞻部洲有多远，上界离诤天之处也有如是远。从此处下界瞻部洲有多远，上界兜率天之处也有如是远。如是广大一切次第相应，从瞻部洲有多远，上界色究竟天之处也有如是远。
其上再无他处，因此称为色究竟天。又问从下界生者能否前往上界宫殿并见之？除依靠他人神通外，彼等不能上行。具神通者，或依靠他具神通者，或被彼天引导，则三十三天也能去往离诤天处，其余八天也如是。
又问离诤天等彼等宫殿量有多少？有说四大天王天宫殿量如须弥山顶量。他说是其二倍。初禅天如四大洲量。二禅天如小千世界量。四禅天如三千大千世界量。
又问小千世界、二千世界、三千世界是什么？四大部洲、日月、须弥山、欲界天及梵天世界一千，称为小千世界。瞻部洲、东胜身洲、西牛货洲、北俱卢洲一千，须弥山一千，从四大天王天至他化自在天一千，梵天世界一千，此即小千世界。
此一千为第二中千世界。此等小千世界一千为中千世界。此一千为三千世界。此等中千世界一千为三千大千世界。如是同时俱坏俱成。同时坏也同时生起，即是形成之义。
又问器世间量差别如是，住于其中有情量是否也有差别？答：有。其中首先瞻部洲人量为四肘及四肘半。瞻部洲人多为四肘，有些为四肘半。东洲、西洲、北洲倍增。东胜身洲人、西牛货洲人、北俱卢洲人依次为八肘、十六肘、二十四肘。
欲界天之增长，从四分之一由旬至二又半由旬。四分之一由旬即四大天王天身量。如是每增四分之一由旬，至他化自在天为二又半由旬。

།གཟུགས་ཅན་དང་པོ་དཔག་ཚད་ཕྱེད། གཟུགས་ཅན་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གནས་དང་པོ་ལ་ཚངས་རིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚད་ནི་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དོ། །ལུས་ནི་ཉིས་འགྱུར་ཉིས་འགྱུར་ཏེ། །དེ་ཡན་ཆད་དུ་ཕྱེད་ཕྱེད་འཕེལ། །གནས་གསུམ་ དག་ཏུ་ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཕྱེད་དང་གཉིས་སོ།།འོད་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱི་དཔག་ཚད་གཉིས་སོ། །འོད་ཆུང་གི་ནི་ལྟག་ཡན་ཆད། །ལུས་ནི་ཉིས་འགྱུར་ཏེ། །སྤྲིན་མེད་དཔག་ཚད་གསུམ་འདོར་རོ། །ཚད་མེད་འོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་དཔག་ཚད་བཞིའོ། །འོད་ གསལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བརྒྱད་དོ།།དེ་བཞིན་དུ་དགེ་རྒྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་ཡིན་པའི་བར་དུ་ཉིས་འགྱུར་གྱིས་བསྐྱེད་དོ། །སྤྲིན་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཉིས་འགྱུར་དུ་བསྒྱུར་ནས་དེ་ལས་དཔག་ཚད་གསུམ་བོར་ནས་དཔག་ཚད་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔའོ། །དེ་ཡན་ཆད་བསོད་ནམས་སྐྱེས་ལ་ སོགས་པ་ནས་འོག་མིན་གྱི་བར་དུ་ཉིས་འགྱུར་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས།ལུས་དཔག་ཚད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་ནོ། །ཅི་དེ་ལྟར་ཚད་འཐད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་དེ། སྒྲ་མི་སྙན་ན་ཚེ་སྟོང་སྟེ། །ལོ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ཕྱེད་ཕྱེད་སྤངས་པའོ། །གླིང་གཉིས་པ་ལ་ནི་ཕྱེད་ཕྱེད་སྤངས་ པ་སྟེ།བ་ལང་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ལྔ་བརྒྱའོ། །ཤར་གྱི་ལུས་འཕགས་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །འདིར་ནི་མ་ངེས། འཛམ་བུའི་གླིང་ན་ནི་རེས་འགའ་རིང་པོར་འགྱུར་རེས་འགའ་ནི་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས་ཚེ་ལ་ངེས་པ་མེད་དེ། ཐ་མར་ལོ་བཅུ། ལོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་ཚེ་ཐུང་ངུའི་ཚེ་ནི་ལོ་བཅུར་འགྱུར་རོ། །དང་པོ་དཔག་ཏུ་མེད། བསྐལ་པ་དང་པོ་བ་རྣམས་ཚེ་ནི་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོངས་སུ་བཟུང་བར་མི་ནུས་པས་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །མི་རྣམས་ཀྱི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་ཉིན་ཞག་རྣམ་པར་གཞག་ན་བརྗོད་པར་ནུས་པས། རེ་ཞིག་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གཞག་བྱ་སྟེ། མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ལྔ་བཅུ་ལ། །ལྷ་དག་གི་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་།འདོད་པའི་འོག་མའི་རྣམས་ཀྱི་ཡིན། །མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ལྔ་བཅུ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི། འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འོག་མ་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་ཚེ་ལོ་ལྔ་བཅུའོ། །དེ་བའི་ཉིན་ཞག་དེས་ན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་ཉིན་ཞག་གསུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ། ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་པའི་ལྷའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ཐུབ་བོ། །གོང་མ་གཉིས་གཉིས་འགྱུར་རོ། །ལྷ་གོང མ་རྣམས་ནི་ཉིན་ཞག་དང་ཚེ་གཉིས་ཀ་ཉིས་འགྱུར་ཏེ།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་བརྒྱ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་སྟེ། དེས་ན་དེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ནི་ལོ་སྟོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ལོ་ཉིས་བརྒྱ་དང་། བཞི་བརྒྱ། བརྒྱད་བརྒྱ། སྟོང་དྲུག་ བརྒྱ་ལ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་བྱས་ལ།དེས་ན་ཚེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ལྷའི་ལོ་སྟོང་དང་། བཞི་སྟོང་དང་། །བརྒྱད་སྟོང་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་སྟེ། འཐབ་བྲལ་བ་རྣམས་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལ་ནི་ཉིན་མཚན་མེད་ནི་ བསྐལ་པར་རང་ལུས་མཉམ།།གང་དག་གི་ལུས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་ཚེ་ནི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་ཡིན་ནོ། །གང་དག་གི་དཔག་ཚད་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་བསྐལ་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་འོག་མིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་བསྐལ་པ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་པའི་བར་དུ་ལུས་ཀྱི་ཚད་དཔག་ཚད་ ཇི་ཙམ་མོ།།གཟུགས་མེད་བསྐལ་པ་སྟོང་ཕྲག་ནི། །ཉི་ཤུ་ལྷག་པ་ལྷག་པར་རོ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཉི་ཁྲིའོ། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་དེ་ལས་ཉི་ཁྲིས་ལྷག་གོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་པ་རྣམས་ ཀྱི་དེ་ལས་ཉི་ཁྲིས་ལྷག་གོ།།འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ཀྱི་ནི་དེ་ལས་ཉི་ཁྲིས་ལྷག་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཚེའི་ཚད་བསྐལ་པ་ཉི་ཁྲི་དང་། བཞི་ཁྲི་དང་། དྲུག་ཁྲི་དང་། བརྒྱད་ཁྲི་སྟེ་རིམ་པ་བཞིན་ནོ།

色界第一处半由旬。色界天人第一处梵众天的身量是半由旬。身量每上一层则增加一倍。往上每处增加一半。三处中梵辅天的身量是二由旬半。少光天的身量是二由旬。从少光天以上，身量增加一倍。无云天减去三由旬。无量光天的身量是四由旬。光明天的身量是八由旬。如是遍净天的身量增加到六十四由旬为止都是以二倍递增。无云天则是在二倍的基础上减去三由旬，为一百二十五由旬。往上福生天等直至色究竟天都是二倍二倍增加，身量达到一万六千由旬。
如此身量确定的众生寿量是否也有差别呢？答：有的。北俱卢洲寿量为一千年。第二洲减半。第二洲即西牛贺洲的寿量减半，为五百年。东胜神洲的寿量为二百五十年。此处不定。南赡部洲的寿量不定，有时长有时短，最短为十年。年即是年。最短寿命时为十年。最初无量。最初劫时众生寿量无法确定，故为无量。人的寿量已经讲完。
现在讲天人的寿量。由于可以通过日夜来确定，所以首先要确定日夜。人间五十年，是欲界最下天的一日一夜。人间五十年是欲界最下层四大王天的一日一夜，其寿量为五百年。以此日夜计算，他们的寿量是以三十日为一月，十二月为一年，可活五百天年。上二天二倍增。上面诸天的日夜和寿量都增加二倍。怎样呢？人间一百年是三十三天的一日一夜，所以他们的寿量是一千年。如是人间二百年、四百年、八百年、一千六百年为一日一夜，相应的天寿为一千年、四千年、八千年、一万六千年，依次是指离诤天等的寿量。欲界天人的寿量已经讲完。
色界天人没有日夜，寿量与身量相等，以劫计。身量为半由旬者寿量为半劫。身量为一由旬者寿量为一劫。如是直至色究竟天的寿量为一万六千劫，与其身量相对应。无色界诸天寿量以千劫递增二十。空无边处天的寿量为二万劫。识无边处天的寿量比此增加二万劫。无所有处天的寿量比此增加二万劫。非想非非想处天的寿量比此增加二万劫。如是寿量依次为二万劫、四万劫、六万劫、八万劫。

།འདིར་བསྐལ་པ་གང་ཞིག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ། །ཅིག་ཅར་གྱི་བསྐལ་ པའམ།འཇིག་པའི་བསྐལ་པའམ། ཆགས་པའི་བསྐལ་པའམ། བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་ཡང་ཞེ་ན། འོད་ཆུང་ལ་སོགས་ཆེན་པོ་སྟེ། །དེ་ཡི་འོག་མ་ཕྱེད་ཡིན་ནོ། །འོད་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཚེ་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་འོག་མ་ཚངས་ཆེན་ལ་སོགས་པའི་ཆེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོའི་ཕྱེད་ལ་ བསྐལ་པར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། གང་ཡང་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པ་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་དང་། གང་ཡང་ཆགས་ནས་འདུག་པའི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་དང་། གང་ཡང་འཇིག་པའི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་སྟེ། བར་གྱི་བསྐལ་པ་དྲུག་ཅུ་པོ་དེ་དག་ལ་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་ སུ་བཤད་དེ།དེ་ལྟར་ན་བསྐལ་པ་ཆེན་པོའི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་བཞི་བཅུ་ལ་བསྐལ་བར་བྱས་ནས་དེ་དག་ཚེའི་ཚད་དུ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་ངན་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདོད་ལྷའི་ཚེ་དང་ཉིན་ཞག་མཉམ། །ཡང་སོས་དག་ཏུ་རིམ་བཞིན་ནོ། །ལྷ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ གི་ཚེ་ཇི་ཙམ་བཤད་པ་དེ་དང་ནི་རིམ་བཞིན་ཡང་སོས་དང་།ཐིག་ནག་དང་། བསྡུས་འཇོམས་དང་། ངུ་འབོད་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ཚ་བ་སྟེ། དམྱལ་བ་དྲུག་དག་གི་ཉིན་ཞག་དང་མཉམ་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ན་དེ་དག་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། །འདོད་པའི་ལྷ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། །ད་ནི་རང་ཉིན་ཞག་ དེ་ན།དེ་དག་གི་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། དམྱལ་བ་ཆེན་པོ་ཡང་སོས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཡིན་ལ། ཉིན་ཞག་དེས་དེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚེད་ནི་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ་གཅིག། ། ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་པའི་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ཐུབ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །རབ་ཏུ་ཚ་བ་ཕྱེད་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཅན་དམྱལ་བ་རབ་ཏུ་ཚ་བའི་ཚེའི་ཚད་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཕྱེད་དོ། །མནར་མེད་པ་ནི་བསྐལ་པ་གཅིག་།དུད་འགྲོ་རྣམས་ནི་ངེས་པ་མེད་དེ། དུད འགྲོ་མཆོག་ཏུ་རིང་བ་ནི་བསྐལ་བ་ཡིན་ནོ།།དུད་འགྲོ་མཆོག་ཏུ་ཚེ་རིང་བ་བསྐལ་པའོ། །དེ་ཡང་ཀླུ་དགའ་བོ་དང་ཉེ་དགའ་བོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་ཀླུ་དང་ཀླུ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་པོ་འདི་དག་ནི། བསྐལ་པར་གནས་པས་འཛིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་ སོ།།ཡི་དགས་རྣམས་ཟླ་བ་ཉིན་ཞག་ལོ་ལྔ་བརྒྱ། མི་རྣམས་ཀྱི་ཟླ་བ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡི་དགས་རྣམས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་ཡིན་ལ། ཉིན་ཞག་དེས་ན་དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ལོ་ལྔ་བརྒྱའོ། །གྲང་བའི་དམྱལ་བ་དག་ནི་ཚེའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། ཏིལ་སྦྱངས་ནས་ནི་ལོ་བརྒྱ་ཞིང་། །ཏིལ་གཅིག་ཕྲད་ནས་ཟད་ འགྱུར་བ།།ཆུ་བུར་ཅན་གྱི་ཚེ་ཡིན་ཏེ། །གཞན་གྱི་ཚེ་ནི་ཉི་ཤུ་བསྒྱུར། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་དག་གི་ཚེའི་ཚད་ཀྱི་དཔེ་ཙམ་དུ་བཀའ་སྩལ་པ་ནི། དགེ་སློང་དག་འདི་ལྟ་སྟེ། དཔེར་ན་ཡུལ་མ་ག་དྷཱའི་ཏིལ་གྱི་སྦྱངས་ཁལ་ཉི་ཤུ་པ་ཅིག་ཏིལ་གྱིས་དགང་སྟེ། དེ་ནས་ལ་ལ་ཞིག་གིས་ལོ་བརྒྱ་བརྒྱ་ འདས་ཤིང་།ཏིལ་རེ་རེ་བོར་ནས་དགེ་སློང་དག་རིམ་པ་དེས་ན་ཡུལ་མ་ག་དྷཱའི་ཏིལ་གྱི་སྦྱངས་ཁལ་ཉི་ཤུ་པ་དེ་མ་ལུས་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཆེས་མྱུར་གྱི། ཆུ་བུར་ཅན་དུ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པར་ནི་ང་མི་སྨྲའོ། །དགེ་སློང་དག་ཆུ་བུར་ཅན་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཆུ་བུར་རྡོལ་བའི་ཚེ་ གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས།ཡང་དགེ་སློང་དག་པདྨ་ལྟར་གས་པའི་ཉི་ཤུ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་པདྨ་ལྟར་གས་པ་ཆེན་པོའི་ཚེ་གཅིག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་ཏེ། ཅི་ཚེ་དེ་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚེ་ཡོངས་སུ་མ་རྫོགས་པར་བར་མ་དོར་འཆི་བ་ཡོད་དམ། འོན་ཏེ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཐམས་ ཅད་ལ་ཡོད་དེ།སྒྲ་མི་སྙན་མ་གཏོགས་པར་འཆི་བ་ཡོད་དོ། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་གྱི་སེམས་ཅན་གྱི་ཚེ་ནི་ངེས་ཀྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ངེས་སོ།

此处应当了知是何种劫。是同时劫、坏劫、成劫，还是大劫？
光音天等为大劫，其下为半劫。光音天等的寿量应当了知为大劫。其下的大梵天等的寿量是大劫的一半作为劫而安立。
如何呢？世界形成时的二十中劫，形成后住世的二十中劫，以及毁坏时的二十中劫，这六十中劫说为大梵天的二劫半。如是，大劫中的四十中劫作为劫而说为他们的寿量。
现在应当说明恶趣众生。其中首先，欲界天的寿量与日夜相等，等同于等活地狱。六天的寿量如前所说，依次与等活、黑绳、众合、号叫、大号叫、炎热六地狱的日夜相等。
在那里他们的寿量与欲界天相同。现在说他们自己的日夜，应当了知他们依次如同欲界诸天。
如何呢？四大王天的寿量是等活大地狱的一日一夜，以此日夜计算，他们的寿量是三十日为一月，十二月为一年的五百年。其他也应当如是依次类推。
极热地狱为半劫。极热地狱众生的寿量是半中劫。无间地狱是一劫。
旁生无有定量，最长寿的旁生是一劫。最长寿的旁生是一劫，即如难陀龙王、优波难陀龙王等。世尊说：'比丘们，此八大龙王住劫而持。'
饿鬼的一日一夜是人间一月，以此日夜计算，其寿量是五百年。
寒地狱的寿量是多少呢？以一百年取一芝麻，取尽一升芝麻时，是疱裂地狱的寿量，其他每次乘二十。世尊为说明他们寿量的比喻而说：'比丘们，譬如摩揭陀国二十斛芝麻所装之器，有人每过一百年取一粒芝麻，比丘们，以此方式使摩揭陀国二十斛芝麻尽完，尚较疱裂地狱众生寿量穷尽为快，我不说其寿量已尽。比丘们，如疱裂地狱，乃至如莲花大地狱的二十倍'等广说。
如是寿量的众生是否会中夭？除北俱卢洲外都会有中夭。北俱卢洲众生的寿量是确定的，其他则不确定。

།གང་ཟག་རྣམས་ལས་བར་མ་དོར་འཆི་བ་མེད་པ་མང་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དགའ་ལྡན་ན་བཞུགས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ ཐོགས་པ་དང་།སྲིད་པ་ཐ་མ་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་རྣམས་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་བོ་ལྷུམས་སུ་བལྟམས་པའི་ཡུམ་དང་། དེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་དཔག་ཚད་དང་རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་ཚད་ཀྱིས་གནས་རྣམས་དང་། ལུས་ རྣམས་བསྟན།ལོའི་ཚད་ཀྱིས་ཚེ་ཡང་བསྟན་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་ནི་མ་བསྟན་པས་བརྗོད་པར་བྱ་ལ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡང་མིང་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེའི་མཐའ་ཡས་བརྗོད་དགོས་ཏེ། དེ་རྣམས་ཡང་དག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་པོའི་རིམ་པ་ཙམ་མོ། །གཟུགས་དང་ མིང་དང་དུས་མཐའ་ནི།།ཕྲ་རབ་རྡུལ་ཡིག་སྐད་ཅིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ནང་ན་ཕྲ་བའི་མཐའ་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་པོ། །དུས་ཀྱི་མཐའ་ནི་སྐད་ཅིག་གོ། །མིང་གི་མཐའ་ནི་ཡི་གེའི་འབྲུ་སྟེ་དཔེར་ན་པ་ཞེས་པའོ། །དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་མའི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། རྐྱེན་རྣམས་ཚོགས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་ཆོས་ཀྱི་བདག་ཉིད་དུ་ ཐོབ་པའོ།།དེ་ལ། ཕྲ་རབ་དང་རྡུལ་ཕྲན་དང་། དེ་བཞིན་ལྕགས་ཀྱུ་རི་བོང་དང་། །ལུག་དང་གླང་དང་ཉི་ཟེར་རྡུལ། །སྲོ་མ་དེ་ལས་བྱུང་དང་ནས། །དེ་བཞིན་སོར་མོའི་ཚིགས་ཞེས་བྱ། །གོང་ནས་གོང་དུ་བདུན་འགྱུར་རོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་གོང་ནས་གོང་དུ་བདུན་འགྱུར་དུ་ རིག་པར་བྱ་སྟེ།རྡུལ་ཕྲ་རབ་བདུན་ལ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་ནོ། །དེ་བདུན་ལ་ལྕགས་རྡུལ་ལོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་ཆུ་རྡུལ་ལོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་རི་བོང་རྡུལ་ལོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་ལུག་རྡུལ་ལོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་གླང་རྡུལ་ལོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་ཉི་ཟེར་རོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་སྲོ་མའོ། །དེ་བདུན་ལ་ནི་དེ་ལས་ བྱུང་བ་སྟེ།སྲོ་མ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཤིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤིག་བདུན་ལ་ནས་སོ། །ནས་བདུན་ལ་ནི་སོར་མོའི་ཚིགས་སོ། །སོར་མོའི་ཚིགས་གསུམ་ལ་ནི་སོར་མོར་གྲགས་པས་འདི་ནི་མ་བཤད་དོ། །ངོས་སུ་བྱ་ན་ནི། སོར་ཚིགས་ཉི་ཤུ་བཞི་ལ་ཁྲུ། །ཁྲུ་བཞི་ལ་ནི་གཞུ་ཡིན་ནོ། ། གཞུ་འདོམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་དག་ལྔ་བརྒྱ་རྣམས་ལ་ནི། །རྒྱང་གྲགས་དེ་ལ་དགོན་པར་འདོད། །གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཏེ། གྲོང་ནས་རྒྱང་གྲགས་ཙམ་གྱི་ཐག་ལ་དགོན་པར་འདོད་དོ། །དེ་བརྒྱད་དཔག་ཚད་ཅེས་བྱའོ། །རྒྱང་གྲགས་དེ་བརྒྱད་དཔག་ཚད་ཅེས་བྱའོ། །དཔག ཚད་ཀྱི་ཚད་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་ལོ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ལ། དེའི་སྐད་ཅིག་།སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་དེའི་སྐད་ཅིག་གོ། །དེ་དག་ཀྱང་། དྲུག་ཅུ་ལ་ནི་ཐང་ཅིག་གོ། །དེའི་སྐད་ཅིག་མ་དྲུག་ཅུ་ལ་ཐང་ཅིག་ཅེས་བྱའོ། །ཡུད་ཙམ་ཉིན་ཞག་ཟླ་གསུམ་ནི། །གོང་ནས་གོང་དུ་ སུམ་ཅུར་འགྱུར།།ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཡུད་ཙམ། ཡུད་ཙམ་སུམ་ཅུ་ལ་ནི་ཉིན་ཞག་སྟེ། རེས་འགའ་ནམ་རིང་ངོ་། །རེས་འགའ་ཐུང་ངོ་། །རེས་འགའ་ནི་མཉམ་སྟེ། ཉིན་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བའོ། །ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་དག་ལ་ནི། །ལོ་གཅིག་ཞག་ནི་ཤོལ་དང་བཅས། །དགུན་གྱི་ཟླ་བ་བཞི་དང་། དཔྱིད་ ཀྱི་ཟླ་བ་བཞི་སྟེ།ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཤོལ་ཞག་དང་བཅས་པ་ལ་ལོ་གཅིག་གོ་།ལོ་ལ་ཞག་གི་ཤོལ་དྲུག་དོར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དགུན་དང་དཔྱིད་དང་དབྱར་རྣམས་ཀྱི། །ཟླ་བ་ཕྱེད་དང་གཉིས་འདས་ནས། །ཟླ་བ་ཕྱེད་ནི་ལེན་པའི་ཚེ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཞག་ཤོལ་དོར། ། ཞེས་འབྱུང་སྟེ། ལོའི་ཚད་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་བསྐལ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བསྐལ་བ་རྣམ་པ་མང་བཤད་པ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་དང་། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དང་། ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་དང་། བསྐལ་པ་ཆེན་པོའོ། །དེ་ལ། འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དམྱལ་བ་ཡི། །སྲིད་པ་མེད་ནས་སྣོད་ཟད པ།།དམྱལ་བ་དག་ནི་སེམས་ཅན་མི་སྲིད་པ་ནས་སྣོད་ཟད་པའི་བར་གྱི་དུས་དེ་ལ་ནི་འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆགས་པ་དང་པོ་རླུང་ནས་ནི། །དམྱལ་བའི་སྲིད་པའི་བར་དུའོ། །དང་པོ་རླུང་ནས་བཟུང་སྟེ། དམྱལ་བ་དག་ནི་སེམས་ཅན་མི་སྲིད་པའི་བར་གྱི་དུས་དེ་ལ་ཆགས་པའི་བསྐལ་པ་ ཞེས་བྱའོ།།བར་གྱི་བསྐལ་པ་དཔག་མེད་ནས། །ཚེ་ལོ་བཅུ་པའི་བར་དུའོ།

众生中无有中阴死亡者甚多，即：住兜率天一生补处菩萨，最后有者，随法行者，菩萨，转轮圣王入胎时的母亲等。如是以由旬和俱卢舍的量度说明处所和身体，以年的量度说明寿命，然彼二者的量度未说明故当说明，彼等一切安立皆为名称，故此应说其边际，为正说明彼等故，此为初品。
色法、名称、时间的边际，即为极微尘、字、刹那。色法中最微细的边际是极微尘。时间的边际是刹那。名称的边际是字母，如'巴'字。彼刹那量度多少？诸缘聚集直至获得法性。
其中，极微尘和微尘，如是铁钩尘、兔尘、羊尘、牛尘、日光尘、虮尘、从彼所生尘、麦粒，如是指节，上上七倍增。此等极微尘等应知上上七倍增：七极微尘为一微尘，七微尘为一铁尘，七铁尘为一水尘，七水尘为一兔尘，七兔尘为一羊尘，七羊尘为一牛尘，七牛尘为一日光尘，七日光尘为一虮尘，七虮尘为从彼所生尘，从虮尘所生即是虱之义。七虱为一麦粒，七麦粒为一指节。
三指节为一指，此未说明。若作度量，二十四指节为一肘，四肘为一弓。弓即庹之义。彼等五百，为一俱卢舍，许为阿兰若。五百弓为一俱卢舍，从村至俱卢舍距离许为阿兰若。彼八为一由旬。八俱卢舍为一由旬。由旬量度已说毕。
今当说年：一百二十刹那为一刹那。彼等，六十为一须臾。彼六十刹那为一须臾。须臾、日夜、月三者，上上三十倍。三十须臾为一昼夜，三十昼夜为一月，有时长，有时短，有时等。三十日为一月。十二月为一年，日有闰。冬四月，春四月，彼十二月加闰日为一年。
年中舍弃六闰日，如何？过冬春夏二月半，取半月时，智者舍闰日。如是出现，年量已说毕。
今当说劫：说多种劫，中劫、坏劫、成劫、大劫。其中，坏劫从地狱有情不复存在至器世间毁坏。从地狱有情不复存在至器世间毁坏之时，名为坏劫。成劫从初风起至地狱有情存在。从初风起至地狱有情存在之时，名为成劫。中劫从无量寿至十岁。

།འཇིག་རྟེན་ཆགས་པ་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་དཔག་ཏུ་མེད་པའི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་བཅུ་དགུ་འདས་པར་འགྱུར་རོ། །ཚེ་ལོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་ཉིད་ནས་འགྲིབ་སྟེ། ཚེ་ལོ་བཅུའི་བར་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཆགས་ནས་གནས་པའི་ བར་གྱི་བསྐལ་པ་དང་པོ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནས་ཡར་སྐྱེ་མར་འགྲིབ་པའི། །བསྐལ་པ་གཞན་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཡར་སྐྱེ་བ་བཅོ་བརྒྱད་དང་མར་འགྲིབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་དེ་དག་ལས་ཡར་སྐྱེ་བ་ན་རིམ་གྱིས་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་ཁྲིའི་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ ནས་ཡང་མར་འགྲིབ་པ་ན་ཚེ་ལོ་བཅུ་པར་འགྱུར་ཏེ།འདི་ནི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཉིས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་ན་བཅོ་བརྒྱད་དང་ཡར་སྐྱེ་བ་གཅིག་།བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་པ་གཅིག་ནི་ཡར་སྐྱེ་བ་ཉིད་དེ་མར་འགྲིབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཡར་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཇི་ཙམ་གྱི་ཚད་དུ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ ཚེ་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་བར།།དེ་ལས་ཡར་ནི་མི་སྐྱེའོ། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཞན་དག་གི་ཡར་སྐྱེ་བ་དང་མར་འགྲིབ་པ་ཇི་སྲིད་པར་དང་པོའི་མར་འགྲིབ་པའི་དུས་དང་། ཐ་མར་ཡར་སྐྱེ་བའི་དུས་ཀྱང་དེ་སྲིད་དོ། །དེ་ལྟར་ཐམས་ཅད་དུ་མཉམ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ཆགས་པ་འདི། །གནས་ པ་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་ཡིན།།དེ་ལྟར་ན་བར་གྱི་བསྐལ་པའི་ཚུལ་དེས་འཇིག་རྟེན་འདི་བར་གྱི་བསྐལ་པ་ཉི་ཤུ་ཆགས་ནས་གནས་སོ། །དུས་དེ་སྲིད་དུ། ཆགས་དང་ཞིག་ནས་འདུག་པ་དང་། །དེ་བཞིན་འཇིག་པ་དག་མཉམ་མོ། །བར་གྱི་བསྐལ་བ་ཉི་ཤུ་ཁོ་ནར་ཆགས་སོ། །ཉི་ཤུར་ཞིག་ ནས་འདུག་གོ།།གལ་ཏེ་ཡང་ཡར་སྐྱེ་བ་དང་མར་འགྲིབ་པ་མི་འཇུག་ཏུ་ཟིན་ཀྱང་དུས་ནི་མཉམ་པར་ཡོངས་སུ་བརྩིའོ། །ཉི་ཤུ་ཕྲག་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་བརྒྱད་ཅུར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་བསྐལ་ཆེན་བསྐལ་ཆེན་ཏེ། །བསྐལ་པ་ཆེན་པོའི་ཚད་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དག་གིས་ སངས་རྒྱས་ཉིད་ཐོབ་བོ་ཞེས་གསུངས་པའི་བསྐལ་པའི་བསྐལ་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།བསྐལ་པ་ཆེན་པོར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་གྲངས་མེད་གསུམ་ལས་སངས་རྒྱས་འབྱུང་ངོ་། །ཅི་སངས་རྒྱས་ཡར་སྐྱེ་བའི་ཚེ་འབྱུང་ངམ་འོན་ཏེ་མར་འགྲིབ་པའི་ཚེ་ཞེ་ན། མར་ནི་འགྲིབ་པའི། བརྒྱ་ཡི་ བར་ལ་དེ་འབྱུང་ངོ་།།སྐྱེ་དགུ་རྣམས་ནི་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་ཁྲི་མར་འགྲིབ་པར་བརྩམས་པ་ནས་ཚེ་ལོ་བརྒྱད་པའི་བར་དེར་སངས་རྒྱས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཡང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་གང་གི་དུས་ལ་འབྱུང་ཞེ་ན། རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་གཉི་ག་ལ། །ཡར་སྐྱེ་བ་དང་མར་འགྲིབ་པའི་ཚེ་གཉི་ ག་ལ་ཡང་འབྱུང་ངོ་།།རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཚོགས་ཤིང་སྤྱོད་པ་རྣམས་དང་། བསེ་རུ་ལྟ་བུ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལས། བསེ་རུ་བསྐལ་པ་བརྒྱ་ཡི་རྒྱུས། །བསྐལ་པ་བརྒྱར་བྱང་ཆུབ་ཚོགས་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་སྤྱོད་པས་བསེ་རུ་ལྟ་བུར་འགྱུར་ཏེ། བསྟན་པ་མེད་པར་ བདག་གིས་སོ་སོར་སངས་རྒྱས་པས་ན་རང་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ནམ་འབྱུང་ཞེ་ན། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་འབྱུང་བ་ནི། །སྟོང་ཕྲག་བརྒྱད་ཅུ་ལས་མི་འཕྱི། །མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་དཔག་ཏུ་མེད་པ་དང་ནས་བརྒྱད་ཁྲིའི་བར་དུ་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ འབྱུང་སྟེ།དེ་ལས་ནི་མི་འཕྱིའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། འཁོར་ལོ་གསེར་དངུལ་ཟངས་དང་ལྕགས། །དེ་དག་ལ་གསེར་དངུལ་དང་ཟངས་དང་ལྕགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡོད་དེ། དེ་དག་གི་དང་པོ་ནི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་ཉེ་བའི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །གསུམ་ པ་ནི་འབྲིང་ངོ་།།བཞི་པ་ཐ་མ་སྟེ། དེ་དག་གླིང་གཅིག་གླིང་གཉིས་དང་། །གསུམ་དང་བཞི་ལ་མས་རིམ་བཞིན། །བཏགས་པ་ལས་ནི་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏོ། །མདོ་ལས་ནི་གཙོ་བོ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་འབའ་ཞིག་ཏུ་བཤད་དོ།

从世界形成开始，经过十九劫的时间，人们的寿命是无量的。从无量寿开始递减，直至十岁，这是住劫的第一个中劫。
此后有十八个增减中劫。中劫分为十八个增劫和十八个减劫。如何计算呢？从十岁开始递增，逐渐增至八万岁，然后再递减至十岁，这是第二个中劫。如此这般有十八个增减劫，还有一个只增不减的中劫。
那么这些增劫增长到什么程度呢？增至八万岁为止，不再继续增长。其他中劫的增减时期，以及第一个减劫时期和最后的增劫时期都是相同的。如此一切都是平等的。
这样世界形成后，住劫共有二十劫。如此，按照中劫的方式，这个世界形成后住二十劫。在这期间，成劫、坏住劫和坏劫都是相等的。
正好二十劫形成，二十劫坏住。即使没有增减劫，时间也要平等计算。这四个二十劫合计为八十劫。
这就是大劫，这就是大劫的量度。经中所说以无量劫证得佛果的劫数是指什么呢？就是所说的大劫，经三无数大劫而成佛。
佛陀是在增劫时出现还是在减劫时出现呢？在减至百岁期间出现。从众生寿命八万岁开始递减到八岁期间，佛陀会出现。
那么辟支佛在什么时候出现呢？辟支佛在增劫和减劫两个时期都会出现。辟支佛有两种：群居行者和独觉者。其中，独觉者以百劫因缘，于百劫中修习菩提资粮而成为独觉，因为在无佛教法时自己独自证悟，所以称为辟支佛。
那么转轮圣王何时出现呢？转轮圣王出现不会晚于八万岁。从人寿无量直至八万岁期间，转轮圣王会出现，不会迟于此时。
转轮圣王有四种：金轮、银轮、铜轮和铁轮。他们各有金、银、铜、铁轮，其中第一是最胜，第二是近胜，第三是中等，第四是最后。他们依次统治四大洲、三大洲、二大洲和一大洲。这是依据命名而如此宣说的。在经中因为说明主要的，所以只说金轮。

།དེ་ལྟ་བུའི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དེ་དག་འབྱུང་བ་ ནི།།ལྷན་ཅིག་གཉིས་མིན་སངས་རྒྱས་བཞིན། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟ་བར་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་མདོའི་ཚིག་ལས་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་དེ་དག་དང་གསེར་ལ་སོགས་པའི་འཁོར་ལོས་ས་ལས་རྒྱལ་བ་ན་ཇི་ལྟར་རྒྱལ་བར་ བྱེད་ཅེ་ན།རིམ་བཞིན་དུ། ཕས་བསུ་བ་དང་རང་འགྲོ་དང་། །གཡུལ་བཤམས་པ་དང་མཚོན་བརྩམས་དང་། །ཕེབས་ཏེ། གང་གི་གསེར་གྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁམས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་རང་བསུ་ཞིང་འདི་དག་ནི་ལྷའི་འབངས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ཇི་སྐད་དུ་མདོ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། མཐུན་པར་ རིག་པར་བྱའོ།།གང་དུ་དངུལ་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་དེ་དག་གི་གནས་སུ་འགྲོ་ཞིང་ཕྱིས་འདུད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ཟངས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་དེ་དག་གི་གནས་སུ་སོང་ནས་གཡུལ་བཤམ་པ་ལས་ཕྱིས་རྒྱལ་བར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་ལྕགས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ ནི་དེ་དག་གན་དུ་སོང་ཕན་ཚུན་མཚོན་བརྩམས་པ་ལས་ཕྱིས་འདུད་པར་བྱེད་དོ།།འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་གནོད་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །མཚོན་ཆས་རིགས་ཀྱང་གནོད་པ་མི་འཇུག་གོ། །ཅི་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དེ་འབའ་ཞིག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། གཞན་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་དག་ལས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་མཚན་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་སངས་རྒྱས་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ནི། ཐུབ་པའི་མཚན་རྣམས་འཕགས་པ་དང་། །ཡུལ་ན་གནས་ཤིང་གསལ་ལ་རྫོགས། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཚན་ཡུལ་ན་གནས་ཤིང་གསལ་བར་ཀུན་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཁྱད པར་དེ་ཡིན་ནོ།།ཡང་ཅི་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱང་རྒྱལ་པོ་དང་བཅས་པར་གྱུར་ཏམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཅན་སེམས་ཅན་བཞིན་སྔར་འགྱུར། །བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་རྣམས་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རོལ་ནི། ། ཆགས་ཤིང་སྙོམ་ལས་ཕྱིར་བསགས་ཤིང་། །འཛིན་བཅས་རྣམས་ཀྱིས་ཞིང་དཔོན་བཀུར། །དེ་དག་དེ་བཞིན་དུ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་སའི་རོ་སྦྲང་རྩིའི་རོ་བྲོ་བ་བྱུང་བར་གྱུར་པ་ལས། སེམས་ཅན་བརྐམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དྲི་བསྣམས་ཤིང་རོ་མྱངས་ནས་ཟོས་པ་དང་། དེ་ནས སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ།ཁམ་གྱི་ཟས་ཀྱི་རྩོམ་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཁམ་གྱི་ཟས་དེ་ལ་གོམས་པའི་ཕྱིར་ལུས་རྩུབ་པ་ཉིད་དང་། །ལྕི་བ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིང་འོད་ཀྱང་ནུབ་པ་དང་། །དེ་ནས་མུན་པ་བྱུང་བའི་ཚེ་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་དག་ཀྱང་བྱུང་ངོ་། །དེ་དག་ གི་སའི་རོ་ལ་ཆགས་པ་རྣམས་ལ་རིམ་གྱིས་ནུབ་པར་གྱུར་ནས་དེ་ནས་ས་ཞག་བྱུང་ངོ་།།དེ་ལ་ཆགས་པས་དེ་ཡང་ནུབ་པ་དང་མྱུ་གུའི་ཚལ་བྱུང་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ལ་ཆགས་པས་དེ་ཡང་ནུབ་པར་གྱུར་པ་དང་མ་རྨོས་མ་བཏབ་པའི་འབྲས་སཱ་ལུ་བྱུང་བར་གྱུར་ནས་དེ་ཟ་བའི་ཚེ་ན་ནི་དེ་ཆེས་རགས་ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པ་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གཅིན་དང་ཕྱིས་དང་།ཕོ་དང་མོའི་དབང་པོ་དང་བཅས་པ་དང་། དབྱིབས་ཐ་དད་པ་ཡང་བྱུང་བར་གྱུར་ནས། །དེ་དག་ཕན་ཚུན་མཐོང་བ་དང་སྔོན་གོམས་པའི་དབང་གིས་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་གདོན་ གྱིས་ཟིན་པར་གྱུར་པ་རྣམས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ལོག་པར་ཞུགས་ཏེ།འདོད་པ་རྣམས་འདོད་པའི་འབྱུང་པོའི་གདོན་གྱིས་བབ་པའི་རྩོམ་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དེ་དག་ནང་བཟའ་བའི་འབྲས་སཱ་ལུ་ནང་བླངས། ནུབ་ཟ་བ་ཡང་ནུབ་ལེན་པ་ལས་སེམས་ཅན་ ལེ་ལོའི་རང་བཞིན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་བསགས་པ་དང་།སེམས་ཅན་གཞན་དག་ཀྱང་སོགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་དག་དེ་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་སྐྱེས་པ་དང་འབྲས་བུ་བསྡུས་ཤིང་བརྔས་པ་དང་མི་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཏོ། །དེ་ནས་ཞིང་རྣམས་བགོས་ཏེ། བདག་གིར་ཀུན་དུ་བཟུང་ནས་ གཞན་གྱིས་འཕྲོག་པར་རྩོམ་པའི་དང་པོ་དེ་ཡིན་ནོ།

像这样的转轮王出现，不会同时有两位，如同佛陀一样。如同诸如来一般，转轮王也是如此，这是经中所说。
又问：那些转轮王和金等轮王征服大地时是如何征服的呢？依次为：以迎接和自往，列阵和动兵。
金轮王时，诸小国王自行迎接，如经中所说'这些是天之臣民'，应当如是了知。
若是银轮王，则自己前往他们的地方，之后他们才归顺。
若是铜轮王，则自己前往他们的地方列阵而战，之后才获胜。
若是铁轮王，则前往他们那里相互动兵，之后他们才归顺。
所有转轮王都是无害的。即使用兵器也不会造成伤害。
问：转轮王是否仅有这些殊胜之处？答：还有其他，他们具有三十二大丈夫相，如同佛陀一样。其中：圣者之相庄严，安住于境且明显圆满。佛陀之相安住于境且明显圆满，这就是其殊胜之处。
又问：最初劫的人类是否也有国王？答：不是。如同色界众生一般最初形成。最初劫的人们如同色界众生一样。
之后逐渐地：贪著味道懈怠而积聚，有执著者尊敬田主。
当他们如是出现时，大地生出如蜂蜜般美味，某个贪欲本性的众生闻香尝味后食用，其他众生也随之效仿，这就是段食的开始。
他们因习惯于段食，身体变得粗重，光明也消失，随后黑暗出现时，日月也随之出现。
他们对地味贪著的众生，地味逐渐消失后，地肥出现。
因贪著地肥，地肥也消失后，出现了竹笋。
因贪著竹笋，竹笋也消失后，出现了不耕不种的稻米。当食用这稻米时，因其过于粗糙，为了产生相应的因缘，众生出现了大小便、男女根，以及不同的形态。
他们相互看见后，由于往昔串习的力量，被非如理作意的魔所执，生起欲贪，因此行邪行。欲界众生被欲魔所执的开始就是如此。
又，他们早晨取食稻米，晚上也取食，有一个懒惰本性的众生开始积储，其他众生也随之积储。当他们对此生起我执时，收割稻米后就不再生长了。
之后划分田地，完全据为己有，这就是相互掠夺的最初开始。

།དེ་ནས་དེ་དག་གིས་དེ་དག་ཆད་པས་གཅད་པའི་ཕྱིར་འདུས་ནས་གང་ཡང་རུང་བའི་མི་ཞིག་ཞིང་རྣམས་ཀྱི་དཔོན་པོར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དྲུག་ཆས་བསྟབས་ཏེ། ཞིང་རྣམས་ཀྱི་དཔོན་དེ་ལ་རྒྱལ་རིགས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་བྱུང་ ངོ་།།སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ཕལ་པོ་ཆེས་བཀུར་བ་དང་སྐྱེ་དགུ་ཀུན་གྱིས་དགའ་བར་བྱས་པས་རྒྱལ་པོ་མང་པོས་བཀུར་ཞེས་པའི་མིང་བྱུང་སྟེ། རྒྱལ་པོ་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་རྩོམ་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་གང་ཡང་རུང་བའི་རྒྱལ་པོ་ཞིག་བ་གམ་པའི་ཕྱིར་བསྒོ་བར་མ་བྱས་པས་ སེམས་ཅན་རྐུན་པོ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་།དེས་དེ་དག་ལ་མཚོན་གྱིས་གསོད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ནས་གཞན་ཞིག་དག་ཀྱང་བདག་གིས་མ་བྱས་སོ་ཞེས་བརྫུན་སྨྲ་བར་བརྩམས་སོ། །དེ་ནས་ལས་ཀྱི་ལམ་ལྷག་པས། །ཚེ་ཐུང་ལོ་ནི་བཅུ་དག་གོ། །དེ་ནས་དེ་ལྟར་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་འཕེལ་བ་ན་ མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཁད་ཀྱིས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པ་དང་།ཐ་མར་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་དག་ཏུ་གྱུར་ཏེ། མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་བཅུ་བ་ན་བར་གྱི་བསྐལ་པའི་ཚར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། བསྐལ་པ་མཚོན་དང་ནད་དང་ནི། །མུ་གེ་དག་གིས་ཚར་ཕྱིན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་ སྐད་མཚོན་དང་ནད་དང་མུ་གེ་དང་གསུམ་གྱིས་བསྐལ་པའི་ཚར་ཕྱིན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཡང་མཚོན་ཆས་གསོད་པ་དང་། ནད་དང་། མུ་གེ་དག་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཇི་སྲིད་ཅིག་འབྱུང་ཞེ་ན། ཞག་ལ་བདུན་དང་ཟླ་བ་དང་། །ལོ་རྣམས་དག་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན། །མཚོན་ཆས་གསོད་པ་ དང་ནད་དང་མུ་གེ་རྣམས་ཡིན་ནོ།།འཇིག་པའི་བསྐལ་པ་དམྱལ་བ་ཡི། །སྲིད་པ་མེད་ནས་སྣོད་ཟད་པ། །ཞེས་བཤད་པ་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་འཇིག་པ་དུ་ཞིག་ཡིན། རྩོམ་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། འཇིག་པ་དག་ནི་གསུམ་ཡིན་ཏེ། །མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་དག་གིས། །སེམས་ཅན་ རྣམས་བསམ་གཏན་གཅིག་ཏུ་བརྗེ་བས་ན་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་སྟེ།ཉི་མ་བདུན་གྱིས་ནི་མེས་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ། །ཆར་བའི་ཆུས་ནི་ཆུས་འཇིག་པའོ། །རླུང་གིས་རབ་ཏུ་འཁྲུགས་པས་ནི་རླུང་གིས་འཇིག་པའོ། །ཡང་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གཉིས་སོགས་ གསུམ་པོ་ནི།།དེ་དག་གི་རྩེ་རིམ་བཞིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་འཇིག་པ་གསུངས་པའི་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་གསུམ་སྟེ། གང་གི་ཚེ་མེས་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་ནི་འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ལྷ་རྣམས་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་ཡིན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་ཆུས་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་ནི་ དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་ཡིན་ནོ།།གང་གི་ཚེ་རླུང་གིས་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་ནི་འབྲས་བུ་ཆེ་བའི་ལྷ་རྣམས་འཇིག་པའི་རྩེ་མོ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་རྣམས་མེ་དང་ཆུ་དང་རླུང་གིས་འཇིག་པ་ན། དེ་དང་སྐྱོན་དང་ཆོས་མཐུན་ ཕྱིར།།བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་པ་སྐྱོན་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་ཡིད་ཀྱི་གདུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེའི་བསྐལ་པའོ། །གཉིས་པ་ན་ནི་དགའ་བ་སྐྱོན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་བསྲབས་པ་དང་ལྡན་པས་ལུས་མཉེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆུའི་བསྐལ་པའོ། །བསམ་གཏན་ གསུམ་པ་ན་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་ཡིན་པས་དེ་དག་ལ་ནི་རླུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ།བསམ་གཏན་གང་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ནང་གི་སྐྱོན་ཇི་ལྟ་བུར་བསམ་གཏན་དེ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྐྱོན་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ། །ཡང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དག་ན་ཇི་ལྟར་འཇིག་ཅེ་ན། བཞི་པ་ ལ་མེད་མི་གཡོའི་ཕྱིར།།བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ནི་ནང་གི་སྐྱོན་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་མི་གཡོ་བར་གསུངས་ཏེ། འདི་ཕྱིར་དེར་ཕྱིའི་སྐྱོན་ཡང་མི་འཇུག་པས་འཇིག་པ་མེད་དོ། །འོ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སྣོད་རྟག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྟག་པ་མ་ཡིན་སེམས་ ཅན་དང་།།གཞལ་མེད་ཁང་བཅས་འབྱུང་ཞིང་འཇིག་།བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལས་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གནས་གཞན་དུ་ཆད་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་དེའི་གཞལ་མེད་ཁང་བཅས་ཏེ། འབྱུང་ཞིང་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ།

然后他们聚集起来，为了惩罚那些人，用六分之一的收成推举一个人做田地的主管。这个田地的主管被称为'刹帝利'。
因为被大众所尊敬，被所有人所喜爱，所以有了'众敬王'的称号，这就是王位一代代相传的开始。
后来有一个国王没有好好管理，出现了许多盗贼，他就用武器杀死他们。
然后其他人也开始说谎，说'不是我做的'。
因为恶业增长，寿命减至十岁。
就这样，随着恶业的增长，人们的寿命逐渐变短，最后变成十岁，当人的寿命为十岁时，就是中劫的终点。
如何是这样呢？答：劫末由刀兵、疾病和饥荒而尽。
世尊说过，由刀兵、疾病和饥荒这三种方式而到达劫末。
那么刀兵杀戮、疾病和饥荒会持续多久呢？依次为七日、七月和七年。
关于'坏劫从地狱众生消失到器世界毁灭'的说法，世界是如何毁灭的？其过程如何？
毁灭有三种：由火、水和风。
众生转生到初禅天，这是世间的毁灭。七日出现时是火劫。
降大雨时是水劫。
风大动荡时是风劫。
那么毁灭的最高点是什么呢？二禅等三处，是它们的顶点。
世尊所说的毁灭顶点有三种：当火劫发生时，广果天是毁灭顶点。当水劫发生时，遍净天是毁灭顶点。当风劫发生时，广果天是毁灭顶点。
为什么初禅、二禅和三禅会被火、水和风毁灭呢？因为与过患相应的缘故。
初禅中寻伺是过患，因为它们是意的热恼，所以是火劫。二禅中喜是过患，因为它与轻安相应使身体柔软，所以是水劫。三禅中有呼吸，所以是风劫。
如内在过患一样，与某种禅定相应的外在过患也是如此。
那么四禅天如何毁灭呢？四禅无灾，因为不动。
世尊说四禅天远离内在过患故称为不动，因此外在过患也不能侵入，所以无有毁灭。
那么四禅天的器世界是常住的吗？非常住，与众生及宫殿同生灭。
四禅天不是一成不变的。怎么说呢？因为它是在其他处所断绝的，所以众生连同宫殿一起生灭。

།ཡང་ཅི་ སེམས་ཅན་འཇིག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཆུས་འཇིག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་མེ་བདུན་གྱིས་ཏེ། །མེས་འཇིག་པ་བདུན་པ་ཡིན་ལ་དེ་ནས་ནི། ཆུ་གཅིག་གིས། ཆུས་འཇིག་པའི་བདུན་ཐལ་ནས་ཡང་། །མེས་འཇིག་བདུན་ཡིན་དེ་ནས་ནི། །ཐ་ མར་རླུང་གིས་འཇིག་པའོ།།ཕྱིས་ནི་རླུང་གི་འཇིག་པ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། །སེམས་ཅན་དེ་དག་གི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལུས་རྣམས་གནས་པའི་ཁྱད་པར་ཇི་ལྟ་བར་སྣོད་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟར་དེ་དག་གིས་མེས་འཇིག་པ་ལྔ་ བཅུ་རྩ་དྲུག་དང་།ཆུས་འཇིག་པ་བདུན་དང་། རླུང་གི་འཇིག་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་བཏགས་པ་ལས། དགེ་རྒྱས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའི་ཚད་ནི་བསྐལ་པ་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞིའོ་ཞེས་བཤད་པ་ལེགས་པར་གྲངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་འཇིག་ རྟེན་བསྟན་པའི་འགྲེལ་བ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས་འཇིག་རྟེན་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་གསུམ་པའོ།། །།ཡང་སེམས་ཅན་དང་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་སུས་བྱས་ཤེ་ན། སུས་ཀྱང་བློ་སྔོན་དུ་བཏང་སྟེ་བྱས་པ་ནི་མེད་དོ། ། འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི། ལས་ལས་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས། །གལ་ཏེ་ལས་ལས་སྐྱེས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་དག་གིས་གུར་ཀུམ་དང་། ཙན་དན་ལ་སོགས་པ་ཆེས་དགའ་དགའ་ལྟ་བུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ་དེ་དག་གི་ལུས་མ་ཡིན་ཞེ་ན། སེམས་ཅན་འདྲེན་མར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་དེ་ལྟ་བུ་དག་ཁོ་ནས་གང་རྨ་ལྟ་བུར་འགྱུར་བའི་ལུས་དག་དང་། དེའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བ་ལོངས་སྤྱོད་དགའ་དགའ་ལྟ་བུ་དག་སྐྱེའི། ལྷ་འདྲེན་མར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉི་ག་ཡང་དགའ་དགའ་ལྟ་བུ་དག་ཡིན་ནོ། །ལས དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན།དེ་ནི་སེམས་པ་དང་དེས་བྱས། །མདོ་ལས་ལས་ནི་གཉིས་ཏེ། སེམས་པ་དང་། བསམས་པའི་ལས་སོ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་ལ། བསམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སེམས་པས་བྱས་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །ལས་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ ཀྱི་ལས་རྣམས་སོ།།ལས་འདི་དག་ཇི་ལྟར་གཞག་།ཅི་སྟེ་ལས་སམ། འོན་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་སམ། འོན་ཏེ་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས། གལ་ཏེ་རྟེན་ལས་ཡིན་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ལུས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིས་ལུས་ཀྱི་ལས་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ངོ་བོ་ཉིད་ལས་ཡིན་ན་ནི་དེ་དག་ གི་ལས་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་ཀུན་ནས་སློང་བ་ལས་ཡིན་ན་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལས་གཅིག་པུར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ་རྒྱུ་གསུམ་གྱི་གོ་རིམས་བཞིན་དུ་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ། སེམས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།དེས་སྐྱེད་ལུས་དང་ངག་གི་ལས། །སེམས་པས་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་པ། །བསམས་པའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་སུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་རྣམ་རིག་རྣམ་རིག་མིན། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དེ་དག་ནི་སོ་སོར་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་དག་ཏུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལ། ལུས་རྣམ་རིག་བྱེད་དབྱིབས་སུ་འདོད། །སེམས་ཀྱི་དབང་གིས་ལུས་དེ་དང་དེ་ལྟར་གནས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་ན་ནི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་འདོད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུས་གཡོ་བ་ནས་ལུས་ཀྱི་ལས་ཡིན་གྱི་མི་གཡོ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་དབྱིབས་སུ་སྨྲ་བས་ལན་བཏབ་པ། འགྲོ་བ་མ་ཡིན་གང་གི་ཕྱིར། །འདུས་བྱས་སྐད་ཅིག་།འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ནི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ལས་ཕན་ཆད་དུ་མི་གནས ཏེ།གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་དུ་འཇིག་པ་དེ་ལ་ནི་ཡུལ་གཞན་དུ་འཕོ་བར་མི་རིགས་པས། དེ་བས་ན་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པར་གྱུར་ན་ནི་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གྲུབ་པ་ ཉིད་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱའོ།།གང་ལས་ཤེ་ན། འདུས་བྱས་ལ་ནི་རྒྱུ་མེད་པར། །འཇིག་ཕྱིར་རོ།

又问：众生坏灭之后是否由水所坏灭？答：不是，是这样的：由七火所坏灭，七次火灾之后，一次水灾，七次水灾过后，又是七次火灾，最后是风灾。之后是一次风灾。为什么呢？因为那些众生的等持差别、身体安住差别如何，器世间也是如此。如此，五十六次火灾、七次水灾、一次风灾，这样计算的话，与所说'遍净天人寿量为六十四劫'相符合。阿毗达磨俱舍论世间品释与经相应中世间品第三。
又问：所说的有情世间和器世间种种差别是谁造作的？答：并非有人预先思维而造作。那么是如何呢？从众生的业，产生种种世间。如果是从业产生，为什么众生的业能产生如藏红花、檀香等极为悦意之物，而不是他们的身体呢？众生相续者的业，正是如此，产生如疮一般的身体，以及与此相对治的悦意受用，非众生相续者则二者都是悦意的。
那么，业是什么呢？业即是思及思所作。经中说：'业有二种：思业和思已业。'其中思已业即是思所作。这两种业又分为三种：身业、语业、意业。如何安立这些业？是依所依而立，还是依自性而立，还是依等起而立？若依所依而立，则一切都依止于身，应成唯一身业。若依自性而立，则应成唯一彼等之业。若依等起而立，则一切应成唯一等起业。
毗婆沙师说：依三因依次安立三业。其中，思是意业，应当了知。思所生身语业，所说思已业即是身语业，应当了知。彼等为表及无表。身语业分别是表业和无表业的自性，应当了知。其中，身表业许为形色。由心力使身体如是安住即是身表业。其他论师认为身表业是行动，为什么呢？因为身体运动才是身业，不动则不是。
对于主张是行动的论师，主张是形色者回答说：不是行动，因为有为法刹那性。一切有为法获得自体之后便不住，于何处生即于彼处灭，于此中不应理趣向他处，因此身表业不是行动。若说：若一切成立为刹那性则如是，然未成立故非尔。对此应了知已成立。从何得知？因为有为法无因而灭故。

།འཇིག་པ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་གོ། །རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གལ་ཏེ་དངོས་པོ་བྱུང་བ་ཙམ་ལམ་ཡིན་ན་ནི་བྱེ་བྲག་ མེད་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་ཀྱང་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།དེ་ནི་མཐོང་བ་སྟེ་དེ་དག་ནི་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་དུ་གྲུབ་བོ། །དངོས་པོ་རྣམས་རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་གོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་གང་ལས་ཤེ་ན། བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཇི་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། འཇིག་པ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་། ། རྒྱུ་མེད་པ་ལས་འགའ་མི་འབྱུང་། །གལ་ཏེ་འཇིག་པ་ལས་རྒྱུ་ཅན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན་ནི་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་འགའ་ཡང་རྒྱུ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། བློ་དང་སྒྲ་དང་མེ་ལྕེ་དག་གི་སྐད་ཅིག་མ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་པ་ཡང་མཐོང་བས་འདི་ནི་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། ། གལ་ཏེ་ཡང་ཤིང་ལ་སོགས་པ་མེ་དང་འབྲེལ་པའི་རྒྱུ་ཅན་ཞིག་ཏུ་འཇིག་པར་འགྱུར་ན་ནི་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོས་པ་ལས་སྐྱེ་བ་བཞིན་དུ་འཇིག་པ་ལ་ཡང་འཇིག་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་ཡང་འཇིག་པ་བོར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མེ་དང འབྲེལ་པའི་རྒྱུ་ཅན་དུ་འཇིག་པར་གྱུར་ན་ནི།དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ནི་ཚོས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོས་པ་དང་། ཆེར་ཚོས་པ་དང་། ཆེས་ཆེར་ཚོས་པ་དག་ལ་རྒྱུ་ཉིད་འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་ཞེ་ན། མེ་དང་འབྲེལ་གང་ཆེས་ཚོས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་བྱུང་བ་རྣམས་དེ་ཉིད་ལས་སམ་དེ་དང་འདྲ་ བ་ལས།ཡང་ཚོས་པ་དང་། ཆེར་ཚོས་པ་དང་། ཆེས་ཆེར་ཚོས་པ་བྱུང་ན་དེ་དག་འཇིག་པས་རྒྱུ་ཉིད་དེ་དག་གི་འཇིག་པ་པོའམ་རྒྱུ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། གང་ཉིད་ལས་སམ་གང་དང་འདྲ་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་སམ་དེ་དང་འདྲ་བ་ལས་མེད་པར་འགྱུར་བར་རིག་པ་མ་ ཡིན་པས།དེའི་ཕྱིར་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་འཇིག་པ་ལ་རྒྱུ་མེད་དོ། །བདག་ཉིད་འཇིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་ན་ནི་བྱུང་བ་ཙམ་ཉིད་དུ་འཇིག་པས་འདི་དག་སྐད་ཅིག་མར་འཇིག་པར་གྲུབ་བོ། །སྐད་ཅིག་མར་ཞིག་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་མེད་དོ། །རྩཝ་མེད་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཞན་དུ་བར་ཆད་མེད་པར་ འབྱུང་བ་ལ་འགྲོ་བ་ཡིན་པར་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་བྱེད་དོ།།འགྲོ་བ་མེད་ན་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་དབྱིབས་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །ཡང་དེ་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་དག་དབྱིབས་རྫས་སུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ལ་དཔེས་སྟོན་པ་དག་གིས་སྨྲས་པ། ཁ་དོག་ལ་སོགས་པ་ལས་རིགས་གཞན་པའི་དབྱིབས་ རྫས་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དེ། གཉིས་གཟུང་འགྱུར། མིག་གིས་མཐོང་ན་ཡང་རིང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོས་རེག་ན་ཡང་རིང་པོའོ་ཞེས་བྱ་བར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དབང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་འཛིན་པར་ འགྱུར་བ་ཞིག་ན།གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ནི་གཉིས་ཀྱིས་འཛིན་པ་མེད་དེ། དེ་བས་ན་དབྱིབས་ནི་རྫས་ཉིད་དུ་མེད་དོ། །གང་ཡང་ཆུང་ཟད་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེ་ནི་གདོན་མ་ཟོས་པར་རྡུལ་ཕྲ་མོ་དག་ལ་ཡོད་པར་འགྱུར་བ་ཞིག་ན། རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡི་ དབྱིབས།།དེ་རྡུལ་ལ་མེད། དེ་བས་ན་མང་པོ་དེ་ལྟར་གནས་པ་ཉིད་ལ་རིང་པོ་ལ་སོགས་པར་གདགས་སོ། །ད་ནི་ལུས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་དབྱིབས་ཀྱང་བསལ་ན། དེ་ལ་དཔེ་སྟོན་པ་ཁྱེད་རྣམས་ཅི་ལ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་འདོགས་ཤེ་ན། དེ་དག་ནི་དབྱིབས་ཉིད་ལ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་དུ་འདོགས་པར་བྱེད་ལ་རྫས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེར་འདོགས་པ་ན་ཇི་ལྟར་ལུས་ཀྱི་ལས་སུ་འདོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ལུས་ལ་བརྟེན་པའི་ལས་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ཏེ། དེ་དང་དེར་ལུས་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དག་ལ་ཡང་ཅི་ རིགས་པར་རིག་པར་བྱའོ།།གཞུང་བ་དག་ན་རེ་དབྱིབས་ནི་རྫས་ཉིད་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་དབྱིབས་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ངག་གི་རྣམ་རིག་ངག་གི་སྒྲ། །ངག་གི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་སྔར་བཤད་པ་ཉིད་དོ།

由于毁灭不是作为，所以一切生起都是无因而毁灭。如果无因毁灭仅仅是事物生起的本性，那么由于无差别，后来也应该不会变化，但是我们看到它们确实变化了，因此这些都成立为刹那性。
若问'诸事物无因毁灭'这一说法从何而来？已经解释过了。若问'如何解释'？已说明是'因为毁灭不是作为'。此外，无因不会产生任何事物。如果毁灭是有因的，那么就像生起一样，任何事物都不会无因，但是我们看到意识、声音和火焰等的刹那性是无因毁灭的，所以这不依赖于因。
如果木头等物是因火而毁灭，那会如何呢？就像从染色而生一样，毁灭也会成为具有毁灭性，因也会成为毁灭者。如果木头等的色等是因火而毁灭，那么就像从染色产生染色、更染色、极染色那样，因本身会成为毁灭者。
也就是说，从与火接触而产生极度染色的那些事物，从它本身或与它相似的事物中，又产生染色、更染色、极染色时，这些毁灭的因本身就会成为它们的毁灭者，或者因将无差别，但是从某物本身或与某物相似的事物所生的，不应该从它本身或与它相似的事物中消失，因此诸事物的毁灭是无因的。
如果是因为自性是毁灭性而毁灭，那么仅仅生起就会毁灭，因此这些成立为刹那性毁灭。由于是刹那性毁灭，所以没有运动。虽然没有间断地在其他处所出现，但认为这是运动只是一种慢心。
既然没有运动，那么身表就成立为形状。对于这样说的人们，那些主张形状是实体的人们的论证者们说：除了颜色等，没有另外一类实体性的形状。如果有的话，那么它：
应该被两种方式所取。用眼睛看见时应该了知为'这是长的'，用身根触摸时也应该了知为'这是长的'，因此这应该是被两种感官所取的，但是色处并不是被两种感官所取的，所以形状并不是实体。
任何有碍碍性的色法必定存在于极微中，然而长等形状不存在于极微中。因此，只是在多数如此安住的情况下，假立为长等。
现在既然已经遮破了身体的运动和形状，那么对于你们这些举例论证的人来说，为什么要安立身表呢？他们是将身表安立于形状上，而不是实体。
在安立时，如何安立为身业呢？依托身体的业称为身业，也就是使身体趣入这样那样的思心所。同样，对于语业和意业也应该如理了知。
有些论师说形状确实是实体，身表是以形状为自性。语表是语言的声音。凡是语言本性的声音，那就是语表。无表已如前所说。

།དཔེས་སྟོན་པ་དག་ན་རེ། དེ་ཡང་མི་བྱ་བར་ཁས་འཆེས་པ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྫས་ཉིད་དུ་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞུང་པ་དག་ན་རེ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། རྣམ་གསུམ་དྲི་མེད་གཟུགས་གསུངས་དང་། ། འཕེལ་དང་མ་བྱས་ལ་སོགས་ལས། །མདོ་ལས་གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་གསུངས་པ་ལ། བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་དུ་མེད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་ཡང་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་གནས་གསུམ་དག་གི་གཟུགས་ཁོ་ནར་གཟུགས་བསྡུ་བར་འགྱུར་རོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་གསུངས་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་རྣམས་གང་ཞེ་ན། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་གཟུགས་གང་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའམ་ཁོང་ཁྲོབ་མི་སྐྱེ་བ་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ ལ་མི་སྐྱེ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་འདི་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་མ་གཏོགས་པར་ནི་བསྟན་དུ་མེད་ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་མེད་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མེད་དོ། །འཕེལ་བར་ཡང་གསུངས་ཏེ། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་གྱི་མདོ་ལས། རྟག་ཏུ་རྒྱུན་མི་འཆད་པར་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ་ཞིང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་པ་ཡིད་ཀྱིས་ནི་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ་བར་རུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །བདག་གིས་མ བྱས་ལ་གཞན་གྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཀུན་ནས་ལྡང་བ་ཡང་མཐོང་སྟེ།དེ་ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་པར་མི་རིགས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། དགེ་སློང་དག་ཆོས་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ། སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཅིག་གིས་མ་བསྡུས་པ་བསྟན་དུ་མེད་ ཅིང་ཐོགས་པ་མེད་པའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པའོ་ཞེས་ནི་མ་གསུངས་པས།གལ་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་མ་གཟིགས་ན། དེ་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར། སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ལ་ངག་དང་། ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པར་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་བས་དེ་བས་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པས་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།།གལ་ཏེ་ཡོད་ལ་དེ་ཡང་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པའོ་ཞེས་བཤད་ན། དེ་ཅི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་ པོ་རྣམས་ཉིད་རྒྱུར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེའམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཚོགས་པ་དེ་ཉིད་ལས་འབྲས་བུ་ཕྲ་མ་དང་། འབྲས་བུ་རགས་པ་དེ་གཉི་ག་འབྱུང་བར་ནི་མི་རུང་ངོ་། །ཇི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་གང་གི་དུས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དེའི་དུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་དག་རྒྱུར་བྱས་ པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ནི་ཕལ་ཆེར་དེ་བཞིན་ནོ། །ད་ལྟར་དང་མ་འོངས་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་འདས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། འདོད་གཏོགས་རྣམ་རིག་མིན་སྐད་ཅིག་།ཕྱིན་ཆད་འདས་པའི་འབྱུང་ལས་སྐྱེས། ། འདོད་གཏོགས་རྣམ་རིག་མིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའོ། །སྐད་ཅིག་ཕྱིན་ཆད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལས་དུས་ཕྱི་མའོ། །འདས་པའི་འབྱུང་ལས་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདས་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེ་དག་ནི་འདིའི་གཞིའི་དོན་དུ་འགྱུར་ལ། ད་ལྟར བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྟེན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ།།རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དང་། རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམས་བཞིན་ཏེ། འཁོར་ལོས་ལ་འདྲིལ་བའི་ལག་པས་ཕུག་པ་དང་། སའི་ཕྱོགས་བཞིན་ནོ། །ཡང་ས་གང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ལ་གང་བའི་འབྱུང་བ་རྣམས་ རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།ཟག་བཅས་ལུས་དང་ངག་གི་ལས། །རང་གི་འབྱུང་བ་རྒྱུར་བྱས་པའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པའི་བར་དུ་ཡང་དེའི་ས་པ་ཉིད་རྣམས་ རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།

论师们说：'由于仅仅是承诺不做的缘故，所以实体上是不存在的。'教典师们说：'是存在的。'
如何得知呢？从'三种无垢色所说'以及'增长'和'未作'等中得知。
经中说有三种色：有可见有对碍色，不可见有对碍色，不可见无对碍色，这样色仅摄于三处的色中。
也说有无漏色：'什么是无漏法？对过去、现在、未来的色不生贪著或嗔恨，乃至对识也不生起，这就是无漏法。'对此，除了无表色以外，既没有不可见无对碍色，也没有无漏色。
也说有增长：在七种由事生福业事的经中说：'恒常相续不断地增长福德并生起。'除了无表色以外，仅仅意业是不可能明显增长福德的。
也见到自己未作而令他人作的业道生起，若无无表色这也是不合理的。
世尊也说：'诸比丘，法是外处，未被十一处所摄，不可见无对碍。'并未说'非色法'。若未见法处所摄的色，那么说这个有什么必要？
由于入定者无语言、业边际和活命，所以若除无表色，八圣道支也不成立，因此无表色是存在的。
若说存在且以大种为因，那么是否以表色的大种为因而生无表色呢？
答：不是。因为从同一聚集不可能生出细果和粗果两者。
问：是以表色同时的大种为因吗？
答：一切有因色大多如此。现在和未来的一些是以过去大种为因。
这是什么呢？'欲界无表刹那，此后从过去大种生。'欲界无表是指属于欲界的。'刹那此后'是指第一刹那之后的时间。'从过去大种生'是指以过去大种为因而生，这些是它的所依，现在大种是它的所依。
因为是等起因和随转因的缘故，如同轮子上滚动的手所穿透的和地方一样。
问：又，什么地的身语业是以什么地的大种为因？
答：'有漏身语业，以自地大种为因。'欲界的身语业以欲界的大种为因，如是乃至第四禅地的也以其地的大种为因。

།ཟག་མེད་གང་དུ་སྐྱེས་པ་ཡིན། ཟག་པ་མེད་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དེ་ནི་ས་གང་དུ་སྐྱེས་པར་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་དེ་ནི་ས་དེ་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་འབྱུང་བ་ དག་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་།དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ལས་ལ། རྣམ་རིག་མ་ཡིན་རྒྱུ་མཐུན་འབྱུང་། །མ་ཟིན་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བར། །རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་ཡང་། རྒྱུ་མཐུན་ཟིན་པའི་ འབྱུང་ལས་སྐྱེས།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཉིད་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་སྟེ། མཉམ་པར་གཞག་པ་མ་ཡིན་པའི་ས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ལྟའོ། །ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་། །མ་ཟིན་འབྱུང་བ་གཅིག་ ལས་སྐྱེས།།ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་བསམ་གཏན་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྐྱེས་པ་དང་། རྒྱས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། མ་ཟིན་པ་དང་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པའི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྐྱེ་སྟེ། འབྱུང་བ་གང་ དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཉིད་ལས་ཚིག་ཀྱལ་པ་སྤངས་པའི་བར་དུ་སྐྱེའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་བཞིན་དུ་འབྱུང་བ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སོ་སོར་ཐར་བའི་སྡོམ་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་གཞན་དང་གཞན་དག་རྒྱུར་བྱས་ནས་ རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བདུན་སྐྱེའོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། ལུས་ཀྱིས་ནི་ཟིན་པའོ། །དེ་ལྟར་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། རྣམ་པ་གསུམ་དང་། རྣམ་པ་ལྔར་བཤད་པ་དེ་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། ། ལུང་བསྟན་མིན་རྣམ་རིག་མིན་མེད། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བས་དེའི་ཕྱིར་གང་འགག་ཀྱང་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པའི་ལས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་འཕེན་པར་མི་ནུས་སོ། །གཞན་ནི་རྣམ་གསུམ། ལས་གཞན་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན པ་དང་གསུམ་མོ།།གཞན་གང་ཞིག་ཅེ་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པའོ། །མི་དགེ་ནི། འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་ལས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་འབའ་ཞིག་ན་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་གཟུགས་ནའང་རྣམ་རིག་མིན། །ཡང་གི་སྒྲས་ནི་འདོད་པ་ན་ཡང་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་པ་དག་ནི་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མེད་དེ། གང་དུ་ལུས་དང་ངག་འཇུག་པ་དེར་ལུས་དང་ངག་གི་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ། ། རྣམ་རིག་སྤྱོད་དང་བཅས་པ་ཡི། །ས་གཉིས་ཉིད་ན་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ཡོད་ཀྱི་དེ་ཡན་ཆད་ན་ནི་མེད་དོ། །འདོད་པ་ན་ཡང་བསྒྲིབས་པ་མེད། །བསྒྲིབས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ཡང་མེད་དོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་འབའ ཞིག་ན་ཡོད་དོ།།ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་གཡོས་ཀུན་ནས་བསླང་བའོ་ཞེས་གྲག་གོ་།ཅིའི་ཕྱིར་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ཡན་ཆད་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་ལ་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ཡང་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མེད་ཅེ་ན། གང་ཕྱིར་ཀུན་སླང་མེད། རྟོག་ པ་དང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་སེམས་ཀྱིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་ན།དེ་ཡང་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ན་མེད་ལ། བསྒོམས་ཏེ་སྤང་བར་བྱ་བས་ཡིན་ན། བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་དེ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་མེད་ལ། མཐོང་བས་ སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ཅི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་འབའ་ཞིག་གིས་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བར་རིག་པར་བྱ་བའམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། དོན་དམ་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ དང་།ཀུན་ནས་སློང་བས་སོ།

无漏业在何处生起？无漏的身语业，是在何处生起的，应当了知是以该地的大种为因。因为不属于三界，因为无漏法中没有大种，因为由其力而生起。其中关于表业和无表业，无表业随顺因而生，非执受有情。此外，随顺因执受大种所生。非表业是从随顺因所生，以执受大种为因而生，非等持地者是如此。定生因所生，非执受一大种所生。由等持所生的禅定和无漏律仪无表业，是由等持所生、增长，以非执受、不异的大种为因而生。以何大种为因生起离杀生，乃至离绮语皆从彼等大种生。为何如此？因为如心一样大种各异。别解脱律仪以不同大种为因而生七种无表业。
表业是从随顺因所生，由身所执受。如是业分二种、三种、五种，其中无表业是善与不善二种。无记无表业不存在。为何？因为无记心力弱，所以虽灭却不能引生随顺的有力业。其余是三种。其余业是善、不善、无记三种。其余是什么？是表业和思。不善业，欲界不善业唯在欲界，其他处则无，因为已断不善根、无惭、无愧。善业和无记业因为未遮止故遍一切处。
于色界亦有无表业。以'亦'字表示欲界也有。无色界因为无大种故无。何处有身语活动，彼处有身语律仪。表业有寻有伺，唯在二地，即欲界和初禅，此上则无。欲界中亦无有覆。有覆表业在欲界中也无。唯在梵世间有。传说大梵的身语业是由慢心所引发。为何初禅以上无表业，欲界中无有覆无记？因为无发起。由有寻有伺心发起表业，而二禅以上无此，若是修所断，则有覆无记心在欲界中无，见所断则是内向故。复次，是否仅由发起的力量了知诸法的善不善？答非如此。云何？有四种：胜义、自性、相应、等起。

།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།ཐར་པ་དམ་པའི་དོན་དུ་དགེ་། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་རྣམ་པར་ཞི་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་མཆོག་ཏུ་བདེ་བ་ཡིན་པས་དོན་དམ་པར་དགེ་བ་སྟེ། ནད་མེད་པ་བཞིན་ནོ། །རྩ་བ། ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས། ། དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་། ཁྲེལ་ཡོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་དགེ་བ་སྟེ། མཚུངས་པར་གཞན་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འཕྲོད་པའི་སྨན་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་དང་ལྡན་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་གྱིས། །དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ ཡོད་པ་དེ་དག་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་དགེ་བ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་དགེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྨན་དང་བསྲེས་པའི་བཏུང་བ་བཞིན་ནོ། །ཀུན་ནས་བསླང་བས་བྱ་ལ་སོགས། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཀུན་དུ་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཀུན་ནས་བསླང་བས་དགེ་བ་སྟེ།སྨན་དང་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་བཞིན་ནོ། །དགེ་བ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་ལས། བཟློག་པ་མི་དགེ་། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འཁོར་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་འཇུག་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཆོག་ཏུ་མི་བདེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་དམ་པར་མི་དགེ་བའོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། །དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ནི་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །དེས ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དང་།ཐོབ་པ་དང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཀུན་ནས་བསླང་བ་སྟེ། ནད་དང་མི་འཕྲོད་པའི་སྨན་པ་སོགས་པས་དཔེར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ལུང་ དུ་མ་བསྟན་པའམ་དགེ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དོན་དམ་པར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་ནི་དགེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གལ་ཏེ་དོན་དམ་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཙམ་ལ་ནི་དེའི་ ཕྱིར་དོན་དམ་པར།ལུང་དུ་མ་བསྟན་བསྟན་པ་དག་།འདུས་མ་བྱས་གཉིས་ཏེ། ནམ་མཁའ་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ནི་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་སྟེ། སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ གང་བཤད་པ།འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལས་ནི་ལོག་པར་རྟོག་པ་དང་། ལོག་པའི་ངག་དང་། ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། འདི་ནི་མི་འགལ་བ་ཉིད་དེ། གང་གི་ཕྱིར། ཀུན་སློང་རྣམ་གཉིས་རྒྱུ་དང་ནི། །དེ་ཡི་ དུས་ཀྱི་སློང་ཞེས་བྱ།།ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་། །དུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བའོ། །དུས་དེ་ཉིད་དུ་དེ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་རབ་འཇུག་བྱེད། །གཉིས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་བྱེད་ཡིན། །རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་འཕེན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ ཕྱིར་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ།།དེའི་དུས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བ་ནི་བྱ་བའི་དུས་སུ་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ལ་ཡང་། མཐོང་བས་སྤང་བྱའི་རྣམ་ཤེས་ནི། །རབ་ཏུ་འཇུག་བྱེད་ཡིན། མཐོང་སྟེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་ནི་དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་རྟོག་པ་དང་ དཔྱོད་པ་གཉིས་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྗེས་སུ་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡིན་གྱི།ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པའི་བྱ་བའི་དུས་ན། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་རྒྱུའི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པས་འགལ་ བ་མེད་དོ།།ཡིད་ནི། གཉི་ག་བསྒོམས་པས་སྤང་བྱ་ཡིན། །རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། །རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉི་ག་ཡང་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྔ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་བྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ།

首先，为了最高解脱而善。一切痛苦完全寂灭即是涅槃，因为它是最高的安乐，所以是胜义善，如同无病一样。根本颂：惭愧自性，三善根以及知惭有愧是自性善，因为不依赖他人的等起，如同对症的药物一样。与彼相应诸法由相应，与善根、知惭和有愧相应的诸法是由相应而善，因为不与彼等相应者无有善，如同与药物调配的饮品一样。
由等起而作业等，由彼等善根等相应诸法所等起的身语业和不相应行是由等起而善，如同由药物和饮品产生的乳汁一样。如上所说的善法，其相反即是不善。何以故？轮回以一切痛苦趣入为自性故是最极不安乐，因此是胜义不善。不善根和无惭无愧是自性不善。与彼相应诸法是由相应而不善。由彼等起的身语业和得、生等是由等起而不善，以疾病和不对症的药物等为喻。
若如是，则由属于轮回故，有漏者应当皆是无记或不善耶？胜义中如是说，由异熟故是无记者即名无记，若有可意异熟则名为善。若胜义中唯无记，则由此胜义，无记有二，即虚空和非择灭是无余无记。
见所断心不能等起表业，如所说。那么为何世尊说：'由邪见生起邪思维、邪语、邪业等'？此无相违。何以故？等起有二种，因及其时之等起。等起有二种：因的等起和时的等起。因为在彼时生起故。二者中初者能发起，第二者能随行。因的等起是能引发故是能发起。其时的等起是在作业时随顺趣入故是能随行。
其中，见所断识是能发起。见所断心是彼等起，以成为寻伺二者所依故，是表业的能发起，而于外向作业时，因彼不存在故非能随行。因此经中依据因等起而说故无相违。意二者，由修所断。能发起和能随行的识二者皆是修所断。五是能随行。五识聚唯是随行。

། དེ་བས་ན་འདི་ནི་མུ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའི་ཚོགས་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉི་གའོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ནི་གཉི་ག་མ་ཡིན པའོ།།ཡང་ཅི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཇི་ལྟ་བུར་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་ངེས་པ་མེད་དེ། རབ་འཇུག་བྱེད་དགེ་ལ་སོགས་ལ། །རྗེས་འཇུག་བྱེད་ཀྱང་རྣམ་གསུམ་འགྱུར། །རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་ལ་ རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་དང་།མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡང་ཡོད་ལ། མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཐུབ་པའི་འདྲ་བའམ། སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ནི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་འདྲ་སྟེ། དགེ་བ་ལ་ཡང་དགེ་བ་ལུང་ དུ་མ་བསྟན་པ་ལ་ཡང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའམ།དེ་དགེ་བ། རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དགེ་བ་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་ནི་ནམ་ཡང་མི་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ སྟོན་པ་ནི་ནམ་ཡང་ཞུམ་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་ཡིད་བསྒོམས་ཏེ་སྤང་བར་བྱ་བར་བཤད་པ་དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་གཉི་ག་མིན། །རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།ཞར་ལས་འོངས་པའི་སྐབས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྔར་བཤད་པ་དེ་ཡང་། རྣམ་རིག་མིན་རྣམ་གསུམ་ཞེས་བྱ། །སྡོམ་ དང་སྡོམ་པ་མིན་དང་གཞན།སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་སྡོམ་པ་ཉིད་ཀྱང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པའི་ཤུགས་སྡོམ་ཞིང་འགོག་པ་ན་སྡོམ་པའོ། །ཡང་དེ་ལ། སྡོམ་པ་སོ་སོར་ཐར་ཞེས་བྱ། །དེ་བཞིན་ ཟག་མེད་བསམ་གཏན་སྐྱེས།།རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་འདི་ལ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །ཡང་དེ་ ལ།སོ་སོར་ཐར་ཞེས་བྱ་རྣམ་བརྒྱད། །དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་སློབ་མའི་སྡོམ་པ་དང་། །དགེ་སྦྱོང་མའི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་དང་། བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། སྡོམ་པ་རྣམ་པ་དེ་བརྒྱད་ནི་སོ་སོར་ཐར་ པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།མིང་དུ་ནི་རྣམ་པ་དེ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །རྫས་ཉིད་དུ་ནི་རྣམ་པ་བཞི། །དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་སྡོམ་པ་དང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་ངེས་པའི་ཕྱིར་རྫས་ཉིད་དུ་ནི་རྣམ་པ་དེ་བཞི་ཡིན་ནོ། །དགེ་ སློང་གི་སྡོམ་པ་ལས་ནི་དགེ་སློང་མའི་སྡོམ་པ་གཞན་མ་ཡིན་ལ།དགེ་སྦྱོང་གི་སྡོམ་པ་ལས་ནི། དགེ་སྦྱོང་མ་དང་དགེ་སློབ་མའི་སྡོམ་པ་གཞན་མ་ཡིན་ལ། དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལས་ནི་དགེ་བསྙེན་མའི་སྡོམ་པ་གཞན་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། མཚན་ལས་མིང་ནི་འཕོ་བའི་ཕྱིར། ། མཚན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟགས་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། གང་གིས་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དག་ཏུ་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ། །མཚན་ལས་ནི་དགེ་སློང་ལ་སོགས་པའི་མིང་འཕོ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མཚན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་ན། དགེ་སློང་ནི་དགེ་སློང་མ་ཞེས་བྱ་ལ། དགེ་སློང་མ་ཡང་དགེ་སློང ཞེས་བྱའོ།།དགེ་སྦྱོང་ནི་དགེ་སྦྱོང་མ་ཞེས་བྱ་ལ། དགེ་སྦྱོང་མ་དང་དགེ་སློབ་མ་ཡང་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་བྱའོ།

因此这有四种情况：见所断是能引发者。五识聚是能随行者。意识所摄的修所断是二者皆是。无漏则是二者皆非。
又问：能引发者是否如同能随行者一样？对此并无定论。能引发善等法时，能随行者也有三种。对于善的能引发，能随行者可以是善、不善或无记。对于不善和无记也是如此。
如同能仁或佛世尊的能引发和能随行是相同的：对于善法是善法，对于无记法是无记法或善法。对于无记的能引发，其能随行也是善的，而对于善的能引发，其能随行永远不会是无记，因为诸佛的教法永远不会退失。
所说的能引发和能随行的意识修所断，应当了知在一切善、不善、无记中都是如此。异熟生则二者皆非。异熟生心是无功用转起的缘故，既非能引发也非能随行。
已说完附带的内容。前面所说的也是：无表色有三种，即律仪、不律仪及其他。律仪和不律仪，以及除此二者之外的非律仪非不律仪。防止破戒的势力称为律仪。
其中，律仪有别解脱、无漏及禅定所生三种。别解脱律仪是欲界众生的戒律。禅定律仪是色界众生的戒律。无漏律仪是无漏戒律。
其中，别解脱律仪有八种：比丘律仪、比丘尼律仪、式叉摩那律仪、沙弥尼律仪、近事男律仪、近事女律仪、近住律仪。这八种称为别解脱律仪，就名称而言是八种。
就实质而言有四种：比丘律仪、沙弥律仪、近事律仪、近住律仪。如是别解脱律仪因各自性相确定，就实质而言是这四种。
比丘尼律仪与比丘律仪无异，沙弥尼和式叉摩那律仪与沙弥律仪无异，近事女律仪与近事律仪无异。如何知晓？因为根据性别而转变名称。
所谓性别即是相，用以表示男女之别。由性别而转变比丘等名称，如何呢？当性别改变时，比丘称为比丘尼，比丘尼称为比丘。沙弥称为沙弥尼，沙弥尼和式叉摩那称为沙弥。

།དགེ་བསྙེན་ནི་དགེ་བསྙེན་མ་ཞེས་བྱ་ལ། དགེ་བསྙེན་མ་ཡང་དགེ་བསྙེན་ཞེས་བྱ་སྟེ། མཚན་ཡོངས་སུ་འགྱུར་བ་ལས་སྔོན་གྱི་སྡོམ་པ་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ལ། སྔོན་མེད་ པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས།དེ་བས་ན་སྡོམ་པ་མང་པོ་དེ་དག་ཀྱང་གསུམ་པོ་ལས་རང་བཞིན་ཐ་མི་དད་དོ། །གང་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལས་དགེ་སྦྱོང་གི་སྡོམ་པ་བླངས་ལ། དེ་ལས་ཡང་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་ན། ཅི་སྤོང་བའི་འཕེལ་བ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་དེ་ དག་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།དོང་ཙེ་གཅིག་དང་དོང་ཙེ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་དུ་གཞན་དང་གཞན་ཞེས་བྱ་བར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་སྐྱེའམ། འོན་ཏེ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཐ་དད་པ་ཉིད་གཅིག་ཏུ་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཐ་དད། དེ་དག་ནི་མ་འདྲེས་པ་ཉིད་དེ། སྡོམ་པ་གསུམ་དག་ལ་སྲོག་གཅོད་ པའི་སྤངས་པ་གསུམ་ནས་ཆང་འཐུང་བའི་བར་དུ་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པར་སྐྱེ་སྟེ།ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་འགལ་བ་མེད། དེ་དག་གསུམ་ཆར་ཡང་ལྷན་ཅིག་པར་འགྱུར་གྱི། སྡོམ་པ་ཕྱི་མ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་སྔ་མ་གཏོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡོངས་སུ་ བཏང་བས་དགེ་བསྙེན་ཡང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་།།ཇི་ལྟར་ན་དགེ་བསྙེན་ཡང་མ་ཡིན་པར་གནས་པར་འགྱུར་བས་དགེ་སློང་གི་བར་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། ལྔ་བརྒྱད་བཅུ་དང་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །སྤངས་པའི་སྤོང་བ་འཛིན་པ་ལས། །དགེ་བསྙེན་དང་ནི་བསྙེན་གནས་དང་། །དགེ་སྦྱོང་དང་ ནི་དགེ་སློང་རྣམས།།གྲངས་བཞིན་དུ་མཐུན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། འབྲུའི་ཆང་དང་སྦྱར་བའི་ཆང་བག་མེད་པའི་གནས་ལྔ་རྣམས་སྤང་བའི་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ནི་དགེ་ བསྙེན་དུ་འགྱུར་རོ།།སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། མི་ཚངས་པ་སྤྱོད་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཆང་འཐུང་བ་དང་། དྲི་དང་ཕྲེང་བ་དང་བྱུག་པ་དང་། གར་དང་གླུ་དང་རོལ་མོ་དང་། མལ་སྟན་མཐོན་པོ་དང་མལ་སྟན་ཆེན་པོ་དང་། དུས་མ་ཡིན་པའི་ཁ་ཟས་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་ནི་བསྙེན་གནས་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་དག་ཉིད་དང་གསེར་དང་དངུལ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་དང་། གར་དང་གླུ་དང་རོལ་མོ་དང་། དྲི་དང་ཕྲེང་བ་དང་བྱུག་པ་འདིར་གཉིས་སུ་བྱས་ནས་བཅུར་འགྱུར་ཏེ། བཅུའི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་ནི་དགེ་སྦྱོང་ དུ་འགྱུར་རོ།།ལུས་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤངས་པའི་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་བླངས་པས་ནི་དགེ་སློང་དུ་འགྱུར་རོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དེ་དག་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ནི་ལེགས་སྤྱད་དང་། །ལས་དང་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །ལས་མི་མཉམ་པ་རྣམས་མཉམ་པར་ འཇོག་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱ་ལ།ངེས་པའི་ཚིག་ཏུ་ན་བསིལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཀྱང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡང་དག་བླངས་པ་བདེ། །ལུས་ལ་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་མེད། །ཅེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་ཕྱིར་ལེགས་པར་ སྤྱོད་པའོ།།བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་སོ། །ཡང་། དང་པོའི་རྣམ་རིག་རྣམ་རིག་མིན། །སོ་སོར་ཐར་དང་བྱ་བའི་ལམ། །སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་དང་པོ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེས་སྡིག་པ་ལས་ སོ་སོར་ཐར་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སྤངས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལུས་དང་ངག་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། སོ་སོར་ཐར་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མཇུག་ཡིན་གྱི་དངོས་ཀྱི་ ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཡང་སྡོམ་པ་འདི་རྣམས་ལས། གང་ཞིག་གང་དང་ལྡན་ཞེ་ན། །སོ་སོར་ཐར་དང་ལྡན་པ་བརྒྱད། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དང་ནི། དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། །དགེ་སློབ་དང་། དགེ་སློབ་མ་དང་། དགེ་ཚུལ་དང་། དགེ་ཚུལ་མ་དང་། དགེ་བསྙེན་དང་། དགེ་བསྙེན་མ་དང་། བརྒྱད་པ་ བསྙེན་གནས་ཏེ།རིས་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།

优婆塞称为优婆夷，优婆夷也称为优婆塞。由于性别转变，既不会因此舍弃先前的戒律，也不会获得先前所没有的戒律。因此，这些众多戒律在本质上与三种戒律无异。
如果从优婆塞戒中受沙弥戒，从沙弥戒中又如法受比丘戒，是否因为断除的增长而相关联，这些戒律如同所谓的二十五等，或如同所谓的第一铜钱、第二铜钱那样，是否全部都以不同的方式生起，还是说这一切都以同一方式生起呢？
答：是不同的。这些是不相混杂的。在三种戒律中，从不杀生的断除到不饮酒为止，都是以不同的特征生起的。其余的也是如此。这些并不相违。这三者都是同时具有的，并非因为如法受持后来的戒律而舍弃前面的戒律。如果因为舍弃比丘戒而变成非优婆塞，那么怎么可能在非优婆塞的情况下成为比丘呢？
从断除五种、八种、十种和一切的断除持守中，应当依次了知优婆塞、近住、沙弥和比丘。断除杀生、不与取、邪淫、妄语、谷酒和酿酒等放逸处五种的断除，如法受持者成为优婆塞。
断除杀生、不与取、非梵行、妄语、饮酒、香鬘涂香、歌舞音乐、高广大床和非时食八种，如法受持者成为近住。
加上这些以及断除受持金银等，将歌舞音乐、香鬘涂香分为两项，成为十种，如法受持十种戒律者成为沙弥。
如法受持断除一切身等业的断除者成为比丘。
这些别解脱戒称为戒律、善行、业和律仪。因为能使不平等的业平等，所以称为戒律。从词源学来说，是因为清凉的缘故，如偈颂中所说：'如法受持戒律安乐，身无热恼。'因为受到智者赞叹，所以是善行。因为是行为的本质，所以是业。
又：'最初表色与无表，别解脱与业道。'最初受持戒律的表色和无表色称为别解脱，因为能从罪恶中别别解脱，即是断除的意思。因为约束身语，所以也称为律仪。也称为业道。
在第二刹那等时，只是别解脱戒，而不是别解脱。是后续，而不是实际的业道。
又在这些戒律中，谁具足什么呢？具足别解脱者有八种。具足别解脱戒的是比丘、比丘尼、式叉摩那、沙弥、沙弥尼、优婆塞、优婆夷和第八近住，共八类。

།བསམ་གཏན་སྐྱེས་དང་དེ་ལྡན་ལ། །བསམ་གཏན་ལས་བསམ་གཏན་གྱིས་བསྐྱེད་པས་ན་བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས་པའོ། །གང་བསམ་གཏན་དང་ལྡན་པ་དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་ནོ། །འདིར་ནི་ཉེར་བསྡོགས་ ཀྱང་བསམ་གཏན་དུ་བྱས་ནས་བརྗོད་དོ།།དཔེར་ན་གྲོང་འདི་ན་འབྲས་ཀྱི་ཞིང་ཡོད་དོ། །འབྲུའི་ཞིང་ཡོད་དོ་ཞེས་གྲོང་གི་ཉེ་ཀོར་ལ་ཡང་གྲོང་ཁྱེར་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཟག་མེད་འཕགས་པའི་སེམས་ཅན་དང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་ནི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་དང་ལྡན་ ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པའོ། །ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་སྡོམ་པ་གཉིས་སོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ལ། དེ་གཉིས་གང་བཤད་ན། གསུམ་པོ་འདི་དག་ཉིད་ལས། ཐ་མའི་གཉིས་ནི་སེམས་རྗེས་འབྲང་། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་ པའོ།།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་གཞན་དང་སེམས་མེད་པ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དེ་དག་ཉིད་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་སྟེ། གང་གི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་སྐྱེ་ཞེ་ན། བར་ཆད་ མེད་ལམ་སྐྱེས་དེ་གཉིས།།མི་ལྕོགས་མེད་ལ་སྤོང་ཞེས་བྱ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ལ་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དེ་གཉིས་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་དག་ཏུ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་དག། །དེ་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་བའི་ ཕྱིར་ཡང་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས། །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ཞེས་གང་བཤད་པ་དང་། མིག་གི་དབང་པོའོ། །སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ། གནས་སོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་ལ་ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞིག་ཡིན། འདི་གཉིས་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ནི་མ་ཡིན་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན།ཤེས་བཞིན་དང་ནི་དྲན་པ་གཉིས། །ཡིད་དང་དབང་པོ་སྡོམ་དག་ཡིན། །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དབང་པོའི་སྡོམ་པ་ཡང་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས། རེ་རེ་ལ་ཡང་གཉིས་ཀྱི་ རང་བཞིན་དུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།ཡང་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། གྲངས་བཞིན་དུ་གོ་བར་འགྱུར་དུ་དོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་གང་ཞིག་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དམ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གང་ཡང་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་ལྡན་པ་འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ། སོ་སོར་ཐར་ལ་གནས་པ་ནི། ། མ་བཏང་བས་རྟག་ད་ལྟར་གྱི། །རྣམས་རིག་མིན་ལྡན། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པར་བཤད་པའི་གང་ཟག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་མི་སྤོང་བ་དེ་སྲིད་དུ་རྟག་ཏུ་ད་ལྟར་གྱི་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །དང་པོའི། སྐད་ཅིག་ཕྱིན་ཆད་འདས་པ་དང་། །སྐད་ཅིག་མ་དང པོ་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ།ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་མ་བཏང་བ་ལས་ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ། །སྡོམ་མིན་གནས་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་སྡོམ་པ་མ་ ཡིན་པ་མི་སྤོང་བ་དེ་སྲིད་དུ་རྟག་ཏུ་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ལ།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཕྱིན་ཅད་ནི་འདས་པ་དང་ཡང་མི་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་སྡོམ་དང་ལྡན་པ་ནི། །རྟག་ཏུ་འདས་དང་མ་འོངས་དང་། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་རྙེད་ལ་མ་བཏང་བས་ནི་རྟག་ཏུ་འདས་པ་དང་ མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་ནོ།།སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ཡང་ཚེ་རབས་གཞན་དུ་བོར་བའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་དང་འདས་པ་ཐོབ་པོ། །འཕགས་ནི་དངོས་པོ་འདས་དང་མིན། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཀྱང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འདས་ལ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ ཏེ།ལམ་ནི་སྔར་མ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ནི་འདས་པ་དང་མི་ལྡན་ནོ།

对于禅定所生和具有禅定者，由于从禅定中以禅定而生，故称为从禅定所生。凡是具有禅定者必定具有禅定律仪。此处也将近分定作为禅定而说。譬如说'此村有稻田，有谷田'，也如对村庄附近也称为城市一样。
无漏圣补特伽罗，具有无漏律仪和圣者补特伽罗，他们也分为有学和无学。关于所说的'俱生因是随心转的两种律仪'，这两种是什么呢？在这三种中，后两种是随心转，即禅定律仪和无漏律仪。别解脱律仪则不是，因为它在其他心和无心时也随之而行。
而且禅定律仪和无漏律仪这两种获得断律仪之名，在什么情况下生起呢？无间道生起这两种，于不动根本定称为断。在不动根本定中，禅定律仪和无漏律仪这两种在九无间道中，由于断除破戒及能引发破戒的烦恼，故称为律仪。
又世尊所说：'意之律仪最为善'，以及所说'以眼根律仪防护而住'，对此意和根律仪二者的自性是什么？这两种为何不是无表色呢？正知和正念二者，是意和根律仪。意律仪是正念和正知的自性，根律仪也是正念和正知的自性，为了说明每一个都具有两种自性，又说'二'字，以免按数字顺序理解。
现在应当考察谁具有表色或无表色，以及具有多长时间。对此，住于别解脱者，未舍故常具现在无表。住于别解脱律仪所说的补特伽罗，只要不舍无表色，就常时具有现在的无表色。
过第一刹那后具过去，过第一刹那后也具有过去的，一切都应当了知是就未舍而言。如所说的别解脱律仪，住不律仪者亦同。住于不律仪者，只要不舍不律仪，就常时具有现在的无表色，过一刹那后也具有过去的。
具禅定律仪者，常具过去未来。获得禅定律仪而未舍者，常时具有过去和未来的无表色。即使在第一刹那也获得前世舍弃的禅定律仪的过去。圣者具事物过去及非，圣补特伽罗也具无漏和过去，此中特殊之处是：由于道前未生起，故在第一刹那不具过去。

།མཉམ་གཞག་འཕགས་ལམ་གནས་དེ་གཉིས། །ད་ལྟར་དང་ལྡན་བསམ་གཏན་དང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་དང་ལྡན་པ་གཉིས་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་གཞག་པ་དང་། འཕགས་ པའི་ལམ་ལ་ཞུགས་པ་སྟེ།ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་ལངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་དང་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །ཡང་ད་ནི་བར་མར་གནས་པ་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བར་གནས་ལ། ཡོད་ན་དང་པོ་ད་ལྟར་ དང་།།གང་སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི་བར་མར་གནས་པ་སྟེ། དེ་ལ་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། གང་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་གིས་བསྡུས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དང་པོ་ད་ལྟར་གྱི་རྣམས་དང་ལྡན་ནོ། ། དེ་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིན་ཆད་དུས་ནི་གཉིས་དང་ངོ་། །སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ། མ་བཏང་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཇི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས པ་ལ་ཡང་རེས་འགའ་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པ་ཡང་མི་དགེ་བ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན་འགྱུར་རོ།།དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། སྡོམ་མིན་གནས་ལ་དགེ་བ་དང་། །སྡོམ་ལ་གནས་ལ་མི་དགེ་བའི། །རྣམ་རིག་མི་ལྡན་ཇི་སྲིད་དུ། ། རབ་དང་ཉོན་མོངས་ཤུགས་ལྡན་པར། །མཆོད་རྟེན་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཤུགས་གང་གིས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་ལ་ཡང་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་ཞིང་གསོད་པ་དང་། འཆིང་བ་དང་བརྡེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཤུགས་གང་གིས་སྡོམ་པ ལ་གནས་པ་ལ་ཡང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་ལ།དེ་གཉིས་ཇི་སྲིད་དུ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲང་སྟེ། དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ལ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། གཞན་དག་ཏུ་ནི་ འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྣམ་རིག་བྱེད་ནི་ཐམས་ཅད་ལ། །བྱེད་པ་དག་ལ་ད་ལྟར་ལྡན། །སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་བར་མ་ལ་གནས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ཇི་སྲིད་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་བྱེད་པ་དེ་སྲིད་དུ་ ད་ལྟར་གྱི་དེ་དང་ལྡན་ནོ།།མ་བཏང་ན་ནི་སྐད་ཅིག་མ། །ཕྱིན་ཆད་འདས་ལྡན། མ་བཏང་ན་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ཕྱིན་ཆད་ནི་འདས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །མ་འོངས་མེད། མ་འོངས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །བསྒྲིབས་དང་མ་བསྒྲིབས་ གཉི་ག་ཡི།།འདས་པ་དག་དང་ལྡན་པ་མེད། །བསྒྲིབས་པ་དང་མ་བསྒྲིབས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འདས་པ་ཡང་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །ཆོས་ཉམ་ཆུང་བའི་ཐོབ་པ་ཡང་ཉམ་ཆུང་བ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་ཞེས་གང་བཤད་པ། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ ཞེས་བྱ་བ་གང་ཞིག་ཅེ་ན།།སྡོམ་པ་མིན་དང་ཉེས་སྤྱད་དང་། །འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་དེའི་ལམ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་དེ་དག་སྟེ། དེ་ལ་ལུས་དང་ངག་གི་སྡོམ་པའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའོ། །དམན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཉེས་པར་སྤྱད་ པ་ཡིན་ནོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་སོ། །དངོས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ།

等持圣道住彼二，现在具有禅定及无漏律仪二者，依次为等持和入圣道。现在具有无表色者非起。暂时住于律仪和非律仪者，如是已说。
现在应说住于中间者。中间住者，若有则首先是现在。既非律仪亦非不律仪而住者，即是中间住者。彼者不一定有无表色，若有破戒及戒支所摄者，则具有最初现在者。
如是无表色即非过去未来二者之中间。此后时是二者。从第一刹那之后，若未舍则与过去未来二者相应。
如住于非律仪者有时也会具有善无表色，住于律仪者也会具有不善无表色吗？答：会。
多长时间呢？答：非律仪住者善及律仪住者不善，无表相应时长，随胜解烦恼力具足。
以礼拜佛塔等行为之力，使住于非律仪者也生起善无表色；以杀、缚、打等行为之力，使住于律仪者也生起不善无表色。彼二者随行多久，彼二无表色也随行多久。
其中第一刹那仅具有现在无表色，其他时则与过去相应。无表色之论述已圆满。
一切表色，作时现在相应。住于律仪、非律仪及中间一切者，凡是作表色时，皆与现在相应。
若未舍则从刹那之后与过去相应。若未舍，则从第一刹那之后与过去表色相应。无未来。无任何与未来表色相应者。
有覆无覆二者，无与过去相应。无任何与有覆无覆表色过去相应者。法微弱故，得亦微弱，故非随逐。
所说住于非律仪者，何为非律仪？非律仪、恶行及破戒即是其道。非律仪异名即是彼等。其中因不摄护身语故为非律仪。因下劣故及果不悦意故为恶行。因与戒相违故为破戒。因是身语业故为业。因实摄故为业道。

།ཡང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ལྡན་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་། མ་ཡིན་ པ་ཡང་ཡོད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞི་སྟེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།བར་མ་དོར་གནས་སེམས་ཞན་པས། །བྱེད་དང་མ་རིག་ཉིད་དང་ལྡན། །སྡོམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་གནས་པ་ཞིག་སེམས་ཞན་པས་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བ་ཞིག་བྱེད་ན། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་འབའ་ཞིག་དང་ལྡན་གྱི། རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དང་ནི་མ་ཡིན་ན།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །རྣམ་རིག་བོར་དང་མ་སྐྱེས་པའི། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་རྣམ་རིག་མིན། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་གང་ཞིག་ཚེ་ གཞན་དུ་ཡོངས་སུ་གྱུར་ནས་ད་དུང་དུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་བྱུང་བའམ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་རྣམ་པར་ཉམས་ན།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་དང་ལྡན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྡོམ་པ་དང་། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། བར་མ་ལ་གནས་པ་རྣམས་དང་། སྡོམ་པ་དང་། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་སྡོམ་པ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན། བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས་བསམ་གཏན་གྱི། །ས་ཉིད་ཀྱིས་འཐོབ། གང་གི་ཚེ་བསམ་གཏན་གྱིས་པའི་སེམས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དངོས་གཞི་པའམ། ཉེར་བསྡོགས་པ་ཐོབ་པ དེའི་ཚེ་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་འཐོབ་སྟེ།ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་མེད་ནི། འཕགས་དེས། བསམ་གཏན་གྱི་ས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པས་འཐོབ་པ་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ཡང་འཐོབ་བོ། །དེ་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི། བསམ་གཏན་གྱིས་དྲུག་པོ་བསམ་གཏན་ བཞི་བ་དང་།མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ན་ཡོད་དེ། དེ་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །སོ་སོར་ཐར་ཅེས་པ། གཞན་གྱི་རྣམ་རིག་བྱེད་སོགས་ལས། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་གལ་ཏེ་འདི་ལ་གཞན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལ་འདི་ཡང་གཞན་ལ་རྣམ་ པར་རིག་པར་བྱེད་ན།གཞན་གྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ལས་འཐོབ་སྟེ། དེ་ཡང་དགེ་འདུན་ནམ་གང་ཟག་ལས་སོ། །དགེ་འདུན་ལས་ནི་དགེ་སློང་དང་། དགེ་སློང་མ་དང་། དགེ་སློབ་མའི་སྡོམ་པ་རྣམས་སོ། །གཞན་དག་ནི་གང་ཟག་ལས་སོ། །རང་འབྱུང་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་སངས་རྒྱས་དང་ རང་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སོགས་པའི་སྒྲ་སྨོས་སོ།།ཡང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་དེ་དེ་ལྟར་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་ན་དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་གི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་བླང་བར་བྱ་ཞེ་ན། ཇི་སྲིད་འཚོ་དང་ཉིན་ཞག་ཏུ། །སྡོམ་པ་ཡང་དག་བླངས་པ་ཡིན། །རིས་ བདུན་གྱི་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའོ།།བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་ཉིན་ཞག་ཏུའོ་ཞེས་བྱ་བར་ངེས་སོ། །ད་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའི་དུས་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྡོམ་པ་མིན་ལ་ཉིན་ཞག་མེད། །ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྡིག་པའི་ལས་ཁས་བླངས་པ་ལས་ སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་སྐྱེའི།ཇི་ལྟར་བསྙེན་གནས་པ་བཞིན་དུ་ཉིན་ཞག་པ་ནི་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར། དེ་ལྟ་བུ་ལེན་མེད་ཅེས་གྲག་།གང་གི་ཕྱིར་བསྙེན་གནས་པ་ལྟར་བདག་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་པར་ སྨོན་པ་ནི་སུ་ཡང་མེད་དེ།དམན་པའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བསྙེན་གནས་ཉིན་ཞག་ཏུ་ལེན་པ་ན་ཇི་ལྟར་བླང་བར་བྱ་ཞེ་ན། དམའ་བར་འདུག་སྨྲས་བླངས་པ་ཡིས། །ནང་པར་གཞན་ལས་བླངས་པ་ནི། །བསྙེན་གནས་ཡན་ལག་ཚང་བ་དང་། །མི་བརྒྱན་མཚན་མོ་མ་ཟད་ པར།།དམའ་བར་འདུག་པའམ་ཙོག་ཙོག་པོའམ་པུས་མོ་བཙུགས་ལ་ཐལ་མོ་ཁོང་སྟོང་དུ་སྦྱར་ནས་ཏེ། ནད་པ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །འབོགས་པ་པོས་ཚིག་མ་སྨྲས་པར་སྔར་ཡང་སྨྲ་བར་མི་བྱ་ལ་ཁ་བསྡམས་ཏེ་སྨྲ་བར་ཡང་མི་བྱའོ། །ཉིན་ཞག་གི་སྡོམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ནང་པར་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་རེ་ཞིག་ཉི་མ་ཤར་བའི་ཚེའོ།།གཞན་ལས་ནོད་པར་བྱ་བའི་བདག་ཉིད་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལ་ལྟོས་པས་ནི་རྐྱེན་ཡོད་ཀྱང་མི་འདའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡན་ལག་ཚང་བ་སྟེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་རིལ་གྱིས་ནོད་པར་བྱའི་མ་ཚང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་བརྒྱན་པས་ཏེ། རྒྱན་ནར་མ་ནི་མ་ གཏོགས་སོ།

又有具有表色和无表色，以及非具有表色和无表色四句分别。其中首先，处于中间位置的人由于心力微弱，具有表色和无表色。若有人既不住于律仪又不住于不律仪，由于心力微弱而行善或不善，则仅具有表色而无无表色，更何况是无记法。但不包括由物质产生的福德业道。
舍弃表色和未生起表色的圣者具有无表色。某圣者转生他世后尚未生起表色或表色已经退失，则仅具有无表色而无表色。
已经说明了住于律仪、不律仪和处于中间位置者，以及具有律仪和不律仪的安立。
又问如何获得这些律仪？由禅定所生者以禅定地获得。当获得第二禅定有漏的根本定或近分定时，也获得禅定律仪，因为是同时生起的缘故。无漏律仪则由圣者以该禅定地的无漏定获得。其中无漏律仪存在于六种禅定中，即四禅、未至定和殊胜禅定，这将在后面详细说明。
别解脱律仪是从他人的表色等获得。若此人对他人作表示，且他人也对此人作表示，则从他人的表示获得，这是从僧团或个人获得。从僧团获得的是比丘、比丘尼和式叉摩那的律仪。其他律仪则从个人获得。'等'字表示自然获得等是指佛陀和独觉等。
又问受持别解脱律仪时应受持多长时间？终身和一日一夜受持律仪。七众别解脱律仪是终身受持。近住律仪则是一日一夜，这是确定的。
现在问不律仪的时间是什么？不律仪没有一日一夜的。从终身受持恶业而生起不律仪，不像近住戒那样有一日一夜的。为什么？因为如此受持是不存在的。因为没有人像近住戒那样发愿说'愿我一日一夜成为不律仪'，因为这是低劣的行为。
又问受持近住戒一日一夜时应如何受持？以低坐说话受持，清晨从他人受持，具足近住支分，不装饰直至夜晚未尽。应低坐或蹲坐或跪坐，双手合掌于胸前，生病者除外。在授戒师未说话之前不应先说话，也不应闭口不语。因为是一日一夜的律仪，'清晨'是指太阳升起时。应从他人受持而非自己，因为依赖他人则即使有缘由也不会违犯。具足支分是指应完整受持八支，不应不完整。不装饰是指除了必要的装饰之外。

།མཚན་མོ་ཟད་ཀྱི་བར་དུ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཉི་མ་ཤར་གྱི་བར་དུའོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་མནོས་པ་ནི་ལེགས་པར་སྤྱོད་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བརྒྱད་ནོད་ཅེ་ན། འདི་ལྟར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཡན་ལག་བག་ ཡོད་པའི།།ཡན་ལག་བརྟུལ་ཞུགས་ཡན་ལག་སྟེ། །བཞི་གཅིག་དེ་བཞིན་གསུམ་རིམ་བཞིན། །རེ་ཞིག་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤོང་བའི་བར་དུ་བཞི་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ། །ཆང་འཐུང་བ་སྤོང་བ་གཅིག་པུ་ནི་བག་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ ནོ།།ཡན་ལག་གསུམ་ནི་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ། །ཅི་བག་ཡོད་པའི་ཡན་ལག་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཡན་ལག་འདི་དག་མ་མནོས་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ཡི་དྲན་ཉམས་རྒྱགས་འགྱུར་རོ། །ཆང་འཐུངས་པས་ནི་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་ པའི་དྲན་པ་ཉམས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།།མལ་སྟན་མཐོན་པོ་དང་། མལ་སྟན་ཆེན་པོ་དང་། གར་དང་གླུ་ལ་སོགས་པ་བསྟེན་པ་ནི་དྲེགས་པར་འགྱུར་ལ་དྲེགས་པ་གྱུར་ནས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བ་ཡང་ཐག་མི་རིང་བར་འགྱུར་རོ། །དུས་སུ་ཟ་ཞིང་ཟས་ནར་མའི་དུས་ཡོངས་སུ་ སྤངས་པ་ལས་ནི་སྨྱུང་བའི་དྲན་པ་དང་།ཡིད་བྱུང་བ་ཉེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་མེད་ན་གཉི་ག་ཡང་མེད་དོ། །ཡང་ཅི་བསྙེན་གནས་འདི་དགེ་བསྙེན་འབའ་ཞིག་གི་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་གྱི་ཡང་ཡིན་ཞེ་ན། གཞན་ལའང་བསྙེན་གནས་ཡོད་མོད་ཀྱི། །སྐྱབས་སུ་མ་སོང་བར་མིན་ནོ། ། དགེ་བསྙེན་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཉིན་ཞག་དེ་ལ་སངས་རྒྱས་དང་། ཆོས་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་སྟེ། བསྙེན་གནས་ནོད་ན་དེ་ལ་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཅི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་འབའ་ཞིག་གིས་དགེ་བསྙེན་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒྱ་གར་གྱི་ཡུལ་པ རྣམས་ན་རེ་ནི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཁ་ཆེ་རྣམས་ན་རེ་སྡོམ་པ་མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་ཡང་མདོ་ལས་འདི་སྐད་དུ་མིང་ཆེན་གང་གི་ཕྱིར་ཁྱིམ་པ་གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པ། སྐྱེས་པ་སྐྱེས་པའི་མཚན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ། ཆོས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ། དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞིང་། བདག་ལ་དགེ་བསྙེན་ཕར་གཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཚིག་ཏུ་ཡང་སྨྲ་ན། དེ་ཙམ་གྱིས་དགེ་བསྙེན་ཕར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ལ་འགལ་བ་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་ལས། དགེ་བསྙེན་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་ལས། སྡོམ་པ། དགེ་བསྙེན་ཉིད་དུ་ཁས་བླངས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་འདིའི་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཚེ་བདག་ལ་དགེ་བསྙེན་ཕར་གཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ཉིད་ནའོ། །དེ་ཕྱིན་ཆད་སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ ཚིག་སྟེ།བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡོམ་པ་ཐོབ་ཀྱང་བརྡས་སྤྲད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས། སྨྲ་བ་དགེ་སློང་བཞིན། ཇི་ལྟར་དགེ་སློང་དང་དགེ་སྦྱོང་སྡོམ་པ་ཐོབ་ཟིན་ཀྱང་། བརྡས་སྤྲད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཁྱོད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་འདི་དང་འདིའོ་ཞེས་ཡང་ བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་ནོད་དུ་གཞུག་པ་ལྟར་དགེ་བསྙེན་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས་སྡོམ་པ་མེད་པར་དགེ་བསྙེན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་རུང་ངོ་།།གལ་ཏེ་ཐམས་ཅད་བསྡམས་ན་ནི། སྣ་གཅིག་སྤྱོད་ལ་སོགས་ཅི་ལྟར། །གལ་ཏེ་དགེ་བསྙེན་ཐམས་ཅད་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་གནས་ པ་ཡིན་ན།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྣ་གཅིག་སྤྱོད་པ་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་སྤྱོད་པ་དང་། ཕལ་ཆེར་སྤྱོད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྤྱོད་པའི་དགེ་བསྙེན་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི་འགལ་ཏེ། གང་ཕྱིར་དེ་སྲུང་བ་ལས་གསུངས། །གང་ཞིག་བསླབ་པའི་ གཞི་གང་སྲུང་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི།སྤྱོད་པ་ཞེས་གསུངས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྡོམ་པ་ལ་གནས་པར་ནི་འདྲའོ།

直到夜晚结束，即直到太阳升起为止。若不如此受持，仅成为善行而已，并非近住戒。
若问为何受持八支？如是：戒律支、不放逸支、禁行支，四一如是三依次。
暂时言之，从不妄语直至四者，是为断除本性罪过的戒律支。
唯一不饮酒，是不放逸支。
三支是为断除遮罪的禁行支。
若问不受持不放逸支和禁行支将如何？其念失坏而傲慢。
饮酒则失去应作不应作之正念。
使用高广大床及歌舞等，则生傲慢，生傲慢后，破戒亦不远矣。
若于时食并断除非时食，则能生起斋戒念及厌离心，若无此则二者皆无。
复次，此近住戒是否仅属优婆塞？抑或他人亦可？虽他人亦有近住戒，然未皈依者则无。
非优婆塞者若于当日皈依佛法僧后受近住戒，则能生起近住戒律，否则不能。
若问是否仅以皈依便成为优婆塞？印度诸人说成为。
迦湿弥罗诸人说无戒则不成。
又经中如是说：'大名，若在家白衣男子具男相者，皈依佛、皈依法、皈依僧，并口说请以优婆塞身摄受我，仅以此便成为优婆塞。'
此中无相违，因为从此生起之时，承认为优婆塞，戒律，仅以承认为优婆塞，此人的优婆塞戒亦得生起，即在其说'请以优婆塞身摄受我'而承认之时。
此后说'断除杀生'即是断除杀生等之意，因为省略了中间语词。
虽得戒律，为令了知而说学处，如比丘所说。
如同比丘与沙门虽已得戒，为令了知而说'汝之戒律是此此'而令受学处，优婆塞亦复如是，故说无戒而有优婆塞实不应理。
若问若皆摄受，一分行等如何？若一切优婆塞皆住于优婆塞戒，世尊说一分行、少分行、多分行、圆满行优婆塞，如何解释？
此亦无违，因说彼依守护。随守护何学处，即说为行，然皆同住于戒律。

།སྡོམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། ཆུང་ལ་སོགས་ཉིད་ཡིན་ཇི་བཞིན། ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་སེམས་ཀྱི་དབང་ལས་ཏེ། དེ་ལྟར་བཤད་ན་དགྲ་ བཅོམ་པ་ལ་ཡང་སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཆུང་ངུ་སྲིད་ལ།སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་ཡང་ཆེན་པོ་སྲིད་དོ། །ཡང་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ན། འདིའི་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་དགེ་འདུན་བྱེད་པའི་ཆོས། །མི་སློབ་པ་དང་གཉི་ ག་དང་།།མྱ་ངན་འདས་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་གང་། །དེ་ཡི་སྐྱབས་ནི་གསུམ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཆོས་མི་སློབ་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། གཙོ་བོ་གང་དག་གིས་དེའི་ལུས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པའོ། ། གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ནི་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མར་ཡང་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་དགེ་འདུན་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་དགེ་འདུན་བྱེད་པའི་ཆོས་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ། གང་དག་ཐོབ་པས་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་དབྱེ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་མི་ཕྱེད་པར་འགྱུར་བའོ། །གང་ཞིག་ཆོས ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ།བདག་དང་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཞི་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་གཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་སྡོམ་པ་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤོང་བ་ བསླབ་པའི་གཞིར་རྣམ་པར་གཞག་ལ།དགེ་བསྙེན་ལ་ནི་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་སྤོང་བ་བསླབ་པའི་གཞིར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། ལོག་གཡེམ་རབ་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་། །སླ་ཕྱིར་མི་བྱ་རྙེད་པའི་ཕྱིར། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་ནི་གཞན་དག་གི་ཆུང་མ་སུན་ཕྱུང་བའི་ཕྱིར་བ་ དང་།།ངན་སོང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨད་པ་ལྟར། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པའམ། ཁྱིམ་ན་གནས་པ་དག་གིས་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་སྤོང་བ་སྲུང་བར་སླའི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་སྲུང་བར་དཀའ་བས་སྲུང་མི་ནུས་པའམ། འཕགས་པ་ཚེ་རབས་ གཞན་དག་ཏུ་ཡང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་མི་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་མི་བྱ་བའི་སྡོམ་པ་ལ་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་སྤོང་བ་ཐོབ་པས་ན།དགེ་བསྙེན་ལ་ཡང་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་སྤོང་བ་ཞེས་མ་སྨོས་ལ། དེ་སྤོང་བ་འགའ་ཞིག་བསླབ་པའི་གཞིར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། སློབ་པ་ཆེས་གཞན་དུ་གྱུར་ན། དགེ་བསྙེན་གྱི་ སྡོམ་པའི་ཡན་ལག་དག་ལ་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་།།བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་མི་བྱ་བར་མ་ངེས་པའི་སྡོམ་པའོ། །གང་ཞིག་དགེ་བསྙེན་པར་གྱུར་ནས་ཆུང་མ་ལེན་ན་དེ་དག་གིས་དེ་དག་ལ་ཡང་སྡོམ་པ་ཐོབ་བམ་མ་ཐོབ་ཅེ་ན་ཐོབ་པོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཉི་ཚེ་བའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་དུ་ འོང་ངོ་།།ཇི་ལྟར་སྡོམ་པ་ཞིག་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་བཞིན་སྡོམ་པ། །རྙེད་དེ་རྒྱུ་ལས་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་པ་དེ་བཞིན་དུ་དེ་དག་གི་སྡོམ་པ་རྙེད་དེ། དེ་དག་གིས་ཇི་ལྟར་ཁས་བླངས་ཤེ་ན། བདག་འདོད་པས་ལོག་པ་གཡེམ་པ་སྤོང་ངོ་ ཞེས་ཁས་བླངས་ཀྱི།བདག་གི་རྒྱུད་འདི་ལ་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་མི་བྱའོ་ཞེས་ནི་མ་སྨྲས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་དེའི་གཞི་ལས། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པའི་ཡན་ལག་གི་སྡོམ་པ་འབའ་ཞིག་ཐོབ་ཀྱི་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ནི་མ་ཡིན་པས། ཆུང་མར་གྱུར་པ་ལ་སྡོམ་པ་ ཞིག་པ་མེད་དོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤོང་བ་འབའ་ཞིག་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་བསླབ་པའི་གཞིར་བྱས་ལ། ཕྲ་མ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ནི་ཤིན་ཏུ་སྨད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། བསྲུང་བར་སླ་བའི་ ཕྱིར་བ་དང་།མི་བྱ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ།

一切戒律也都如同小等那样，小、中、大是依据正受心的力量而定，如此解释的话，阿罗汉也可能有小的别解脱戒，凡夫也可能有大的别解脱戒。
又若有人皈依佛法僧，此人的皈依是什么呢？佛僧所成之法，无学及二者，涅槃皈依者，彼之皈依有三种。若有人皈依佛，即是皈依成佛之无学法，因为是以主要的法使其身体称为佛。色身在前后也无差别的缘故。
若有人皈依僧，即是皈依成僧之有学无学法，因为获得此法的八种补特伽罗不能分开，故成为不可分。若有人皈依法，即是皈依择灭涅槃，因为自他相续的烦恼和痛苦寂灭的特征是一致的缘故。
又为何在其他戒中是将断除不净行立为学处，而在近事戒中是将断除欲邪淫立为学处呢？因为邪淫极为可耻，且易于持守，以及获得不作。欲邪淫因为是污辱他人妻子且是恶趣之因，故在世间极为可耻，而不净行则不如此。
在家人容易守持断除欲邪淫，而难以守持断除不净行。圣者在其他生中也不行非法，故在不作戒中获得断除欲邪淫，因此对近事戒也不说断除不净行，而是将断除某些行为立为学处。若学处大不相同，近事戒的支分就会变成非戒。不作即是不确定应作之戒。
若有人成为近事后娶妻，他们对妻子是得戒还是未得戒呢？是得戒。若不如此，就会成为获得片面之戒。
如何不会破戒呢？因为如所受持般得戒，而非从因。如他们所受持那样得到戒律，他们是如何受持的呢？说'我断除欲邪淫'，而未说'我于此相续中不行不净行'。
因此，他们仅从此基础获得断除欲邪淫支分的戒，而非不净行，所以对成为妻子者无有破戒。
又为何仅将断除妄语作为近事戒的学处，而不包括断除离间语等呢？是由于前述三个原因：因为妄语极为可耻，且易于持守，以及获得不作。

།བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་ལས། །བརྫུན་ཡང་ཟླ་ལ་སྨྲ་བ་ཡི། །བསླབ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདས་པ་ལ་དྲིས་པ་དང་། བདག་གིས་དེ་ལྟ་བུ་མ་བྱས་སོ་ཞེས་ཞར་ལ་བརྫུན་སྨྲ་བ། འདི་ཉེས་པར་གནས་པ་ལ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་སྤོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཇི་ལྟར་འདས་པར་བྱས་ཀྱང་། བདག་ཉིད་ཆགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་འདིའི་བསླབ་པའི་གཞིར་མ་བཞག་ཅེ་ན། གཞག་སྟེ། བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ། །ཆང་ཉིད། ཅིའི་ཕྱིར་ཆང་འབའ་ཞིག་ཡིན་ལ་ གཞན་གྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན།གཞན་ནི་སྲུང་བའི་ཕྱིར། ཆང་འཐུང་ན་ཡན་ལག་གཞན་དང་གཞན་དག་མི་སྲུང་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་དེ་འབའ་ཞིག་གིས་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམ་པར་གཞག་གི་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོར་ཐར་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ སྡོམ་པ་གང་ཡིན་པ་གསུམ་པོ་འདི་དག་།ཇི་འདི་དག་ལས་གཅིག་འཐོབ་པ་དེ་ལས་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་འཐོབ་པ་མ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདོད་གཏོགས་ཐམས་ཅད་གཉི་ག་དང་། །ད་ལྟར་གྱི་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །འདོད་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོར་ཐར བའི་སྡོམ་པ་ཡིན་ནོ།།ཐམས་ཅད་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྦྱོར་བ་དང་། དངོས་དང་། མཇུག་ལས་སོ། །གཉི་ག་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དང་། རང་བཞིན་དང་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་དུ་ཐ་སྙད་བཏགས་ པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་གྱི་ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་འབའ་ཞིག་ལས་འཐོབ་ཀྱི།འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་སེམས་ཅན་དུ་ནི་མི་བགྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་ཟག་མེད་སྡོམ་གཉིས་ནི། །དངོས་དང་དུས་ནི་ཐམས་ཅད་ལས། །བསམ་གཏན་ དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་གཉིས་ནི་དངོས་ཀྱི་ལམ་འབའ་ཞིག་ལས་འཐོབ་ཀྱི། སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ན་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དུས་ཐམས་ཅད་ལས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལས་ཀྱང་འཐོབ་ བོ།།ཡང་ཅི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་གཉིས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་བམ། འོན་ཏེ་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཡོད་དེ། རེ་ཞིག་ངེས་པར་འཐོབ་པ་ནི། །སྡོམ་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས། །ཡན་ ལག་རྒྱུ་ལས་དབྱེ་བ་ཡོད།།སྡོམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་པ་ཉིད་དེ། འགའ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་ནི་དབྱེ་བ་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་སྟེ། དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པའོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བཞི་ལས་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་པའོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ རྣམས་ནི་སྡོམ་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ།།རྒྱུ་ལས་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ནི་རྣམ་གྲངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སོ། །ཁ་ཅིག་ནི་གཅིག་གི་སྟེ། རེ་ཞིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཞེས་བྱ་བ་གང་གིས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་མེད་པ་རྣམས་ལ་རྒྱུ་དག་ཏུ་འདོད་པ་ ནའོ།།གཅིག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་གང་གིས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་སེམས་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་རྣམས་ལས་རྒྱུ་དག་ཏུ་འདོད་པ་ནའོ། །གང་ལས་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྡོམ་པ་མིན་པ་ཐམས་ཅད་དང་། །ཡན་ལག་ཀུན་ལ་རྒྱུས་མིན་ནོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། ལས་ ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལས་འཐོབ་སྟེ།སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཚང་བའི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ཅན་ནི་མེད་དོ། །རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་གང་ལས་འཐོབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་འཐོབ་པ་ནི་མ་བཤད་པས་དེའི་ཕྱིར་ བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།སྡོམ་པ་མིན་པའི་སྡོམ་པའམ། །ཁས་ལེན་པ་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཐོབ་སྟེ། དེའི་རིགས་ཅན་རྣམས་ནི་གསོད་པར་སྦྱོར་བའི་སྦྱོར་བ་ལས་སོ། །དེའི་རིགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་འདི་སྐད་དུ་བདག་ཅག་ཀྱང་འཚོ་བ་ འདིས་འཚོ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་ལས་སོ།།ལྷག་མའི་རྣམ་རིག་མི་འཐོབ་པ། །ཞིང་དང་ལེན་དང་གུས་བྱེད་པས། །ལྷག་མ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། སྡོམ་པའང་མ་ཡིན་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པའང་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱའོ།

从一切学处中超越出来的，对月亮也说妄语。对于超越一切学处的询问，我没有做过这样的事情而说妄语。这将成为过失所在，因此称为断除妄语，即使如何超越，自己也将成为执著。
又为何不将制定的罪过作为此学处的基础呢？已经制定，制定的罪过，即是饮酒。为何只是饮酒而不是其他呢？其他是为了守护，若饮酒则将不能守护其他支分，因此唯独以此建立学处的基础，而不是其他。
别解脱、禅定和无漏三种律仪，难道获得其中之一就能获得其余的吗？答：不是。为什么呢？欲界所摄一切两者，以及现在业而获得。欲界所摄即是别解脱律仪。一切是指加行、正行和后行。两者是指有情和非有情，以及本性的罪过。
因为依有情而假立名言，所以仅从现在的蕴界处获得，而不是从过去和未来获得，因为那些不计为有情。禅定无漏二律仪，从正行和一切时获得。禅定和无漏两种律仪仅从正行道获得，而不是从加行和后行获得，更何况是制定的罪过。从一切时获得，也从过去未来的蕴界处获得。
又问：律仪和不律仪二者是从一切有情、一切支分、一切因获得，还是有差别？答：有差别。首先确定获得，律仪从一切有情，支分因有差别。律仪是从一切有情获得，而不是从某些获得。支分有差别，有些从一切获得，如比丘律仪；有些从四处获得，即其他的。业道是律仪的支分。
从因也有些是一切方面，有些是一个。首先什么是一切呢？如果承许无贪、无嗔、无痴为因的话。什么是一个呢？如果承许从小、中、大心为因的话。已说明从何获得律仪。
不律仪一切和支分，不从因获得。从一切有情和一切业道获得，没有具足不律仪的不律仪者。不是从一切因获得，因为小心等不会同时生起。已说明从何获得不律仪。
尚未说明如何获得，因此当说：不律仪的律仪或从承许获得。不律仪从两种因获得：具有其种性者从杀生的加行获得；不具有其种性者从承许说'我们也要以此谋生'而获得。
其余分别不获得，从田、受持和恭敬。其余是什么呢？即非律仪非不律仪。

།དེ་དག་གི་ཞིང་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་འཐོབ་སྟེ། གང་དུ་ཀུན་ དགའི་ར་བ་ལ་སོགས་པ་ཕུལ་བ་ཙམ་གྱིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བ་ནི་དེ་དང་མཐུན་པའི་ཞིང་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ་རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དག་ལས་སམ། ཡང་ན་སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་གྱི་བར་དུ་ཟན་མི་ཟའོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཚེས་སམ་ཟླ་བ་ཕྱེད་ དམ་ཟླ་བ་གཅིག་ཅིང་ཡང་རྟག་ཏུ་མཆོད་སྟོན་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་དམ་ཡང་དག་པར་བླངས་པའམ།དགེ་བའམ་མི་དགེ་བ་དག་ལས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་དང་མཐུན་པའི་ལས་གུས་པར་བྱེད་པ་ལས་སོ། །སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ ཇི་ལྟར་འཐོབ་པ་འདི་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་སྡོམ་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་སོ་སོར་ཐར་བའི་འདུལ་གཏོང་བ། །བསླབ་པ་ཕུལ་དང་ཤི་འཕོས་དང་། །མཚན་གཉིས་དག་ནི་འབྱུང་བ་དང་། །རྩ་བ་ཆད་དང་མཚན་འདས་ལས། །དེས་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་འདུལ་ བ་སྟེ།སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཡིན་པར་དགོངས་པའོ། །བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མ་གཏོགས་པར། དེ་ནི་རྒྱུ་རྣམ་པ་བཞིས་གཏོང་སྟེ། མི་བརྡ་ཕྲད་པའི་དྲུང་དུ་བསླབ་པའི་གཞི་རྣམས་བསམ་པ་ཐག་པ་ནས་སླར་ཕུལ་བའམ། རིས་མཐུན་པ་བཏང་བའམ། མཚན་གཉིས་ ཅིག་ཅར་དུ་བྱུང་བའམ།དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པ་ལས་སོ། །བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི་དེ་དག་དང་མཚན་མོ་ཟད་པ་ལས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་བསྡུ་ན་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ལྔར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་རྒྱུ་དེ་དག་གིས་གཏོང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཡང་དག་པར་བླངས་པ་དང་འགལ་བའི་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་།ལུས་བོར་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། རྟེན་ཉམས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། གཞི་ཆད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། དེ་སྲིད་དུ་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ལྟུང་བར་འགྱུར་ལས་སྨྲ། །གཞན་དག་ན་རེ་ལྟུང་བར་འགྱུར་བ་བཞི་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་དགེ་སློང་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་ སྡོམ་པ་གཏོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གཞན་དག་དམ་ཆོས་ནུབ་པ་ལས། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་དམ་པའི་ཆོས་ནུབ་པ་ལས་སྡོམ་པ་གཏོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བུ་ལོན་ནོར་བཞིན་ཁ་ཆེ་རྣམས། །བྱུང་བ་ལ་ཡང་གཉིས་སུ་འདོད། །ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ན་རེ། རྩ་བའི་ལྟུང་བ་བྱུང་བ་ལ་སྡོམ་པ་གཏོང་བ་ མེད་དེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ཞིག་པས་སྡོམ་པ་ཟད་པར་གཏོང་བ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལྟུང་བ་གཞན་བྱུང་བ་ལ་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་ནི་མེད་དེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། འདི་ལ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་གཉི་ག་ཡང་ཡོད་པས། དཔེར་ན་འགའ་ཞིག་ ལ་ནོར་ཡང་བདོག་བུ་ལོན་ཡང་ཆགས་པ་བཞིན་ནོ།།ལྟུང་བ་དེ་བཤགས་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་བུ་ལོན་བཅལ་ནས་ནོར་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་ཇི་ལྟར་གཏོང་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་ བསམ་གཏན་དང་།ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་གཉིས་ཇི་ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ནི། །ས་འཕོས་ཉམས་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོང་ངོ་། །བསམ་གཏན་དུ་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོང་སྟེ། སྟེང་ངམ་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལས་ཏེ། ས་འཕོས་པ་ ལས་སམ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ཏེ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་སོ། །ཇི་ལྟར་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་དགེ་བས་འཕོ་བ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོང་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་གཟུགས་མེད་གཏོགས་འཕགས་པ། །འབྲས་བུ་ཐོབ་སྦྱངས་ཉམས་པ་ལས། །ཟག་པ་ མེད་པའི་དགེ་བ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ།འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལས་ནི་ལམ་སྔ་མ་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ།

由于他们的田地等的缘故而获得，凡是仅仅供养园林等就生起无表色的，那就是相应的田地，也就是说，从财物所生的福德事，或者从发誓'在未向佛顶礼之前不吃饭'，以及'每逢初一或半月或每月都要常常供养'等等正受的誓言，或者从善或不善中生起无表色，这就是由恭敬相应的业而生。
已经说明了如何获得律仪和不律仪。现在要说明律仪，其中首先别解脱律仪舍弃，由舍学处和死亡，以及两性同时出现，断善根和超越性别而舍。由于它能调伏，所以是调伏，意指是别解脱律仪。
除了近住律仪以外，它由四种因缘而舍：在能解语言的人面前从内心舍还学处，或者舍同类，或者两性同时出现，或者由断善根。近住律仪则由这些和夜尽而舍，如是总摄为五种舍因。
为什么由这些因缘而舍呢？因为产生与正受相违的表业，以及舍身，以及所依损坏，以及基础断绝，以及期限届满的缘故。
有些说由堕罪而舍。其他人说由四种堕罪中任何一种而舍比丘和沙门的律仪。
其他人说由正法灭尽而舍。
迦湿弥罗人认为犹如债务财产，对于犯戒也有两种情况。迦湿弥罗毗婆沙师说：犯根本堕罪时不舍律仪。为什么呢？因为说由一分破坏而完全舍弃律仪是不合理的。对于其他堕罪的产生也不是破戒者，怎么说呢？此人既有戒也有破戒，譬如有人既有财产也负债一样。从忏悔那个堕罪后成为具戒者，而不是破戒者，譬如还清债务后成为具财者一样。
已经说明了别解脱律仪如何舍弃。那么禅定和无漏律仪二者如何舍呢？属于禅定的善法由转生和退失二者而舍。一切属于禅定的善法由两种因缘而舍：由上地或下地受生而舍，即由转生地或由等至而舍，即由退失而舍。如同属于色界的善法由转生和退失二者而舍一样，同样无色界所摄圣者由获得果位和退失而舍。无漏善法由三种因缘而舍：由获得果位而舍前道。

།དབང་པོ་སྦྱངས་པ་ལས་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་ལམ་གཏོང་ངོ་། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལས་ནི་འབྲས་བུའམ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གཏོང་བར་འགྱུར་ཏེ། སྡོམ་པ་ ནི་རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་གཏོང་ངོ་།།སྡོམ་མིན་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་། །ཤིང་དང་མཚན་གཉིས་བྱུང་བ་ལས། །རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཆད་དེ། །སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་ལས་ནི་གལ་ཏེ་སྡོམ་པ་བླངས་པའམ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པས་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ ཐོབ་ན་གཉེན་པོ་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་འཆད་པར་འགྱུར་བའམ།ལུས་བོར་བའི་ཕྱིར་འཆི་བ་ལས་སམ། རྟེན་ཉམས་པའི་ཕྱིར་མཚན་གཉིས་བྱུང་བ་ལས་སོ། །ཡང་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་མ་གཏོགས་པའི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཇི་ ལྟར་འཆད་ཅེ་ན།བར་མ་ཤུགས་ལྡན་བྱ་བ་དང་། །དོན་ཚེ་རྩ་བ་ཆད་པ་ལས། །རབ་ཏུ་དང་བ་དང་ཉོན་མོངས་པའི་ཤུགས་གང་གིས་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འདི་འཕངས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཆད་པས་དེ་ཡང་རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་རྫ་མཁན་གྱི་འཁོར་ལོའི་ ཤུགས་བཞིན་ནོ།།ཡང་དག་པར་བླངས་པ་བཏང་བ་ལས་ཀྱང་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡང་དག་པར་བླང་བར་མི་བྱའོ་ཞེས་ཡིད་དམ་གཏོང་བའམ་བྱ་བ་རྣམ་པར་འཆད་པ་ལས་ཀྱང་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་མཐར་ཕྱིན་པར་མ་བྱས་པ་ལས་སམ། དོན་ ཆད་པ་ལས་ཀྱང་རྣམ་པར་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ།དོན་གང་ཞེ་ན། མཆོད་རྟེན་དང་། ཀུན་དགའ་ར་བ་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། མལ་སྟན་དང་། གོས་དང་། རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཚེ་ལས་ཀྱང་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ རྣམས་རྣམ་པར་འཆད་པ་ལས་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ།གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཡང་དག་པར་གཅོད་པར་རྩོམ་པ་ན་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བར་མ་ནི་རྒྱུ་དེ་དྲུག་གིས་གཏོང་བར་འགྱུར་རོ། །འདོད་གཏོགས་དགེ་བ་གཟུགས་མེད་ནི། །རྩ་ཆད་གོང་ དུ་སྐྱེས་པ་ལས།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བ་གཟུགས་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་གཏོང་སྟེ། དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་འཆད་པའམ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བ་ལས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཟུགས་མེད་ནི། །གཉེན་པོ་ སྐྱེས་པ་རྣམ་ཉམས་འགྱུར།།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གཟུགས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་རྣམ་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གང་གིས་སྤོང་བའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེས་འདིར་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ ཡིན་ནོ།།ཡང་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་ཅན་གང་དག་ལ་ཡོད་པ། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་གང་དག་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། ཟ་མ་མ་ནིང་སྒྲ་མི་སྙན། །མཚན་གཉིས་མ་གཏོགས་མི་རྣམས་ལ། །སྡོམ་མིན། སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་མིའི་འགྲོ་བ་འབའ་ཞིག་ལ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་ ཟ་མ་དང་།མ་ནིང་དང་། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་དང་། མཚན་གཉིས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་སོ། །སྡོམ་པའང་དེ་བཞིན་ལ། ལྷ་ལའང་། སྡོམ་པ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་མ་གཏོགས་པའི་མི་རྣམས་དང་ལྷ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་དོ། །འགྲོ་བ་གཉིས་ན་སྡོམ་པ་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཡང་མི་རྣམས་ ལ་གསུམ་མོ།།མི་རྣམས་ལ་ནི་སོ་སོར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡོམ་པ་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ། །འདོད་དང་གཟུགས་སྐྱེས་ལྷ་རྣམས་ལ། །བསམ་གཏན་ལས་སྐྱེས། །བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་རྣམས་ལ་ཡོད་ཀྱི་གང་མན་ནི་མེད་དོ། ། ཟག་མེད་ནི། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་འདུ་ཤེས་མེད། །སེམས་ཅན་མ་གཏོགས་གཟུགས་མེད་ནའང་། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང ཡོད་ལ།གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། དེ་དག་གིས་ནི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་ཀྱི། མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

从清净诸根则舍弃钝根之道。从完全退失则舍弃果位或殊胜果位，律仪暂且如是舍弃。
从得律仪非律仪、死亡及两性生起三种因缘舍弃非律仪。从得律仪者，若受持律仪或由因缘力获得禅定而得禅律仪时，由于对治力强故，彼等非律仪将舍，或由舍身故从死亡，或由所依退失故从两性生起而舍。
复次，不属于律仪与非律仪的无表色如何舍弃？从中品势力、作业、所为、寿命及断善根而舍。由净信及烦恼势力所引发此无表色，彼势力断故彼亦舍弃，如陶轮之势力。
从舍弃正受亦将舍弃，若发誓不正受或从作业舍弃亦将舍弃，从未如实圆满或从所为断绝亦将舍弃。何为所为？即塔庙、园林、经堂、卧具、衣服、装饰等事物。从寿命亦将舍弃。从断除诸善根亦将舍弃，即当开始断除诸善根时。如是，中品无表色由此六因而舍。
欲界善法及无色界法，从断善根及生上界而舍。欲界所行善法无色性由二因舍弃：从断除善根或从生色界无色界。
无色界有漏法，从生对治而退失。一切无色有漏法从生对治而退失，以何烦恼及随烦恼，由何断道，于此将断除彼等及其眷属，非由他道。
复次，何等有情具有律仪，何等有情具有非律仪？除黄门、两性人、北俱卢洲人，诸人具非律仪。非律仪唯人道有之，余道则无。其中复除黄门、两性人、北俱卢洲人及两性者。
律仪亦如是，天众亦然。律仪亦如前所说，除彼等外，诸人及诸天亦有。于二趣有律仪中，人具三种。人具足别解脱等三种律仪。
欲界及色界天众，具禅定所生律仪。禅定律仪唯欲界、色界诸天具有，下界则无。
无漏律仪，除殊胜禅定、无想有情外，无色界亦有。无漏律仪除殊胜禅定、无想有情外，欲界、色界诸天亦有，无色界诸天亦有。彼等由成就而有，非由现行。

།ལས་བསྟན་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འདི་མན་ཆད་ནི་མདོ་ལས་བསྟན་པའི་ལས་རྣམས་བཤད་པར་བརྩམས་ཏེ་ལས་ནི་གསུམ་ སྟེ།དགེ་བའི་ལས་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ལ། །བདེ་དང་མི་བདེ་གཞན་ལས་ནི། །དགེ་དང་མི་དགེ་གཞན་དང་ངོ་། །འདི་ནི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། བདེ་བའི་ལས་ནི་དགེ་བ་སྟེ། དུས་དེ་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོབ་པའི་ ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མི་མཐུན་པའི་ཕྱོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་བདེ་བ་ནི་མི་དགེ་བ་སྟེ། གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའོ། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་ལས་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། མི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གཉིས་ལས་གཞན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་། བསོད་ནམས་བསོད་རྣམས་མིན་མི་གཡོ། །བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ལས་གསུམ། །ལས་ནི་གསུམ་སྟེ། བསོད་ནམས་དང་བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་དང་མི་གཡོ་བའོ། །ཡང་ གསུམ་སྟེ།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དང་། སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདོད་ཁམས་དགེ་བའི་ལས་བསོད་ནམས། །གོང་མ་ལས་སྐྱེས་མི་གཡོ་བ། །དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་དགེ་བ་ནི་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མི་གཡོ་བ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་ས་ནི་དེ་དག་ཏུ། །ལས་རྣམས་སྨིན་ཕྱིར་མི་གཡོའི་ཕྱིར། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་དགེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་གཡོ་བའོ། །ཇི་ལྟར་གཡོ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འགྲོ་བ་གཞན་ དག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ལ།ལྷའི་རིས་གཞན་པའི་ཡང་ལྷའི་རིས་གཞན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་ནི་ས་གཞན་པའི་ས་གཞན་དག་ཏུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ནི་ནམ་ཡང་མི་ནུས་ཏེ། དེ་བས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ངེས་པའི་ཕྱིར་མི་ གཡོ་བ་ཞེས་བྱའོ།།བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པའི་ལས་ནི་མི་དགེ་བའོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པས། འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་འབད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་ གྱི་བར་དགེ་བ།།བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར། བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བར་དེ་དག་ནི་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ས་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ཡན་ཆད། སྡུག་བསྔལ་བདེ་བ་མིན་མྱོང་འགྱུར། །དགེ་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། བསམ་ གཏན་གསུམ་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ།བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་འདིའི་མི་དག་གི། །། མི་དགེ་བའི་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ། །འདིའི་ཞེས་སྨོས་པ་ ནི་འདོད་པའི་ཁམས་འབའ་ཞིག་ན་དེ་ཡོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།འདི་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་མ་ཟད་དེ། འདི་ལྟར་ཕུང་པོ་ལྔ་འཁོར་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །འོ་ནའང་བར་མ་ཡོད་དོ་ཞེས། །ཁ་ཅིག་ཟེར་ཏེ། གཞན་དག་ན་རེ་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་བཤད་པའི་ལས་བར་མ་ལས་བར་མ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་མན་ཆད་ན་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་རྣམ་སྨིན་ལས། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡང་མེད་པར་ འགྱུར་ལ།ལས་གང་གིས་ཀྱང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔ་ཕྱི་མེད་གསུམ་སྨིན་འདོད་ཕྱིར། །འདི་ལྟར་ལས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྔ་ཕྱི་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ འགྱུར་རམ་ཞེས་པ་ལ་འགྱུར་ཏེ།བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ནི་གཟུགས་སོ།

由于是依据业而宣说的缘故，此下开始解说经中所说的诸业。业有三种，即善业、不善业和无记业。对此，'乐与不乐他，善与不善他'，这是善等的特征。善业即是乐业，因为能完全救护于痛苦，其果报悦意且能获得涅槃。由于是相违品的缘故，不乐即是不善，其果报不悦意。异于此二者的业，既非乐亦非不乐者，应知即是异于善与不善二者，即所谓无记。
又，'福德非福不动，感受乐受三业'。业有三种：福德、非福德和不动。又有三种：感受乐受之业、感受苦受之业、感受非乐非苦受之业。其中首先，'欲界善业为福德，上界所生为不动'，应与'善'字相连。色界和无色界的善业是不动业。
为何称其为不动呢？'由于彼地中，诸业成熟故，不动故'。欲界的善业因其异熟而动摇。如何是动摇呢？因为不确定，会在其他趣中成熟，天众中也会在其他天众处成熟。色界和无色界的业永远不能在其他地中成熟，因此由于异熟确定故称为不动。
非福德业即是不善业，这是世间共知，对于世间共知的义理何须费力？应当以感受乐受等来解说，如是说道：'乃至第三禅善业，感受乐受'。直至第三禅的这些地是感受乐受之地，即是欲界和三禅。此上，'感受非苦非乐'，应与'善'字相连。第三禅以上的善业是感受非苦非乐受，因为无有乐受和苦受。
'感受苦受此处诸，'不善业是感受苦受。说'此处'是为了显示唯在欲界有此业。这些的果报不仅仅是感受而已，而是五蕴及其眷属。'然而有说有中间'，有些人说，所说的感受非苦非乐受的中间业，在第四禅以下也有。
为何如此？因为'由禅差别异熟故'。若非如此，则殊胜禅的业的异熟也将不存在，任何业也不会在殊胜禅中成熟，因为彼处无有苦乐二受。'前后无三熟欲故'，如是三业的异熟是否无前后而成熟呢？会成熟，感受乐受者是色。

།སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་སེམས་དང་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ་ཞེས་བཤད་པའི་ ཕྱིར།འོག་མ་ཡང་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཡོད་དོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ལས་གཞན་ན་ནི་ལས་གསུམ་པོ་ཅིག་ཅར་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲེལ་བ་མེད་དོ། །ལས་ནི་ཚོར་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་ བ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན།རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལས་དགོངས་ཏེ་གསུངས་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ། །གཞན་ཡང་། རང་བཞིན་དང་ནི་མཚུངས་ལྡན་དང་། །དམིགས་པ་དང་ནི་རྣམ་སྨིན་དང་། །མངོན་སུམ་དུ་ནི་གྱུར་བ་ལས། །མྱོང་བར་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་ལྔ། །དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་མྱོང་བར་འགྱུར་ བ་ནི་ཚོར་བ་རྣམས་སོ།།མཚུངས་པར་ལྡན་པས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་རེག་པའི་སྟེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བའོ། །དམིགས་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཡུལ་རྣམས་ཏེ། ཇི་སྐད་དུ་མིག་གིས་གཟུགས་རྣམས་མཐོང་ན་གཟུགས་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བར་འགྱུར་གྱི། གཟུགས་ལས་ འདོད་ཆགས་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་མྱོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ།ཚོར་བས་དམིགས་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་སོ་སོར་རིག་པར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་འབྱུང་བའོ། །མངོན་ སུམ་དུ་གྱུར་བའི་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཇི་སྐད་དུ་གང་གི་ཚེ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ཚོར་བ་གཉིས་འགག་པར་འགྱུར་ཏེ།གང་དུ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་འཇུག་པ་དེར་དེ་དག་ཏུ་གང་གིས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཚོར་བ་གཞན་ནི་མེད་ཀྱི་དེའི་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ལ་དེ་དག་ཏུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་ ཞེས་བརྗོད་དེ།དེ་བས་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་དོ། །དེ་ཡང་ངེས་དང་མ་ངེས་པ། །བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པར་རིག་པར་ བྱ་སྟེ།གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ། །མྱོང་འགྱུར་ཕྱིར་ན་ངེས་རྣམ་གསུམ། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཆོས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། །ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། ལས་རྣམ་པ་འདི་ གསུམ་ནི་ངེས་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་ངེས་པ་དང་བཅས་ཏེ། རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་ལས་རྣམ་ལྔ་ཞེས་ཟེར། །གཞན་དག་ནི་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་ངེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་ནས་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་འདོད་ དོ།།དེ་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་སྐྱེ་བ་གང་དུ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པའོ། །སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་སྐྱེས་པ་གཉིས་པ་ལའོ། །ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་དུའོ། །མུ་བཞི་ཞེས་ནི་ཁ་ཅིག་སྨྲ། །གཞན་དག་ ནི་གནས་སྐབས་ངེས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ངེས་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་དེ།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ནི་མ་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་ལ་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ངེས་ལ་མྱོང་བར་ འགྱུར་བར་ནི་མ་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ།།གཉི་ག་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་ལ་མྱོང་བར་ཡང་འགྱུར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ཡང་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ། །གཉི་ག་མ་ངེས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །མྱོང་བར་འགྱུར་བར་ཡང་མ་ངེས་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་ པར་ཡང་མ་ངེས་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་མུ་བཞིར་འཆད་དོ།།ལས་བཞི་པོ་དེ་དག་ལས་གསུམ་གྱིས་རིས་སུ་འཕེན་པར་བྱེད། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱིས་ནི་རིས་མཐུན་བར་འཕེན་པར་མི་བྱེད་དོ།

感受痛苦的是心和心所法。既不是快乐也不是痛苦的感受是无心的有为法，如是所说。下面也有既非快乐也非痛苦的感受业。欲界以外则无三业同时成熟的关联。
如果业不是感受的自性，为何说是感受快乐呢？依据成熟感受而说故无过失。此外：
自性及相应，所缘及异熟，现前成就故，感受有五种。
其中自性感受是诸感受。相应感受是触，即说为快乐感受的了知。所缘感受是诸境，如说'以眼见色时能正确感受色，而不是正确感受色贪'等。感受能正确了知那些所缘。异熟感受业即'现法受业'等广说。现前成就感受即如说'当感受乐受时，二受灭去。乐受生起处，无其他能感受的感受，依其现前作用说为感受'。
因此，由于是异熟感受，业也说为乐受等。此又分为决定与不定。三种乐受等业应知有决定与不定，即不一定必定感受。
现法等三时，感受故定三。现法受、生受及后受，此三业是决定的。如是彼等加上不定感受成为四种。
有说业有五种。其他论师将不定感受分为异熟决定与不定两种，主张有五种业。其中现法受业是在造业的同一世中成熟。生受业是在第二世。后受业是在此之后。
有说四句分别。其他论师说有时位决定而异熟不定的业，即现法等受而异熟不定的业。有异熟决定而时位不定的业，即异熟决定而感受不定的业。有二者皆定的业，即现法等受且异熟决定的业。有二者皆不定的业，即感受不定且异熟不定的业，如是解释为四句分别。
此四业中三者能引生趣，现法受业不能引生同类。

།ཡང་ཁམས་གང་དག་གམ་འགྲོ་བ་གང་དག་ན་ལས་ཀྱི་ འཕེན་པ་དུ་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན།ཐམས་ཅད་ན་ནི་འཕེན་པ་བཞི། །ཁམས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་དང་འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ན་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ལས་ཇི་ལྟར་སྲིད་པར་ལས་བཞིའི་འཕེན་པ་ཡོད་དེ། དེ་ནི་སྤྱིར་བསྟན་པའོ། །འདི་ནི་དམིགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་སྟེ། །དམྱལ་བ་ན་ནི་དགེ་བའི་ གསུམ།།དམྱལ་བ་ན་ནི་ལས་དགེ་བའི་འཕེན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་མེད་དེ། དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བསྟན་པའི། །བྱིས་པ་དེར་སྐྱེ་མྱོང་མི་བྱེད། །བྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་ བོའོ།།བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་རིགས་ཅན་ཏེ། དེ་ནི་ས་གང་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་གྱུར་པ་དེར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་མི་བྱེད་དེ་གཞན་རྣམ་པ་གསུམ་བྱེད་དོ། །འཕགས་པ་གཞན་དུའང་མྱོང་མི་བྱེད། །བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གང་ལ་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ནི་དེར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་།ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་མི་བྱེད་དེ། འདི་ནི་ཡང་འོག་མར་སྐྱེ་བར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དུ་སྐྱེས་པར་མ་ངེས་པ་དང་། མཐོང་བའི་ ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་བྱེད་དོ།།འདོད་རྩེའི་མི་བསྟན་པ་ཡང་མིན། །འདོད་པའི་ཁམས་སམ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འཕགས་པ་གང་ཟག་དེ་གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ཡང་སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་ བར་འགྱུར་བའི་ལས་བྱེད་པར་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡིན་ལ། འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལ་ནི་འཆི་བ་མེད་དོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ། །ཅི་སྲིད་པ་བར་མ་དག་ན་ཡང་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་ པ་ཡོད་དེ།སྲིད་པ་བར་མ་འདོད་ཁམས་སུ། །འཕེན་པ་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་གཉིས། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ལས་རྣམ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་འཕེན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་སྟེ། ནུར་ནུར་པོ་དང་། མེར་མེར་པོ་དང་། ནར་ནར་པོ་དང་། གོར་གོར་ པོ་དང་།རྐང་ལག་འགྱུས་པ་རྣམས་དང་། སྐྱེས་པའི་གནས་སྐབས་ལྔ་སྟེ། བྱིས་པ་དང་། གཞོན་དུ་དང་། དར་ལ་བབ་པ་དང་། དར་ཡོལ་བ་དང་། རྒན་པོའི་གནས་སྐབས་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་སྲིད་པ་བར་མ་ནི་ནུར་ནུར་པོ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པའི་ ལས་ཀྱང་འཕེན་པར་བྱེད་ལ།དེ་བཞིན་དུ་རྒན་པོའི་བར་དུ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཡང་འཕེན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ཡང་མཐོང་བའི་ཆོས་འབྲས་བུ། སྲིད་པ་བར་མ་པའི་ལས་དེ་དག་ལས་ངེས་པ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ མྱོང་བར་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ནི་རིས་མཐུན་གཅིག་པ་ཉིད། །དེ་ནི་རིས་མཐུན་པ་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། གང་ཡང་སྲིད་པ་བར་མ་དང་། གང་ལས་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་གནས་སྐབས་བཅུ་རྣམས་ནི་ལས་གཅིག་གིས་འཕངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་སྲིད་པ་བར་ མ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་གཞན་དུ་མ་བཤད་པ་ཡང་།སྐྱེས་ནས་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་ཡང་བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ངེས་པའི་ལས་ཅི་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་དྲག་པོ་དང་། །ཡོན་ཏན་ཞིང་དང་རྒྱུན་ཆགས་ཀྱིས། །བྱས་པ་གང་ཞིག་ཡིན་ པ་དང་།།ཕ་མ་གསོད་གང་དེ་ངེས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོས་བྱེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་བའམ། དང་བ་དྲག་པོས་བྱེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པའམ། རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའམ། ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ནི་དཀོན་ མཆོག་གསུམ་མམ།འགའ་ཞིག་གིས་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་གང་ཟག་ཁྱད་པར་ཅན་ཏེ། དེ་དག་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་དང་བ་དྲག་པོ་དང་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡང་དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་ངེས་པར་འགྱུར་རོ།

若问在何界或何趣中有几种业的牵引？一切处有四种牵引。三界一切处和一切趣中，由善业和不善业随其所应有四种业的牵引，此为总说。此为别说：地狱中有三种善业。地狱中有三种善业的牵引，而无现法受业，因为彼处无可意异熟故。
凡夫于所说离贪处，生已不受。凡夫即异生。所说即不退种性者，彼于何地得离贪，则不造生彼处所受业，而造其余三种业。圣者于余处亦不受。配合'所说'二字，即于何处离贪的不退法性圣者，不造生彼处所受业及后后受业，因为此人不应再生下地。唯造不定受业及现法受业。
欲顶离贪者亦非。于欲界或色究竟离贪的圣者，虽是退法性者，造作生彼处所受业及后后受业亦不应理。何以故？因为下文将说：'彼已永离果报，永离果报者无有死亡。'
若问中有中是否也有业的牵引？答：有。欲界中有中，有二十二种牵引。欲界所行的中有有二十二种业牵引。云何？胎位五种：即羯罗蓝、頞部昙、闭尸、键南、钵罗奢佉，及生位五种：即婴儿、少年、壮年、中年、老年诸位。
其中，中有能牵引决定受及不定受羯罗蓝业，如是乃至能牵引决定受及不定受老年业，亦能牵引决定受及不定受中有业。其中现法果，所说中有诸业中决定十一者，应知是现法受。何以故？
因为彼是同类。彼是同类性，即中有及从其因所生十种位是由一业所牵引。其中有受业未别说者，以生受业已说故。
若问云何了知决定业？由烦恼及猛利，功德田相续，所作业若是，及害父母定。由猛利烦恼所作业，或由猛利净信所作业，或相续所作业，或于功德田所作业，皆应知是决定。其中功德田即三宝，或某些获得殊胜果位及殊胜等至的殊胜补特伽罗，于彼等虽无猛利烦恼、净信及相续作业，善不善业亦成决定。

།ཕ་མ་ ལ་ནི་ཕ་དང་མ་གཉིས་གསོད་པའི་ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཡང་རུང་སྟེ།དེ་ནི་ངེས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅི་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ཆོས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི། །ཞིང་དང་བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ལས། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ ལས་ཞིང་གི་ཁྱད་པར་ལས་འགྱུར་བ་ནི་དབེན་ན་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་ལ་བུད་མེད་དོ་ཞེས་རྩོད་པ་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ལས་མཚན་ཡོངས་སུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ།།བསམ་པའི་ཁྱད་པར་ལས་ནི་དཔེར་ན་ཉུང་རུམ་ཞིག་གིས་གླང་གི་རླིག་པ་འབྱིན་པ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་ཉིད་ དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ།།ས་དེར་འདོད་ཆགས་གཏན་བྲལ་ཕྱིར། །དགེ་བའམ་མི་དགེ་བའི་ལས་ས་གང་ཡིན་པ་དེར་གཏན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ལས་ལས་དེ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །ལས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན་སྨྲས་པ། དེ་ནི་རྣམ་སྨིན་ངེས་པའོ། །དེ་ད་ལྟར་ངེས་ པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་ངེས་ཀྱི།གནས་སྐབས་དག་ཏུ་མ་ཡིན་ནོ། །གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཏུ་ངེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ནི་དེ་དང་ལྡན་བཞིན་དུ་གཏན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་མི་སྲིད་པས་དེ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །གང་ཡང་མ་ངེས་པ་དེའི་ནི་གཏན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉིད་དོ།།ཡང་གང་དུ་གདོན་མི་ཟ་བར་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་སུ་འགྱུར་བའི་ཞིང་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་དང་གང་ཟག་ལྔ་རྣམས་ཏེ། གང་རྣམས་འགོག་བྱམས་ཉོན་མོངས་མེད། ། མཐོང་དང་དགྲ་བཅོམ་འབྲས་ལངས་རྣམས། །དེ་ལ་ཕན་གནོད་བྱེད་པ་ཡི། །འབྲས་བུ་འཕྲལ་དུ་མྱོང་བར་འགྱུར། །གང་ཟག་ལྔ་པོ་དེ་དག་ལ་ཕན་པ་དང་། གནོད་པ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ངེས་པར་མཐོང་བའི་ཆོས་ཉིད་ལ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གཙོ བོ་ནི་ཚོར་བ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་སྤྱད་པར་བྱ་སྟེ།ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་ཡིན་ལ། ལུས་ཀྱི་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་ཡོད་དེ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡི། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ནི། །སེམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཉིད་དུ་འདོད། །རྣམ་པར་ རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་ནི།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དག་ན་ཡོད་དེ། དགེ་བའི་ལས་རྟོག་པ་མེད་པ་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་སེམས་འབའ་ཞིག་གི་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་ བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།མི་དགེ་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉིད། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་ལུས་འབའ་ཞིག་གི་ཚོར་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡིན་ལ། སེམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡིན་ཏེ། ཡིད་མི་བདེ་བ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་སྨྱོན་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམས་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་རྒྱུ་ནི་ཅི་ཞིག་གིས་འགྱུར་ཞེ་ན། སྨྱོ་བའི་སེམས་ནི་ཡིད་སེམས་སོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས།སྨྱོ་བའི་སེམས་དེ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྐྲ་གནོད་མ་ཉམས་མྱ་ངན་གྱིས། །དེ་ལ་སྐྲག་པས་ནི་མི་མ་ཡིན་པ་གཟུགས་མི་སྡུག་པ་མཐོང་བ་ལས་སོ། །གནོད་པས་ནི་དེ་ཉིད་འཁྲུགས་ ནས་གནད་དུ་སྣུན་པར་བྱེད་པའོ།།འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་མཉམ་པ་ལས་སོ། །མྱ་ངན་གྱིས་ནི་སྡུག་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་བསླང་བ་སྟེ། རྒྱུ་དེ་དག་གིས་སེམས་སྨྱོ་བར་འགྱུར་རོ། །སེམས་ཅན་གང་དག་གི་སེམས་སྨྱོ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྒྲ་མི་སྙན་མིན་འདོད་ ཅན་རྣམས།།བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་མ་གཏོགས་ཞེས་བྱ་བར་ཁ་བསྐང་བར་བྱའོ།

关于父母，即杀害父亲和母亲二人的任何行为，这必定会产生果报，而非其他。若问现世果报是如何理解的？现世果报是由于田地和意乐的差别，在现世即可感受。由田地差别而成就的，如在僧团中诽谤比丘尼是女人而引起争论，结果性别转变的传说。由意乐差别而成就的，如为解救公牛睾丸被夹，而转变为男性的故事。
由于在该地已永断贪欲，无论是善业还是不善业，在某地永断贪欲故，此业将在现世感受果报。若问是何种业？答：此为定业。现在已确定的业，必定会成熟，而非在其他时候。若是阶段性的确定业，由于不可能在具有该业时永断贪欲，故将在该世成熟。若是不定业，则因永断贪欲而成熟。
若问什么样的对境必定会在现世感受果报？答：佛陀等僧团及五种补特伽罗，即入灭定、修慈心、无烦恼、见道和阿罗汉果位者。对他们行善或作害，果报将立即感受。对这五种补特伽罗行善或作害，其果报必定在现世获得。
由于异熟果主要是感受，因此应当了知：业的异熟果是否仅为心的感受而非身体的感受？答：有。无分别善业的异熟果，承许唯是心的感受。无分别业存在于殊胜禅定乃至有顶，此无分别善业的异熟果唯是心的感受。为何不是身体的？因为必定具有寻伺。
不善业则唯是身体的感受。为何不是心的感受？因为其异熟果是苦受，而心的苦受是忧，已说明忧不是异熟果。关于众生心发狂，是什么心以及因何而起？狂心是意识，即意识的异名。这也是从异熟生，应知众生的狂心是从业的异熟而生。
由于恐惧、伤害、大种不调和忧愁而起。恐惧是由见到非人丑陋形象而起；伤害是被扰乱而击中要害；大种不调是由四大失衡；忧愁是由失去所爱等引起，由这些原因而心发狂。何种众生会心发狂？除北俱卢洲外的欲界众生，补充说明：也除佛陀。

།ཡང་མདོ་ལས་ཡོན་པོ་གསུམ་དུ་གསུངས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡོན་པོ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐྱོན་གསུམ་ནི་ ལུས་ཀྱི་སྐྱོན་ལ་སོགས་པའོ།།སྙིགས་མ་གསུམ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དུ། ཡོན་སྐྱོན་སྙིགས་མར་གསུངས་པ་ནི། །གཡོ་དང་ཞེ་སྡང་འདོད་ཆགས་སྐྱེས། །རིམ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་ལས་གཡོ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གྱ་གྱུ་དང་མཐུན་ པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་ཡོན་པོ་ཞེས་བཤད་དེ།ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཡོན་པོ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་ལས་ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སེམས་སྡང་བ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་སྐྱོན་ཞེས་བཤད་དེ། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྐྱོན་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་ལས་འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི། ཆགས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱི་སྙིགས་མ་ཞེས་བཤད་དེ། ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་སྙིགས་མ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །དཀར་གནག་ལ་སོགས་དབྱེ་བ་ལས། །ལས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །གནག་ཅིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད། དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བའི་ལས ཀྱང་ཡོད།དཀར་གནག་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་གནག་པའི་ལས་ཀྱང་ཡོད། མི་གནག་མི་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མི་གནག་མི་དཀར་བའི་ལས་ཀྱང་ཡོད་དེ། ལས་སོ་ཅོག་ཟད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ། མི་དགེ་གཟུགས་དང་འདོད་གཏོགས་པའི། །དགེ་བ་ཉིད་དེ་རིམ་ བཞིན་དུ།།གནག་དང་དཀར་དང་གཉི་གའི་ལས། །དེ་ཟད་བྱེད་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད། །མི་དགེ་བའི་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་གནག་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་གནག་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་སུ་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ནི་མི་དགེ་བ་ དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་དཀར་བའོ།།རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བའོ། །འདོད་པར་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་དཀར་གནག་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་གནག་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་ མེད་པའི་ལས་ནི་ལས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཟད་པར་བྱ་བ་དང་སྤང་བར་བྱ་བ་ནུས་པ་སྟེ།དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་གནག་པའོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་པོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་དཀར་བའོ། །ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། འཇུག་པ་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ སྨིན་པ་མེད་པའོ།།ཅི་ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་ཐམས་ཅད་ལས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་ཆོས་བཟོད་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ཡི། །བར་ཆད་མེད་ལམ་བརྒྱད་དག་ལ། །སེམས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་གང་། །ནག་པོའི་ལས་དེ་ཟད་པར་ བྱེད།།མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་བཞི་དག་དང་འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བརྒྱད་དག་ཏུ་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་ནག་པོའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ཡིན་ནོ། །དགུ་པའི་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ། ། དེ་ནི་དཀར་གནག་ཟད་བྱེད་པའོ། །འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་པ་དག་ཏུ་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དགེ་བའི་ལས་དང་མི་དགེ་བ་ནག་པོའི་ལས་ཏེ། དཀར་གནག་རྣམ་པ་དགུ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དཀར་པོ་བསམ་གཏན་ཆགས་བྲལ་བར། །བར ཆད་མེད་ལམ་ལས་སྐྱེས་པ།།བསམ་གཏན་ནས་བསམ་གཏན་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་ན། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་པ་ཐ་མ་གང་ཡིན་པ་དེར་སེམས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམས་པ་རྣམ་པ་དེ་བཞི་ནི་དཀར་པོའི་ལས་སྤོང་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་དམྱལ་བ་མྱོང་འགྱུར་དང་། ། འདོད་གཞན་མྱོང་འགྱུར་གཉིས་སུ་རིགས། །ཡང་སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ནི་དམྱལ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་དང་། དམྱལ་བ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་སུ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ནག་པོ་དང་དཀར་གནག་ཡིན་ཏེ། དམྱལ་བ་དག་ནི་མི་དགེ་བའི་ལས་འབའ་ཞིག་གི རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པས་ན།དཔེར་དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ནག་པོ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིན་པས་ན། དེས་ན་དེ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་དཀར་གནག་ཅེས་བྱའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

又经中说三种歪曲，即身体的歪曲等。三种过失，即身体的过失等。三种污浊，即身体的污浊等。这些依次为：所说的歪曲、过失、污浊，是由虚伪、嗔恨、贪欲所生。应当依次了知：由身体的虚伪业所生，因与诡诈相应，故说为身体的歪曲；语言和意念的歪曲也是如此。由身体的嗔恨业所生，因与嗔恨心相应，故说为身体的过失；语言和意念的过失也是如此。由身体的贪欲业所生，因与贪著相应，故说为身体的污浊；语言和意念的污浊也是如此。
从白黑等差别中，业有四种：有黑业而异熟也黑，有白业而异熟也白，有黑白业而异熟也黑白，有非黑非白业而异熟也非黑非白，即能使一切业灭尽者。其中：不善业及属于色界和欲界的善业，依次为黑业、白业和二者兼具的业；为灭尽彼等故，有无漏业。
不善业因为是烦恼性的，所以纯黑；因异熟不悦意，所以异熟是黑。属于色界的善业因为不与不善混杂，所以纯白；因异熟悦意，所以异熟是白。属于欲界的善业因为与不善混杂，所以是黑白；因异熟混杂，所以异熟是黑白。无漏业能够灭尽、断除这三种业，因为它不是烦恼性的，所以非黑；因为没有白异熟，所以非白；因为不属于三界，且与趣入不相应，所以无异熟。
若问：是否一切无漏业都能灭尽这三种业？答：不是。怎样呢？法忍及离贪的无间道八种中，十二种思维，能灭尽黑业。在见道中四种法智忍，以及离欲界贪的八种无间道中的思维，即这十二种思维是能灭尽黑业之业。第九心的思维，能灭尽黑白业。在离欲界贪的第九无间道中的思维，能断除善业和不善黑业，即能断除黑白二业的第九品。白业则在禅定离贪的无间道中生。从初禅至四禅离贪时，在最后第九无间道中的思维，即这四种思维能断除白业。
其他论师则认为：应分为地狱异熟业和其他欲界异熟业两种。地狱纯是不善业的异熟，故感地狱异熟的业称为黑业。除此之外的欲界中是善业和不善业的异熟，故感彼异熟的业称为黑白业。

།གཞན་ནི་མཐོང་བས་སྤང་ བྱ་གནག།།གཞན་དག་ན་རེ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་དང་མ་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་ནག་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདོད་པ་ལས་སྐྱེས་གཞན་དཀར་གནག་།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་གཞན་ནི་དཀར་གནག་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ནི་དགེ་བ་དང་མི་ དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། མི་སློབ་ལུས་ངག་ལས་ཡིད་ཉིད། །ཐུབ་པ་གསུམ་དེ་གོ་རིམས་བཞིན། །མི་སློབ་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་ནི་ཐུབ་པའི་ལུས་དང་ངག་ཡིན་ནོ། །མི་སློབ་པའི་ ཡིད་ཉིད་ཡིད་ཀྱི་ཐུབ་པ་སྟེ།ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ནི་དོན་དམ་པར་ཐུབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སྤོང་བའི་དོན་གྱིས་ཐུབ་པ་སྟེ། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དག་ནི་སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ལ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཡིད་ཀྱིས་སྤོང་བ་ཡིན་པས་ཐུབ་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་མེད་པས་དོན་དམ་པར་ཐུབ་པ་ཡིན་པའི ཕྱིར་རོ།།མདོ་ལས་གཙང་མའི་གསུམ་གསུངས་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། དེ་དག་ཀྱང་། གཙང་མ་རྣམ་གསུམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །ལེགས་པར་སྤྱད་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ནི་ལུས་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ནི་གཙང་མའི་ལུས་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལེགས་པར་སྤྱད་ པ་ནི་གཙང་མའི་ངག་དང་ཡིད་ཡིན་ཏེ།དུས་དེ་སྲིད་དམ། གཏན་དུ་ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་དྲི་མ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ནི་ལོག་པའི་ཐུབ་པ་དང་གཙང་སྦྲ་ལ་མོས་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་གསུམ་ལ། དེ་ལ། ལུས་ཀྱི་ལས་སྩོགས་མི་དགེ་བ། །ཉེས་ པར་སྤྱད་པ་གསུམ་དུ་འདོད།།ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་མི་དགེ་བ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པའོ། །བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་ལས་མིང་ཡང་། །ཡིད་ཀྱི་ཉིས་སྤྱད་རྣམ་གསུམ་མོ། །ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་ཡིད་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ ཡོད་དེ།སེམས་པ་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ། བརྣབ་སེམས་དང་། གནོད་སེམས་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བའོ། །བཟློག་པ་ལེགས་པར་སྤྱད་པའོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ལས་བཟློག་པ་ནི་ལེགས་པར་སྤྱད་པར་འདོད་དེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་དང་། བརྣབ་སེམས་མེད་ པ་དང་།གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་ཆེ་ལོང་བསྡུས་ནས་ནི། །ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་བཅུར་གསུངས་ཏེ། །དགེ་དང་མི་དགེ་ཅི་རིགས་པར་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་དང་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་དེ་དག་ཉིད་ལས་ཆེ་ལོང་བསྡུས་ཏེ། མདོ་ལས་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུར་ གསུངས་བ་ནི།ཅི་རིགས་པར་ལེགས་པར་སྤྱད་པ་ལས་ནི་དགེ་བ་རྣམས་སོ། །ཉེས་པར་སྤྱད་པའི་ལས་ནི་མི་དགེ་བ་རྣམས་སོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་དེ་རྣམས་ལས། མི་དགེ་དྲུག་ནི་རྣམ་རིག་མིན། །མི་དགེ་བའི་ལས་དྲུག་པོ་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་། ཕྲ་མ་དང་། ཚིག་རྩུབ་པོ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་རྣམས་ནི་གཞན་གྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་ན། དངོས་ཀྱི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར་གདོན་མ་ཟོས་པར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །གཅིག་རྣམ་གཉིས་ཏེ། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དེ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར རྟག་ཏུ་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་གཉི་གའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། དེ་གཞན་གྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ནི་དེ་འདྲ་བར་དགའ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་བྱེད་ན། ལས་ཀྱི་ལམ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བདག་ཉིད་བྱེད་པ་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་ པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ།སྲོག་གཅོད་པ་དུས་དེ་ཉིད་དུ་ཤིན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཕྱིས་ཤི་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་ནོ།

其他是见所断黑业。其他人说见所断是因为不与善混合所以是黑业。
欲界所生其他白黑业。欲界所行的其他业是白黑业。其他是什么呢？是修所断，那是善与不善业。
经中说三种调伏：调伏身、调伏语、调伏意。对此，无学身语业及意，三种调伏依次为：无学身语业是调伏身语，无学意即是意调伏，而非意业。为什么呢？心是胜义调伏，是通过身语二门而推知的。另外，调伏的含义是断除，身语业是断除的自性。因为心没有无表色，所以不是意业，因此由意断除而称为调伏。为什么只是无学而非其他呢？因为阿罗汉断尽一切烦恼言说，所以是胜义调伏。
经中所说的三种清净是什么呢？那些也是：三种清净是一切的三种善行。一切身善行是清净身。一切语意善行是清净语意，因为暂时或永远断除恶行的垢染。如此宣说是为了区别于执著邪调伏和清净的人们。
对于三种恶行，其中：身业等不善，许为三种恶行。身语意不善业依次是身语意恶行。贪心等也名为，意的恶行有三种。虽非业的自性，意的恶行有三种，即异于思业的贪心、害心、邪见。相反即是善行。与恶行相反即是善行，即身语意善业，以及无贪、无害、正见等。
从中总摄大要而，说为十种业道。依次善不善，从那些恶行和善行中总摄大要，经中说十业道，依次善行是善业，恶行是不善业。在这些业道中，六不善是无表。六种不善业即杀生、不与取、妄语、离间语、粗语、绮语，若令他人作，因为无有实际表业，必定是无表性。
一种有二相，邪淫因为自己完成，所以恒时是表和无表二者的自性，令他人作时不会这样欢喜。若作彼等，那六种业道自作时也成为两种无表，杀生当时即成两种。若后死则唯是无表。

།དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ལས། །དགེ་བ་བདུན་རྣམ་གཉིས། ཡང་དག་པར་བླངས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཅན་བདུན་གྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ནི།ངེས་པར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དང་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡིན་ནོ། །ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་རྣམ་རིག་མིན། །བསམ་གཏན་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་དག་ནི་སེམས་ཙམ་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །ཉེ་བར་བསྡོགས་ལ་རྣམ་རིག་བྱེད། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཉེར་བསྡོགས་ལ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པ་དེས། །གལ་ ཏེ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དྲག་པོའམ།དང་བ་ལྷུར་ལེན་པ་ཆེན་པོས་སྦྱོར་བ་རྩོམ་ན་ནི། །རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་གྱི། གཞན་དུ་ན་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །བཟློག་པ་ལས་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །ཉེར་བསྡོགས་ལས་བཟློག་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ནི་མཇུག་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རྣམ་ པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནོ།།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ནི་མ་ངེས་ཏེ། གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་ལམ་བྱས་ནས། །ཡང་དེའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་ན་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་དུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ན་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་སྲོག་གཅོད་པ་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བའི་བར་ནི་ རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའོ་ཞེས་གསུངས་པ། དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་ པས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི།སྦྱོར་བ་རྩ་བ་གསུམ་ལས་སྐྱེས། །དེ་དག་གི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པས། དེ་བས་ན་དང་པོའི་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཚིག་ལས་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དེ། དེ་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྲོག་གཅོད་ པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།དེའི་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་ཕྱིར་རམ། རྩེད་མོའི་ཕྱིར་རམ། ནོར་གྱི་ཕྱིར་རམ། བདག་གམ་མཛའ་བོ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་ཁོ་ན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསོད་པར་ བྱེད་པའོ།།གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་པ་རྣམས་དང་། རྒྱལ་པོས་ཆོས་འདོན་པ་ཚད་མར་བྱས་ན། ཆོས་ཀྱི་བློས་དགྲ་བོ་དང་མི་བགྲུངས་པ་རྣམས་ཆད་པས་བཅད་ན། རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྣོད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་ པ་ནི་གང་གིས་གང་དོན་དུ་གཉེར་བར་དེ་དེས་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ།།ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཁོ་ན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གང་ཡིན་པའོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་འདི་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་རྒྱལ་པོས་ཆོས་འདོན་པ་ཚད་མར་བྱས་ནས་མི་བགྲུངས་པ་རྣམས་ཆད་པས་གཅོད་པའོ། །འདོད་པས་ལོག་ པར་གཡེམ་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལ་ཀུན་དུ་ཆགས་པའམ།རྙེད་པ་དང་བཀུར་སྟིའི་ཕྱིར་རམ། བདག་དང་མཛའ་བོ་ཡོངས་སུ་བསྐྱབ་པའི་ཕྱིར་མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའོ། །ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཁོན་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདོད་པས་ ལོག་པར་གཡེམ་པའོ།།གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། པར་སིག་ལ་སོགས་པ་མ་ལ་སོགས་པའི་གན་དུ་འགྲོ་བའོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་ཡང་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་དུ། རྒྱལ་ པོ་བཞད་གད་ལྡན་དང་བུད་མེད་དང་།།བག་མ་ལེན་པའི་ཚེ་དང་གསོད་པ་དང་། །ནོར་ཀུན་འཕྲོག་ཚེ་བརྫུན་སྨྲས་གནོད་མེད་དེ། །བརྫུན་ལྔ་སྡིག་ཏོ་ཅན་མིན་ཞེས་བཤད་དོ། །ཞེས་སྨྲ་བ་དང་། གང་ཡང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་བརྫུན་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་ཞུགས་པའི་ཕྲ་མ་ལ་ སོགས་པ་ནི་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའོ།

从善业道中，七种善业有两种。由于正确受持的戒律依赖于表业，七种有形的业道必定是表业和无表业两种。
由定生无表业。由禅定和无漏所摄的戒体称为由定所生，由于它们仅依赖于心，故唯是无表业。
加行位中是表业。业道加行位必定是表业自性。
由无表业，若以强烈的烦恼或以大信心开始加行，则成为无表业，若非如此则不成。
相反则为后续。与加行位相反的业道应知是后续，它们是无表业自性。表业则不确定，若造作业道后又修习随顺法，则成为表业，若非如此则不成。
经中说：'诸比丘，从杀生乃至邪见有三种：从贪所生、从嗔所生、从痴所生。'对此，何谓贪生杀生等，当如是说明：此中一切业道并非由贪等究竟成就，加行从三根本生。由于彼等加行是从三不善根所生，故依最初的等起而如是说，而非贪心等。
其中贪生杀生是：为了其身体部分，或为游戏，或为财物，或为保护自己或亲友而杀生。嗔生杀生是：为了解脱怨恨而杀害。痴生杀生是：如认为祭祀等和国王宣说的法为准则，以法心惩罚敌人和罪犯，国王将成为福德之器等说法。
贪生不与取是：谁贪求何物即夺取何物。嗔生不与取是：为了解脱怨恨而夺取。痴生不与取是：如国王以法为准则而惩罚罪犯。
贪生邪淫是：贪著他人妻等，或为利养恭敬，或为保护自己和亲友而行不净行。嗔生邪淫是：为了解脱怨恨而行邪淫。痴生邪淫是：如与母亲等近亲行淫。
贪生妄语等和嗔生妄语等如前所说。痴生妄语如说：'国王戏笑及女人，迎娶之时并杀生，夺取财时说妄语，此五妄语无罪过。'以及随行邪见的妄语，随行邪见的离间语等是从痴所生。

།ཇི་ལྟར་ན་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་ལས་བྱུང་བའི། །བརྣབ་སེམས་སོགས་རྩ་གསུམ་ལས་སྐྱེས། །ཆགས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའོ། །ཞེ་སྡང་གི་ མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པའོ།།གཏི་མུག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་བྱུང་བ་ནི་གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པའོ། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དགེ་རྣམས་སྦྱོར་དང་མཇུག་བཅས་པར། །ཆགས་སྡང་གཏི་མུག་ མེད་ལས་སྐྱེས།།དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ནི་དགེ་བའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་བར་ལྡན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་དང་མཇུག་དང་བཅས་པར་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་དང་། གཏི་མུག་ མེད་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་མི་དགེ་བར་སྦྱོར་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ནོ། །དངོས་སྤོང་བ་ནི་དངོས་ཡིན་ནོ། །མཇུག་སྤོང་བ་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དུ་ལས་ཀྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ལ། ཡང་གང་གིས་གང་ཞིག་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ཅེ་ན། གསོད་དང་གནོད་སེམས་ཚིག་རྩུབ་ནི། །ཞེ་སྡང་གིས་ནི་མཐར་འབྱིན་བྱེད། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་ཞེ་སྡང་གིས་རྫོགས་པར་བྱེད་དེ། ཡོངས་སུ་འདོར་བ་དང་རྩུབ་པའི་སེམས་མངོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ། ལོག་གཡེམ་བརྣབ་སེམས་མ་བྱིན་ལེན། །ཆགས་པ་ཡིས་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དང་། །བརྣབ་སེམས་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་རྣམས་ནི་ཆགས་པས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །ལོག་པར་ལྟ་དང་གཏི་མུག་གིས། །ཆེར་རྨོངས་པར་གྱུར་ན དེ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་དོ།།ལྷག་མ་གསུམ་གྱིས་རྫོགས་པར་འདོད། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཅེ་ན། བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་དང་ཕྲ་མ་དང་། ཚིག་ཀྱལ་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་ཆགས་པའམ། ཞེ་སྡང་ངམ། གཏི་མུག་གསུམ་ཀས་ཀྱང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་དོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམ་པ་བཞིར་ བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་གསུམ་དང་།གསུམ་དང་། གཅིག་དང་། གསུམ་སྟེ་དེ་དག་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དུ། གཞི་ནི་སེམས་ཅན་ལོངས་སྤྱོད་དང་། །མིང་དང་གཟུགས་དང་མིང་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ནི་སེམས་ཅན་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་བུད་མེད་ཀྱི་ གན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཡིན་ནོ།།ལོག་པར་ལྟ་བའི་གཞི་ནི་མིང་དང་གཟུགས་ཡིན་ནོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་ནི་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞིག་གིས་གཞན་གསད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་བྱས་ལ། དེས་ན་མགོ་མཉམ་ དུའམ་སྔར་ཤི་ན།ཅི་འདི་ལ་དངོས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་མེད་ཅེ་ན། མཉམ་པའམ་སྔར་ནི་ཤི་བ་ལ། །དངོས་མེད། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཡང་བྱས་པ་འབྲས་བུ་ཡང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་མི་རེག་པ་ལྟ་མཆིས་སམ། བཀའ་སྩལ་པ། ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དེ་དང་གསོད་པ་པོ་མགོ་མཉམ་དུའམ། སྔར་ཤི་ནའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། གསོད་པར་བྱ་བ་གསོད་པ་བཞིན་དུ་གསོད་པ་པོ་ལས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པ་ཡང་མེད་ལ། མགོ་མཉམ་དུ་ཤི་ན་ཡང་། གསོད་པ་པོ་ལ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་པ་མེད་དེ། ལུས གཞན་སྐྱེས་ཕྱིར་རོ།།ལུས་གང་གིས་དེར་སྦྱོར་བ་བྱས་པས་དེ་ནི་ཆད་ནས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་གྱི་ལུས་གཞན་པ་ཉིད་དུ་འབྱུང་སྟེ། དེ་ནི་སྦྱོར་བ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་ལྡན་པ་མེད་དོ། །གང་དམག་གིས་གདབ་པ་དང་། ལིངས་གདབ་པ་དང་། །མ་འཕྲིགས་པར་བཏབ་པ་དག་ཏུ་ གཞན་དག་གསད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མང་པོ་ཚོགས་པས་བཏབ་ལ།གཅིག་གིས་སྲོག་གཅོད་ནི་དེ་དང་སུ་ཞིག་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དམག་ལ་སོགས་པར་བྱ་གཅིག་ཕྱིར། །ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་པོ་བཞིན་ལྡན། །བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ལྡན་པར་འགྱུར་ ཏོ།དེ་དག་ནི་དོན་གྱིས་ན་ཕན་ཚུན་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

如果问：贪心等是如何从贪著等生起的？回答：从其后续而生起，贪心等从三根本生。从贪著后续而生起的是从贪著生，从嗔恨后续而生起的是从嗔恨生，从愚痴后续而生起的是从愚痴生。
不善业道已经讲完。如何是善业道？回答：诸善业伴随加行和后续，从无贪嗔痴而生。诸善业道是由善心所引发，而且必定与无贪等相应，所以加行和后续都是从无贪、无嗔、无痴而生。其中不善加行是加行业道，断除实际是实际业道，断除后续是后续业道。
如前所说，并非所有业道都由贪等完成。那么什么由什么完成呢？杀生、害心和粗语，由嗔恨而完成。这些杀生等是由嗔恨完成的，因为具有舍弃和粗暴的心态。
邪淫、贪心和不与取，由贪欲而完成。邪淫、贪心和不与取是由贪欲完成的。邪见由愚痴完成，当极度愚痴时使其完成。
其余三者认为由三毒完成。其余是哪些呢？妄语、离间语和绮语，这些是由贪欲或嗔恨或愚痴三者任一完成。
所说的四种业道，即是三、三、一、三，这些依次是：所依是有情、受用、名色和名。杀生等的所依是有情，与他人妻子交往等的所依是受用，邪见的所依是名色，妄语等的所依是名蕴等。
如果有人决定要杀他人，而此人与被杀者同时死亡或先死，这是否有实际的业道？同时或先死者，无实际业道。正因如此，虽然已作加行且果报已圆满，是否不会触犯杀生的过失？回答：有过失。即如所说，与杀者同时死或先死的情况。
其中原因是什么？如同被杀者被杀一样，杀者也无过失，若同时死亡，杀者也无过失，因为已生起其他身体。以彼身造作加行已断，生起其他相续的其他身体，因为那不是加行者，所以无业道。
在军队、围攻和混战中，为杀他人而众多人聚集，一人杀生时与谁相应？在军队等中为一事，皆如作者相应。因为是一个行为，如同作者一样都相应。这些实际上是互相加行。

།རང་གིས་སྲོག་གཅོད་པ་བྱེད་ན། ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ལོག་པར་ལྟ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་བར་གྱི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བརྗོད་པའོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ནི་བསམས་བཞིན་དུ། མ་ནོར་བ་ནི་གཞན་བསད་པའོ། །གལ་ཏེ་འདི་གསད་དོ་ཞེས་བསམས་ཏེ། གཞན་དུ་མ་ནོར་བར་གཞན་གསད་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་སྲོག་གཅོད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཇི་འདི་སེམས་ཅན་ནམ་སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་དེ་འམ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཟོས་ཏེ་གསོད་པར་བྱེད་ན་དེ་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར གང་ཡིན་པ་ཞེས་ངེས་པ་རྙེད་ནས་དེ་ལ་སྣུན་པར་བྱེད་པས་དེས་འདོར་བའི་སེམས་སུ་བྱས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།སྲོག་གཅོད་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མ་བྱིན་ལེན་པ་གཞན་དག་གི། མཐུ་དང་རྐུ་བས་བདག་གིར་བྱེད། །མ་ནོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གལ་ཏེ་གཞན་གྱིས་བདག་གིར་བྱས་པ་ལ་མཐུའམ་རྐུ་བའམ་ འདྲིད་པས།། བདག་གིར་བྱེད་ཅིང་། གང་དུ་མཐུ་དང་རྐུ་བ་དང་བྲིད་པའི་བསམ་པ་དེ་ཉིད་ལས་གཞན་དུ་འདུ་ཤེས་མ་ནོར་བ་དེ་ཙམ་གྱིས་ན་མ་བྱིན་པར་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། །མཆོད་རྟེན་ལས་འཕྲོག་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ལས་མ་བྱིན་པར་བླངས་པ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི ཚེ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཁ་ཅིག་ནར་སྲུང་མ་གང་དག་ཡིན་པ་ལས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བདག་པོ་མེད་པའི་གཏེར་བྲུས་ན་ནི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོ་ལས་སོ། །ཤི་བའི་ནོར་འཕྲོག་ན་ནི་གསོལ་བའི་ལས་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་མཚམས་ཀྱི་ནང་དུ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལས་ སོ།།མ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་མ་ཐམས་ཅད་ལས་སོ། །བགྲོད་མིན་བགྲོད་པར་འདོད་པ་ཡི། །ལོག་པར་གཡེམ་པ་རྣམ་པ་བཞི། །བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་སྟེ་འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་གཞན་གྱིས་ཡོངས་ སུ་བཟུང་བའམ་མའམ་བུ་མོའམ་མ་དང་འབྲེལ་པའི་གན་དུ་འགྲོ་བའོ།།རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་ཡང་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བའོ། །ཡུལ་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། སྣང་བའམ་མཆོད་རྟེན་གྱི་དྲུང་དུ་འགྲོ་བའོ། །དུས་མ་ཡིན་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། སྦྲུམ་པའམ། ནུ་ཞོ་འཐུང་བའམ། ངེས་པ་ དང་བཅས་པའི་གན་དུ་འགྲོ་བའོ།།ཁ་ཅིག་ན་རེ་གལ་ཏེ་ཁྱོས་གནང་ན་ངེས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ་མ་ནོར་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གལ་ཏེ་བདག་གི་ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་ཆུང་མའི་གན་དུ་སོང་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་མི་འགྱུར་གྱི། གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ ཡིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་གཞན་ཞིག་གི་གན་དུ་སོང་ན་གཞན་གྱི་ཆུང་མ་མ་སྦྱོར་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར་བ་དང་།དངོས་པོ་ཡང་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་སྦྱོར་བ་གཞན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྲོག་གཅོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བརྫུན་ཚིག་འདུ་ ཤེས་གཞན་བསྒྱུར་བའི།།ཚིག་དོན་མངོན་པར་གོ་བའོ། །མངོན་པར་མ་གོ་ན་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཚིག་ཀྱལ་པར་འགྱུར་རོ། །མདོ་ལས། མ་མཐོང་བ་ལ་མཐོང་ཞེས་སྨྲ་བ་དང་། མ་ཐོས་པ་དང་། མ་རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་མ་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐ་སྙད་བཅུ་དྲུག་ རྒྱ་ཆེར་གསུངས་པ་དེ་ལ།མཐོང་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། མིག་རྣ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་དང་། །གསུམ་གྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་གང་དེ། །མཐོང་ཐོས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་། །རྟོགས་པར་འདོད་དེ་རིམ་བཞིན་བཤད། །མིག་གི་རྣམ་ པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བ་ཞེས་བཤད་དོ།།རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐོས་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །སྣ་དང་ལྕེ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་ ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ།།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་རྫོགས་སོ།

如果自己杀生，以何为业道，乃至邪见业道为何等，应当解说其性相，现在宣说。杀生是故意的，不错误地杀害他者。如果想着要杀这个，不错误地杀害他人，仅此便是杀生。如果怀疑这是有情还是非有情，或是其他，而行杀害，也必定要确认是何者后对其行杀害，即是生起舍弃之心。
杀生已解说完毕。不与取是以他人的势力和偷盗据为己有。应当配合'不错误'一词，如果对他人所拥有的东西以势力、偷盗或诱骗据为己有，其中以势力、偷盗和诱骗的想法不错误，仅此便是不与取。从佛塔中夺取即是从佛处不与取，因为世尊涅槃时已全部摄受彼等。有些人说是从守护者处不与取。若挖掘无主之宝藏则是从地方主人处不与取。若夺取亡者财物，如果已作过分配，则是从界内所属者处不与取。如果未作分配，则是从一切佛弟子处不与取。
欲行非行处，邪淫有四种。前往不应前往处即是以贪欲邪淫四种：前往不应前往的他人所摄受者、母亲、女儿或与母亲有关系者处。即使是自己的妻子，也不应前往非支分处。前往非处所，即前往光明处或佛塔前。前往非时，即前往孕妇、哺乳期妇女或持戒者处。
有些人说，如果丈夫允许则是持戒者，这要配合'不错误'一词。其他人说，如果以为是自己的妻子而前往他人妻子处则不成业道，如果知道是他人妻子而前往他处，因为已作了他人妻子的结合，且已受用事物，故成业道。其他人说，因为结合在他处作，故不成业道，如同杀生一样。
妄语是转变认知，言词义理明显可知。若问不明显可知时如何？则成绮语。经中广说未见言见、未闻、未觉、未知言知等十六种言说。其中见、闻、觉、知等性相是什么？眼耳意识及三者所经验者，即是见闻识觉，依次解说。眼识所经验者即说为见。耳识所经验者即说为闻。意识所经验者即是识。鼻舌身识所经验者即是觉。
妄语已完。

། །།ཕྲ་མ་ཕ་རོལ་དབྱེ་བའི་ཕྱིར། །ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱི་ཚིག་།ཕ་རོལ་པོ་དག་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། མི་མཛའ་བར་བྱ་བའི་རིས་སེམས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཕྲ་མ་ཡིན་ཏེ། དོན་མངོན་པར་གོ་བ་དང་། མ་ནོར་ན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ཀུན་ཀྱལ་པ་ཡིན།ངག་ཅེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པར་སྦྱར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཐམས་ཅད་ནི་ཚིག་ཀྱལ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱལ་པ་ཡིན་ལ་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཚིག་ཀྱལ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་དེ་ལས་གཞན་ཉོན མོངས།།གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ངག་ལས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། ཁ་གསག་གླུ་དང་གར་དང་ནི། །བསྟན་བཅོས་ངན་བཞིན། འདི་ལྟ་སྟེ་དགེ་སློང་ལོག་པར་འཚོ་བར་འདོད་པས་ཁ་གསག་བྱེད་ པ་དང་།ཁ་ཅིག་གཞན་དག་མགུ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆགས་པས་གླུ་ལེན་ཅིང་གར་བྱེད་པ་ན་འཁྱལ་བ་དང་། དེའི་ལྟ་བར་གྱུར་ནས་བསྟན་བཅོས་ངན་པ་འདོན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པ་དང་། འདུན་གཏམ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ངག་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་དག་གི་ཚེ། གླུ་ཡང་ཡོད་ལ་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་ན་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་ལྡན་པའི་གླུ་དག་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་དེའི་ཚེ་བག་མ་ལེན་པ་དང་གཏོང་བ་ལ་སོགས་པའི་བརྗོད་པའི་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡོད་ཀྱང་ལས་ ཀྱི་ལམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།བརྣབ་སེམས་ནི། ལོག་པས་གཞན་གྱི་བྱེད་ལ་ཆགས། །གཞན་དག་གི་གང་ཡིན་པ་དེ་བདག་གི་ཡིན་པར་ལེགས་སུ་སྨོན་པ་སྟེ། གཞན་གྱིས་བདག་གིར་བྱས་པ་ལ་མཐུའམ་རྐུ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཆགས་ནས་བདག་ གིར་བྱེད་པ་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བརྣབ་སེམས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ནོ།།གནོད་སེམས་སེམས་ཅན་ལ་སྡང་བ། །སེམས་ཅན་དག་ལ་རྣམ་པར་སྡང་བ་ནི་གནོད་སེམས་ཡིན་ཏེ། གནོད་པར་ཞུགས་པའོ། །དགེ་དང་མི་དགེ་མེད་ལྟ་བ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་མེད་ དོ་ཞེས་ལྟ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ།མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ལས་ཀྱི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ལ། གསུམ་ལམ་བདུན་ནི་ལས་ཀྱང་ཡིན། །བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་གསུམ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ པས་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟེ།དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཅན་གྱི་སེམས་པ་ནི་དེ་དག་གི་རྒྱུ་བས་རྒྱུ་སྟེ། དེ་དག་གི་འགྲོས་ཀྱིས་འགྲོའོ། །དེའི་དབང་གིས་དེ་དག་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་བདུན་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལས་ཀྱི་ ལམ་ཡིན་པས་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟེ།དེ་དག་ཀུན་ནས་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་བསྟན་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་དང་ལས་དང་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པས་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་སྟེ། བརྣབ་སེམས་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།།མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་དེ་དག་གི་ཡང་དག་པར་ལེན་པ་དང་འགལ་བ་ཡིན་ལ། མེད་པར་ལྟ་བས་རྩ་བ་གཅོད། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པ་ནི་མེད་པར་ལྟ་བ་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་གཅོད་དོ། །དགེ་ བའི་རྩ་བ་གང་དག་ཅིག་གཅོད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།འདོད་གཏོགས་སྐྱེས་ནས་ཐོས་པ་རྣམས། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་གཅོད་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་ནི་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེས་ནས་ཐོབ་པ་འབའ་ཞིག་གཅོད་པར་འགྱུར་གྱི་ སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ནི་སྔར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ།

为了离间他人，以烦恼心所说的语言。为了分裂他人，以及使人不和睦的烦恼心所说的语言，就是离间语。应当理解为'意思明显且不错误'。
一切烦恼语都是绮语。这里是就'语'而言，一切烦恼语都是绮语。绮语本身就是无义语，与之相应的就是绮语者。
其他则是除此之外的烦恼。其他人说，除了妄语等之外的其他烦恼语，那就是绮语。如谄媚、歌舞以及邪论等。比如比丘为了邪命而谄媚，或有人为了取悦他人而贪著歌舞时的戏语，以及因为邪见而诵读邪论，同样地诵读哀叹语，以及除了议论等之外的其他烦恼语，这些都是绮语。
如何解释转轮王时期既有歌唱又不是绮语呢？那时唱的是与出离相应的歌。其他人说，那时虽有迎娶、送嫁等言语的绮语，但不是业道。
贪欲是：以邪心贪著他人之物。对他人所拥有的东西希望成为自己的，对他人所拥有的东西通过威胁或偷盗等方式而贪著，想要据为己有的心，就是贪欲业道。
害心是对众生的嗔恨。对众生怀有嗔恨就是害心，即怀有伤害之心。
认为无善恶的见解是邪见。认为没有善业和不善业的见解就是邪见。
这就是十不善业道的特征。什么是业道的含义呢？关于这点：
三者是道，七者既是业又是道。贪欲等三者是业道，因为是业的道路。与之相应的思是它们的因，是它们的道路，因为它们以此为动力而造作。杀生等七者因为是身语业，所以既是业又是业道，因为能引发这些的思是随顺趋入它们的。这样，由于是业道、业和业道，所以称为业道。应当同样理解无贪等和离杀生等。
所有这十不善业道都与善法的正受相违背。邪见能断善根。以圆满的大邪见能断善根。断何种善根呢？断属欲界生得闻所成者。断欲界的善根，因为不具有色界和无色界的善根。只能断生得善根，修得善根早已退失。

།ཅི་ལ་དམིགས་པས་ལོག་པར་ལྟ་བས་གཅོད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། རྒྱུ་དང་འབྲས་ལ་སྐུར་བ་ཡིས། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་ཡིན་གྱི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ནི་དམིགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ལ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ ཁམས་ལ་དམིགས་པ་འབའ་ཞིག་གིས་ནི་ཡིན་གྱི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ།མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཙམ་གྱི་བག་ལ་ཉལ་བས་ན་སྟོབས་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ། ཀུན་གྱིས་ཞེས་བརྗོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པ་དགུ་ཆར་ཡང་ ཅིག་ཅར་དུ་གཅོད་དེ།མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་སྐད་དུ། རིམ་གྱིས་ཞེས་བརྗོད་དེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་རྣམ་པ་དགུས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམ་པ་དགུ་གཅོད་པར་བྱེད་དེ། བསྒོམས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་ཆེན་པོས་ཆུང་ངུ་གཅོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་དུ་དགེ་ བའི་རྩ་བ་རྣམས་གཅོད་ཅེ་ན།མིའི་ནང་དུ། མིའི་ནང་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡིན་གྱི་ངན་སོང་དག་ན་ནི་མེད་དེ། དེ་ཤེས་རབ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པ་གཉི་ག་ཡང་མི་བརྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་མངོན་དུ་གྱུར་བའི་ཕྱིར་ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ཡང་མེད་དོ། །གླིང་གསུམ་དག་ན་ ཡང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དག་ན་ཡང་མེད་དེ།སྡིག་པའི་བསམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་། སྐྱེས་པ་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་འཆད། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་སྲེད་པ་སྤྱོད་པ་དག་གི་འཆད་པ་མེད་དེ། བསམ་པ་གཡོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེ་ན། ལྟ་སྤྱད། བསམ་པ་བརྟན་ པ་དང་མཁྱུད་པའི་བསམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ནི་ང་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྲེད་པ་སྤྱོད་པའི་ཕྱོགས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ངན་སོང་བ་བཞིན་ནོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་དག་པར་འཆད་པའི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་དང་མི་ལྡན་པ། གང་གི་ཚེ་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་ ཐོབ་པ་ཡང་མི་སྐྱེ་ལ།མ་ཐོབ་པ་ཡང་སྐྱེ་བ་སྟེ། མི་ལྡན་པ་སྐྱེས་པ་དེར་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཡང་དག་པར་ཆད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་གི་ཡང་བར་ཆད་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་ན་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཞེ་ན། མཚམས་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་ལྟ་བས། །ནམ་ཞིག་འདི་ལ་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་ པའམ་ཡང་དག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ།ཡོད་པར་ལྟ་བ་སྐྱེས་པའི་ཚེ་ཡང་དེའི་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཉིང་མཚམས་ནི་རྣམ་པ་དགུ་ཅིག་ཅར་དུ་སྦྱོར་ལ། མངོན་སུམ་དུ་ནི་རིམ་གྱིས་འགྱུར་ཏེ། ནད་མེད་ན་ སྟོབས་རྙེད་པར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ།།ཡང་དེ་དག་གི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནི། མཚམས་མེད་བྱེད་པས་འདི་ལ་མིན། །མཚམས་མེད་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ན་ནི་མ་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ནི་འདི་ཉིད་ལ་ཡང་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་ལས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས། །དེ་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞིག་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།མི་དགེ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དག་དང་། །སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བར་འགྱུར། །རེ་ཞིག་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་གཞན་མེད་པར་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་མངོན་དུ་གྱུར་པའམ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཡིན་ལ། དེའི་སྦྱོར་བས་ གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའོ།།གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི། །གནོད་སེམས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པའམ། བརྣབ་སེམས་སྐྱེས་པས་མ་བྱིན་པར་ལེན་པའམ། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པའམ། ཚིག་ཀྱལ་པ་སྨྲ་བའོ། ། གསུམ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་གནོད་སེམས་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཀྱིས་དུས་གཅིག་ཏུ་གཞན་གྱི་སྲོག་གཅོད་ཅིང་རྐུ་ནའོ། །བརྣབ་སེམས་སྐྱེས་ལ་དེའི་སྦྱོར་བས་གཟུགས་ཅན་གཉིས་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ན་ཡང་གསུམ་ཉིད་དང་ངོ་། །བཞི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པར འགྱུར་ལ་དེའི་སྦྱོར་བས་གཞན་གསུམ་གྱིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ན་སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་ལྔ་དང་དྲུག་དང་བདུན་དང་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ།

如果问到以何为所缘而以邪见断除？由于否定因果，有人说仅仅是缘于有漏，而不是缘于无漏；仅仅是缘于同分界，而不是缘于异分界，因为仅是相应的随眠，力量微弱的缘故。有人这样说：'一切'。有人说九种善根同时断除，如同见所断。有人说：'渐次'，以九种邪见断除九种善根，如同修所断一样，以大断小。
如果问到在何处断除善根？在人中。仅在人中，而恶趣中则没有，因为彼处有染污和无染污的智慧二者都不稳固。在天中也没有，因为果报已现前。在三洲中也没有，在北俱卢洲也没有，因为没有恶意。这些也是由男女断除。其中贪欲行者也不能断除，因为意志动摇。那么是什么样的呢？见行者，因为意志坚定和执著。
正因为如此，母亲等人则不能断善根，因为属于贪欲行者一方，如同恶趣众生。如果问到断除善根的本质是什么样的？即是不具足。当善根的得不生起，不得生起时，生起不具足，称为善根已断。
如果问到他们如何重新结生？以怀疑和正见。当对因果生起怀疑或者生起正见时，由于获得了彼等，故称为善根结生。九种结生同时相应，但现前则是渐次，如同无病则得力量。
又他们的结生：造作无间业者此世不能。造作无间业者不能，其他人则此世也可以。这是业的章节，应当说明其中业道与思的俱起：与八不善同时生起。首先，与一同时生起是除其他外，贪心等现行，或无染污心，以其加行完成任何色法。
与二同时生起是以害心杀生，或以贪心偷盗，或以贪欲邪淫，或说绮语。与三同时生起是以害心同时杀他人并偷盗。以贪心生起，以其加行以二种色法完成时也是三种。与四同时生起是生起贪心等，以其加行以其他三种完成。如是也应配合五、六、七。

།བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པར་གྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་དྲུག་མི་སྦྱོར་བ་བྱས་ལ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་ ཅིང་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་ནའོ།།རེ་ཞིག་མི་དགེ་བ་དག་དང་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་བཅུ་ཡི་བར་དག་དང་། །དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དག་དང་ནི་བཅུའི་བར་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ནས་དམིགས་ཀྱིས་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། གཅིག་དང་ལྔ་དང་བརྒྱད་དང་མིན། ། དེ་ལ་ལས་ཀྱི་ལམ་གཉིས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བ་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ལ་གནས་པའོ། །གསུམ་དང་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་པའོ། །བཞི་དང་ནི་མི་དགེ་བའམ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་དགེ་སྦྱོང་ངམ་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ཡང དག་པར་ལེན་ནའོ།།དྲུག་དང་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ལེན་ནའོ། །བདུན་དང་ནི་དགེ་བའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ཏེ། དེ་ཉིད་ཡང་དག་གནོད་པ་དང་། །མི་དགེ་བའམ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སེམས་ཀྱིས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཡང་དག་པར་ལེན་ནའོ། ། དགུ་དང་ནི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལྔའམ། །ཟད་ལ་མི་སྐྱེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ཏེ་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ལེན་ནའོ། །བཅུ་དང་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་གནས་ཏེ་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཉིད་ཡང་དག་པར་ལེན་ནའོ། །འགྲོ་བ་གང་དག ན་དགེ་བའམ།མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞིག་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའམ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་ཅེ་ན། དམྱལ་བ་དག་ན་ཀྱལ་བ་དང་། །ཚིག་རྩུབ་གནོད་སེམས་རྣམ་གཉིས་སོ། །དམྱལ་བ་དག་ན་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་གསུམ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་དང་རྣམ་པ་གཉི་ག་ནས་ ཡོད་དེ།སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པའི་ཕྱིར་ན་ཚིག་ཀྱལ་པ་ཡིན་ནོ། །ཕན་ཚུན་སྤྱོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ན་ཚིག་རྩུབ་པོ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ལ་གཅིག་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་རྩུབ་པོས་ཞེ་སྡང་བའི་ཕྱིར་ན་གནོད་སེམས་ཡིན་ནོ། །བརྣབ་སེམས་དང་ལོག་ལྟ་ལྡན་པས་སོ། །ཆགས་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ ཕྱིར་བ་དང་།ལས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ནི་མེད་དོ། །ལས་ཟད་ནས་འཆི་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་དང་། འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པ་དག་མེད་དོ། །དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ མེད་དོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བ་དང་། རྟག་ཏུ་བྱེ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཕྲ་མ་མེད་དོ། །སྒྲ་མི་སྙན་ན་གསུམ་ཡིན་ནོ། །བརྣབ་སེམས་དང་གནོད་སེམས་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་སྟེ། མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ནི་མ་ཡིན་གྱི་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ང་ཡིར་འཛིན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ཀུན་དུ་གནོད་པའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། སྡིག་པའི་བསམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེར་ནི་བདུན་པ་དངོས་སུ་ཡང་། །དེ་ནི་ཚིག་ཀྱལ་པ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ནི་རེས་འགའ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་གླུ་དག་ཀྱང་ལེན་ཏོ། །སྡིག་པའི་བསམ པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་།ཚེ་ངེས་པ་དང་རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་སྲོག་གཅོད་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་དོ། །འདོད་པ་གཞན་ན་མི་དགེ་བཅུ། །དངོས་སུ་ཡང་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དམྱལ་བ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ དག་ན་ནི་མི་དགེ་བ་བཅུའི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་དེ།དུད་འགྲོ་ཡི་དགས་དང་ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པའོ། །མི་དག་གི་ནང་ན་ནི་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པས་བསྡུས་པ་ཡང་ཡོད་དོ། །གལ་ཏེ་ཡང་ལྷས་ལྷ་མི་གསོད་ཀྱང་འགྲོ་བ་གཞན་ན་ གནས་པ་ནི་གསོད་པར་བྱེད་དོ།།གཞན་དག་ན་རེ་ལྷ་ཡང་མགོ་དང་རྐེད་པ་བཅད་ན་འཆིའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །མི་དགེ་བ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

与八种同时生起的是由于贪欲等的缘故而不行六种，自己以贪欲行邪淫并且自己完成。暂且不善业是如此。十种善业之间，善业道十种之间与思维同时生起，如是总说后别别宣说。
一、五、八不是。其中与业道二种同时生起是住于善的五识。三种是与正见相应的意识中存在。四种是以不善或无记心正受持沙门或近事戒。六种是住于善五识中正受持。七种是住于善意识中，正受持损害，以不善或无记心正受持比丘戒。九种是住于善五识或与尽智、无生智相应的意识中正受持。十种是住于其他意识中正受持比丘戒。
在何趣中有善或不善业道现行或成就？地狱中有绮语、恶口、害心二种。在地狱中有这三种业道现行和成就二种方式，因为发出哀叹故是绮语，因为互相诽谤故是恶口，因为以粗暴心相互嗔恨故是害心。贪欲和邪见是成就。因为无可贪著的事物故，从现行门中是无有的。因为业尽而死故，因为无占有财物和女人故，无杀生、不与取、欲邪行。因为无需要故无妄语。正因为如此，又因为永远分离故无离间语。
北俱卢洲有三种。贪欲、害心和邪见，不是从现行门而是从成就门，应当如是配合。因为无我所执故，因为无有损害事故，因为非恶意故。彼处七种现行。即绮语是从现行门中也有。他们有时以染污心也唱歌。因为是恶意故，因为寿量决定及无占有财物和女人故，因为无需要故无杀生等。
欲界其他处有十不善。应当配合'现行也'。除地狱和北俱卢洲外，在欲界中有十不善业道现行，在傍生、饿鬼、天中除不律仪外。在人中也有不律仪所摄。虽然天不杀天，但是杀其他趣中的众生。其他说：天若断头和腰也会死。不善业已说完。

།དགེ་བ་གསུམ་ནི་ཐམས་ཅད་ན། །རྙེད་དང་མངོན་དུ་གྱུར་སྒོ་ནས། །བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་དང་། ཡང་དག་ པའི་ལྟ་བ་རྣམས་ནི་ཁམས་གསུམ་དང་།འགྲོ་བ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ན་ཡང་མངོན་དུ་གྱུར་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་དོ། །གཟུགས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་སེམས་ཅན། རྙེད་པ་བདུན་ཏེ། གཟུགས་མེད་པ་དག་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དག་ན་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ ལམ་བདུན་པོ་ལྡན་པའི་སྒོ་འབའ་ཞིག་ནས་ཡོད་དེ།གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པའི་སྡོམ་པ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་ལ། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཡང་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ ཡོད་དོ།།ལྷག་མ་ནི་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་། །དམྱལ་བཅས་སྒྲ་མི་སྙན་མ་གཏོགས། །ལྷག་མར་བྱས་པ་ལྷག་མ་སྟེ། །དམྱལ་བ་དང་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཁམས་དང་འགྲོ་བ་གཞན་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བདུན་པོ་འདི་དག་མངོན་དུ་ གྱུར་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་དོ།།དེ་དག་ཀྱང་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དགས་ན་ནི་སྡོམ་པ་མ་གཏོགས་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་ནི་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་མ་གཏོགས་ཏེ་གཞན་ནི་གཉི་ག་ཡོད་དོ། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་དང་། དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་བཅུ་པོ་འདི་དག་ནི། ཐམས་ཅད་བདག་པོ་རྒྱུ་མཐུན་དང་། ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་སྨིན་པར་བྱེད། །རེ་ཞིག་མི་དགེ་བ་དག་གིས་ནི་ཀུན་ཏུ་བསྟེན་པ་དང་། །སྒོམ་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པས་ནི་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །བརྒྱ་ལ་འདིར་མི་རྣམས་དང་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་ན ཡང་སྲོག་གཅོད་པས་ནི་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།།མ་བྱིན་པར་ལེན་པས་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱིས་ཕོངས་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པས་ནི་དགྲ་དང་བཅས་པའི་ཆུང་མ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་ནི་སྐུར་བ་མང་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་མས་ནི་མཛའ་བོད་དང་དབྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་ རྩུབ་པོས་ནི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ།།ཚིག་ཀྱལ་པས་ནི་ཚིག་གཟུང་བར་མི་འོས་པར་འགྱུར་རོ། །བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ནི་འདོད་ཆགས་མི་བཟད་པར་འགྱུར་རོ། །གནོད་སེམས་ཀྱིས་ནི་ཞེ་སྡང་དྲག་པོར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པར་ལྟ་བས་ནི་གཏི་མུག་ཤས་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་ནི་གཏི་མུག་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ཀུན་དུ་བསྟེན་པས་ནི་ཕྱིའི་དངོས་པོ་མཐུ་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ། །མ་བྱིན་པར་ལེན་པས་ནི་སེར་བ་དང་རྡུལ་མང་པོར་འགྱུར་རོ། །འདོད་པས་ལོག་པར་གཡེམ་པས་ནི་རྡུལ་གྱིས་འཁྲིགས་པར་འགྱུར རོ།།བརྫུན་དུ་སྨྲ་བས་ནི་དྲི་ང་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྲ་མས་ནི་མཐོན་དམན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཚིག་རྩུབ་པོས་ནི་ཚ་སྒྲོ་ཅན་དང་། དགོན་དུང་དག་དང་ཐ་ཆད་པ་དང་། སྡིག་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་ཀྱལ་བས་ནི་དུས་ལོག་པར་འགྱུར་རོ། །བརྣབ་སེམས་ཀྱིས་ནི་འབྲས་བུ་ཕྲ་མོར་འགྱུར་རོ། ། གནོད་སེམས་ཀྱིས་ནི་འབྲས་བུ་ཁ་བར་འགྱུར་རོ། །ལོག་པར་ལྟ་བས་ནི་འབྲས་བུ་ཆུང་ངུའམ་འབྲས་བུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དེ་དག་གི་བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལས་ཀྱི་ལམ་འདི་དག་གི་འབྲས་བུ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཏུ་མངོན་པར་འགྲུབ་ཅེ་ན། རེ་ཞིག སྲོག་གཅོད་པ་ནི་གསོད་པར་བྱེད་པས་ན་སྡུག་བསྔལ་བསྐྱེད་པ་དང་།བསད་པ་དང་། སྟོབས་མེད་པར་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར། སྡུག་བསྔལ་ཕྱིར་དང་བསད་ཕྱིར་དང་། །སྟོབས་མེད་བྱས་ཕྱིར་འབྲས་རྣམ་གསུམ། །ཕ་རོལ་པོ་སྡུག་བསྔལ་བར་བྱས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དམྱལ་བ་ དག་ཏུ་སྡུག་བསྔལ་བར་འགྱུར་རོ།།བསད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུས་ནི་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །སྟོབས་མེད་པར་བྱས་པའི་བདག་པོའི་འབྲས་བུས་ནི་ཕྱིའི་སྨན་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བའོ།

三种善业遍及一切处，从获得和现行门而言，即无贪欲、无害心、正见等，这些遍及三界和一切五趣，都是从现行和具有的门而存在。
无色界和无想有情获得七种，即在无色界和无想有情中，身语七种善业道仅从具有的门而存在。生于无色界的圣者也从无漏戒的过去和未来具有的门而存在，无想有情也从禅定戒具有的门而存在。
其余则从现行门，除地狱及北俱卢洲，其余是指除地狱和北俱卢洲外的其他界和趣，在那里这七种善业道也从现行门而存在。
其中在旁生和饿鬼中除戒律外，在色界中除戒律所摄外，其他两者都有。
十不善业道和十善业道，一切都能产生增上果、等流果和异熟果。首先，由于数数修习、串习、多作不善业，将会投生地狱，这是它们的异熟果。
假如百世中得与人同分而转生，则杀生导致短命，不与取导致贫穷，邪淫导致妻妾有敌，妄语导致多遭诽谤，离间语导致亲友分离，粗恶语导致听闻不悦之声，绮语导致言语不堪采信，贪欲导致贪欲炽盛，害心导致嗔恨猛烈，邪见导致愚痴深重，因为那里愚痴增多。这些是等流果。
数数修习杀生导致外物力量微弱，不与取导致多霜多尘，邪淫导致尘土弥漫，妄语导致臭气熏天，离间语导致地势高低不平，粗恶语导致荆棘丛生、荒凉、贫瘠及一切罪恶之地，绮语导致时节错乱，贪欲导致果实微小，害心导致果实苦涩，邪见导致果实稀少或无果实。这是它们的增上果。
为什么这些业道的果报会如此三种现前成就呢？首先，杀生因为造作杀害而产生痛苦、死亡和无力，因此由于痛苦、死亡和造作无力的缘故而有三种果报。对他人造成痛苦的异熟果是在地狱中受苦，杀害的等流果是短命，使他无力的增上果是外在药物力量微弱。其他业道也应当如是类推。

།དགེ་བའི་ལས་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ འབྲས་བུ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ།སྲོག་གཅོད་པ་སྤོང་བ་ནི་ཀུན་ནས་བསྟན་པ་དང་། གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པས་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །བརྒྱ་ལ་འདིར་མི་རྣམས་དང་རིས་མཐུན་པའི་རྣམ་པར་སྐྱེ་ན་ཡང་ཚེ་རིང་བོར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མི་དགེ་བ་ལས་བཟློག་སྟེ་སྦྱར་བར་ བྱའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལོག་པའི་ངག་དང་། ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མེད་ཀྱི། དེ་ཉིད་དེ། ལུས་དང་ངག་དང་ཆགས་ལས་སྐྱེས། །ལོག་པའི་འཚོ་ བ།ཞེ་སྡང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། གཏི་མུག་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལོག་པའི་ངག་དང་། ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ལས། སྦྱང་དཀའི་ཕྱིར། ཐ་དད་དུ་བསྟན། ཆགས་པ་ནི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལམ་ནི་སེམས་ཤིན་ཏུ་སྲུང་བར་དཀའ་བས་དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་ འཚོའི་བར་དུ་ཡང་སྦྱང་བར་དཀའ་བས་གུས་པ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ཏོ།།འདིར་སྨྲས་པ། རྟག་ཏུ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཕྱིར། །ཁྱིམ་པས་ལྟ་བ་སྤྱད་བར་དཀའ། །གཞན་ལས་འཚོ་བ་རག་ལུས་ཕྱིར། །དགེ་སློང་འཚོ་བ་སྦྱར་བར་དཀའ། །ཞེས་བྱ་བའོ། །གང་དག་།ཡོ་ བྱད་ལ།ཆགས་བསླང་། མ་ཡིན་པར་སེམས་པ་དག་ནི་འཚོ་བའི་ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་འབའ་ཞིག་ལོག་པའི་འཚོ་བ་ཡིན་གྱི། གཞན་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བདག་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གར་དང་གླུ་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ལོག་པའི་འཚོ་བ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི། མདོ་དང་འགལ་ཕྱིར་མིན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས་གླང་པོ་ཆེ་འཐབ་པ་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ལོག་པའི་འཚོ་བར་གཞག་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལོག་པའི་ཡུལ་ལ་ཡོངས་སུ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་དུ་འབྲས་བུ་ལྔར་བཤད་དེ་ཐལ་བ་གང་ཡིན་པ། དེ་དག་ལས ལས་གང་ཞིག་གིས་འབྲས་བུ་དུ་ཞིག་གི་འབྲས་བུར་བཅས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།དྲིར་བཅས་སྤོང་བའི་ལམ་དག་གི་།ལས་ནི་ལྔ་ཡི་འབྲས་བུར་བཅས། །སྤོང་བའི་ཕྱིར་ལམ་ཡིན་པའམ། འདིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་སྤོང་བའི་ལམ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་དེར་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་ལྔས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་རང་གི་སར་གཏོགས་པ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཆོས་འདྲ་བ་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ། །བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ནི་ བྲལ་བ་ཉིད་ཡིན་ཏེ།སྤང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དེས་དྲངས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དང་། གང་ཡང་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པ་སྟེ། དེ་ཡང་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །བདག་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་སྔར་ བྱུང་བ་མ་གཏོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོ་ལས་གཞན་པ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་དོ།།བཞི་ཡིས་དྲི་མེད། སྤོང་བའི་ལམ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་བཞིས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ཟག་བཅས་པ། དགེ་དང་མི་དགེ་གང་གཞན་ ཡང་།།གང་ཡང་སྤོང་བའི་ལམ་ལས་གཞན་པ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དགེ་བ་དང་། གང་ཡང་མི་དགེ་བ་དེ་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ལྷག་མ་དང་། །གང་ཞིག་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་གྱིས། །སྤོང་བའི་ལམ་ལས་གཞན་པའི་ཟག་ པ་མེད་པ་དང་།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་གསུམ་གྱིས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །དགེ་བའི་དགེ་ལ་སོགས་པ་ནི། །བཞི་དང་གཉིས་དང་དེ་བཞིན་གསུམ། །གོ་རིམས་བཞིན་ནོ་ཞེས་འོག་ནས་འཆད་དོ། ། དགེ་བའི་ལས་ལ་འབྲས་བུ་དགེ་བ་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་དགེ་བ་གཉིས་ཏེ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ།

对于善业也同样应当了知有三种果报：远离杀生若是经常宣说、修习、多次实行，则会转生于天界中。或者若是在此处转生为与人类相似的形态，也将获得长寿等，所有这些都应当与不善业相反地配合。
世尊所说的邪语、邪业和邪命，除此二者之外的邪命是什么呢？这并无其他，就是身语和贪所生的邪命。瞋恚所生和愚痴所生的是邪语和邪业。由于难以调伏的缘故，所以分别宣说。贪欲是掠夺性的，由此所引发的道是极难护持心的，因此乃至活着的时候也难以调伏，为了生起恭敬心故而将其单独宣说。
此处所说：'由于经常有各种见解，在家人难以行持见解；由于依赖他人生活，比丘难以行持生活。'
有些人认为，除了对资具生起贪著以外，仅仅是由贪著生活资具所引发的身语业才是邪命，其他则不是，认为为了自己欢喜而从事歌舞等并非邪命，这是与经典相违的。因为世尊在戒蕴经中也将观看大象搏斗等列为邪命。为什么呢？因为是享受邪妄境界的缘故。
前面所说的五种果报，其中哪些业具有几种果报呢？具有烦恼的断道之业，具有五种果报。断道是为了断除，或者因为以此断除烦恼，所以是断道，即无间道。
其中有漏业具有五种果报：异熟果是属于自地的悦意异熟；等流果是由三摩地所生的后续相似法；离系果即是离系本身，也就是所断除的；士用果是由此所引发的诸法，如解脱道及其俱生法，以及所获得的未来法，这也是断除；增上果是除了先前所生起的以外，一切不同于自体的诸行。
无漏的断道具有四种果报，即除了异熟果。有漏的其他善业和不善业，也就是除断道以外的有漏善业和一切不善业，也具有果报，即除了离系果。
其余无漏业和三种无记业，即除断道以外的无漏业和无记业，也具有三种果报，即除了异熟果和离系果。
善业的善果等，依次是四、二以及三种，如下文将解释。善业有四种善果，即除了异熟果。不善有二种，即士用果和增上果。

།ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་དགེ་དགེ་ལ་སོགས་པ་ནི། ། གཉིས་གསུམ་བཞི་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན། །མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལམ་ནི་དགེ་བའི་ལས་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །མི་དགེ་བ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ལུང་དུ མ་བསྟན་པའི་འཇིག་ཚོགས་དང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་གཉིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མི་དགེ་བ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ།།ལུང་མ་བསྟན་གྱི་དགེ་ལ་སོགས། །དེ་དག་གཉིས་དང་གསུམ་དང་གསུམ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ ལས་ཀྱི་ནི་དགེ་བའི་ལས་གཉིས་ཏེ།སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །མི་དགེ་བ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་མི་དགེ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ལྟ་བ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ ཆོས་གསུམ་སྟེ།གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །འདས་པའི་ཐམས་ཅད་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དུས་གསུམ་རྣམས་ཏེ། འདས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་དུས་གསུམ་པའི་ཆོས་ནི་བཞི་ཡིན་ཏེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །བར་མ་ཡིས་ནི་མ་འོངས་པའང་། །ད་ལྟར་ བྱུང་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མ་འོངས་པའང་བཞི་སྟེ།དེ་དག་ཉིད་དོ། །བར་མ་གཉིས་ཏེ། ད་ལྟར་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་ཆོས་ནི་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །མ་སྐྱེས་པའི། །འབྲས་བུ་མ་འོངས་གསུམ་ཡིན་ནོ། །མ་འོངས་པའི་འབྲས་བུ་མ་འོངས་ པའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ།།རང་གི་ས་པའི་ཆོས་བཞིའོ། །རང་གི་ས་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་རང་གིས་པའི་ཆོས་ནི་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །གཞན་གྱི་ས་པའི་གསུམ་དང་གཉིས། །གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་ས་པའི་ཆོས་ཟག་ པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཁམས་གསུམ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་གསུམ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །གལ་ཏེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། གཉིས་ཏེ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །སློབ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་གསུམ། །སློབ་པའི་ ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སློབ་པའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ།རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་སློབ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ཡང་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །མི་སློབ་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི། །སློབ་པ་ཡི་ནི་ ཆོས་ལ་སོགས།།གཅིག་དང་གསུམ་དང་གཉིས་ཡིན་ནོ། །མི་སློབ་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སློབ་པའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །མི་སློབ་པ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་འབྲས་བུ་ནི། སློབ་སོགས་གཉིས་དང་གཉིས་དང་ལྡན། །སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་དག་ལས་གཞན་པ་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སློབ་པའི་ཆོས་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི འབྲས་བུའོ།།མི་སློབ་པ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འབྲས་བུ་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ནི་ལྔའོ། །མཐོང་བས་སྤང་བྱའི་དེ་ལ་སོགས། །གསུམ་དང་བཞི་དང་གཅིག་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་བས་སྤང་བའི་ཆོས་ནི་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ དང་།བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་གཅིག་སྟེ། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་ལས་ནི། །དེ་དག་གཉིས་དང་བཞི་དང་གསུམ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་ བྱ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ།སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ།

无记有三种，除去与等流果相离的果。不善、善等，次第为二、三、四。不善业道有善业二种，即士用果和增上果。不善有三种，除去异熟果。无记有四种，除去离系果。无记的萨迦耶见和边执见二者，是见苦所断的不善遍行的等流果。
无记的善等，彼等为二、三、三。无记业有善业二种，即士用果和增上果。不善有三种，除去异熟果和离系果。见苦所断的不善是无记二见的等流果。无记法有三种，即彼三种。过去的一切是四种。一切是指三世，过去业的三世法果有四种，除去离系果。
中间的未来及现在业的未来果亦有四种，即彼等。中间有二种，现在果的现在法有二种，即士用果和增上果。未生的果，未来有三种。未来果的未来法有三种，除去等流果和离系果。
自地法有四种。自地业的果是自地法有四种，除去离系果。他地的三种和二种。若是他地法无漏，则因为超出三界，有三种果，除去异熟果和离系果。若是有漏，则有二种，即士用果和增上果。
有学果等三种。有学业的有学法果有三种，除去异熟果和离系果。无学亦同。非有学非无学亦有三种，除去异熟果和等流果。无学业的果，有学法等，为一、三、二。无学业的有学法果有一种，即增上果。无学有三种，除去异熟果和离系果。非有学非无学有二种，即士用果和增上果。
除此之外的果，有学等二、二相应。除有学和无学外，非有学非无学业的有学法果有二种，即士用果和增上果。无学亦同。非有学非无学果有五种。
见所断等，为三、四、一。见所断道的见所断法果有三种，除去异熟果和离系果。修所断有四种，除去离系果。非所断有一种，即增上果。修所断业，彼等为二、四、三。修所断业的见所断果有二种，即士用果和增上果。

།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བཞི་སྟེ། བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་ སོ།།དེ་དག་སྤང་བྱ་མ་ཡིན་པའི། །གཅིག་གཉིས་བཞི་སྟེ་གོ་རིམས་བཞིན། །སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ནི་གཅིག་སྟེ། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་གཉིས་ཏེ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་། བདག་པོའི་འབྲས་བུའོ། ། སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་བཞི་སྟེ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུ་མ་གཏོགས་སོ། །ཡང་གོ་རིམས་བཞིན་ཞེས་སྨོས་པ་ནི་དབུས་ཀྱང་ཐོག་མ་དང་ཐ་མ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུ་ནི་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བའི་ཆོས་ཡིན་ནོ། །ལས་བསྟན་པའི་སྐབས་ཡིན་ནོ། །འདི་ཡོངས་སུ་དྲི བར་བྱ་སྟེ།བསྟན་བཅོས་ལས་རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་པ་ཡང་མ་ཡིན། རིགས་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པའི་ལས་ཞེས་གསུངས་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རིགས་མིན་བསྐྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉོན་མོངས་པ་ ཅན་གྱི་ལས་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་སྟེ།ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་བྱུང་བའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོ་ག་ཉམས་པའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གང་གིས་ཇི་ལྟར་འགྲོ་བར་བྱ་བ་དང་། གནས་པར་བྱ་བ་དང་། གོས་བགོ་བ་ལ་སོགས་པ་གཞན་དུ་བྱེད་ན། དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ ཡིན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར།རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགེ་བའི་ལས་ནི་རིགས་པས་བསྐྱེད་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཆོ་ག་ཉམས་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅི་ལས་གཅིག་འབའ་ཞིག་གིས་ཚེ་གཅིག་འཕེན་ཏམ། འོན་ཏེ་དུ་མས་ཀྱང་འཕེན། དེ་བཞིན་དུ། ལས་དུ་མས་ཀྱང་ཚེ་དུ་ མ་འཕེན་ཏམ།འོན་ཏེ་གཅིག་འབའ་ཞིག་གིས་ཀྱང་འཕེན་ཅེ་ན། གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་ནི་འདི་སྐད་དུ་འབྱུང་སྟེ། གཅིག་གིས་ཚེ་གཅིག་འཕེན་པར་བྱེད། །ལས་གཅིག་འབའ་ཞིག་གིས་ཚེ་གཅིག་འཕེན་གྱི་དུ་མས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རིས་མཐུན་པ་ལས་བྱ་སྟེ། དེ་ཕྱིན་ཆད་སྐྱེས་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ། ལས་གཅིག་འབའ་ཞིག་གིས་འཕངས་པའི་རིས་མཐུན་པ་ལ་ཡང་ལས། དུ་མས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་བྱེད་པར། །འདོད་དེ་དཔེར་ན་རི་མོ་མཁན་གྱིས་རི་ལུ་གཅིག་གི་གཟུགས་ཀྱིས་བཅད་ནས་མང་པོས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། མིར་མཚུངས་མོད་ཀྱི་ཁ་དོག་དང་། ཤ་ཚུགས་དང་། བོང་ཚོད་དང་། ཉམས་སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་རྣམ་པར་མཛེས་ན། ཁ་ཅིག་ནི་ཡན་ལག་དང་ཉིང་ལག་ཐམས་ཅད་ཚང་བ་ཡིན་ལ། ཁ་ཅིག་ནི་དེ་དག་ལས་ལ་ལ་མ་ཚང་བ་ཡིན་ནོ། །ལས་འབའ་ཞིག་གིས་ཚེ་འཕེན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་འཕེན ཏོ།།ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་། སེམས་མེད་སྙོམས་པར་འཇུག་གཉིས་ཀྱིས། །འཕེན་མེད་འཐོབ་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཡང་། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་རིས་མཐུན་པ་མི་འཕེན་ཏེ། ལས་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པས་ ཀྱང་འཕེན་པ་མ་ཡིན་ཏེ།ལས་པས་འབྲས་བུ་མང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། །ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། སྒྲིབ་པ་གསུམ་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པ་ཡི་ལས་རྣམས་དང་། །ཉོན་ མོངས་ཤས་ཆེ་ངན་འགྲོ་དང་།།འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་། །སྒྲ་མི་སྙན་སྒྲིབ་གསུམ་དུ་འདོད། །མཚམས་མེད་པའི་ལས་རྣམས་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མ་གསོད་པ་དང་། ཕ་གསོད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་བྱེད་པ་དང་། དེ་བཞིན་ གཤེགས་པའི་སྐུལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་འབྱིན་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེན་པོ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣོ་བའོ། །ཉོན་མོངས་བ་ཤས་ཆེ་བ་ནི་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ།

修所断有四种，除离系果。非所断有三种，除异熟果和等流果。
彼等非所断，一二四依次。非所断业果中见所断法有一种，即增上果。修所断有二种，即士用果和增上果。非所断有四种，除异熟果。
又所说'依次'者，为令知中间与前后相同，如是为相应之法。此为说业品。
此应当问：论中所说由正理所生、由非正理所生、非由正理亦非由非正理所生之业，其相如何？
有人说烦恼业是由非正理所生，即由非如理作意所生。
有人说是仪轨失坏，若行走、住立、着衣等与规定不符，因为非如理而作，故称非正理所生。善业是由正理所生。有人说是仪轨失坏。
是由一业引一生，还是由多业引生？如是，是由多业引多生，还是由一业引生？
依据宗义如是说：一业引一生，唯由一业引一生，非由多业。生即指同类，此后称为生。
虽由一业所引之同类，亦由多业圆满成就。譬如画师以一模具勾勒形状后由多笔完成。如是虽同为人，然有的肤色、体态、身量、气力圆满庄严，有的具足一切肢节，有的则缺少某些肢节。
非唯由业引生，云何？由具异熟者亦能引生。一切处，无心二定不能引生，亦不由得。虽具异熟，无心二定不能引同类，因不与业同起故。亦非由得引生，因果多于业故。
世尊所说业障、烦恼障、异熟障三障，其自性如何？
无间业及大烦恼，恶趣与无想有情，及北俱卢洲为三障。无间业为业障，即：杀母、杀父、杀阿罗汉、破和合僧、恶心出佛身血。
大烦恼为烦恼障。烦恼有二种：大烦恼及利烦恼。大烦恼即相续生起者。

།རྣོ་བ་ནི་དྲག་པོ་ གང་ཡིན་པ་སྟེ།དེ་ལ་ཤས་ཆེ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཟ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ཤུགས་དྲག་ཀྱང་རེས་འགའ་གཞོམ་པར་ནུས་ཀྱི་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ཤུགས་དལ་ཡང་མི་ནུས་ཏེ། ཉོན་མོངས་བ་རྒྱུན་དུ་འབྱུང་བ་དེ་ནི་ངེས་པར་གཞོམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ རྩོལ་བའི་དུས་མི་རྙེད་དེ།དེ་ནི་ཆུང་ངུ་ལ་བརྟེན་ཏེ་འབྲིང་པོ་སྐྱེའོ། །འབྲིང་ལ་བརྟེན་ནས་ཆེན་པོ་སྐྱེ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། །ངན་འགྲོ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། བདེ་འགྲོའི་ཕྱོགས་གཅིག་སྟེ། བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ནོ། ། སྒྲིབ་པ་འདི་དག་གང་ཞིག་ལ་ཡིན་ཞེ་ན། འཕགས་པའི་ལམ་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་དུ་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །མཚམས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཚེ་རབས་གཞན་གྱི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་བར་དུ་བཅད་པར་མི་ནུས པས་ན་མཚམས་མེད་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཟིལ་གྱིས་མནན་པར་མི་ནུས་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་སྒྲིབ་པ་འདི་དག་ལས་གང་ཞིག་ཁམས་གང་ན་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གཅིག་ཏུ། གླིང་གསུམ་དག་ན་མཚམས་མེད་དོ། །བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྟན་དང་འགྲོ་བ་གཞན་དག་ན་ ཡང་མེད་ན་ཁམས་གཞན་དག་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས།དེ་དག་ན་ཡང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་རྣམས་འབའ་ཞིག་ལ་ཡིན་གྱི། ཟ་མ་ལ་སོགས་མི་འདོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕན་དང་ངོ་ཚ་ཆུང་བའི་ཕྱིར། །ཕ་མ་དང་དེ་དག་རིམ་བཞིན་ཏེ། ལུས་མ་ཚང་བའི་བདག་པོར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། བྱམས་པ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཕ་མ་ནི་དེ་དག་ལ་ ཕན་པ་ཆུང་ངོ་ཞེས་གྲག་གོ།།དེ་དག་ཀྱང་ཕ་མ་ལ་ངོ་ཚ་བ་དང་ཁྲེལ་བའི་འདུ་ཤེས་ཆུང་ངུར་གནས་ཏེ། གང་མེད་པར་བྱས་པས་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་རེག་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡི་དགས་རྣམས་ལ་ཡང་མི་འདོད་དོ། །བཙུན་པ་དག་ན་རེ། བློ་གསལ་བ་རྣམས་ལ་ནི་འགྱུར་ཏེ། རྟ་ ཅང་ཤེས་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།མིའི་ཡང་ཕ་མ་མི་མ་ཡིན་པ་བསང་ན་མཚམས་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་འགྲོ་བ་ལྔ་དག་ན། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་སྟེ། མི་དག་གི་ནང་ན་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ སྒྲིབ་པ་ནི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་རྣམས་སོ།།ལྷ་དག་གི་ནང་ན་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་སོ། །མཚམས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། བཞི་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་སོ། །གཅིག་ནི་ངག་གི་ལས་སོ། །གསུམ་ནི་སྲོག་གཅོད་པའོ། །གཅིག་ནི་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བའོ། །གཅིག་ནི་སྲོག་གཅོད་པར་སྦྱོར་བ་ སྟེ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་མི་བརྫི་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཏགས་པའམ་འདིས་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ན། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ལ་མཚམས་མེད་པ་ཞེས་བཤད་དེ། དགེ་འདུན་དབྱེན་ནི་མི་འཕྲོད་པའི། །རང་བཞིན་ལྡན་མ་ཡིན་པའི་ཆོས། །ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ལུང་མ་བསྟན། ། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ནི་མི་འཕྲོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སེམས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པ་མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ན། དེ་ཇི་ལྟར་ན་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར། དེ་དང་འབྱེད་པ་པོར་ཡང་མི་ལྡན་ནོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་དང་དགེ་འདུན་ཡང་དག་ལྡན། །གང་བྱེ་བ་དེ་ལ་དབྱེན་དང་ལྡན་གྱི་འབྱེད་པ་པོ་དང་ནི མ་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་འབྱེད་པ་པོ་དང་ཅི་ཞིག་ཏུ་ལྡན་ཞེ་ན། དེ་ཡི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བརྫུན། །དེ་དང་འབྱེད་པ་པོར་ལྡན་ནོ། །འབྱེད་པ་པོ་ནི་དེ་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་ལྡན་ཏེ། དེ་ནི་བརྫུན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་དང་ལྡན་གྱི་འབྱེད་པ་པོ་གཅིག་སྐྱེས་པའོ། །ངག་གི་རྣམ་པར་ རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྟེ།འབྱེད་པ་པོ་དེ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དེ་དང་ལྡན་ནོ། །བསྐལ་པ་མནར་མེད་དག་ཏུ་སྨིན། །བར་གྱི་བསྐལ་པ་མནར་མེད་པ་དག་ཏུ་སྨིན་པར་འགྱུར་རོ། །གཞན་དག་གིས་མནར་མེད་པ་དག་ཏུ་མ་ངེས་སོ།

锐利就是猛烈的，对此执著过重的就是障碍，比如像阉人等。烦恼的力量虽然猛烈但有时也能够降伏，而相续不断生起的烦恼即使力量微弱也无法降伏。相续不断生起的烦恼为了必须降伏而寻找精进的时机也找不到，它依靠小的而生起中等的，依靠中等的而生起大的，因此这就是障碍。
三恶趣和善趣的一部分，即北俱卢洲和无想有情是异熟障。这些障碍是对什么的障碍呢？是对圣道和趋入圣道所生的善根的障碍。
无间的含义是什么呢？因为不能间断其他生世果报业的异熟，所以称为无间，意思是说不能被压制。
再者，应当了知这些障碍中哪些存在于哪些界呢？首先，三洲有无间罪。北俱卢洲和其他趣连提都没有，更何况其他界。在那些地方也只是对男人和女人，不承认阉人等有。为什么呢？因为恩德小和惭愧心小的缘故。父母与他们依次是因为成为不完整身体的主人，以及慈爱心小的缘故，父母对他们恩德小，这是众所周知的。他们对父母的惭愧心也很小，若杀害他们就会触犯无间罪过，正因为这个原因，饿鬼也不承认有无间罪。
尊者们说：'对于智慧敏锐的有情会有无间罪，就像良马一样。'人若杀害非人父母也不会成为无间罪。
业障已经解说完毕。其余五趣中有余障。其余是哪些呢？烦恼障和异熟障。在人道中，异熟障是指北俱卢洲的人们。在天界中，是指无想有情天。
无间罪的自性是什么呢？四种是身业，一种是语业。三种是杀生，一种是妄语，一种是杀生加行，因为如来是不可害的法性。
因果假立或以此分裂故，说僧团分裂为无间罪。僧团分裂是不和谐的自性，是不相应法，非烦恼性，无记性。僧团分裂是不和谐的无心所法，无覆无记，那么怎么会成为无间罪呢？分裂者也不具有这个。
怎么说呢？分裂与僧团相应。被分裂的僧团具有分裂，而分裂者则不具有。那么分裂者具有什么呢？具有其罪过妄语。分裂者具有那个。分裂者具有僧团分裂的罪过，那是妄语。那也是与僧团分裂相应的一个补特伽罗。是语表和无表，那个分裂者具有那个罪过。
在无间地狱中成熟。将在中劫无间地狱中成熟。其他的在无间地狱中不确定。

།ཡང་གང་ཞིག་གིས་མཚམས་མེད་པ་མང་པོ་བྱས་པ་དེ་དག་བར་ ཆད་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་ན།དེ་ལ་དེ་ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཞེ་ན། ལྷག་པས་གནོད་པ་ལྷག་པར་འགྱུར། །དེ་མཚམས་མེད་པ་མང་པོས་མནར་མེད་པ་དེར་ལུས་ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཅན་གྱི་ལུས་ཐོབ་ཅིང་གནོད་པ་ཡང་རབ་ཏུ་མང་བ་དང་། མི་བཟད་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་གཉིས་ དང་གསུམ་དང་བཞི་དང་ལྔར་འགྱུར་གྱི་ཚོར་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའོ།།སུ་ཞིག་གིས་དེ་ལྟར་དགེ་འདུན་འབྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དགེ་སློང་ལྟ་སྤྱོད་ཚུལ་ལྡན་པས། །འབྱེད་དོ། །གང་དུ་འབྱེད་ཅེ་ན། གང་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་ཉེ་བ་ལས་གཞན་དུའོ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་ཟིལ་གྱིས་ མནན་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་དང་།བཀའ་གཉན་པའི་ཕྱིར་སྟོན་པ་དང་། ཉེ་བ་ཉིད་དུ་དབྱེ་བར་མི་ནུས་སོ། །སུ་དག་ཅིག་འབྱེད་ཅེ་ན། བྱིས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་འཕགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ཙམ་གྱིས་ན་དགེ་འདུན་བྱེ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བ་སྟོན་དང་ ལམ་གཞན་ལ།།བཟོད་པའོ། །དུས་ཇི་སྲིད་ཅིག་ཏུ་བྱེ་ནས་འདུག་ཅེ་ན། དེ་ཉིད་ཀྱི་ནུབ་མོ་ལས། དེ་ནི་མི་གནས་སོ། །མཚན་མོ་མ་འདས་པ་ཉིད་དུ་གདོན་མི་ཟ་བར་ཕྱིར་སྡུམ་པར་བྱེད་དོ། །དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི། དེ་ནི་འཁོར་ལོའི་འབྱེད་དུ་འདོད། །དེའི་ཚེ་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡང་ཕྱེ་བ་ཡིན་ཏེ།ལམ་སྐྱེ་བའི་གགས་སུ་གྱུར་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ནི་འཁོར་ལོའི་དབྱེ་ན་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེ་ན་ཞེས་བྱའོ། །འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ཡང་གང་དུ་ཡིན་ཞེ་ན། འཛམ་བུའི་གླིང་དུའོ། །གླིང་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། དགེ་སློང་དུ་ཞིག་གིས་ཤེ་ན། དགུ་སོགས་ཀྱིས། དགུ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པས་ཡན་ཆད་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དགེ་སློང་བརྒྱད་ནི་དགེ་འདུན་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ནི་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ངེས་པར་དགེ་འདུན་ཕྱོགས་གཉིས་གནས་པ་དེ་ནི་བྱེ་པའོ། །དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་གཞན་ནི་ལས་ཀྱི་དབྱེན་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་མཚམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་ལས་མི་མཐུན་པ་བྱེད་ནའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ལས་ཀྱི་དབྱེ་ན་ནི་གླིང་གསུམ་ན། གང་དག་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཡོད་པ་ཉིད་ནའོ། །དགེ་སློང་དུ་ཞིག་གིས་ཤེ་ན། དེ་ནི་བརྒྱད་དག་ཡན་ཆད་ཀྱིས། །འཁོར་ལོའི་དབྱེ་ན་ནི་དུས་དྲུག་དག་ཏུ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་དག་ཏུ་ཞེ་ན། དང་པོ་མཐའ་སྐྱོན་ཟུང་གཅིག་གིས། །སྔ་རོལ་ཐུབ་པ་ནོངས་པ་དང་། །མཚམས་མ་བཅད་པ་དག་ཏུ་ཡང་། །འཁོར་ལོའི་དབྱེན་ནི་མི་སྐྱེའོ། །དང་བོ་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནས་ནི་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་དང་ཐ་མ་སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དེ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་ནི་དགེ་འདུན་དང་གིས གཅིག་པ་ཡིན་ནོ།།བར་མ་དག་ཏུ་ཡང་སྐྱོན་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་རོལ་དུ་མི་དབྱེ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་སྐྱོན་དང་། ལྟ་བའི་སྐྱོན་མ་བྱུང་བའི་བར་དུའོ། །ཟུང་གཅིག་མ་བྱུང་བའི་སྔོན་རོལ་དུ་ཡང་མི་དབྱེ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཉན་ཐོས་ཟུང་གཅིག་མ་བྱུང་གི་བར་དུའོ། །ཕྱེ་ན་ཡང་མི་གནས་པའི་ ཕྱིར་བ་དང་།དེའི་ཕྱིར་སྡུམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྟོན་པ་ཐུབ་པ་ནོངས་ཏེ། མྱ་ངན་ལས་འདས་ན་ཡང་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཚམས་མ་བཅད་པ་དག་ཏུ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་མཚམས་མ་བཅད་པ་སྟེ། མཚམས་གཅིག་གི་ནང་དུ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་ ཞེས་བྱ་སྟེ།དུས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཏུ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་མ་ཡིན་ལ། ལས་ལ་རག་ལུས་པའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ལ་ཡང་དབྱེན་མི་འབྱུང་ངོ་། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་བསད་པ་ལ་སོགས་པ་འབའ་ཞིག་ལ་མཚམས་མེད་པ་ཡིན་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཕན་ བཏགས་པ་དང་ཡོན་ཏན་ཞིང་།།སྤངས་དང་མེད་པར་བྱས་ཕྱིར་རོ། །རེ་ཞིག་ཕ་དང་མ་གསོད་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་བཏགས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་བཏགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལུས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་སྤངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་བོར་ བའོ།།ཡོན་ཏན་གྱི་ཞིང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་བསད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་མཚམས་མེད་པ་ཡིན་ནོ།

又如果有人造作多种无间罪，那些无间地成熟时，对于此人将会如何呢？过度的伤害会更加严重。他因多种无间罪在无间地狱中获得巨大的身体和极其柔嫩的身体，而且伤害也极其众多且难以忍受，即会感受到二倍、三倍、四倍、五倍的痛苦。
是谁这样破和合僧呢？具足见行威仪的比丘破和合僧。在何处破和合僧呢？在远离世尊之处。因为如来难以降伏且教诫威严，所以在导师近处无法破和合。是谁破和合呢？是凡夫而非圣者，因为圣者已现证法。
何时称为破和合僧呢？对导师和其他道路生起忍可。破和合后持续多久呢？仅当夜而已，不会持续更久。必定在当夜未过之前重新和合。所说的破和合僧，这是被认为是破法轮。当时世尊的法轮也被破坏，因为成为道生起的障碍，所以称为破法轮和破和合僧。
破法轮在何处发生呢？在瞻部洲，而不在其他洲。由几位比丘呢？九人等。说九等是因为不能超过，八位比丘是僧团，一位是破和合者。必定僧团分为两部时称为破和合。其他破和合僧是破羯磨，即若在一界内作不和合羯磨。这样的破羯磨发生在三洲，即有佛教之处。由几位比丘呢？由八位以上。
破法轮在六时中不会发生，是哪些呢？最初最后双贤前，导师涅槃及未结界时，破法轮不会生起。即在最初转法轮不久和最后佛陀涅槃时这两个时期，僧团是一体的。中间时期在过失未生之前也不会破和合，即直到戒律过失和见解过失未生之前。在未出现双贤之前也不会破和合，即直到未出现声闻双贤之前。
因为破和合后不会持续，所以会重新和合。导师涅槃后因为无有对手。未结界时也是，直到未结界前，因为在一界内分为两部称为破和合僧。在这六个时期不是破法轮，因为依赖羯磨的缘故，一切诸佛世尊的法轮都不会生起破和合。
为何只有杀母等才是无间罪，而其他不是呢？因为舍弃恩德田及令无有。首先，杀父母是因为舍弃他们的恩德。如何是他们的恩德呢？因为生养身体。如何舍弃他们呢？完全抛弃。因为是功德田的缘故，杀阿罗汉等也是无间罪。

།གལ་ཏེ་མ་མཚན་ཡོངས་སུ་གྱུར་ན་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། ལུས་གཅིག་པ་དེར་ནི། མཚན་ནི་གཞན་དུ་གྱུར་ཀྱང་འགྱུར། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་ཕ་ཡང་མ་ལགས་དགྲ་བཅོམ་ པ་ཡང་མ་ལགས་པའི་སྐྱེས་པ་ཞིག་བཀུམ་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་མཆིས་སམ་ཞེ་ན།ཡོད་དེ། མ་མཚན་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་རོ། །མ་ཡང་མ་ལགས་དགྲ་བཅོམ་མ་ཡང་མ་ལགས་པའི་ བུད་མེད་ཅིག་བཀུམ་ན།མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་མཆིས་སམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། ཕ་མཚན་ཡོངས་སུ་གྱུར་བ་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བས་རེག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །གཞན་གྱི་བུད་མེད་ལས་ནུར་ནུར་པོར་ཟགས་ནས་གཞན་གྱི་ མངལ་གྱི་ནང་དུ་བླུགས་ན་དེའི་མ་ནི་གང་ཡིན་གང་བསད་པས་ནི་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།གང་ལ་ཟླ་མཚན་བྱུང་བའམ། །སེམས་ཅན་དེ་གང་གི་ཟླ་མཚན་ལས་བྱུང་བ་དེ་ནི་དེའི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་དབྱར་ཟས་ཀྱིས་བཙས་པ་དང་། དེའི་ནུ་ཞོ་བླུད་པ་དང་། གསོས་པ་དང་། བསྐྱེད་པ་ནི་དེ་ཡིན་ནོ། །ཇི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་ཕྱུང་བ་ཐམས་ཅད་གདོན་མི་ཟ་བར་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། བསད་པར་སེམས་པ་ལ་ནི་འགྱུར་གྱི། སངས་རྒྱས་བརྡེག་པར་སེམས་ལ་མིན། །གལ་ཏེ་དགྲ་མ་བཅོམ་པའི་གང་དུ་བསྣུན་ལ་བསྣུན་པའི འོག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པར་གྱུར་ན་ཡང་།བསྣུན་པའི་འོག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་ལ་མིན་ཏེ། མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེས་དེར་ནི་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་སོ། །ཇི་མཚམས་མེད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ཏེ། དེ་ཡང་མ་བཟློག་པར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་ འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།མཚམས་མེད་པ་དང་ལྡན་པ་ལ། །འདོད་ཆགས་བྲལ་འབྲས་མི་སྲིད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསམ་པ་ཤིན་ཏུ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཚམས་མེད་པ་དེ་དག་ལས་གང་ཞིག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཞེ་ན་དགེ་འདུན་ དབྱེ་ཕྱིར་བརྫུན་སྨྲས་པ།།ཁ་ན་མ་ཐོ་རབ་ཆེར་འདོད། །གང་གིས་དགེ་འདུན་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་དང་ཆོས་མ་ཡིན་པ་ཤེས་བཞིན་དུ། ལོག་པར་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། དེ་ནི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་རབ་ཏུ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་བསྣུན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱི་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་ལམ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལེགས་པར་སྤྱད་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་འབྲས་བུ་རབ་ཏུ་ཆེ་བ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་དགེ་བ་ལ། །སྲིད རྩེའི་སེམས་པ་འབྲས་བུ་ཆེ།།དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་བསྐལ་པ་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཁྲིའི་བར་དུ་ཞི་བ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་སྐད་བཤད་ཀྱི། བྲལ་བའི་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ན་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སེམས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་གཏན་དུ་གཏུགས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་ཞེས་བཤད་དོ། །ཇི་མཚམས་མེད་པ་འབའ་ཞིག་གིས་གདོན་མི་ཟ་བར་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པ་དང་ཆ་འདྲ་བས་ཀྱང་གདོན་མི་ཟ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁ ཅིག་ན་རེ་བར་ཆད་མེད་པ་ཉིད་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་དགྲ་བཅོམ་མ་སུན་བྱས་དང་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ངེས་གནས་དང་། །སློབ་པ་བསད་དང་དགེ་འདུན་གྱི། །འདུ་བའི་སྒོ་ནི་ཕྲོགས་པ་དག་།མཚམས་མེད་པ་དང་ཆ་འདྲ་སྟེ། །ལྔ་པ་མཆོད་རྟེན་ འཇིག་པ་ཡིན།།འདི་དག་ནི་མཚམས་མེད་པ་རྣམས་དང་ཆ་འདྲ་བ་སྟེ། གལ་ཏེ་མ་དགྲ་བཅོམ་མ་སུན་པར་བྱེད་དེ། མི་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ངེས་པར་གཏོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གསོད་པ་དང་། སློབ་པ་གསོད་པ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོག་པ་དང་། མཆོད་རྟེན་འཇིག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལྔ་དང་ལྔ་དང་གོ་རིམས་བཞིན་ནོ།

若问：'如果母亲性别转变，是否会改变？'在同一身体中，即使性别转变也会改变。因此说道：'若杀害一个既非父亲也非阿罗汉的男子，是否会触犯无间罪？'答：'是的，若杀害一个性别转变为母亲的人，将触犯无间罪。'
'若杀害一个既非母亲也非阿罗汉的女子，是否会触犯无间罪？'答：'是的，若杀害一个性别转变为父亲的人，将触犯无间罪。'
若问：'如果将一个女子的胚胎取出放入另一个女子的子宫中，谁是母亲？杀害谁会构成无间罪？'答：'月经来源的女子才是母亲。第二种情况是指养育、哺乳、抚养、培育的人。'
若问：'以恶意对如来身体出血，是否一定构成无间罪？'答：'若怀有杀意则构成，若仅想打击佛陀则不构成。'
若打击未成阿罗汉者，打击后其成为阿罗汉，则不构成无间罪，因为当时未对阿罗汉下手。
若问：'若已造作无间罪的加行，未加以遮止，是否能获得离贪果？'答：'具无间罪者，不可能获得离贪果。'为什么？因为意乐完全相违。
在这些无间罪中，哪一个过失最大？答：'为分裂僧团而说妄语，过失最大。'因为明知法与非法而故意说妄语分裂僧团，这是一切恶行中过失最大的。为什么？因为这是伤害如来的法身，也阻碍世间众生获得善趣和解脱之道。
在一切善行中，哪一个果报最大？答：'在世间善业中，有顶定心果报最大。'其异熟果持续八万大劫寂静。这是就异熟果而言，若就离系果而言，金刚喻定的心是最大果报，因为能永断一切结缚。
若问：'是否只有无间罪一定会生于地狱？'答：'与无间罪相似的业也一定会生于地狱。'有些人说不一定是无间生。
什么是与无间罪相似的业？答：'污染阿罗汉尼、杀定性菩萨、杀有学、夺僧众财物，这些与无间罪相似，第五是破坏佛塔。'这五种业与五无间罪相对应：污染阿罗汉尼是为行非梵行，杀定性菩萨、杀有学、夺僧众财物、破坏佛塔，这五种业与五无间罪依次对应。

།གཞན་ཡང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ནི་དུས་གསུམ་པོ་དག་ཏུ་གེགས་བྱེད་དེ། གསུམ་པོ་གང་དག་ཏུ་ཞེ་ན། བཟོད་དང་ཕྱིར་མི་འོང་དགྲ་བཅོམ། །འཐོབ་ལ་ལས་གེགས་ཤིན་ཏུ་བྱེད། །རྩེ་མོ་ལས་བཟོད་པ་སྐྱེ་བ་ལ་ནི ངན་སོང་བའི་ལས་རྣམས་གེགས་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་ཏེ།དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན་མི་ཞིག་གིས་ཡུལ་འདོར་བར་བྱེད་པ་ལ་བུ་ལོན་པ་དག་ལྡང་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་ལས་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་རྣམས་བགེགས་བྱ་བའི་ ཕྱིར་ཉེ་བར་གནས་ཏེ།མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་འཐོབ་པ་ལ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ལས་རྣམས་སོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བསད་པ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། ཇི་ཙམ་ནས་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས། ། གང་ནས་བཟུང་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། གང་ནས་མཚན་གྱི་ལས་བྱེད་པ། །གང་ཡན་ཆད་ནས་མཚན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་བྱེད་པར་རྩོམ་པ་དེའི་ཚེ་ནས་དེ་ནི་ངེས་པར་གཏོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དུས་དེ་ཕན་ཆད་རྟག་ཏུ། བདེ་འགྲོ་རིགས་སུ་སྐྱེ་དབང ཚང་།།སྐྱེས་ལ་ཚེ་རབས་དྲན་མི་ལྡོག་།ཡིན་ནོ། །འདིའི་འགྲོ་བ་རབ་ཏུ་བསྔགས་པ་ཡིན་པས་ན་བདེ་འགྲོ་སྟེ། ལྷ་དང་མི་དག་གི་ནང་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འགྲོ་བ་དེ་དག་ཏུ་ཡང་རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེ་དང་། ཁྱིམ་བདག་གི་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུར་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་རིགས་ངན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། འདིའི་དབང་པོ་རྣམས་ཚང་བས་ན་དབང་པོ་ཚང་བ་སྟེ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་བུད་མེད་དུ་ཡང་མ་ཡིན། ཟ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་ཞིག་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། འགྲོ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ཚེ་རབས་དྲན་པར་འགྱུར་རོ། །ལྡོག་པས་ན་ལྡོག་པའོ། །མི ལྡོག་པས་ན་མི་ལྡོག་པ་སྟེ།ལྡོག་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་དོན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ལོག་པར་བསྒྲུབས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་ན་ཟོང་གིས་མ་ཉོས་པའི་བྲན་ཞེས་བརྗོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་ དཔའ་དེ་དག་ཡིན་ཏེ།བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་དེ་དག་ནི་འབྱོར་བའི་མཆོག་ཁྱད་པར་ཅན་ཐམས་ཅད་བརྙེས་ཀྱང་། ཐུགས་རྗེས་གཞན་གྱི་དབང་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མེད་པར་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དྲུང་དུ་བདག་ཉིད་ཀྱི་དད་འདྲ་བར་ང་རྒྱལ་མེད་པར་འདུག་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱིས་གནོད་པར་ བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་བཟོད་ཅིང་ངལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉམས་སུ་ལེན་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་མཚན་གྱི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་སུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་འཛམ་གླིང་སྐྱེས་པ་ཉིད། །མངོན་སུམ་སངས་རྒྱས་ལ་སེམས་པ། །བསམས་པ་ལས་བྱུང་བསྐལ་པ་བརྒྱ། །ལུས་པ་དག་ཏུ་འཕེན་པར་ བྱེད།།འཛམ་བུའི་གླིང་པ་དག་ནི་བློ་རྣོ་བའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཡང་འཛམ་བུའི་གླིང་ཉིད་དུ་མཚན་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་འཕེན་པར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་དང་། སྟོན་པ་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པས་བསྐལ་པ་བརྒྱར་འཕེན་པར་བྱེད་ཀྱི།མང་པོར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལས་དེ་ལ་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་ནི་བརྩོན་འགྲུས་སྦྱངས་པས་དགུ་བཟློག་ནས་བསྐལ་ པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཏུ་འཕངས་ཏེ།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ་གྲོང་དཔོན་ངས་འདི་ནས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ཚུན་ཆད་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། རིགས་འགའ་ལ་ཡང་ཟས་ཚོལ་བ་སྟེར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མི་བདེ་བའམ་གནོད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་ནི་མངོན་པར་མི་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ ཏེ།དེ་ཚུན་ཆད་རང་བཞིན་གྱིས་ཚེ་རབས་དྲན་པའི་ཕྱིར་རོ།

此外，带有异熟的业在三个时期中会造成障碍。在哪三个时期呢？在获得忍位、不还果和阿罗汉果时，业会造成极大障碍。在顶位生起忍位时，恶趣业会作为障碍而现前，因为要超越其异熟之地，就如同一个人要离开某地时债主们会阻拦一样。同样，在获得不还果时，欲界诸业会作为障碍而现前，但现法受业除外。同样，在获得阿罗汉果时，色界和无色界诸业会造成障碍。
关于所说的杀害菩萨，从何时起称为菩萨呢？从开始造作相业之时。从何时起开始造作能感得相好异熟之业时，从那时起即确定归入菩萨之列。怎样呢？从那时以后，他常常生于善趣种姓，具足诸根，生而不忘宿命。
因为他的去处值得赞叹，所以是善趣，即生于天界和人间。在这些趣处中，也是生于刹帝利、婆罗门、长者等犹如大沙罗树般的种姓，而非低贱种姓。因其诸根具足，故称具根，意即无有根缺。是男子身，非为女身，更何况说是黄门等。在一切趣处都能忆念宿命。不退转故称不退，意即无有退转，因为为利益一切众生而修行一切苦行都不会厌倦。
世间所说的'未被金钱买来的奴仆'，就是指这些菩萨。这些大士虽获得殊胜的一切圆满，但由于大悲而随顺他人，无因地、无慢心地平等对待一切众生，对一切加害都能忍受，也能承担一切劳苦。
如是所说能感得相好异熟之业，是瞻部洲男子身，现见佛陀而发心，由思所生，能引百劫。因为瞻部洲人智慧锐利，所以菩萨也是在瞻部洲投生能感得相好异熟之业，而非其他处。是男子身非女身，现见导师，以缘佛的思心所引生百劫，而非更多。此业是由思所生，非闻所生，亦非修所生。
释迦牟尼世尊以精进力消除九劫，投生于九十一劫中。正因如此，经中说道：'长者，我忆念从此往前九十一劫以来，未曾见过为求食物而对任何种姓造作不悦意或损害'，因为从那时起自然能忆念宿世。

།མཚན་དེ་དག་ཀྱང་། རེ་རེའང་བསོད་ནམས་བརྒྱ་ལས་སྐྱེས། །བསོད་ནམས་ཀྱི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཉེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུའི་ཚད་ཇི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་སྟོང་གསུམ་འགྲུབ་པ་རྙེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དེའི་ཚད་ནི་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱིས་མཁྱེན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ན། སངས་རྒྱས་ཇི་སྙེད་ཅིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་ཤེ་ན་བསྐལ་པ གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་ལ་སངས་རྒྱས་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ།།གཉིས་པ་ལ་བདུན་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །གསུམ་པ་ལ་བདུན་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་སོ། །བསྐལ་བ་གྲངས་མེད་པ་གང་གི་མཇུག་ཏུ་སངས་རྒྱས་གང་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། གོ་ རིམས་ལས་བཟློག་ནས་རིམ་བཞིན་དུ།རྣམ་གཟིགས་མར་མེ་རིན་ཆེན་གཙུག་།གྲངས་མེད་གསུམ་གྱི་མཇུག་ཏུ་འབྱུང་། །བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དང་པོ་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་དུ་རྫོགས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་མར་མེ་མཛད་དུ་ རྫོགས་སོ།།གསུམ་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམ་པར་གཟིགས་སུ་རྫོགས་སོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི། དང་པོ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཡིན། །གནའ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གང་ལ་བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གྱུར་པའི་ཚེ་བདག་ཀྱང་འདི་འདྲ་བའི་རྣམ་ པ་ཉིད་དུ་སངས་རྒྱས་པར་ཤོག་ཤིག་ཅེས་ཡང་དང་པོར་སྨོན་ལམ་བཏབ་པར་གྱུར་ཏེ།དེ་ཡང་འདི་བཞིན་དུ་རྩོད་པའི་དུས་ཉིད་ལ་བྱུང་བར་གྱུར་ལ་དེའི་བསྟན་པ་ལ་ཡང་འདི་བཞིན་དུ་ལོ་སྟོང་གི་མཐའི་བར་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཏོ། །ཡང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གནས་སྐབས་གང་ དག་ཏུ།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གང་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅེ་ན། ཀུན་ལ་སྦྱིན་དང་ཐམས་ཅད་དང་། །སྙིང་རྗེའི་སྦྱིན་པས་སྦྱིན་པ་རྫོགས། །གང་གི་ཐམས་ཅད་ལ་མིག་གི་བར་དང་རྐང་པའི་བར་ཐམས་ཅད་མངོན་པར་མཐོང་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ལན་ལ་མི་རེ་བར་སྙིང་རྗེས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་ན། སྦྱིན་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ ཡིན་ནོ།།ཆགས་བཅས་ཡན་ལག་བཅད་ཀྱང་ནི། །མི་འཁྲུགས་བཟོད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི། །གང་གི་ཚེ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་བཞིན་དུ་ཡན་ལག་བཅད་ཀྱང་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འཁྲུགས་པ་འདི་འདིའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བཟོད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྐར་རྒྱལ་ བསྟོད་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི།།བཅོམ་ལྡན་འདས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔར་གྱུར་པའི་ཚེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྐར་རྒྱལ་ཕུག་ན་མེའི་ཁམས་སུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་མ་ཐོབ་ནས་རྐང་པ་གཅིག་གིས་འགྲེང་སྟེ། སྐྱེས་བུ་ཁྱུ་མཆོག་ཁྱོད་འདྲའི་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་གཞན་དག་ལྷ་ཡུལ་ས་ལ་མེད། ། འཇིག་རྟེན་འདི་ནའང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་རྣམ་ཐོས་བུ་ཡི་གནས་ནའང་ཡོད་མ་ཡིན། །ལྷ་ཡི་ཕོ་བྲང་གནས་མཆོག་དག་ནའང་ཡོད་མིན་ཕྱོགས་མཚམས་དག་ནའང་མེད། །རི་དང་ནགས་སུ་བཅས་པའི་ས་སྟེང་རྒྱས་པ་ཀུན་དུ་བསྐོར་བས་ག་ལ་ཡོད། །ཅེས་བྱ་བའི་ཚིགས་སུ་གཅད་པ་གཅིག གིས་བསྟོད་པ་དེའི་ཚེ་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ།བསྐལ་བ་དགུ་ཡང་བཟློག་གོ་ཞེས་གྲག་གོ་།བར་ཆད་མེད་ལ་ཏིང་འཛིན་བློའི། །བྱང་ཆུབ་དང་པོའི་དེ་མ་ཐག། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བསམ་གཏན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་གཉིས་ ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཏེ།རང་རང་གི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ནོ།

这些功德名号，每一个都从百种福德而生。若问福德的数量有多少，有人说：'除了接近菩萨以外，等同一切众生受用果报的数量。'有人说：'由一切众生业力所成就的三千大千世界。'有人说：'其数量唯有佛陀才能了知。'
再者，世尊在为菩萨时，曾供养多少佛陀呢？在第一个无数劫中供养了七万五千佛，在第二个无数劫中供养了七万六千佛，在第三个无数劫中供养了七万七千佛。
若问在哪个无数劫的末尾出现何佛？按照相反次序依次是：毗婆尸佛、燃灯佛、宝髻佛，出现在三无数劫的末尾。第一无数劫圆满于圆满正觉的宝髻如来，第二无数劫圆满于世尊燃灯佛，第三无数劫圆满于如来毗婆尸佛。
在这一切之中，最初是释迦牟尼佛。古时有一位名为释迦牟尼的圆满正觉佛，世尊在为菩萨时，曾在他面前最初发愿：'愿我也能以如是相成佛。'他也是在争斗时代出现，其教法也如是住世一千年。
再者，菩萨在何种阶段圆满何种波罗蜜多？对一切布施，以及以悲心布施圆满布施波罗蜜多。若能以悲心布施一切，从眼睛乃至双足，不求殊胜回报，仅此便能圆满布施波罗蜜多。
即使带着贪著被截断肢体，不生嗔恨，便圆满忍辱与持戒波罗蜜多。当虽未离贪而被截断肢体时，丝毫不生嗔恨，这便是圆满持戒与忍辱波罗蜜多。
以赞叹星王佛圆满精进波罗蜜多。世尊为菩萨时，如来星王入火界定未得成就，单足而立，以一偈赞叹：'如你这般的大沙门，天界大地上别无其匹，此世间中亦不存在，闻法天子处亦不存，天宫胜处亦不可得，十方之中皆不可见，遍寻具山林之大地，何处能得如是胜者？'以此一偈赞叹时，圆满精进波罗蜜多，据说还逆转了九劫。
在无间定中圆满禅定、智慧波罗蜜多。在初次证悟之际，于金刚喻定中圆满禅定与智慧波罗蜜多。以各自圆满的波罗蜜多而成为波罗蜜多。

།མདོ་ལས་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་དང་། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་གསུམ་དུ་ གསུངས་པ་ཇི་ལྟར་ན་གསུམ་པོ་འདི་དག་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཡིན་ཞེ་ན།བསོད་ནམས་བྱ་དང་དེ་གཞི་དང་། །གསུམ་པོ་ཇི་ལྟར་ལས་ལམ་བཞིན། །གསུམ་པོ་འདི་དག་ནི་ཅི་རིགས་པར་བསོད་ནམས་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་སྟེ། དཔེར་ན་དེ་དག་ནི་ལས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པ་དང་།ལས་ཀྱི་ལམ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པས་ན་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡིན་ནོ། །དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་སེམས་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་ ཡིན་ནོ།།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་བསོད་ནམས་འབའ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་འབའ་ཞིག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་ཡིན་ནོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བྱམས་པ་ནི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཡིན་ནོ། །བྱམས་པའི་སྒོ་ནས་དེ་ དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བའི་སེམས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསོད་ནམས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གཞན་དག་ནི་བསོད་ནམས་འབའ་ཞིག་ཡིན་ནོ། །སྦྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཡིན་གང་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ དེ་ཡང་སྦྱིན་པ་ཡིན་ན།འདིར་ནི། གང་གིས་སྦྱིན་བྱེད་དེས་སྦྱིན་པ། །འདིར་ནི་འཇིགས་པ་དང་། ལན་ལ་རེ་བ་དང་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པ་ནི་མི་འདོད་པས་དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། མཆོད་དང་ཕན་གདགས་འདོད་པ་ཡིས། །གང་གིས་གཞན་དག་ལ་མཆོད་པ་དང་། ཕན་ གདགས་པར་འདོད་པ་གཉིས་ཀྱིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པའོ།།གང་གིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ལུས་དང་ངག་ལས་སློང་དང་བཅས། །སློང་བ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཚོགས་གང་གིས་དེ་སློང་བར་བྱེད་པའོ། །འདིར་སྨྲས་པ། གང་ཚེ་སྐྱེས་བུ་དགེ་ཡིད་ ཀྱིས།།རང་གི་རྫས་དག་སྦྱིན་བྱེད་པའི། །དེ་ཚེ་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་རྣམས། །སྦྱིན་པ་ཞེས་ནི་བརྗོད་པ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་འབྲས་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོ་ཉིད། །སྦྱིན་པ་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ཡང་། །བདག་གཞན་དོན་ཕྱིར་གཉིས་དོན་ཕྱིར། །གཉིས་ཀའི་དོན་དུ་མིན་ཕྱིར་སྦྱིན། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བའམ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་གང་ཞིག་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ན། དེས་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དོན་འབའ་ཞིག་གི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གང་ཞིག་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ན། དེས་དེ དག་ལ་ཕན་བཏགས་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དེ་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ནི་ཡིན་གྱི་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ས་ལས་ཤིན་ཏུ་ཡང་དག་པར་འདས་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་གཏོགས་པར་བདག་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་འདོད་ཆགས་དང་ མ་བྲལ་བ་གང་ཞིག་སེམས་ཅན་ཕ་རོལ་པོ་དག་ལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཅེ་ན།སྦྱིན་པ་དེ་གཉི་གའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་གང་ཞིག་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ན། སྦྱིན་པ་དེ་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་མ་གཏོགས་པར་གཉི་གའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་ མ་ཡིན་ཏེ།དེ་ནི་བཀུར་སྟི་དང་བྱས་པ་གཟོ་བ་འབའ་ཞིག་གིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་དོ། །སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱིར་བསྟན་པའོ། །དེ་ཡི་ཁྱད་པར་སྦྱིན་བདག་དང་། །དངོས་དང་ཞིང་གི་ཁྱད་པར་ལས། །དེ་ནི་རེ་ཞིག། །སྦྱིན་བདག་ཁྱད་འཕགས་དད་སོགས་ཀྱིས། །སྦྱིན་བདག་ གི་ཁྱད་པར་ནི་དད་པ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཐོས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།

经中说到布施所生的福德事业基础、持戒所生的和修行所生的福德事业基础，共三种福德事业基础。为什么这三者是福德事业基础呢？
福德事业及其基础，三者如同业道一般。这三者都相应是福德，所以是福德事业基础。就像它们既是业又是业道，或仅是业道，所以称为业道一样。
其中，首先布施所生的福德事业基础中的身语业是三者都具备的。由此引发的思是福德和事业。与此同时生起的诸法仅是福德。
持戒所生的仅是身语业也是三者都具备的。修行所生的慈心是福德事业基础。因为以慈心门中与之相应的思进行造作的缘故。
与此同时生起的思是持戒和福德事业。与此同时生起的其他法仅是福德。
布施是什么？如果所布施的也是布施的话，此处：由能施者所作的布施。此处不认可出于恐惧、期望回报、贪著等的布施，因此为了区别而说：以供养和利益之心。以供养他人和利益他人这两种心而行布施。
所谓能行布施者是什么呢？身语业及其发起。发起又是什么呢？即能发起此的心和心所的聚集。
此处说道：'当人以善心，布施自己的财物时，这些善的蕴集，称之为布施。'
其果报是大受用。如是布施，为自利他利，为二利，非为二利而施。
其中，未离贪者或凡夫未离贪者对佛塔行布施时，因为不能利益他人，所以仅是为了自利。
圣者离贪者对众生行布施时，因为利益了他们，所以是为了利他，而非为自利，因为已经完全超越了异熟地，除了现法受报外。
圣者离贪者或凡夫未离贪者对众生行布施时，此布施是为二利。
圣者离贪者对佛塔行布施时，此布施除了现法受报外也非为二利，他仅是出于恭敬和报恩而布施。
布施的果报是大受用，这是总说。
其差别由施主、物品和福田的差别而定。其中，施主殊胜由信等。施主的差别是具足信心、持戒、多闻等功德。

།སྦྱིན་བདག་དེ་ལྟ་བུའི་སྦྱིན་པ་དེའི་ཁྱད་པར་གྱིས་སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྦྱིན་བདག་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ནི། གུས་ལ་སོགས་པས་སྦྱིན་པར་བྱེད། གུས་པ་དང་། རང་གི་ལག་པ་དང་། དུས་དང་། གཞན་ལ་མི་གནོད་པར་སྦྱིན་པར་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་བཀུར་སྟི་རྒྱ་ཆེན་དང་། དུས་དང་བར་ཆད་མེད་པར་རྙེད། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་བདག་དེའི་སྦྱིན་པ་དེ་ལྟ་བུ་བྱིན་པ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། བཀུར་སྟི་རྙེད་པར་འགྱུར། ལོངས་སྤྱོད རྒྱ་ཆེན་པོ་ལ་དད་པ་རྙེད་པར་འགྱུར།ལོངས་སྤྱོད་དུས་ལས་མི་ཡོལ་བར་དུས་སུ་རྙེད་པར་འགྱུར། ལོངས་སྤྱོད་པར་ཆད་མེད་པར་རྙེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འདིའི་ལོངས་སྤྱོད་གཞན་དག་གིས་པར་དུ་མི་ཆོད་པར་འགྱུར། མེ་ལ་སོགས་པས་མེད་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་སྦྱིན་བདག་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པ་ཡིན་པ་དང་།དེའི་ཁྱད་པར་གྱིས་སྦྱིན་པའི་ཁྱད་པར་ཡང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་དངོས་པོ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་དོག་ལ་སོགས་ཕུན་སུམ་དངོས། །ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གལ་ཏེ་གང་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དེ་ཁ་དོག་ དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡིན་ན།དེ་ལྟ་བུ་ནི་དངོས་པོ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་དེ་འདྲ་བ་བྱིན་པས་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། རིམ་པ་བཞིན་དུ། གཟུགས་བཟང་གྲགས་དང་ལྡན་པ་དང་། །དགའ་དང་ཤིན་ཏུ་གཞོན་པ་དང་། །དུས་སུ་རེག་ན་བདེ་ལུས་ཕྱིར། །ཁ་དོག་ ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་གཟུགས་བཟང་པོར་འགྱུར་རོ།།དྲི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་དྲི་བཞིན་དུ་གྲགས་པས་ཕྱོགས་སུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །རོ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་རོ་མངར་བཞིན་དུ་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །རེག་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བྱིན་པས་ནི་ལུས་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ པ་དང་།བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་དུས་སུ་རེག་ན་བདེ་བའི་ལུས་སུའང་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཇི་ལྟར་ན་ཞིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཕན་འདོགས་དང་། །ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་ཞིང་ཁྱད་འཕགས། །རེ་ཞིག་འགྲོ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་ པ་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་དུ་དུད་འགྲོའི་སྐྱེ་གནས་སུ་སོང་བ་ལ། སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་སླར་རྣམ་པར་སྨིན་པ་བརྒྱ་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བར་འགྱུར་བའི་མི་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་ན་སྟོང་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་ འཕགས་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ།ནད་པ་དང་ནད་གཡོག་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕན་དོགས་པའི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཕ་མ་དང་གཞན་ཡང་ཕན་འདོགས་པ་རྣམས་ལའོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་ལ་བྱིན་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་འབུམ་ འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་ན། མཆོག་ནི་གྲོལ་བའི་གྲོལ་བ་ལའམ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་རྒྱུར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ལ་སྦྱིན་པ་གང་བྱིན་པ་ནི་དེ་གྲོལ་བ་མ་ཡིན་ཡང་མ་གྲོལ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་མཆོག་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཀྱིས་གང་དག་སྦྱིན་པ་བརྒྱད་དུ་གསུངས་པ་དེ་དག་ལས།བརྒྱད་པ། མ་གཏོགས་ཏེ་མཆོག་ཡིན་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །བརྒྱད་པ་གང་ཞེ་ན། ཉེ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་སྦྱིན་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་བས་སྦྱིན་པ་དང་། སྔོན་བདག་གི་ཕ་དང་ མེས་པོ་དག་གིས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་དང་།མཐོ་རིས་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། གྲགས་པའི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དོན་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དང་། དོན་གྱི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པ་དང་། དེ་ལ་ཉེ་བར་སྦྱིན་པ་ནི། སྔ་མ་དག་ན་རེ། ནམ་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་འོངས་པ་ལ། སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འཇིགས་པས་སྦྱིན་པ་ནི་གང་མེད་པར་བྱེད་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ནས་དམ་པ་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱེད་དོ། །ལྷག་མ་ནི་གོ་སླ་བས་རྣམ་པར་མ་ཕྱེའོ།

由于这样的施主的布施的殊胜，为了布施的果报而成为殊胜。这样的施主以恭敬等而行布施。以恭敬、亲手、适时、不损害他人而行布施。因此获得广大恭敬、适时和无间断。因此该施主如是布施依次获得四种殊胜：获得恭敬，获得广大受用的信心，获得适时受用而不错过时机，获得无间断受用，即其受用不被他人所间断，不被火等所损坏。
如是已说施主如何殊胜，以及由其殊胜而布施殊胜。复次，如何是事物殊胜呢？'色等圆满事，称为殊胜'，若所布施之物具足色、香、味、触圆满，如是即是事物殊胜。布施如是事物将获何果？依次：'妙色具名称，欢喜极年轻，适时触乐身'。布施圆满色者将获得妙色。布施圆满香者将如香气般名声广扬四方。布施圆满味者将如甜味般令人欢喜。布施圆满触者将获得极其年轻的身体，如同女宝般适时触之安乐之身。
复次，如何是福田殊胜？'趣及苦利益，功德田殊胜'。首先，由趣殊胜而殊胜者，如世尊所说：'若于畜生趣中布施，当期望百倍果报。若于破戒人布施，当期望千倍果报。'由苦殊胜而殊胜者，如于病人及看护病人布施等。利益殊胜者，如于父母及其他有恩者。功德殊胜者，如'若于持戒者布施，将获十万倍果报'等。
在一切布施中，最殊胜者是于解脱者或菩萨。为利益一切众生而布施于菩萨，虽其未解脱，但布施于未解脱者为最殊胜。如世尊所说八种布施中，除第八外皆为殊胜。何为八种？亲近布施、因怖畏布施、因施予我而布施、因将施予我而布施、因往昔父祖行布施而布施、为生天而布施、为名声而布施、为庄严心而布施、为心资具而布施、为瑜伽资粮而布施、为获得最胜义而布施。其中亲近布施者，前人说：'于亲近而来者行布施。'怖畏布施者，见到现前毁坏而行誓愿布施。其余易解故未详分别。

།མདོ་ལས་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ལ སྦྱིན་པ་བྱིན་ན།རྣམ་པར་སྨིན་པ་གཞལ་དུ་མེད་དོ། །དེ་བས་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སྦྱིན་ན་གཞལ་དུ་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་མོད་ཀྱི་གཞན་ཡང་། ཕ་དང་མ་དང་ནད་པ་དང་། །ཆོས་སྨྲ་སྐྱེ་བ་ཐ་མ་ཡི། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་འཕགས་མིན་ལའང་། །སྦྱིན་པ་གཞལ་དུ་མེད་པ་ ཡིན།།ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་ཡང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་སྦྱིན་པ་གཞལ་དུ་མེད་དོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ཐ་མའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པ་ཐ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞིང་གི་ཁྱད་པར་རྣམ་པ་བཞི་ལ། ཆོས་སྨྲ་བའི་ཕྱོགས་གང་དུ་གཏོགས་པར་ལྟ་ཞེ་ན། དེ་ནི་སྐྱེ་དགུ་མ་རིག་ པས་ལྡོངས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་།མཐུན་པ་དང་མི་མཐུན་པ་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་མངོན་པར་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། མདོར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཛད་པ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པ་ཡིན་པས་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཆེན་པོ་སྟེ། ཕན་ འདོགས་པའི་ཕྱོགས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།ལས་རྣམས་ཀྱི་ལྕི་བ་དང་ཡང་བ་ཤེས་པར་འདོད་པས་མདོར་བསྡུ་ན་རྒྱུ་དྲུག་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། མཇུག་དང་ཞིང་དང་གཞི་དང་ནི། །སྦྱོར་དང་སེམས་ལ་བསམ་པ་དག་།དེ་དག་ཆུང་དང་ཆེ་བ་ལས། །ལས་ཀྱང་ཆུང་དང་ཆེ་བ་ཉིད། །མཇུག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ བྱས་པའི་རྗེས་ལ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་གང་དུ་ཕན་པ་དང་གནོད་པ་བྱེད་པའོ། །གཞི་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་མོ། །སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེའི་དོན་དུ་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་བྱེད་པའོ། །སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པའོ། །བསམ་ པ་ནི་དེ་དག་ཏུ་དེ་དང་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ནི་བྱའོ།།དེ་དང་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ནི་ཕྱིས་བྱའོ་ཞེས་སེམས་པ་སྟེ། ལ་ལ་མཇུག་གིས་ཡོངས་སུ་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ལྕི་བར་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ངེས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལ་ལ་ནི་ཞིང་གི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱིས་ལྕི་བར་འགྱུར་རོ། །ལ་ལ་ནི་ཞིང་དེ་ཉིད་ལ་ གཞིའི་དབང་གིས་ལྕི་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཕ་དང་མ་ལ་སྲོག་གཅོད་པ་ལྟར་མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །གང་གིས་ཐམས་ཅད་ཆེ་བ་ཡིན་པ་དེའི་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆེས་ལྕི་བ་ཡིན་པར་རིག་ པར་བྱའོ།།གང་ཆུང་ངུ་ཡིན་པ་དེའི་ལས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ལས་བྱས་པ་དང་བསགས་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་ལ། ཇི་ལྟར་ན་ལས་བསགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྒྱུ་ལྔས་ཡིན་ཏེ། བསམས་བཞིན་པ་དང་རྫོགས་པ་དང་། །མི་འགྱོད་གཉེན་པོ་མེད་པ་དང་། །འཁོར་དང་རྣམ་ པར་སྨིན་པ་ལས།།བསགས་པའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན། །ཇི་ལྟར་ན་བསམས་བཞིན་གྱིས་ཡིན་ཞེ་ན། ཆེད་དུ་བསམས་ནས་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། བབ་ཅོལ་དུ་བྱས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྫོགས་པས་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ནི་ཉེས་པར་སྤྱད་པ་གཅིག་གིས་ངན་སོང་ དུ་འགྲོ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་གསུམ་གྱི་བར་གྱིས་འགྲོ་བ་དང་།ཁ་ཅིག་ནི་ལས་ཀྱི་ལམ་གཅིག་གིས་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་བཅུའི་བར་གྱིས་འགྲོ་བ་དེ་ལ་གང་ཞིག་གིས་ཇི་ཙམ་གྱིས་དེར་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ལས་དེ་རྫོགས་པར་མ་བྱས་ན་ནི་མ་བསགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྫོགས་ན་ནི་བསགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ ལྟར་ན་མི་འགྱོད་པ་དང་།གཉེན་པོ་མེད་པས་ཡིན་ཞེ་ན། ལས་དེ་ལ་འགྱོད་པར་མི་བྱེད་ཅིང་། གཉེན་པོ་ལ་མི་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་འཁོར་ལས་ཡིན་ཞེ་ན། ལས་ཀྱི་ལམ་མི་དགེ་བ་ལ་ཡང་མི་དགེ་བའི་འཁོར་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་སྨིན་པ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་བ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་ལས་གཞན་དུ་བྱས་པའི་ལས་ནི་མ་བསགས་པ་ཡིན་ནོ།

经中说，对于预流果向的人布施，其果报不可衡量。较之更胜者，对预流果的人布施，其果报更不可衡量。此外还有：'父母与病人，说法者及最后生菩萨，虽非圣者，布施亦不可衡量。'这五者虽是凡夫，但从果报角度而言，布施亦不可衡量。其中所说'最后生菩萨'，是指最后有者。
在四种殊胜福田中，说法者应归属何类？说法者能为无明所盲的众生赐予智慧之眼，能开示顺违之理，能成就无漏法身，总之能行持一切佛陀事业，故为大善知识，应视为饶益之类。
欲知诸业轻重者，略说应知六种因：'末尾及福田，基础与加行，思维及意乐，由此大小故，业亦有大小。'末尾是指作业之后所作；福田是指于何处作损益；基础是指业道；加行是指为此所作身语之业；思维是指完成业道之事；意乐是指思维应如是作、如是后作等。
有些业因末尾所摄而成重业，因为果报决定故。有些因福田殊胜而成重业。有些于同一福田中因基础而成重业，于他处则不然。如杀害父母较偷盗等为重，其他类推。若一切因缘皆重大者，其业应知极为沉重。若一切因缘皆轻微者，其业应知极为轻微。
关于'业已作已集'之说，云何为已集业？有五因：'思已及圆满，无悔无对治，眷属及异熟，是名已集业。'云何为思已？是经思虑而作，非无心亦非轻率。云何为圆满？有些因一不善行堕恶趣，有些因三不善行堕恶趣，有些因一业道堕恶趣，有些因十业道堕恶趣。于此，若未圆满令其堕恶趣之业，即为未集；若已圆满，即为已集。
云何为无悔无对治？于此业不生悔意，不依对治。云何为眷属？于不善业道亦依不善眷属。云何为异熟？异熟决定。善业亦当如是配。除此之外所作之业即为未集。

།འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་ནི་བདག་གི་དོན་དུའོ་ཞེས་བཤད་པ། དེ་ལ་སྤྱོད་པ་པོ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་བསོད་ནམས་སུ་འགྱུར་ཞེ་ན། བསོད་ནམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་བ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཡོངས་སུ་སྤྱད་པའི་རྒྱུ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པ་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ལ། མཆོད་རྟེན་ལས་བཏང་རྒྱུས་བྱུང་བའི། །བསོད་ནམས། །ལོངས་སྤྱོད་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང བ་ནི་མེད་དོ།།དེ་ལ་ལེན་པ་སུ་ཡང་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་བསོད་ནམས་ཡིན་བླངས་པ་ཡོད་ན་ནི་བསོད་ནམས་ཡིན་གྱི་མེད་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། རྒྱུ་ཅི་ཞིག་ཡོད། སུ་ལ་ཡང་ཕན་བཏགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ནི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་གཞན་ལ་ཕན་བཏགས་པ་འབའ་ཞིག་ལས་བསོད་ནམས་ སུ་འགྱུར་ན་ནི་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ཚད་མེད་པ་དང་།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྒོམ་པ་དག་ལ་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་མཆོད་རྟེན་ལ་ཡང་བསོད་ནམས་སུ་འདོད་པར་བྱའོ། །ལེན་མེད་བྱམས་སོགས་བཞིན། དཔེར་ན་བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལེན་པའམ་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་མེད་ཀྱང་། རང་གི་སེམས་ལ་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བ་ལྟར་དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་ཅན་འདས་ཀྱང་དེ་ལ་དད་པར་བྱས་ན་རང་གི་སེམས་ལ་བསོད་ནམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ནི་སྦྱིན་པ་བྱིན་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། ལས་དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་དད་པ་ནི་ཆེས་མཆོག་ཡིན་པའི ཕྱིར་ཏེ།དཔེར་ན་དགྲ་ཤི་ཡང་དགྲ་བསད་པའི་བསམ་པ་དེས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་དགྲའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་དེར་ཡང་བྱེད་ན། བསོད་ནམས་མ་ཡིན་པ་ཆེས་མང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྟོན་པ་འདས་ཀྱང་དེ་ལ་དད་པས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་སྦྱིན་པའི་ བྱ་བ་དག་བྱེད་ན།བསོད་ནམས་ཆེས་མང་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཞིང་བཟང་པོ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱས་པས་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཡིན་ན། དེ་ལྟར་ན་ཞིང་ངན་པ་ལ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་མི་འཁྲུལ་ཕྱིར། །ངན་པའི་ཞིང་ལའང་ འབྲས་ཡིད་འོང་།།ཞིང་ངན་པ་ལ་ཡང་ས་བོན་ལས་འབྲས་བུ་མི་འཁྲུལ་པ་མཐོང་སྟེ། རྒུན་འབྲུམ་གྱི་ས་བོན་ལས་ནི་འབྲས་བུ་མངར་བ་ཉིད་སྐྱེ་ལ། ནིམ་པའི་ས་བོན་ལས་ནི་ནིམ་པའི་འབྲས་བུ་ཁ་བ་ཉིད་སྐྱེ་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་ཞིང་ངན་པ་ལ་ཡང་གཞན་ལ་ཕན་པར་ཞུགས་པའི་ལྷག་པའི་བསམ་ པའི་སྦྱིན་པའི་ས་བོན་ལས་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཉིད་དུ་འགྲུབ་ཀྱི་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ཞིང་ངན་པའི་སྐྱོན་གྱིས་ནི་ས་བོན་དེའི་འབྲས་བུ་ཆུང་བའམ། འབྲས་བུ་མེད་པར་ནི་མི་འགྱུར་རོ། །སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞིའི་ཞར་ལས་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །། ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མི་དགེའི་གཟུགས། །དེ་སྤོང་ཚུལ་ཁྲིམས། མི་དགེ་བའི་གཟུགས་ནི་འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་སྤོང་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ། །སྤོང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཡང་རྣམ་གཉིས་སོ། །རྣམ་པར་རིག བྱེད་གང་གིས་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མ་ཡིན་པ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་འབའ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་བཅས་ལས་ཀྱང་། །གང་རང་བཞིན་གྱིས་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཡིན་ཡང་། སངས་རྒྱས་ ཀྱིས་བཅས་པ་དུས་མ་ཡིན་པའི་ཁ་ཟས་ལ་སོགས་ཏེ།དེ་བས་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྤོང་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ཏེ། བསླབ་པ་ནོས་པས་དེ་ལས་འདས་ན། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་མདོར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡོན་ཏན་བཞིས་ནི་རྣམ་པར་དག་།ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་བཞིས་ རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ནོ།།བཟློག་པ་ནི་རྣམ་པར་དག་པ་མ་ཡིན་ནོ།

对于'带有贪欲的向佛塔布施是为了自己'这种说法，如果没有受用者，如何成为福德呢？福德有两种：由舍弃因而生起的是从舍弃本身所生；由受用因而生起的是从受用本身所生。其中，从佛塔舍施因所生的福德，从受用因所生的则没有。
对于'如果没有任何接受者怎么会是福德，有接受者才是福德，没有则不是'这种说法，有什么理由呢？因为没有对任何人产生利益。这不是理由，如果仅仅从利益他人才成为福德的话，那么修习慈心等无量和正见就不会成为福德了。因此应当承认对佛塔布施也是福德。
无接受者如同慈心等。比如对慈心等虽然没有接受或利益他人，但在自己的心中生起福德，同样地，即使功德者已逝，对其生起信心也会在自己的心中生起福德。
如果这样的话，布施就成为无意义了？不是的，因为由这种行为所引发的信心是最殊胜的。比如即使敌人已死，由杀敌之心所引发的身语业，以敌人想继续对其行事时，会生起更多的非福德，而不是仅仅由想法；同样地，即使导师已逝，由对其信心所引发的布施行为，也会生起更多的福德，而不是仅仅由想法。
如果说对良田布施会产生悦意的果报，那么对恶田布施就会产生不悦意的果报吗？因为因果不错乱的缘故，对恶田布施也会产生悦意果报。即使是恶田也可见到种子与果实不错乱，如葡萄种子生出甜果，楝树种子生出苦果，同样地，即使对恶田，由利益他人的增上意乐布施种子也会成就悦意果报，而不会是不悦意的。恶田的过失不会使该种子的果报变小或无果。
由布施所生福德事业的附带内容已完。
现在要说明由持戒所生的福德。如所说：破戒是不善之相，断除它即是持戒。不善之相称为破戒，断除它就是持戒。这种断除的持戒也有两种：以表业断除的和以无表业断除的。
持戒不仅仅是断除破戒，怎么说呢？也包括佛陀所制定的。虽然有些本性上不是破戒，但佛陀制定了非时食等戒，因此持戒有两种断除：由受戒而违犯则会生起破戒。
持戒的简要说明已完。以四种功德而清净。此持戒以四种功德而清净，相反则不清净。

།ཇི་ལྟར་ན་ཡོན་ཏན་བཞི་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་རྒྱུས་མ་སྨྲས་དང་། །ལ་བརྟེན། རེ་ཞིག་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་འཕན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ དང་།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་འཕན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལ་ཡང་བརྟེན་པ་ཡིན་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟེན་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པའི་ཕྱིར་ཞི་བ་ལ་ཡང་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ དག་ན་རེ་རྒྱུ་ལྔས་ཏེ།དངོས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་པ་དང་། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་པ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པས་འཕན་མ་བྱུང་བ་ཡིན་པ་དང་། དྲན་པ་ཡོངས་སུ་གཟུང་བ་ཡིན་པ་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཡོངས་སུ་བསྔོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་ རེ་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་རྣམ་པ་བཞིའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།འཇིགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ནམ་འཚེ་བ་མེད་པ་དང་། མི་སྙན་པ་དང་། ཆད་པ་དང་། ངན་འགྲོས་འཇིགས་ནས་བསྲུང་བའོ། །ལེགས་སུ་སྨོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་སྲིད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་། བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་ནས་བསྲུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །བྱང་ ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཐར་པ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པའོ།།ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་དྲི་མ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པའོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་རྫོགས་སོ།། །།བསྒོམ་པ་མཉམ་པར་གཞག་པ་ཡི། །དགེ་བ། མཉམ་པར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཇི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །འདི་ཅི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སེམས་ལ་བསྒོམ་ཕྱིར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ནི་སེམས་ལ་དགེ་བ་ཤིན་ཏུ་སྒོམ་པར་བྱེད་ཅིང་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཡོན་ཏན་གྱིས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་བྱེད དེ་མེ་ཏོག་གིས་ཏིལ་འབྲུ་བསྒོས་པ་བཞིན་ནོ།།རེ་ཞིག་སྦྱིན་པ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བསྒོམ་པ་ཅིར་འགྱུར་ཞེ་ན། མཐོ་རིས་དོན་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །འབྲལ་བའི་དོན་དུ་བསྒོམ་གཙོའི་ཕྱིར། །སྦྱིན་པ་ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་དོན་དུ་ནི་ འགྱུར་མོད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་བྲལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ནི་ཡིན་མོད་ཀྱི་བསྒོམ་པ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས་གང་ཟག་བཞི་ནི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་ བ་རྣམས་ན་རེ།མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་ཚད་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ཙམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་འཆད་པ་ནི། བསྐལ་པར་མཐོ་རིས་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་བཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བསོད་ནམས་ཅི་ཙམ་གྱིས་ན་བསྐལ་པར་མཐོ་ རིས་སུ་གནས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ཏེ།དེ་ལ་ཚངས་པའི་མདུན་ན་འདོན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ནི་བསྐལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡེ་བ་གཞན་དག་གི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཀྱང་། ཚངས་བའི་བསོད་ནམས་བསྐྱེད་པ་ནི། །བསྐལ་པར་མཐོ་རིས་དག་ཏུ་གནས། །ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་ བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། །དེ་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། །མདོ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས། །ཡང་དག་ཇི་ལྟར་སྟོན་ཆོས་སྦྱིན། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྟོན་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྦྱིན་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་གང་དག་ཆོས་ལོག་པར་འཆད་པའམ། རྙེད་པ་དང་། བཀུར་སྟི་དང་། གྲགས་པ་འདོད་པས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ཆོས་འཆད་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཆེར་ཉམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞིའི་བྱེ་བྲག་གིས་དགེ་བར་མ་པ་གསུམ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་། བསོད་ནམས་མྱ་ངན་འདས་པ་དང་། །ངེས་འབྱེད ཆ་མཐུན་དགེ་རྣམ་གསུམ།།བསོད་ནམས་ཀྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཡིད་དུ་འོང་བའོ།

如何是四种功德？答：依于戒律，首先是未被破戒所染污，未被破戒相续等烦恼和随烦恼所染污，因依止于念住，也依止于破戒的对治，依止于不生起的殊胜，因回向涅槃故也依止于寂静。
其他人说由五因：即清净身业道，近分清净，未被分别所染污，摄持正念，回向涅槃。
有些人说戒律有四种：畏惧戒是因畏惧杀生、恶名、惩罚和恶趣而守持。希求戒是因贪著三有、受用和恭敬而守持。随顺菩提分戒是求解脱具正见者所持戒。清净戒是因无垢染故为无漏。戒律讲完。
等持善修，何为等持？即是具有三摩地自性及其俱生法。为何称为修？因修习于心。彼三摩地于心极善修习，使心相续成为功德自性，如以花熏芝麻。
首先说布施能得大受用，那么持戒和修行有何果报？为得生天持戒为主，为得解脱修行为主。布施虽能得生天，但持戒更为主要。持戒虽能得解脱，但修行更为主要。
经中说四种补特伽罗能生梵福，何为梵福？毗婆沙师说：即所说相应异熟业量而已。古代论师解释：因能住天界一劫故。梵福有四，能令住天界一劫的福德即是梵福，因梵辅天寿量为一劫故。其他部派偈颂亦云：'生起梵福者，一劫住天界。'
财施已说讫。当说法施：此说如是：以无烦恼心，如实而说法。以无烦恼心如实宣说即是法施。因此，若有人邪说正法，或以求得利养、恭敬、名闻之烦恼心说法，则大大损减自身福德。
已说三种福业事差别之善。复次，福分、涅槃分、决择分善三种。顺福分即是悦意异熟。

།ཐར་བའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་གང་སྐྱེས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། གང་ལ་འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་དང་། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྔགས་པའི་གཏམ་ཐོས་ནས་སྤུ་ཟིང་བྱེད་པ་ དང་།མཆི་མ་ཀྲུག་ཅེས་བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་ཐར་བའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དབྱར་ཡུལ་གྱི་སེར་གནས་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་ལས་ས་བོན་ཡོད་པར་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། འོག་ནས་བཤད་ པར་བྱའོ།།འཇིག་རྟེན་འདི་ན་ཡིག་འབྲུ་དང་། བརྒྱ་དང་། བགྲང་བ་དང་། སྙན་དངགས་དང་། གྲངས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྦྱོར་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་ལས། །ཀུན་ནས་སློང་བཅས་རྣམ་པ་གསུམ། །ཡིག་འབྲུ་བརྒྱ་དང་གྲངས་བཅས་དང་། །སྙན་ དངགས་གྲངས་ཏེ་གོ་རིམས་བཞིན།།སྦྱོར་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའོ། །ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུས་དང་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཡིག་འབྲུ་དང་བརྒྱ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་སྦྱོར་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་པ་ཀུན་ནས་སློང་བ་དང་བཅས་པ་ ཡིན་ནོ།།བགྲང་བ་དང་སྙན་དངགས་ནི་ངག་གི་ལས་ཏེ། དེ་དག་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། །བགྲང་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ་ཡིད་ལ་སྡོམ་པའོ། །ད་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འགའ་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བསྒྲིབས་ངན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བཅས། །ཉོན་མོངས་ཅན་ཆོས་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་ དང་།བསྒྲིབས་པ་དང་། ངན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །དྲི་མེད་དགེ་།གྱ་ནོམ། གྱ་ནོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགེ་བ་རྣམས་དང་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །ངན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་ནི་བར་མ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །འདུས་ བྱས་དགེ་བསྟེན་བྱ།བསྟེན་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་དགེ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བསྟེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས་བསྟེན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གོམས་པར་བྱར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འབྲས་བུ་དོན་དུ་བསྟེན་པ་ཡིན་ན་འབྲས་ བུ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཆོས་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཐར་བ་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་དགེ་བ་དང་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་པས་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་མདོ་དང་ མཐུན་པ་ལས།ལས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་བཞི་པའོ།། །།ལས་ལས་འཇིག་རྟེན་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས། །ཞེས་བཤད་པ་ལས་དེ་དག་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གིས་བསགས་པར་འགྱུར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་མེད་པར་ནི་སྲིད་པ་མངོན་པར་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། སྲིད་པའི་ རྩ་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན། དྲུག། །དྲུག་གང་ཞེ་ན། འདོད་ཆགས་དེ་བཞིན་ཁོང་ཁྲོ་དང་། །ང་རྒྱལ་མ་རིག་ལྟ་བ་དང་། །ཐེ་ཚོམ་དག་སྟེ་དེ་དྲུག་ཀྱང་། །འདོད་ཆགས་དབྱེ་བས་བདུན་དུ་བཤད། །མདོ་ལས་འདོད་ཆགས་ཕྱེ་ནས་ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ ལས་བདུན་དུ་བཤད་དེ།།འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཁོང་ཁྲོའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ང་རྒྱལ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། མ་རིག་པའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཐེ་ཚོམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་སོ། །སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ ཡིན་ཞེ་ན།ཁམས་གཉིས་ལས་སྐྱེས་སྲིད་འདོད་ཆགས། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་སུ་བཤད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། ནང་དུ་ཁ་བལྟས་ཕྱིར་དང་དེར། །ཐར་པའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་ཕྱིར་བཤད། །དེ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་ སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་འདོད་ཆགས་པ་ཡིན་ལ།དེ་ཡང་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པ་ཡིན་པ་དང་། ཁ་ཅིག་ཁམས་དེ་ཉིད་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དེ་བས་ན་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཞེས་བཤད་དོ།

与解脱相顺应的是什么呢？就是生起时能趋向涅槃的。对于听闻轮回过患和涅槃功德赞叹之语后，能令毛发竖立，泪水涌出的人，应当知道他具有与解脱相顺应的善根，就像从夏季田地中新芽的生长可以知道有种子存在一样。
顺决择分有暖位等四种，下文将会详细说明。
在此世间，所谓文字、百、计数、诗歌、数目等是什么性质呢？由加行所引发的业，具有等起的三种。文字、百及计数，以及诗歌、数目，依次为如是。所谓由加行所引发，是指由方便差别而引发。三种业是指身业、语业和意业。其中，文字和百是由加行引发具有等起的身业。
计数和诗歌是语业，这些都是五蕴的自性。计数是意业，即心的摄持。
现在要说明诸法的一些异名：有覆、不善、有罪过、有烦恼等，是烦恼法的异名。无垢、善、妙、殊胜等，是善法和无漏法的异名。除了不善和殊胜之外的是中性。
有为善法应当修习。'应当修习'是有为善法的异名。其余的则成为不应修习。为什么无为法不应修习呢？因为不能熟习，而且如果为了获得果报而修习，也没有果报的缘故。
一切其他法都是有上的。解脱是无上的。没有比涅槃更殊胜的，因为它是善的和常住的，所以是最为殊胜的。
《阿毗达磨俱舍论顺正理疏》中，这是第四品'分别业品'。
如说'从业生起种种世间'，而这些业也是由随眠力量所积集，没有随眠则不能成就有，因此应当了知随眠是有的根本。
这些总略而言有六种。是哪六种呢？贪欲以及嗔恚，慢、无明和见，以及疑，这六种，由于贪的分类成为七种。经中将贪分开后，从这六种随眠说为七种。
欲贪随眠、嗔恚随眠、有贪随眠、慢随眠、无明随眠、见随眠和疑随眠。
什么是所谓的有贪呢？二界所生的有贪。从色界和无色界所生的称为有贪。为什么这样说呢？因为内向及于彼，为遮解脱想而说。那些大多是对禅定起贪著，这是内向的，有些人对那界本身起解脱想，为了遮遣这种想法，所以说为有贪。

།ཇི་ལྟར་ཆོས་མངོན་པ་ལས་ནི་ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཕྱེ་ནས་ལས་བཅུར་ཡང་བཤད་དེ། ཇི་ལྟར་བྱས་པས་ཤེ་ན། ལྟ་བ་ལྔ་སྟེ་འཇིག་ཚོགས་དང་། །ལོག་དང་མཐར་འཛིན་ལྟ་བ་དང་། །ལྟ་བ་དང་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་དང་བཅུ། །ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་ལས་ལྟ་བ་ལ་རྣམ་པ་ལྔར་བྱས་ན་བཅུར་འགྱུར་ཏེ། ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ལྔ་ནི། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ དང་།མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ། །ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལྔ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་མོ། །ཡང་ཆོས་མངོན་ པ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་དང་།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་ལྡན་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་སྟེ། དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུའང་འཆད་དོ། །ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་ཕྲ་རྒྱས་དེ་ དག་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྤྱོད་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དེ་དག་བཅུ་དང་བདུན་བདུན་བརྒྱད། །ལྟ་བ་གསུམ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ། །འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ ལ་སོགས་པ།།མཐོང་བས་རིམ་བཞིན་སྤོང་བར་བྱེད། །དེ་ལྟར་ཕྲ་རྒྱས་བཅུར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས། འདོད་པའི་ཁམས་དག་ན་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་བཅུ་ཆར་ཡང་ཡོད་དོ། །ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་དེ་ཉིད་ལས་བདུན་ཡིན་ལ། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་ བར་བྱ་བ་ཡང་བདུན་ཏེ།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་གཏོགས་སོ། །ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་བརྒྱད་དེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ ན་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཡིན་ཏེ།བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་སྟེ། །འདི་ལྟ་སྟེ་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ང་རྒྱལ་ལོ། །བདེན་པ་མཐོང་བའི་འོག་ཏུ་ལམ་གོམས་ པར་བྱས་པས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ན་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ནི་རྣམ་པ་གཅིག་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བའང་དེ་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བས་སྤང་ བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ།ལྟ་བ་མཆོག་དུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་དུ་འཛིན་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་རྣམས་ནི་ རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ།བདེན་པ་བཞི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བས་ན་དེ་དག་ནི་ལྟ་བ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་བཞི་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་ནི་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ང་རྒྱལ་ཡང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །མ་རིག་པ་ཡང་ལྔ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་ལ། །གཟུགས་ཁམས། དེ་དག་ཉིད་ལས་ཁོང་ཁྲོ་བ་རྣམ་པ་ལྔ་ལྔ་བོར་ནས། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཇི་ལྟ་བར། དེ་བཞིན་གཟུགས་མེད་ཁམས། ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་དགུ་བཅུ་བརྒྱད་དུ་འདོད། །དེ་ལྟར་ན་ཆོས་མངོན་པ་པ་དག་ནི་ཕྲ་རྒྱས་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས་བྱེ་བྲག་དང་། རྣམ་པ་དང་། ཁམས་ཀྱི་དབྱེ་བས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བརྒྱད་དུ་འདོད་དོ། །ཇི་དེ་ལྟར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་སུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མཐོང་བ་འབའ་ཞིག་གིས སྤོང་ངམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ།

如同在《阿毗达磨》中所说，将那六种随眠分开后又说为十种业。如何分法呢？五见即是：萨迦耶见、邪见、边执见、见取见以及戒禁取见，共为十种。从六种随眠中，将见分为五种则成为十种。五种见的自性是：萨迦耶见、边执见、邪见、见取见和戒禁取见。非见自性的五种是：贪欲、嗔恚、慢、无明和疑。
又在《阿毗达磨》中说，从这十种随眠中，欲界相应的有三十六种，色界相应的有三十一种，无色界相应的有三十一种，共为九十八种。如何分法呢？三界的这些随眠简要来说可分为见所断和修所断两种。其中，首先欲界中见所断的有三十二种。是哪些呢？
所说：'其中十及七七八，除去三种二种见，欲界苦等见，依次而断除。'如是所说的十种随眠中，欲界中苦谛见所断的全部十种都存在。集谛见所断的是其中七种，灭谛见所断也是七种，除去萨迦耶见、边执见和戒禁取见。道谛见所断的是八种，除去萨迦耶见和边执见。
如是，欲界随眠中见所断的就是这三十二种，因为仅仅以见谛就能断除。四种是修所断，即是贪欲、嗔恚、无明和慢。因为在见谛之后，通过修习道路而断除。
因此，萨迦耶见是一种，是苦谛见所断；边执见也是如此。邪见有四种，是苦谛、集谛、灭谛和道谛见所断；见取见和疑也是如此。戒禁取见有两种，是苦谛和道谛见所断。贪欲、嗔恚、慢、无明等都是五种，即四谛见所断和修所断。因此，这些见有十二种，疑有四种，贪欲有五种，嗔恚有五种，慢有五种，无明也有五种。如是，欲界的随眠就是这三十六种。
'除去嗔恚即色界。'从这些中除去五种嗔恚，色界的随眠是三十一种。如同色界一样，'无色界亦然。'随眠有三十一种，如是认为共有九十八种。
如是，阿毗达磨论师们认为从这六种随眠中，通过差别、行相和界的区分而有九十八种。如是所说的见所断随眠是否仅仅以见而断除呢？答曰：不是。

།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། སྲིད་རྩེ་ལས་སྐྱེས་བཟོད་པ་ཡིན། །སྤང་བྱ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཉིད། །གང་དག་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་ལས་སྐྱེས་པ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་གྱི། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་ སྐྱེས་མཐོང་དང་བསྒོམ་གཉིས་ཀྱིས།།བཟོད་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། ས་ལྷག་མ་དག་གི་ཕྲ་རྒྱས་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་ཅི་རིགས་པར་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །བཟོད་ མིན་སྤང་བྱ་བསྒོམ་གཉིས་ཀྱིས།།ས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཤེས་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་གཉི་གའི་ཡང་རྟག་ཏུ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །ལྟ་བ་ལྔ་པོ་རྣམས་མིང་གི་སྒོ་ནས་བསྟན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་སྒོ་ནས་ནི་མ་བསྟན་པས། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། བདག་དང་བདག་གི་རྟག་ ཆད་དང་།མེ་དང་དམན་ལ་མཆོག་ལྟ་དང་། །རྒྱུ་མིན་ལམ་མིན་དེར་ལྟ་བས། །དེ་དག་ལྟ་བ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །བདག་གམ་བདག་གིར་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་པས་ན་འཇིག་པའོ། །བསྩགས་པས་ན་ཚོགས་པ་སྟེ། མང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་ འཇིག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚོགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན་འཇིག་ཚོགས་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་སོ།།རྟག་པར་འདུ་ཤེས་པ་དང་རིལ་པོར་འདུ་ཤེས་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་དུ་བཤད་དེ། འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དེ་དག་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་ན་འཇིག་ཚོགས་ ལྟ་བའོ།།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བ་འབའ་ཞིག་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བཤད་ཅེ་ན། ཅི་ནས་ཀྱང་ལྟ་བ་འདི་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ཡིན་གྱི། བདག་གམ་བདག་གི་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་ པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།།བདག་ཏུ་མངོན་པར་དགའ་བའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལས་རྟག་པར་ལྟ་བའམ་ཆད་པར་ལྟ་བའམ་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་སྟེ། རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པ་ཡོད་ན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བའོ། །དམན་པ་ལ་ མཆོག་ཏུ་ལྟ་བ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའོ།།རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བ་འདི་དང་ལམ་མ་ཡིན་པ་ལ་ལམ་དུ་ལྟ་བ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་བའོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་ མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཞེ་ན།གང་ལ་ལ་དག་དབང་ཕྱུག་གམ་སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་ལ་རྒྱུར་ལྟ་བ་དེ་དག་ལ་རྟག་པ་དང་། གཅིག་པ་དང་བདག་དང་བྱེད་པ་པོར་མངོན་པར་ཞེན་ནས་ལྟ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ནི། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཕྱིར་དབང་ཕྱུག་སོགས། །བདག་རྟག་རྒྱུར་ནི་མངོན་ཞེན་ པ།།བར་དུ་འཇུག་པས་དེ་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཉིད། །དེ་དག་ལ་བདག་དང་རྟག་པར་འཛིན་པ་དེ་གཉིས་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སྤོང་བས། དེ་བས་ན་ངེས་བྱས་སོ་ཞེས་རྒྱུར་མངོན་པར་ཞེན་ན་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱང་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་ཕྱིར་བདག་དང་རྟག་ པར་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ།ཅི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་གཉིས་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་དམ་ཞེ་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་བཞི་སྟེ། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེ་བ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའོ། །ཡང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ བཞི་པོ་འདི་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན།ལྟ་བ་གསུམ་ལས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞི་སྟེ། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་། རྟག་པར་ལྟ་བ་ལས་ནི་རྟག་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ནི་བདེ་བ་དང་གཙང་བར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ ལྟ་བ་ལས་ནི་བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ།

那么是什么样呢？有顶地所生的是忍，所断是见所断。凡是从有顶地所生的随顺忍所断的，都是见所断，而不是修所断。
余地所生的见断和修断二者，以忍所断，即其余地的随眠法和随顺忍所断，对圣者来说是见所断，对凡夫来说是修所断。
非忍所断是修断二者，一切地的随眠若是以智所断的，对二者都是恒时修所断。
五见是以名称来说明，而非以自性来说明，那么它们的自性是什么呢？我见和我所见、常见和断见，以及邪见、见取见，非因计因、非道计道见，这些就是五见。
我见或我所见是萨迦耶见。因为坏灭故为坏，因为积聚故为蕴，即是多的意思。这既是坏灭又是积聚，所以称为坏蕴，即是五取蕴。
为了断除常想和一合想而如此说，这些的先行是执我。因为见坏蕴故为萨迦耶见。一切缘有漏的见都是萨迦耶见。
为什么只说我见和我所见是萨迦耶见呢？为了让人了解此见是对坏蕴的，而不是对我或我所的。
对于执著为我的事物，见为常或见为断即是边执见，因为执著常边和断边。
认为苦等谛不存在的是邪见。见劣为胜是见取见。
见非因为因，见非道为道，是戒禁取见。如果见非因为因是戒禁取见，为什么不是集谛所断呢？
有些人见自在天或生主为因时，执著其为常、一、我、作者而见，因此，由于颠倒故执著自在天等为我、常的因，因为有中间的趣入，所以是苦谛所断。
对它们执著为我和常的这两种，是以见苦本身来断除的，因此决定。即使执著为因，也是以此来断除。
所说的由于颠倒而执著为我和常，是否仅有这两种颠倒呢？颠倒有四种：于无常见常、于苦见乐、于不净见净、于无我见我的颠倒。
那么这四颠倒的自性是什么呢？从三见出生四颠倒：从边执见和常见出生常颠倒，从见取见出生乐颠倒和净颠倒，从萨迦耶见出生我颠倒。

།ཅིའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་རྒྱུ་གསུམ་དག་གིས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། གསུམ་གང་གིས་ཤེ་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཕྱིར་དང་། ངེས་རྟོགས་ཕྱིར་དང་སྒྲོ་འདོགས་ཕྱིར། །དམིགས་པ་ལ་ ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་ཕྱིར་དང་།ངེས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། སྒྲོ་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཆད་པར་ལྟ་བ་དང་ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་མེད་པའི་སྒོར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་སྒྲོ་འདོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི། དག་པ་དེ་ཙམ་ཞིག་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་མ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ནི་ངེས་པར་མི་རྟག་པ་དང་། ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ནི་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། །སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ་ ཞེས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་འདིར་ནི་ལྟ་བ་འབའ་ཞིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཡིན་གྱི།སེམས་དང་འདུ་ཤེས་དེའི་དབང་གིས། །ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དང་མཚུངས་བར་ལྡན་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། སེམས་ཀྱང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཡང་ཇི་ལྟ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་འབའ་ཞིག་ལ་དབྱེ་བ་ཡོད་ཀྱི་ གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།ང་རྒྱལ་ལ་ཡང་ཡོད་དེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། ང་རྒྱལ་བདུན། ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་དང་། །ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །བྱེ་བྲག་མེད་ པར་སེམས་ཁེངས་པ་ལས་ང་རྒྱལ་ཞེས་བཤད་དོ།།དེ་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་ལས་ནི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཆེ་བའམ། མཉམ་པ་དང་མཉམ་མོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཤིང་ཁེངས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལོ། །མཉམ་པས་བདག་ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཆེ་བ་བས་ཀྱང་བདག་ ཆེའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ་ལོ།།ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕུང་བོ་ལྔ་ལ་བདག་གམ་བདག་གིར་སེམས་པ་ནི་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཁྱད་པར་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མ་ཐོབ་པར་བདག་གིས་ཐོབ་བོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཁྱད་བར་ཆེས་འཕགས་པ་བས་བདག་ཅུང་ཟད་ཅིག་གིས་ དམན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ།།ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་བདག་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་ང་རྒྱལ་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། བདག་མཆོག་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་། བདག་དང་འདྲའོ་སྙམ་པའི་ང་ རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་།བདག་ཆུང་ངོ་སྙམ་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་། བདག་པས་མཆོག་ཡོད་དོ། །བདག་དང་མཉམ་བ་ཡོད་དོ། །བདག་པས་དམན་པ་ཡོད་དོ། །བདག་པས་མཆོག་མེད་དོ། །བདག་དང་མཉམ་པ་མེད་དོ། །བདག་བསད་མན་པ་མེད་ཅེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ནི་ང་རྒྱལ་འདི་དག་ཉིད་ལས། དེ་དག། །རྣམ་ དགུ་གསུམ་ལས་གསུམ་གང་ལས་ཤེ་ན།ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་ལས་ཏེ། དེ་ལས་དང་པོའི་གསུམ་ནི། ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་གསུམ་སྟེ། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པའི་གསུམ་ནི་ཆུང་བའི་ ང་རྒྱལ་དང་།ང་རྒྱལ་དང་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །གསུམ་པའི་གསུམ་ནི་ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ཆུང་བའི་ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །ཡང་ང་རྒྱལ་བདུན་པོ་དེ་དག་ཅི་ཞིག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་ཟད་བྱ་བ། དེ་དག་ནི་མཐོང་བ་དང་ བསྒོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཟད་པར་བྱ་བ་སྟེ།དེ་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཕགས་པ་རྣམས་གདོན་མི་ཟ་བར་ཀུན་དུ་སྤྱོད་དམ་ཞེ་ན། ངེས་པ་མེད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། བསྒོམ་ པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི།གསོད་སོགས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའོ།

有人问：其他烦恼不也是颠倒吗？答：由三种原因而建立为颠倒，是哪三种呢？由于颠倒、决定了解、增益的缘故。即由于对所缘颠倒、由于决定了解、由于增益。其中，断见和邪见是趋入无的门径，所以不是增益。执著戒禁为最胜，是缘于清净而已，所以不是一向颠倒。其他烦恼不是决定和常见的自性，因此不是颠倒。
经中说'于无常见常'是想颠倒、心颠倒、见颠倒。这里只是见为颠倒，心和想是由于见的力量。由于见颠倒的力量，与之相应的想和心也说为颠倒。
又问：为何只有随眠有分类而其他没有呢？答：慢也有分类。怎样分呢？说有七慢：慢、过慢、慢过慢、我慢、增上慢、卑慢、邪慢。
总的来说，心高傲即说为慢。由于趣入的差别而成为七种：比自己低劣者认为自己高或与相等者认为相等而心高傲是慢；与相等者认为自己高是过慢；比高者认为自己更高是慢过慢；对五取蕴认为是我或我所是我慢；未得殊胜功德而认为已得是增上慢；比极为殊胜者认为自己稍微低劣是卑慢；与非功德相应而认为自己具有功德是邪慢。
论中说有九种慢：我最胜的慢相、我相等的慢相、我低劣的慢相、有比我胜、有与我等、有比我劣、无比我胜、无与我等、无比我劣。这些就是从这些慢中分出九种。这九种从哪三种分出？从慢、过慢、卑慢分出。其中第一组三种是依见的三种慢，即过慢、慢、卑慢。第二组三种是卑慢、慢、过慢。第三组三种是慢、过慢、卑慢。
又问：这七种慢由什么断除呢？答：由见道和修道断除。这些是由见道和修道二者断除，这是说一切都是由见道和修道所断。
问：未断修所断的圣者是否一定会现行呢？答：不一定。即修所断的杀生等缠缚。

།ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གང་གིས་བསམས་བཞིན་དུ་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནས་བརྫུན་དུ་སྨྲ་བར་བྱེད་པའི་བར་དེ་དག་ནི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་འཇིག་ སྲེད།འཇིག་པའི་སྲེད་པ་ཡང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་པའི་སྲེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པའི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དེ་ལ་དོན་དུ་གཉེར་བ་ནི་འཇིག་པའི་སྲེད་པའོ། །དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་སྐྱེ་བོའི་སྲིད་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་གཟུང་ སྟེ།བདག་ནི་གླང་པོ་ཆེ་ས་སྲུང་དུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི། ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་ཡང་ཡོད་ལ། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཡང་ཡིན་མོད་ཀྱི། འཕགས་པ་ལ། རྣམ་སོགས་ངའོ་སྙམ་མི་འབྱུང་། །སྩོགས་པ་སྨོས་པས་ནི་འཇིག་པའི་སྲེད་པའི་བར་དུ་ གཟུང་ངོ་།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་མ་སྤངས་ཀྱང་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་རྒྱས་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། དེ་བས་ན་རྐེད་པ་བཅག་པའི་ཕྱིར་ཡང་ལྡང་བར་མི་ནུས་སོ། །གསོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་ ནས་དཀྲིས་པ་ནི་ལོག་པར་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།།འཇིག་པའི་སྲེད་པ་ནི་ཆད་པར་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བའི་སྲེད་པའི་ཕྱོགས་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །མི་དགེ་བའི་འགྱོད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མི་དགེ་བའི་འགྱོད་པ་ཡང་བསྒོམ་ པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི།འཕགས་པ་ལ་ནི་དེ་མི་འབྱུང་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ཀུན་ནས་བསླང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དུ་དག་གཅིག་ཡིན། ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མཐོང་སྤང་བྱ་བ། ། ལྟ་དང་དེ་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་དང་། །གང་དེ་ལྷན་ཅིག་མ་འདྲེས་པ། །མ་རིག་གང་ཡིན་ཀུན་དུ་འགྲོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ལྟ་བ་རྣམས་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བ་འབའ་ཞིག་གིས་སྤང་བར བྱ་བའི་མ་རིག་པ་མ་འདྲེས་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་ན་ལྟ་བ་བདུན་དང་། ཐེ་ཚོམ་གཉིས་དང་། །མ་རིག་པ་གཉིས་དང་། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ནི་རང་གི་ཁམས་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་དགུ་གོང་དུ་དམིགས། །སྐལ་བ་ མཉམ་པའི་ཁམས་སུ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ལས་ཕྲ་རྒྱས་དགུ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་སུ་ཡང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ཏེ།དགུ་གང་ཞེ་ན། ལྟ་བ་གཉིས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་གཉིས་མ་གཏོགས་ཏེ། རེས་འགའ་ ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་གཅིག་ལ་དམིགས་སོ།།རེས་འགའ་ནི་གཉིས་ལ་དམིགས་སོ། །ཡང་ཅི་ཕྲ་རྒྱས་འབའ་ཞིག་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དང་ནི་ལྷན་ཅིག་གང་། །དེ་ཡང་ཀུན་འགྲོ་ཐོབ་མ་གཏོགས། །ཀུན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་དང་ལྷན་ ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ།།ཐོབ་པ་ནི་འབྲས་བུ་དུ་མའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན། ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། འགོག་དང་ ལམ་མཐོང་སྤང་བྱ་བ།།ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་དེ་དག་དང་། །ལྡན་དང་མ་རིག་འབའ་ཞིག་དང་། །དྲུག་ནི་ཟག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ནི་གསུམ་སྟེ། ལོག་པར་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། མ་འདྲེས་ པ་ཡིན་ལ།ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་དེ་དག་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་དྲུག་པོ་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ།

由烦恼所缠缚，故意杀生乃至说妄语等，这些是修所断法的所缘，因此应当以修道断除。同样，灭爱也应当以修道断除。若问何为灭爱之法？对三界无常性的追求即是灭爱。'同样'一词也包含了有情的生有方面，如'愿我成为护地大象'等愿望。修所断中，既有我慢的种类，也有我执的我慢，但圣者则如'等类我执不生'。'等'字所说包括直至灭爱。
若问为何未断除这些却不生起？因为由见而增长的缘故。我慢的种类和我执的我慢是由萨迦耶见而增长，因此如同腰被折断就无法再站起来。杀生等缠缚是由邪见而增长。灭爱是由断见而增长。生有方面的贪爱是由常见而增长。不善之追悔也不会生起。虽然不善追悔也是修所断，但圣者不会生起，因为是由疑惑所引发。
复次，在九十八种随眠中，遍行有几种？非遍行有几种？苦谛与集谛所见所断的诸见以及疑惑，与彼相应者，以及唯由见苦、见集所断的不共无明，如是七见、二疑、二无明，这十一种随眠因为缘于自界一切，故是同分遍行。
其中九种上缘。在同分界遍行的十一种随眠中，九种也是不同分界的遍行。哪九种？除去两种见。除去萨迦耶见和边执见这两种，有时缘于一个不同分界，有时缘于两界。
复次，是否唯有随眠是遍行？答：不是。与彼相应者，除得亦是遍行。与遍行随眠相应生起的诸法也是遍行。得则因为有多种果故不是这样。
在九十八种随眠中，缘有漏者有几种？缘无漏者有几种？见灭、见道所断的邪见、疑惑，与彼相应者，及唯无明，六种是缘无漏境。见灭所断随眠有三种：邪见、疑惑、无明，以及与彼相应者和不共者；见道所断也是这些。如是六种是缘无漏，其余则成立为缘有漏。

།དེ་ལ་ཡང་། འགོག་པ་རང་གི་ས་པ་སྟེ། །ས་དྲུག་དང་ནི་ས་དགུའི་ལམ། །དེ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་ རྣམས་ཀྱི་ཡུལ།།ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་ལོག་པར་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རང་གིས་པའི་འགོག་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་ཏེ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཉིད་ཀྱིས་ལ་དམིགས་ལ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ཉིད་ལ་དམིགས་ སོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ནི་ས་དྲུག་གི་ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་དང་། གང་ཡང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་སྤྱོད་པས་བརྒྱད་པོ་དག་ནི་ས་དགུའི་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་ ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དམིགས་སོ།།ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དག་གི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་རྣམས་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་ པར་མི་འདོད་ཅེ་ན།འདོད་ཆགས་མིན་ཏེ་སྤང་བྱའི་ཕྱིར། །འདོད་ཆགས་ནི་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་བཞིན་དུ་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །གནོད་བྱེད་མེད་ཕྱིར་ཞེ་སྡང་མིན། །གནོད་པར་བྱེད་པའི་ དངོས་པོ་ལ་ནི་ཁོང་ཁྲོ་བ་སྐྱེ་ན།འགོག་པ་དང་ལམ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞི་དང་དག་དང་མཆོག་འགྱུར་ཕྱིར། །ང་རྒྱལ་མ་ཡིན་མཆོག་འཛིན་མིན། །འགོག་པ་དང་ལམ་གཉིས་ནི་ཞི་བའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཁེངས་པར་གྱུར་པར་འོས་པ་ནི་མ་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་ནི་དག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ གཉིས་ལ་ཡང་དག་པར་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།དམན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལ་ནི་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཡིན་ན། དེ་གཉིས་ནི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་དེ་བས་ན་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དུ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ཕྲ་རྒྱས་ དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན།ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་དུ་འགྲོ་རྣམས་ནི། །དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རང་གི་ས། །ཐམས་ཅད་དུ་ནི་རྒྱས་པར་འགྱུར། །ཀུན་འགྲོ་མ་ཡིན་རང་རིས་སུ། །ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཀུན་དུ་འགྲོ་བདེ་དག་རང་གི་ས་པའི་ རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ།།ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ནི་རང་གིས་དག་ཏུ་ཡང་། རང་གི་རིས་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱང་སྡུག་ བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ཉིད་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་ལ།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་བར་དུ་ཡང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ཉིད་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་བཏང་བ་བྱས་ནས་དམིགས་ཀྱིས་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། ཟག་མེད་གོང་མའི་ཡུལ་ལས་མིན། །ཟག་ པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ལ།ས་གོང་མ་ལ་དམིགས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་ལ་དམིགས་པའི་དངོས་པོ་ནི། །བདག་གིར་མ་བྱས་གཉེན་པོའི་ཕྱིར། །དངོས་པོ་གང་ཞིག་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་སྲིད་པ་གཉིས་ ཀྱིས་བདག་གིར་བྱས་པ་དེ་ལ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་གཞན་དག་ཀྱང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བར་ནུས་ཏེ།དཔེར་ན་སྣམ་བུ་གཤེར་བ་ལ་རྡུལ་ཆགས་པ་བཞིན་དུ། ཟག་པ་མེད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ལས་གོང་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་དག་ཏུ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་ལམ་གཉིས་ནི་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡང་ཡིན་ལས་གོང་མ་ཡང་འོག་མའི་གཉེན་པོར་གྱུར་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཡང་དེ་དག་ཏུ་གནས་མི་རྙེད་དེ། རྡོ་ལེབ་བསྲེགས་པ་ལ་རྐང་པ་དག་གིས་གནས་མི་རྙེད་པ་བཞིན་ནོ། ། དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།

其中，灭谛是自地所缘，六地和九地之道，是其行境之境。道是互为因。缘灭的邪见等是缘于自地的灭，欲界所行者缘于欲界，乃至有顶亦缘于有顶。
缘欲界所行者是六地法智分道，以及一切色界、无色界对治所缘。色界无色界所行八者亦缘一切九地随智分道。因为道是互为因。
为何贪欲、嗔恚、慢心、见取、戒禁取不许缘无漏法？贪欲不缘无漏是因为是所断。贪欲是所断，若其缘无漏法，则如同善法欲一样应成非所断。
嗔恚不缘无漏是因为无所害。嗔恚生于能害之事，而灭道非如是。因为寂静、清净及最胜故，非慢非见取。灭道二者因为寂静故不应生起我慢，因为是清净义故，于二者亦非戒禁取。
见取是于劣法执为最胜，而彼二者本为最胜，故不应缘无漏法。
此九十八随眠中，从所缘门而增长者有几？遍行随眠从所缘门于自地一切处增长。非遍行者唯于自品增长。
如是苦见所断者于苦见所断品增长，乃至修所断亦于修所断品增长，于余则不然。总说已，别说：无漏及上地境非所缘增长。
缘无漏之随眠不从所缘门增长，亦不增长于上地所缘。为何？因为所缘事非我所及是对治故。
任何为我见和有见所执为我所的事物上，其他随眠亦能增长，如湿布沾尘。无漏法及上地非如是，故缘彼者不能增长。
涅槃与道二者是缘彼诸烦恼的对治，上地亦是下地的对治，故于彼不得安住，如烧热石板不能立足。所缘门增长者已说讫。

།གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་གང་ནི། །དེ་དེར་མཚུངས་པར་ལྡན་སྒོ་ནས། །རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཕྲ་རྒྱས་གང་ཞིག་ཆོས་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་ནི་དེར་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར འགྱུར་རོ།།ནི་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་མ་སྤངས་ནའོ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་མི་དགེ་བ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། །གོང་མའི་ཐམས་ཅད་ལུང་མ་བསྟན། །རེ་ཞིག་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་ པ་ཐམས་ཅད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ།།འདོད་པའི་འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་དང་། །མཐར་འཛིན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་རྨོངས། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་མ་རིག་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་མི་འགལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ་བདག་ཤི་ནས་བདེ་བར་འགྱུར་བར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཅིང་ཚུལ་ཁྲིམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ། །ཆད་པར་ལྟ་བ་ཡང་ཐར་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པས་དེ་ཡང་མི་དགེ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་འདིར་མི་དགེ་བ། །ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།།མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན། དུ་དག་ཅིག་ནི་མ་ཡིན་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་པའི་མི་དགེ་རྩ་བ་ནི། །འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་རྨོངས་པ་ཡིན། །འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་ཐམས་ཅད་ དང་།འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ལས་གཞན་པའི་རྨོངས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཆགས་པ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། ཞེ་སྡང་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་དང་། གཏི་མུག་མི་དགེ་བའི་རྩ་བའོ། །གང་མི་དགེ་བ་ཡང་ཡིན་ལ་མི་ དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལ་མི་དགེ་བའི་རྩ་བར་ཡོད་དོ།།ཕྲ་རྒྱས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་དུ་དག་ཅིག་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ལུང་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་གསུམ། གསུམ་གང་ཞེ་ན། སྲིད་དང་མ་རིག་བློ་གྲོས་དེ། ། དེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པར་སྟོན་པའོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་སྲེད་པ་དང་མ་རིག་པ་དང་ཤེས་རབ་ནི་ཐ་ན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡང་རུང་སྟེ། གང་ཅུང་ཟད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །རྣམ་གཉིས་མཐོ ཕྱིར་དེ་དག་ལས།།གཞན་མིན་ཐེ་ཚོམ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གནས་པས་རྩ་བར་འོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གཡོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ང་རྒྱལ་ནི་མཐོ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རྩ་བའི་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྩ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་བརྟན་པ་དང་། འོག་ན་གནས་པ་ཡིན་པར་ མཐོང་ངོ་།།བཞི་ཞེས་ནུབ་ཕྱོགས་པ། ནུབ་ཕྱོགས་པ་དག་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བ་བཞིར་འདོད་དེ། སྲེད་ལྟ་ང་རྒྱལ་རྨོངས་དེ་དག། །དེ་དག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའོ་ཞེས་སྟོན་པ་སྟེ། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་སྲིད་པ་དང་ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་དང་མ་རིག་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་འབའ་ ཞིག་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་རྩ་བར་འདོད་ཅེ་ན།རྨོངས་པས་བསམ་གཏན་པ་གསུམ་ཕྱིར། །འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། སྲེད་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་ལྷག་པའི་བསམ་གཏན་པ་ཡིན་ལ་དེ་དག་ཀྱང་མ་རིག་པའི་དབང་གིས་འགྱུར་རོ། །མདོ་ལས། གང་དག་ལུང་དུ་ མ་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་བཅུ་བཞི་གསུངས་པ་དེ་དག་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གཞག་པར་བྱ་བའི་འདྲི་བ་ལས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །འདྲི་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་པ་དང་། རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་།དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་པར་བྱ་བ་དང་། གཞག་པར་བྱ་བའོ།

任何随眠与任何法相应，则彼随眠即由相应门而增长。此句意为：某一随眠与某一法相应，则彼随眠即由相应门而增长。'即'字是为了特别说明'只要未断除'的意思。
在九十八随眠中，有多少是不善，有多少是无记？
上界一切皆无记。首先，色界和无色界中的一切随眠都是无记。
欲界中的身见和边见，以及与彼等相应的愚痴，身见和边见以及与它们相应的无明在欲界中都是无记。为什么呢？因为不违背布施等善行，即认为'我死后将获得安乐'而行布施、持戒。断见也因随顺解脱而非不善。
其余诸随眠于此为不善。其余随眠在欲界中都是不善。
不善根有几种？应说有几种非不善根：欲界不善根是贪、嗔、痴。一切贪欲、一切嗔恚，以及除了与身见、边见相应的愚痴之外的一切愚痴，这三者在欲界中是不善根，即贪不善根、嗔不善根、痴不善根。既是不善又是不善根者，即是不善根所摄。
其余随眠非不善根，这是已成立的。
无记根有几种？几种非无记根？无记根有三种。三种是什么？爱、无明和慧，'彼'字表示是无记。迦湿弥罗诸师说：爱、无明和慧，乃至异熟所生者，凡是无记的一切都是无记根。
由二相及高举故，非余。疑因具有二相而不适合作为根，因为动摇。慢因具有高举特征而不适合作为根，因为与根的性质不相符。在世间所见根是稳固且处于下方的。
西方诸师主张四种。西方诸师认为无记根有四种：爱、见、慢、痴等。'等'字表示是无记，即无记的爱、见、慢和无明。为什么只承认这些为无记根呢？因愚痴故有三种禅修者。如是，禅修者有三种：以爱增上、以见增上、以慢增上的禅修者，而这些都是由无明所引生。
经中所说的十四无记事，是否都是无记？答：不是。那么是什么呢？这是从应置而不答的问题而说为无记。问题有四种：应一向记、应分别记、应反诘记、应置记。

།དེ་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ། མགོ་གཅིག་དང་ནི་རྣམ་ཕྱེ་དང་། །དྲི་དང་གཞག་པར་ལུང་བསྟན་པ། །འཆི་དང་སྐྱེ་དང་བཟང་བ་དང་། །བདག་གཞན་ལ་སོགས་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཆི་ འམ་ཞེས་འདྲི་ན་འཆིའོ་ཞེས་མགོ་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ།།ཐམས་ཅད་སྐྱེའམ་ཞེས་འདྲི་ན་ཉོན་མོངས་བ་དང་བཅས་པ་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ། །མི་འདི་བཟང་ངམ་ངན་ཞེས་འདྲི་ན་གང་ལ་ལྟོས་ཏེ་འདྲི་ཞེས་དྲིས་ནས་ལུང་བསྟན་ པར་བྱའོ།།གལ་ཏེ་ལྷ་ལ་ལྟོས་ཏེའོ་ཞེས་ཟེར་ན་ངན་ཏོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ངན་སོང་ལ་ལྟོས་ཏེའོ་ཞེས་ཟེར་ན་བཟང་ངོ་ཞེས་ལུང་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཅི་ཕུང་པོ་ལས་སེམས་ཅན་གཞན་ནམ་གཞན་མ་ཡིན་ཞེས་ཟེར་ན། སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞག་པར་བྱ་སྟེ། མོ་གཤམ་ གྱི་བུ་སྔོ་བསངས་སམ་དཀར་ཤམ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ།།འདི་ཇི་ལྟར་ན་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ལུང་མ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་དུ་ལུང་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཟག་གང་གི་ཕྲ་རྒྱས་གང་ཞིག་དམིགས་པ་གང་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དེས་དངོས་པོ་དེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་ནི་འདས་ པ་དག་གིས་ནི་གང་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ནས་ད་ལྟར་འབྱུང་བ་དག་གིས་ནི་གང་དང་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།མདོར་བསྡུ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་རྣམས་སོ། །སྤྱིའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ ཚོམ་དང་མ་རིག་པའོ།།དེ་ལ་རེ་ཞིག། །འདས་དང་ཉེ་བར་གནས་རྣམས་ཀྱིས། །འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་གྱི། །གང་ལ་སྐྱེས་ཤིང་མ་སྤངས་པ། །དེ་དག་དང་དངོས་དེ་ལྡན་འགྱུར། །དངོས་པོ་གང་ལས་འདས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ང་རྒྱལ་རྣམས་སྐྱེས་ཤིང་མ་ སྤངས་པ་དེ་དག་གིས་ནི་དངོས་པོ་དེ་དང་ལྡན་ཏེ།དེ་དག་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐམས་ཅད་ལས་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱིས་དེ་དག་མ་འོངས་པས། །ཀུན་དུ། དེ་གང་ལ་མ་ སྤངས་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ།ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་མ་འོངས་པ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དུས་གསུམ་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ཡུལ་ནི་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱིས་རང་དུས་པ། འདོད་ཆགས་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་མ་འོངས་པ་གཞན་ གྱིས་ནི་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་དང་ལྡན་ནོ།།གཞན་ཡང་གང་ཞིག་ཡིན་ཅེ་ན། གང་དག་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་སྟེ། སྐྱེ་བའི་ཆོས་དག་གི་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད། མི་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་ པོ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་དག་གིས་ནི་དུས་གསུམ་པའི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནོ།།ལྷག་མ་ཀུན་གྱིས་ཐམས་ཅད་ལྡན། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་མ་རིག་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་ཏེ། སྤྱིའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་དངོས་ པོ་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ཏེ།ཇི་སྲིད་དུ་མ་སྤངས་ནའོ། །ཞེས་བྱ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཉིད་དོ། །ཅི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་འདི་རྫས་སུ་ཡོད་དམ་འོན་ཏེ་མེད། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ནི་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།

对此依次而言，一向决定和分别，询问和安立所授记，死和生以及善，自他等等应当了知。如果问'一切有情都会死吗？'应当一向决定授记说'会死'。如果问'一切都会转生吗？'应当分别授记说'有烦恼者会转生，无烦恼者则不会'。如果问'这个人是善还是恶？'应当反问'相对于什么而问？'然后再授记。如果说'相对于天'，则应授记说'是恶'。如果说'相对于恶趣'，则应授记说'是善'。如果问'众生是异于蕴或非异？'因为众生之实体不存在，应当安立，如同问'石女之子是蓝色还是白色？'
如果问'这为何是无记？'因为以无记性本身而无记。任何补特伽罗的任何随眠，缘于任何所缘而增长，彼即与彼事相应。此中应当说从'过去者与何相应'乃至'现在者与何相应'。总之，烦恼有二种：自相烦恼即贪欲、嗔恚、我慢等。共相烦恼即见、疑、无明。
其中首先，过去和现在的贪欲、嗔恚、我慢，于何处生起且未断除，彼等即与彼事相应。于何事生起过去和现在的贪欲、嗔恚、我慢且未断除，彼等即与彼事相应。因为彼等是自相烦恼，故必定不是从一切生起，也不是遍一切处生起。
意识相应的未来烦恼，应当配合'于何未断'。意识地的未来贪欲、嗔恚、我慢，彼等即与三世一切事相应，因为意识的对境是三世故。其他未来的贪欲、嗔恚仅与未来事相应。其他是指什么？即五识身相应的贪欲、嗔恚，对于将生法即是如此。
彼等不生者与一切相应。五识身不生法即与三世一切事相应。余者一切相应。余者是指什么？即三世的见、疑、无明，因为是共相烦恼，故彼等一切亦与一切事相应，这是就'若未断除'而言。
过去和未来是实有还是无？若是有，则因为一切时中都有，诸行将成为常。

།འོན་ཏེ་མེད་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་དང་དེར་ལྡན་པ་ འམ་བྲལ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་འདུས་བྱས་རྣམས་རྟག་པ་ཉིད་དུ་དམ་བཅའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དུས་རྣམས་ཀུན་དུ་ཡོད་པར་ནི་གསལ་བར་ཁས་འཆེ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གསུངས་ཕྱིར། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་དག་གལ་ཏེ་འདས་ པའི་གཟུགས་ཞིག་མེད་ན་ནི་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བར་ཡང་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན་གང་གི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བར་འགྱུར་རོ།།གལ་ཏེ་མ་འོངས་ པའི་གཟུགས་ཤིག་མེད་ན་ཡང་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བ་ཞིག་ན།གང་གི་ཕྱིར་མ་འོངས་པའི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱ་ཆེར་གསུངས་སོ། །གཉིས་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་ སྟེ།གཉིས་གང་ཞེ་ན། མིག་དང་གཟུགས་ནས་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་བར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། འདས་པ་དང་མ་འོངས་པའི་དམིགས་པ་མེད་ན་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་གཉིས་ལ་བརྟེན་པར་མི་འགྱུར་རོ། །རེ་ཞིག་ལུང་ལས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡོད་ན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། ། རིགས་པ་ལས་ཀྱང་ཡུལ་ཡོད་ཕྱིར། །ཡུལ་ཡོད་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་གྱི། །མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ན་གལ་ཏེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཞིག་མེད་ན་ནི་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་དམིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །འབྲས ཕྱིར།གལ་ཏེ་འདས་པ་ཞིག་མེད་པར་གྱུར་ན་ནི་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡང་ཇི་ལྟར་སྐྱེད་པར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་ཚེ་ནི་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་མེད་དོ། །དེ་བས་ན་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་རྣམས་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་བ་དང་ད་ལྟ་བྱུང་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ན་ནི་འདི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཁས་བླང་བར་བྱ་སྟེ་འདི་ལྟར། དེ་ཡོད་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བར་འདོད། །གང་དག་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། དུས་ལ་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡོད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ ཡིན་གྱི།གང་དག་དེ་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། འབྲས་བུ་མ་བསྐྱེད་པའི་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་ཡོད་པ་མ་འོངས་པ་དང་འབྲས་བུ་སྐྱེས་ཟིན་པའི་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ནི་མེད་དོ་ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ། སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་དག་ཀྱང་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲ་བ་དེ་དག་ནི། རྣམ་བཞི་དངོས་དང་མཚན་ཉིད་དང་། །གནས་སྐབས་གཞན་གཞན་འགྱུར་ཞེས་བྱ། །དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། །མཚན་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། །གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། །གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། །དེ་ལ་དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གང་དག་ཆོས དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན།དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་གྱི་རྫས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ན་འདི་སྐད་དུ་བསྟན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་དུས་སུ་འགྲོ་བ་ན་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་འདོར་ལ་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་གནས་འདས་པར་འགྲོ་བ་ན་ཡང་ད་ལྟར་ བྱུང་བའི་དངོས་པོ་འདོར་གྱི་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དཔེར་ན་གསེར་གྱི་སྣོད་བཅོམ་ནས་གཞན་དུ་བྱེད་པ་ན་དབྱིབས་གཞན་དུ་འགྱུར་གྱི་ཁ་དོག་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་བ་དག་ཡིན་ནོ། །མཚན་ཉིད་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གང་དག་ཆོས་དུས་དག་ཏུ་འཇུག་པ་ན་འདས་པ་ནི་འདས་ པའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་གྱི་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བའི་མཚན་ཉིད་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ལ།དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་དག་ལ་ཡང་སྦྱར་ཏེ། དཔེར་ན་སྐྱེས་བུ་བུད་མེད་གཅིག་ལ་ཆགས་པ་ན་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨྲས་པ་དག་ཡིན་ནོ།

然而，如果不存在，那么怎么能说与彼相应或分离呢？说一切有部认为，由于具有有为法的特征，所以主张有为法是常住的，明确承认一切有为法在所有时间中都存在。为什么呢？因为经中所说。世尊说：'诸比丘，如果过去色不存在，那么具足多闻的圣声闻就不会观察过去色，正因为过去色存在，所以具足多闻的圣声闻才能观察过去色。如果未来色不存在，那么具足多闻的圣声闻就不会对未来色生起欢喜，正因为未来色'等等广说。因为二种缘故。如说：'识依二缘而生，二者为何？从眼与色乃至意与法'，如果没有过去和未来的所缘，那么缘于彼等的识也就不会依二缘而生。首先，从经典来说，过去和未来是存在的，就是这样。从理论上说，也因为境存在的缘故。有境时识才能生起，若无则不然。如果过去和未来不存在，就不会生起缘于彼等的识，因此由于无所缘，也就不成其为识了。因为果的缘故。如果过去不存在，那么来世善业和不善业的果报又如何能生起呢？因为在果报生起时，现在已无异熟因。因此，说一切有部主张过去、未来和现在都是存在的。
既然是说一切有部，就必须承认这一点，即：因为说彼等存在，所以称为说一切有部。凡是说过去、未来、现在以及出世间一切法都存在的，就是说一切有部。而不是那些区分说：'已生起但未产生果报的过去法有一些是存在的，未来法和已产生果报的过去业有一些是不存在的'的部派。说一切有部有几种呢？这些部派有：四种实体、相状、位态及异转。实体转异、相状转异、位态转异及其他转异。其中实体转异是指诸法在不同时间中运行时，其实体发生转变，但不改变其本质，即是说：法在未来时进入现在时，舍弃未来的实体，进入过去时，也舍弃现在的实体，但不改变其本质实体。譬如金器打碎重造时，形状改变但颜色不变一样。相状转异是指诸法在不同时间中运行时，过去法具有过去的特征，但并非与未来和现在的特征相离。同样，未来法和现在法也是如此。譬如一个人贪恋一个女人时，并非对其他女人无有贪欲一样。

། གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གང་དག་ཆོས་དུས་དག་ཏུ་འཇུག་པ་ན་གནས་སྐབས་ནས་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་བ་ལ་གཞན་དང་གཞན་དུ་སྟོན་པའི་གནས་སྐབས་གཞན་ལས་ཡིན་གྱི་རྫས་གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཤོད་མིག་གཅིག་ལ་གཅིག་གིས་མཚན་མ་བཏབ་ན་ཡང་གཅིག་།བཅུའི མཚན་མ་བཏབ་ན་ཡང་བཅུ།བརྒྱའི་མཚན་མ་བཏབ་ན་ཡང་བརྒྱ། སྟོང་གི་མཚན་མ་བཏབ་ན་ཡང་སྟོང་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །གཞན་དང་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གང་དག་ཆོས་དུས་དག་ཏུ་འཇུག་པ་ན་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་དང་གཞན་དུ་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་བུད་མེད་ཅིག་ ལ་མ་ཞེས་ཀྱང་བྱ།བུ་མོ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྨྲ་བ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་། གསུམ་པ་བཟང་སྟེ། གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དེའི་ལུགས་གང་ཡིན་པ་འདི་བཟང་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་ནི་དབྱེ་ བའི་དུས་སུ་རྣམ་གཞག་གང་གི་ཚེ་ཆོས་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་མ་འོངས་པའོ།།གང་གི་ཚེ་བྱེད་བ་དེའི་ཚེ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའོ། །གང་གི་ཚེ་བྱས་ནས་འགགས་པ་དེའི་ཚེ་ནི་འདས་པའོ། །འདིར་དཔེས་སྟོན་པ་དག་ཕྱིར་རྒོལ་བར་གནས་ཏེ། ཆོས་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་ན་རྟག་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། བགེགས་སུ་བྱེད། གང་གིས་ན་རེས་འགའ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་ལ་རེས་འགའ་ནི་བྱ་བ་མི་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་བྱ་བ་ལ་ཡང་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡོད་དམ། ཅི་འོན་ཏེ་འདས་པ་ཡང་མ་ཡིན་མ་འོངས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡང་མ ཡིན་ལ།འོན་ཀྱང་ཡོད་ན་ནི་ངེས་པར་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟག་པར་ཡོད་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་བས་ན་གང་གི་ཚེ་ཆོས་བྱ་བ་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །གལ་ཏེ་ཆོས་ལས་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་སྐྱོན་དེ་ལྟ་བུར་འགྱུར་ན་དེ་ནི། གཞན་མ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་སྐྱོན་ དེ་ལྟ་བུར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན།དེ་ལྟ་ན་ཡང་དེ་ཉིད་དུས་སུ་མི་རུང་། གལ་ཏེ་ཆོས་ཉིད་བྱ་བ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་དེ་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཡོད་བཞིན་དུ་རེས་འགའ་ནི་འདས་པ་ཞེས་བརྗོད། རེས་འགའ་ནི་མ་འོངས་པ་ཞེས་བརྗོད་དེ་དུས་གསུམ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མི་འགྲུབ་པོ། །ཆོས་གང་མ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་ མ་འོངས་པའོ།།གང་སྐྱེས་པ་ལམ་ཞིག་པ་དེ་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བའོ། །གང་ཞིག་པ་དེ་ནི་འདས་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་མི་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན་འདིར་ཡང་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གལ་ཏེ་ད་ལྟར་གྱི་ཇི་ལྟར་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡང་ཡོད་ན་ནི་དེའོ། །དེ་བཞིན་དུ། ཡོད་ན་གང་གིས་ མ་སྐྱེས་ཞིག་།ཆོས་དེ་རང་གི་ངོ་བོར་ཡོད་ན་ནི་ཇི་ལྟར་ན་མ་སྐྱེས་པའམ་ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་འགྲུབ། འདིའི་སྔར་ནི་ཅི་ཞིག་མ་བྱུང་ན་ཡང་གང་མེད་པའི་ཕྱིར་མ་འོངས་བ་ཞེས་བྱ། ཕྱིས་ནི་ཅི་ཞིག་མེད་ན་གང་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞིག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་བས་ན་གལ་ཏེ་མ་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ནས མི་འབྱུང་བར་མི་འདོད་ན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དུས་གསུམ་མི་འགྲུབ་པོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་བ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཤད་པར་མི་ནུས་པ་གང་ཡིན་པ་དེར་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འདོད་པས་འདི་སྐད་དུ་འགྲུབ་པར་བྱ་སྟེ། ཆོས་འདི་དག་ནི་ཟབ་པ་ཡིན། །གདོན་མི་ཟ་བར་ རྟོག་པས་བསྒྲུབ་བ་མ་ཡིན་ནོ།།ཞར་ལས་འོངས་བ་རྫོགས་སོ།

其他状态的转变是指某些法在时间中运行时，从一个状态转变到另一个状态时，是由于其他状态而显现，而不是由于实体的改变。例如，在一个算盘格子上，标记为一时就是一，标记为十时就是十，标记为百时就是百，标记为千时就是千，就像这样说的人们。
转变为其他是指某些法在时间中运行时，相对于前后而言说是其他，例如对一个女人，既称为母亲也称为女儿，就像这样说的人们。如此这四种说法都是说一切有部的观点。
在这些中，第三种较好，其中关于状态转变的观点是好的。为什么呢？因为在区分时间的建立中，当法不作用时是未来，当正在作用时是现在，当作用已灭时是过去。
在此以喻说明的对方立场是：如果法以自性存在，则应当永远作用，什么原因使得有时作用有时不作用呢？所谓过去、未来、现在，这些是否还有其他作用？或者既非过去、非未来、非现在，但若存在则必定是无为法，因此成为常有。
因此，当法正在作用时不应说是现在。如果作用与法是别异，则会有如此过失，但它不是别异，所以不会有这样的过失。即便如此，在同一时间也不合理。
如果法自身就是作用，为什么法以自性存在的同时，有时说是过去，有时说是未来，这样三时的建立就不成立。
说未生的法是未来，已生未灭的是现在，已灭的是过去，这样说并非不成立。对此也要这样说：如果过去和未来像现在一样实有，那就是这样。
同样，如果存在，怎么会未生已灭？如果法以自性存在，怎么能成立未生或已灭？在此之前什么没有出现而说是未来？之后什么不存在而说是已灭？
因此，如果不承认未生和生已不生，则三时完全不能成立。毗婆沙师们说过去未来是实有。
对于无法解释的，只能以自己的意愿这样确立：这些法是甚深的，决定不是分别念所能成立的。
附带内容完毕。

། །།ད་ནི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་སྤངས་ན་དེ་དངོས་པོ་དེ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ནམ་དངོས་པོ་གང་ཞིག་དང་བྲལ་ནི་དེ་དངོས་པོ་དེ་སྤངས་པ་ཡིན་པ་དེ་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་དངོས་པོ་གང་ཞིག་དང་བྲལ་ན་དེས་དངོས་པོ་དེ་སྤངས་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། སྤངས་ཀྱང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་ཡང་ཡོད་དེ་འདི་ལྟ་སྟེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་བྱ་སྤངས་ཀྱང་། །ཀུན་འགྲོ་ལྷག་མ་རྣམས་དང་ལྡན། །དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཟིན་ཀྱང་། །དེ་ཡུལ་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནི་སྐྱེས་ལ་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ནི་སྤངས་པ་ཡིན་ལ།།དེ་སྤངས་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་དང་ནི་དེར་ལྡན་ནོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རིས་ལ་ཡང་རྣམ་པ་དགུ་རྣམས་ལས་དང་པོ་བའི་རྣམ་པ་གང་ཡིན་པ་སྤངས་པ་དེ་སྤངས་ཀྱང་དེ་ལ་ དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྷག་མ་རྣམས་དང་དེར་ལྡན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།དངོས་པོ་གང་ལས་ཕྲ་རྒྱས་དུ་ཞིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཚིག་རེ་རེ་ནས་བཤད་ན་ནི་བརྗོད་པ་མང་པོར་འགྱུར་བས་དེ་བས་ན་ཅི་ནས་ཀྱང་འབད་པ་ཆུང་ངོ་། །ཆོས་ཀྱི་དྲི་བའི་ཚོགས་ཆེའོ། །ཆོས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ བསྡུས་ནས་རྣམ་པར་བཤད་པར་བྱ་སྟེ།ཆོས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་བཅུ་དྲུག་པོ་འདི་དག་སྟེ་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ལྔ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །སེམས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ཆོས་གང་ཞིག་སེམས་གང་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱས་ནས། འདི་ལ་ ཕྲ་རྒྱས་འདི་སྙེད་ཅིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་བརྟག་པར་བྱས་ཏེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་།སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མཐོང་གོམས་པ་ཡིས། །སྤང་བྱ་འདོད་ཁམས་ལས་སྐྱེས་པ། །རང་གི་གསུམ་དང་གཟུགས་གཏོགས་དང་། །དྲི་མེད་རྣམ་ཤེས་སྤྱོད་ཡུལ་གཅིག་།དེ་ནི་རང་གི་ཡང་ཡིན་པས་རང་གི་ གསུམ་མོ།།དེ་ནི་གཅིག་ཀྱང་ཡིན་ལ་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་གཟུགས་གཏོགས་གཅིག་སྟེ། །ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའི་ཚུལ་ནི་དེ་ལྟའོ། །རེ་ཞིག་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་ལྔ་ནི་སེམས་ སྔ་མའི་དམིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ་རང་གི་གསུམ་གྱི་སྟེ།དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ནི་གཅིག་གི་སྟེ། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་གཅིག་གིའོ། །གཟུགས་ཁམས་ལས་སྐྱེས་དྲི་མ་རྣམས། །རང་དང་འོག་གསུམ་གོང་མ་གཅིག་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ནི་སེམས་བརྒྱད་ཀྱི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ།རང་གི་ཁམས་པ་གསུམ་གྱི་སྟེ། །དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་དང་། ཁམས་འོག་མ་པ་གསུམ་གྱི་ཡང་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་དང་ཁམས་གོང་མ་པའི་ནི་གཅིག་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ཡང་གཅིག་གིའོ། །གཟུགས་ མེད་ལས་སྐྱེས་ཁམས་གསུམ་གཏོགས།།གསུམ་དང་ཟག་མེད་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཆོས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ནི་སེམས་བཅུའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་གསུམ་གྱི་སྟེ། དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ནི་གཅིག་གིའོ། ། ཁམས་གསུམ་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱང་བཤད་ཟིན་ཏོ། །འགོག་དང་ལམ་མཐོང་སྤང་བྱ་ཀུན། །ལྷག་པར་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་ལྷག པར་ཆོས་དེ་དག་ནི།།རང་གི་སེམས་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་དམིགས་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བཤད་པར་བྱ་ཞེ་ན། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཆོས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་སེམས་དྲུག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། སྔར་བཤད་པ་ ལྔ་དང་།ལྷག་མར་འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་སྔར་བཤད་པ་ལྔ་དང་། ལྷག་པར་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིའོ།

现在应当观察：是否舍弃某一事物就是与该事物相离，或者与某一事物相离就是舍弃该事物。首先，与某一事物相离并不意味着已舍弃该事物，也有已舍弃却未相离的情况，如：
虽已舍弃见所断苦，仍具余遍行法；虽已舍弃初品，仍具余染污法。
当生起苦谛智而未生起集谛智时，虽已舍弃见苦所断品，但仍具有缘于彼的遍行法即见集所断法。在修所断品中，虽已舍弃九品中的初品，但应知仍具有缘于彼的余烦恼。
若逐字解释'从何事物中增长几种随眠'这一问题，将成繁多言说，因此应当精简。法的问题众多，为了通达法义，当摄略解说：
法略说有十六种，即欲界、色界、无色界所行各五种，以及无漏法。心也有十六种，即同前。对此，应当了知何法是何心的所缘，然后观察'于此增长几许随眠'。
首先，见苦见集及修所断，欲界所生，自三及色系，无漏识境一。由于是自己的，故说自三；由于是一个且属于色界，故说色系一。文句的组织方式即如是。
首先，欲界所行的见苦、见集所断法和修所断五法，不是前心的所缘，是自三的，即是彼等的；色界所行的是一的，即是修所断的；无漏法也是一的。
色界所生诸染，自及下三上一。色界所行三法即是八心的所缘，即自界三种，即是彼等的；下界三种也是彼等的；上界一种即是修所断的；无漏法也是一的。
无色所生三界摄，三及无漏所行境。无色界所行三法即是十心的所缘，即三界各三种，即是彼等的；无漏法是一的。
已说三界见苦、见集所断和修所断诸法。见灭见道所断一切，更以自为所行境。应知灭道见所断诸法更以彼等法为所缘，即自心灭道见所断。
若问如何解说，欲界见灭所断法是六心的所缘，即前说五种及更加上见灭所断彼等。同样，见道所断也是前说五种及更加上见道所断彼等。

།དེ་བཞིན་དུ་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ཀྱང་ལྷག་པར་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་སེམས་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་སྟེ།སེམས་དགུ་དང་སེམས་བཅུ་གཅིག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་པོའི་ཆོས་རྣམ་པ་ལྔ་ལྔ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཟག་མེད་ཁམས་གསུམ་མཐའ་གསུམ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་ སྤྱོད་ཡུལ་ལོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ནི་སེམས་བཅུའི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཐ་མ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འགོག་པ་དང་། ལམ་མཐོང་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །ཡང་དོན་དེ་དག་ཉིད་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཕྱེད་དང་གཉིས་སུ་འདུག་པར་འགྱུར་ཏེ། ཁམས་གསུམ་ སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་མཐོང་དང་།།གོམས་པས་སྤང་བྱ་དང་ཟག་མེད། །རྣམ་ཤེས་ལྔ་དང་བརྒྱད་དང་ནི། །རྣམ་ཤེས་བཅུ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། །འགོག་དང་ལམ་མཐོང་སྤང་བྱ་ཀུན། །ལྷག་པར་རང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །ཞེས་བྱ་བའོ། །དེ་ལྟར་ན་སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ གི་དམིགས་པར་ནི་ཆོས་བཅུ་དྲུག་རྣམ་པར་གཞག་པར་རིག་ནས་ཇི་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དགོས་པ་ཡིན་པར་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ།ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱའོ། །བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་དུ་ཞིག་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བའི་དྲི་བ་འོངས་པ་ལ་དཔྱད་པར་བྱ་ན་ བདེ་བའི་དབང་པོ་ནི་རྣམ་པ་བདུན་ཏེ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་འདི་དག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ཏེ། འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་གཏོགས་ པ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཞི་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་ལྔ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཇི་ལྟར་སྲིད་པར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་ པའི་རིས་ནི་བཞིའོ།།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་རིས་གཉིས་དང་། ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱང་རྒྱས་པར་འགྱུར་བར་རིག་པར་བྱའོ། །བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་དུ་དག་ཅིག་རྒྱས་ པར་འགྱུར།བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་གི་དམིགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་ལ། ལྷག་པར་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་ སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་ལ་དམིགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱད་པ་ལ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དག་གིས་ཀླགས་ན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རིས་ བཞི་བཞི་དང་།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ལམ་འདིས་གཞན་དག་ལ་ཡང་རྟོགས་པར་བྱའོ། །ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་གི་སེམས་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་བ་ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་གིས་སེམས་དེ་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་ ཡང་ཡོད་དེ།ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་དང་སེམས་དེ་དག་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་མ་སྤངས་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱང་མ་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་དེ་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་དང་སེམས་དག་དང་མཚུངས་བར་ལྡན་པ་རྣམས་སྤངས་བའོ། །དེ་བས་ན་དེ་ལྟར་བཤད་ན་འདི་ལྟར། ཉོན་མོངས་ ཕྲ་རྒྱས་བཅས་རྣམ་གཉིས།།ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་རྒྱས་འགྱུར་གྱིས། །ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་སེམས་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སུ་གྱུར་པ་དང་། དེ་དམིགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ པ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ།

同样地，由见灭谛和见道所断的色界和无色界所行的烦恼，也是由见灭谛和见道所断的心的所缘，即是九心和十一心的所缘。三界的五种法已经说完。无漏法是三界的三种边际和无漏的所行境。无漏心是十心的所缘，即是三界的三种最后：见灭所断、见道所断、修所断和无漏。再者，这些义理可归纳为一个半偈颂：'三界苦谛因所见，及以修断并无漏，五识八识以及与，十识之境为所行，见灭见道所断者，更以自境为所行。'如是，了知这十六心的所缘建立为十六法之后，应当说明如何配合随眠的作用，当略说一部分。
关于'缘取乐根的识有几种随眠增长'这个问题，若要分析：乐根有七种：欲界修所断一种，色界五种，以及无漏。这些总括而言是十二种识的所缘，即除去见灭所断外的欲界四种、色界五种、无色界见道所断、修所断和无漏，这十二种识是缘取乐根的。
其中，欲界所行随类有四，色界所行是缘取有为法者，无色界所行是两类，遍行随眠等也当知会增长。对于缘取乐根的识有几种随眠增长？缘取乐根的十二种识又是哪些识的所缘？是这十二种识自身的所缘，另外还有无色界见苦、见集所断二种，这十四种是缘取乐根的识的所缘。
其中，无色界见苦、见集所断若增长，则欲界所行和无色界所行各四类，以及色界所行缘取有为法者都会增长，应当知道。以此方法也可推知其他的情况。对于'某些随眠相应的心有随眠，是否会被那些随眠增长'的问题，答：有的会增长，即与彼随眠相应未断，及缘彼未断者。有的不会增长，即与彼随眠相应已断者。因此这样说：'烦恼随眠俱有二，非烦恼增长随眠，'即烦恼心由与之相应的随眠状态及缘取它的未断随眠而有随眠，以及与之相应不增长者亦有随眠，因为与之同时故。

།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ནི་དེ་ལ་དམིགས་པ་ཕྲ་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་མ་སྤངས་པ་ཉིད་དག་གིས་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་དག་ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་ དང་པོ་ཉིད་དུ་མ་རིག་པ་དང་ལྡན་པས་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་དུ་རྨོངས་ལ།དེས་སྡུག་བསྔལ་མི་འདོད་ཅིང་ལམ་གྱི་བར་དུ་མི་འདོད་དོ། །དེ་ནས་རྨོངས་པ་ལ་ཐེ་ཚོམ། །རྨོངས་པས་ཕྱོགས་གཉིས་ཐོས་ནས། འདི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནམ་འདི་སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐེ་ཚོམ་ སྐྱེའོ།།དེ་ནས་ལོག་ལྟ། ཐེ་ཚོམ་ལས་ལོག་པའི་ལྟ་བ་འཇུག་སྟེ། ཐེ་ཚོམ་སྐྱེས་པ་ལོག་པར་མཉན་པ་དང་། ལོག་པར་བསམས་པ་ལས་སྡུག་བསྔལ་མེད་དེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལོག་པར་ངེས་པར་སྐྱེའོ། །དེ་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལྟ། ལོག་པར་ལྟ་བ་ལས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ འཇུག་སྟེ།སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད་ལས་ཕུང་པོ་གསལ་ཏེ་བདག་ཏུ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ། །དེ་ནས་མཐར་འཛིན། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལས་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་འཇུག་སྟེ། བདག་རྟག་པ་དང་ཆད་པའི་མཐར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནས་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་འཛིན། མཐར་འཛིན་ པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནས་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན། །ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ལས་ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་འཇུག་སྟེ། གང་གིས་དག་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རང་གི་ལྟ་བ་ཆགས་ང་རྒྱལ། །དེ་ལ་ཆགས་པའི་སྒོ་ནས་དེས་ཁེངས་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ལ་ཞེ་སྡང་། ལྟ་བ་ལ་ལྷག་པར་ཞེན་པ་དེའི་དགྲ་བོར་གྱུར་པ་གཞན་གྱི་ལྟ་བ་དག་ལ་ཞེ་སྡང་བ་འཇུག་གོ། །དེ་ལྟར་རིམ། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ནི་དེ་ལྟའོ། །ཉོན་མོངས་པ སྐྱེད་པ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་སྐྱེ་སྟེ།ཕྲ་རྒྱས་སྤངས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། །ཡུལ་དང་ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། །ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་བྱེད་པ་ལས། །ཉོན་མོངས་རྒྱུ་ནི་ཚང་བ་ཡིན། །འདི་ལྟ་སྟེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་ཤིང་ཡོངས་སུ་མ་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། འདོད་པའི་འདོད་ ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཆོས་ཀྱང་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ཞིང་།དེ་ལ་ཡང་ཚུལ་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཡིད་ལ་བྱེད་ན་དེ་ལྟར་ན་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་དག་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རྒྱུ་དང་ཡུལ་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དག་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེ་ བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ་གང་ཞིག་།རྫོགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན། རེས་འགའ་ཡུལ་གྱི་སྟོབས་འབའ་ཞིག་གིས་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། འདི་ལྟ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལྟ་བུའོ། །མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ཉིད་ཟག་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་ཏེ། འདོད་པའི་ཟག པ་དང་སྲིད་པའི་ཟག་པ་དང་མ་རིག་པའི་ཟག་བའོ།།ཆུ་བོ་བཞི་སྟེ་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པའོ། །སྦྱོར་བ་བཞི་སྟེ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞི་སྟེ། འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།གཏི་མུག་མ་གཏོགས་འདོད་པ་ཡིས། །ཉོན་མོངས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ བཅས་རྣམས།།འདོད་ཟག་།མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། མ་རིག་པ་རྣམ་པ་ལྔ་བོར་ནས་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག་དང་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཅུ་སྟེ། རྫས་བཞི་བཅུ་རྩ་ གཅིག་གོ།།གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི། ཕྲ་རྒྱས་འབའ་ཞིག་སྲིད་པའི་ཟག་།གཏི་མུག་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྲིད་པའི་ཟག་པ་མ་རིག་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གཟུགས་དང་ལྡན་པ་ལྔ་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་ ལྡན་པ་ལྔ་བོར་ནས།གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་སྟེ། རྫས་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས་སོ།

无染污心对于所缘境，由于未断除随眠而成为随眠相应。那么十种随眠是如何生起的呢？首先，由于具有无明而对诸谛愚痴，由此不欲苦谛乃至不欲道谛。
其次是由愚痴而生疑。由于愚痴听闻两种说法后，生起'这是苦还是非苦'等疑惑。
其次是邪见。由疑惑而生起邪见，即由生起疑惑后听闻邪说并邪思维，而生起'无苦'等邪确信。
其次是身见。由邪见而生起身见，即由苦性而显现蕴，执著为我。
其次是边执见。由身见而生起边执见，因为执著我为常或断的边见。
其次是戒禁取见。由边执见而生起，因为由彼而确信能得清净。
其次是见取见。由戒禁取见而生起见取见，因为执著能得清净的见解为最胜。
对自见贪著与慢。由于对彼贪著而生起我慢。
对他嗔恨。由于过分执著见解，而对与之对立的他人见解生起嗔恨。
如是次第。十种随眠的生起次第即是如此。
烦恼的生起是由三种因缘而生：未断随眠、境界现前、非理作意。具足这些烦恼因。
例如，未断除欲贪随眠且未遍知，欲贪缠缚相应的法也现前，对此若生起非理作意，则欲贪生起。这些依次是因力、境界力和加行力。
其他烦恼也应当知道是如此生起。何者是圆满因？有时仅由境界力而生起，如阿罗汉退失法者。
经中世尊将这些随眠说为三漏：欲漏、有漏和无明漏。四暴流即欲暴流等。四轭即彼等。四取即欲取等。
其中首先，除无明外，欲界的烦恼及缠是欲漏。除无明外，其他欲界烦恼及缠应知是欲漏，即除去五种无明，三十一随眠和十缠，共四十一事。
色界和无色界的唯随眠是有漏。除无明外，应知除去色界相应的五种无明随眠和无色界相应的五种无明随眠，色界二十六种，无色界二十六种，共五十二事。

།ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་བསྡུས་ནས་གཅིག་ཏུ་སྲིད་པའི་ཟག་པར་བཤད་ཅེ་ན། དེ་ལུང་མ་བསྟན་ཁ་ནང་བལྟས། ། མཉམ་གཞགས་ས་པའི་ཕྱིར་གཅིག་བྱས། །དེ་གཉིས་ཀ་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པ་དང་། མཉམ་པར་གཞག་པའི་ས་པ་ཡིན་པས་ཆོས་མཐུན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་གཅིག་དུ་བྱས་སོ། །ད་ནི་མ་རིག་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་ཟག་པའོ་ཞེས་བྱ བར་གྲུབ་སྟེ།རྫས་བཅོ་ལྔའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི། རྩ་བ་མ་རིག་ཡིན་པས་ན། །ལོགས་ཤིག་དག་ཏུ་ཟག་པར་བསྟན། །ཟག་པ་དེ་དག་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ། དེ་བཞིན་ཆུ་བོ་སྦྱོར་ལྟ་རྣམས། གསལ་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་དག་ཏུ་ བསྟན།།ལྟ་བ་ལས་གཞན་པ་འདོད་པའི་ཟག་པ་ཉིད་ནི་འདོད་པའི་ཆུ་བོ་དང་སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ་དེ་བཞིན་དུ་སྲིད་པའི་ཟག་པ་ཡང་སྲིད་པའི་ཆུ་བོ་དང་། སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་གསལ་བའི་ཕྱིར་ཆུ་བོ་དག་ལས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་གཞག་གོ། །ཟག་པ་དག་ཏུ་མིན། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར། གྲོགས་མེད་འཇོག་པའི་རྗེས་མི་མཐུན། །འཇོག་པར་བྱེད་པ་ན་ཟག་པ་མེད་པས་སོ་ཞེས་འདིའི་ངེས་པའི་ཚིག་ནི་འོག་ནས་འཆད་ན། ལྟ་བ་རྣམས་ནི་གསལ་བའི་ཕྱིར་འཇོག་པ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་པས། །དེའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དག་གི་ནང་དུ་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ནི་མ་བསྟན་གྱི་བསྲེས་ཏེ་ནི་བསྟན་ཏོ། །ཆུ་བོ དང་སྦྱོར་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་ཉིད་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ལྟ་བ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ནི། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས། ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ་སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་རིག་པ་དང་ བཅས་པ་ནི་བདག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ།།ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཕྱུང་སྟེ་ལྟ་བའི་ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱི་ཉེ་བར་ལེན་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དག་གི་ ནང་དུ་ནི་བསྲེས་ཏེ་བཤད་ཀྱི་ཐ་དད་དུ་མ་བསྟན་ཅེ་ན།སྲིད་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་ན། མ་རིག་པ་འཛིན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྲེས་སོ། །མི་མངོན་པའི་མཚན་ཉིད་དང་མི་གསལ་བའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་ནི་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས། ཕྲ་རྒྱས་ཉིད་དང་ཟག་པ་དང་སྦྱོར་བ་དང་ཉེ་བར་ལེན་པའི་མིང་དུ་བཤད་པ། ཡང་ཕྲ་རྒྱས་ ཀྱི་དོན་ནི་ཅི་ཡིན།ཉེ་བར་ལེན་པའི་བར་གྱི་དོན་ནི་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་དེ་དག་ཕྲ་བ་དང་། །རྗེས་འབྲང་རྣམ་གཉིས་རྒྱས་འགྱུར་དང་། །རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དེ་ཡི་ཕྱིར། །ཕྲ་རྒྱས་དག་ཏུ་བཤད་པ་ཡིན། །རྒྱུ་ཕྲ་བ་དང་རྟོགས་པར་དཀའ་བའི་ཕྱིར་ཕྲ་བའོ། །ཐོབ་པའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་ འབྲང་བའོ།།དམིགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་དང་རྒྱུ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་དང་ཡང་དུ་བཟློག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་མེད་བཞིན་དུ་ཡང་དང་ཡང་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་སྟེ། རྒྱུ་དེ་དག་གི་ཕྲ་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་འཇོག་དང་ཟག་པ་དང་། །འཕྲོག་དང་འབྱར་བར་བྱེད་པ་ དང་།།ཉེ་བར་འཛིན་པས་དེ་ལྟར་ན། །དེ་དག་ཟག་སོགས་ངེས་ཚིག་གོ། །འཁོར་བར་འཇོག་པར་བྱེད་པ་དང་། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནས་མནར་མེད་པའི་བར་དུ་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྨ་དག་ནས་འཛག་པས་ན་ཟག་པ་རྣམས་སོ། །འཕྲོག་པས་ན་ཆུ་བའོ། །འབྱར་བར་བྱེད་པས་ན་སྦྱོར་བའོ། །ཉེ་བར་འཛིན་ པས་ན་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ།དེ་ལྟར་ནི་དེ་དག་ནི་ཟག་པ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པའི་ཚིག་སྟེ། ཚིག་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

问：为什么要将色界和无色界所行的随眠合并为一个有漏？答：彼等是无记且内向，等持地摄故合为一。将彼二者合为一是因为具有三种共同特征：是无记性、内向性及等持地摄。
现在已经确立无明是三界的无明漏，共十五事。问：为何要将此单独建立？答：因为无明是彼等一切之根本，故单独建立为漏。如前所说诸漏，同样瀑流、系、见等，为了明显故单独建立。
除见以外的欲漏即是欲瀑流和有系，同样有漏也是有瀑流和有系，为了明显故而从瀑流中单独建立。非为漏。为什么呢？因为无伴且与取不相顺。因为建立时无漏的缘故，此确切含义下文将解释。诸见为了明显故与取相顺，因此不在诸漏中单独建立而是混合建立。
已说瀑流和系。如前所说的无明相应及见分为二种，即是诸取。除见以外的欲系加上无明是欲取。除见以外的有系加上无明是我语取。从见系中分出戒禁，为见取和戒禁取。
问：为何无明在诸取中是混合宣说而非别立？答：因为取是执著有，而无明非执著故混合。因为无明具不显现相及不明显故非执著。
经中说随眠、漏、系、取等名称。问：随眠的含义是什么？乃至取的含义是什么？答：因为彼等微细及，二种随行及增长，以及相续故，故说为随眠。因为因微细及难知故为微细。因为随顺获得故为随行。从所缘、相应及二因门而增长。虽然一再遮止，无相应仍一再现行故为相续，因为这些原因称为随眠。
彼等安立及漏泄，夺取及令黏着，以及执取故，如是彼等漏等之词义。安立于轮回中，从有顶至无间地狱，从六处之伤口漏泄故为诸漏。因夺取故为瀑流。因令黏着故为系。因执取故为取，如是即是漏等之词义，词义即是词的确切含义。

།ཀུན་ནས་སྦྱོར་སོགས་དབྱེ་བ་ཡིས། །རྣམ་པ་དག་ནི་ཡང་ལྔར་བཤད། །ཕྲ་རྒྱས་དེ་དག་ཉིད་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་། འཆིང་བ་དང་ཕྲ་རྒྱས་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པའི་དབྱེ་བས་ཡང་རྣམ་པ་ལྔར་ཕྱེ་ནས་བཤད་དེ། དེ་ལ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་རྗེས་སུ་ཆགས་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་སྲིད་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ལྟ་བ་གསུམ་མོ། །མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་ལྟ་བ་གཉིས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དག་གི་ནང་དུ་ལྟ་བ་གསུམ་ནི།ལོགས་ཤིག་ཏུ་ལྟ་བའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་བཤད་ལ། གཉིས་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ལྟ་བ་བཤད་ཅེ་ན། རྫས་དང་མཆོག་འཛིན་མཉམ་པའི་ཕྱིར། །ལྟ་གཉིས་ཀུན་དུ་སྤྱོར་གཞན་ནོ། །ལྟ་བ་གསུམ་ཡང་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན་ལ། །ལྟ་བ་གཉིས་ ཀྱང་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིད་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་འདི་གཉིས་རྫས་མཉམ་པས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གཞན་དུ་བྱས་ལ།འདི་གཉིས་ནི་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ནི་མ་ཡིན་པས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་མཉམ་པའི་ཕྱིར་ཡང་འདི་གཉིས་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བཤད་དེ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་ཐ་དད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣ་གཉིས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་དག་ཏུ་ནི་ལོགས་ཤིག་ཏུ་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བར་བཤད་ལ། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་ཕྱིར་གཉི་ག་གཅིག་ཏུ་ནི། །མི་དགེ་བ་དང་རང་དབང་ཕྱིར། །ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་དེ་དག་ཏུ། །ཀུན་ནས་ ལོགས་ཤིག་གཉིས་སུ་བཤད།།གང་ལ་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་དང་། །རང་དབང་འདི་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཅན་གྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་གཞན་ནི་མེད་དོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གཞན་དག་ལས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔར་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་འཇིག་ཚོགས་ ལ་ལྟ་བ་དང་།ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཐ་མའི་ཆ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐ་མའི་ཆ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་སོ། །འདི་དག་ནི་དེའི་རྗེས་སུ་ མཐུན་པ་རྣམས་ཏེ་འདི་ལྟར།གཉིས་ཀྱིས་འདོད་ཁམས་མི་འདའ་སྟེ། གསུམ་གྱིས་ཀུན་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད། །འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དག་གི་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ལས་མི་འདའོ། །འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་དག་གི་ནི་འདས་ཀྱང་ཕྱིར་ཀུན་དུ་འདྲེན་པར་བྱེད་དེ། སྒོ་བ་དང་འཁོར་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་གཏན་ནས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་དྲུག་སྤངས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་གསུམ་བོར་ནས་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ འཛིན་པ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་གསུམ་ཉིད་དུ་བཤད་ཅེ་ན།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་། གཙོ་དང་རྩ་བ་བསྡུས་ཕྱིར་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྣམ་པ་གཅིག་དང་། གཉིས་དང་། བཞི་པ་དག་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་གཙོ་བོ་ནི་འདི་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་སོ། །གཞན་ཡང་མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་རབ་ཏུ་བཅུག་གོ། །ལྟ་བ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་རབ་ཏུ་བཅུག་གོ། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་རབ་ཏུ་བཅུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རྩ་བ བསྡུས་པའི་ཕྱིར་ཡང་གསུམ་དུ་བཤད་དོ།།གཞན་དག་ན་ནི། འགྲོ་མི་འདོད་དང་ལམ་ནོར་དང་། །ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དེ་ལྟར་ན། །དེ་དག་ཐར་བར་འགྲོ་བ་ལ། །བར་ཆད་བྱེད་ཕྱིར་གསུམ་དུ་བཤད། །ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་ནི་གསུམ་ཡིན་ཏེ། འགྲོ་བར་མི་འདོད་པ་དང་། ། ལམ་གཞན་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ནོར་བ་དང་། ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བའོ།

由遍行结等分类，说有五种差别。那些随眠以遍行、结缚、随眠、近烦恼、缠的差别而分为五种。其中遍行有九种：贪随、瞋恚、慢、无明、见、执取、疑、嫉妒、悭吝等遍行。其中贪随遍行是三界的贪欲。其他也应如理配合。见遍行是三种见。执取遍行是两种见。
为何在遍行中，三种见单独说为见遍行，而两种见单独说为执取见呢？因为实体和执取相等的缘故，两种见为另外的遍行。三种见是十八实体，两种见也是十八实体，因此这两者实体相等而作为另外的遍行，这两者是执取的自性，其余则不是，因为执取相等的缘故，这两者也单独说，因为所取和能取不同的缘故。
又为何嫉妒和悭吝二者在遍行中单独说为遍行，而在其他缠中则不如此呢？因为二者都是不善且自在的缘故，嫉妒悭吝在彼等中单独说为二种。凡是唯一不善且自在的，具有如此性质的其他缠是没有的。
世尊在其他经中说五种顺下分结，即：有身见、戒禁取见、疑、欲贪、瞋恚。为何称为顺下分呢？因为具有下分的缘故，下分即是欲界。这些是随顺于彼的，如此：以二不超欲界，以三则能牵引。欲贪和瞋恚不能超越欲界。有身见等虽然超越但能牵引回来，因为与门、眷属和法相顺的缘故。
当预流果者永断三种遍行而断六种烦恼时，为何舍弃三见而只说有身见、戒禁取见和疑三种呢？虽然应该说明那一切，但是因为摄主和根本的缘故说为三种。见所断烦恼有三种：第一、第二和第四种，这些的主要由这三种所摄。
另外，边执见由有身见引入。见取见由戒禁取见引入。邪见由疑引入。因此为摄根本故也说为三种。
其他说：不欲行、邪路、于道生疑，如是彼等于解脱道作障碍故说为三种。往他处时有三种障碍：不欲前行、因依止其他道路而入邪路、对道路生疑。

།དེ་བཞིན་དུ་ཐར་པར་འགྲོ་བ་ལ་ཡང་གསུམ་པོ་འདི་དག་ཉིད་བར་ཆད་བྱེད་དེ། དེ་ལ་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བས་ནི་ཐར་པ་ལ་སྐྲག་པར་གྱུར་ནས་འགྲོ་མི་འདོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་ནི་ལམ་གཞན་ལ་ཡང་དག་པར་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་ལམ་ནོར་བར་འགྱུར་རོ།།ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ནི་ལམ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཐར་བར་འགྲོ་བ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པ་དེ་དག་སྤངས་པར་སྟོན་པ་ན། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་འབའ་ཞིག་ སྤངས་སོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལྟའོ།།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལྔར་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ། གོང་མའི་ཆ་མཐུན་རྣམ་ལྔ་ཉིད། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ལས་སྐྱེས་པ། །འདོད་ཆགས་གཉིས་རྒོད་ང་རྒྱལ་ རྨོངས།།འདི་དག་ནི་གོང་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། རྒོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་སྟེ། དེ་དག་མ་སྤངས་ན་ཁམས་གོང་མ་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བའི་སྐབས་རྫོགས་སོ།། །། འཆིང་བ་དག་གང་ཞེ་ན། འཆིང་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། འཆིང་བ་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་། འཆིང་བ་ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་ཐམས་ཅད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་པོ་འདི་དག་འཆིང་བར་བཤད་ཅེ་ན། ཚོར་བའི་དབང་གིས་འཆིང་བ་གསུམ་སྟེ། བདེ་བའི་ཚོར་བ་ལ་ནི་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་པར ལྡན་པའི་སྒོ་ནས།འདོད་ཆགས་རྒྱས་པར་འགྱུར་ལ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ནི་ཞེ་སྡང་ངོ་། །བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་བ་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི་གཏི་མུག་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་ཞེ་སྡང་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་སྔར་བཤད་པ་ཉིད་དོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བརྗོད་ པར་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་རེ་ཞིག་གང་དག་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སེམས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་ལས་གཞན་སེམས་འབྱུང་གང་། །ཉོན་མོངས་འདུ་བྱེད་ཕུང་ཞེས་པ། །དེ་དག་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ཏེ། །དེ་དག་ཉོན་མོངས་མ་ཡིན་ནོ། །གང་ དག་ཉོན་མོངས་པ་ལས་གཞན་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཆོས་སེམས་ལས་བྱུང་བ་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པ་དེ་དག་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།དེ་དག་ཀྱང་གཞི་ཕྲན་ཚེགས་ལས་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །འདིར་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མས་ཀུན་ ནས་དཀྲིས་པས་ཡང་དག་པར་བསྡུས་པ་འབའ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ།ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམས་ཀྱང་གང་དག་ཅིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་རྣམ་བརྒྱད་དེ། ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་དང་། །ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་རྒོད་པ་དང་། །འགྱོད་པ་དང་ནི་རྨུགས་དང་གཉིད། །འདི་ནི་རེ་ཞིག་རབ་ཏུ་ བྱེད་པའི་ཚུལ་ཡིན་ནོ།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱི་ནི་བཅུ་སྟེ། བརྒྱད་པོ་དེ་དག་དང་། ཁྲོ་དང་འཆབ་པའོ། །དེ་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཕྲག་དོག་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པས་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པའོ། །སེར་སྣ་ནི་ཆོས་དང་ཟང་ཟིང་དང་། མཁས་ པ་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པ་དང་འགལ་བར་གནས་པ་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་དུ་འཛིན་པའོ།།རྒོད་པ་ནི་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བའོ། །འགྱོད་པ་དང་རྨུགས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིད་ནི་སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པ་སྟེ། ལུས་ཡང་དག་པར་འཛིན་མི་ནུས་པའོ། །དེ་དང་འགྱོད་པ་ནི་ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་འབའ་ཞིག་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁྲོ་བ་ནི་གནོད་སེམས་དང་། རྣམ་པར་འཚེ་བ་མ་གཏོགས་པ་སེམས་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཀུན་དུ་གནོད་པའོ། །འཆབ་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མཁྱུད་པའོ། །ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དེ་རྣམས་ལས། །འདོད་ཆགས་ཀྱིས། ངོ་ ཚ་མེད་རྒོད་སེར་སྣ་བསླང་།།ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །འཆབ་པ་རྩོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྲིད་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ལ་ལ་ན་རེ་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གཉི་གའི་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། རིམ་བཞིན་དུ་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ།

同样地，对于趋向解脱也有这三种障碍。其中，由于身见而对解脱产生恐惧，从而不愿前往。由于戒禁取见而执著其他道路，因此误入歧途。由于疑惑而对道路产生怀疑。为了说明预流果者在趋向解脱时断除这些障碍，世尊仅说断除这三种烦恼。
如同世尊所说的五种顺下分结那样，顺上分结也是五种。如何理解呢？答：色界、无色界所生的两种贪欲、掉举、我慢、愚痴。这些就是五种顺上分结，即：色贪、无色贪、掉举、我慢、无明。若不断除这些，就无法超越上界。结缚品已完。
什么是缚？缚有三种：一切贪欲缚、嗔恚缚、一切愚痴缚。为什么说这三种是缚呢？由受的力量而有三缚：对乐受，通过所缘和相应的方式而增长贪欲；对苦受则生嗔恚；对非苦非乐受则生愚痴。贪欲和嗔恚则不是这样。随眠已如前所说。
应当说明随烦恼。其中，凡是烦恼，由于令心染污，既是随烦恼也是烦恼。除烦恼外的心所，属于烦恼行蕴者，这些是随烦恼而非烦恼。这些也就是小品中所说的内容。此处仅说明由烦恼垢所缠缚的内容。
什么是缠？答：八种缠：无惭、无愧、嫉妒、悭吝、掉举、恶作、昏沉、睡眠。这是略说。
依据毗婆沙师的观点有十种，即上述八种加上忿和覆。其中无惭、无愧已经解释过。嫉妒是因他人的圆满而内心扰动。悭吝是对法、财物和智慧的布施相违，心生执著。掉举是心不寂静。恶作和昏沉已经解释过。睡眠是心识收敛，不能正持身体。其中睡眠和恶作仅是染污性的缠。
忿是除了害心和损恼之外，对有情和无情的普遍损害。覆是隐藏罪过。在这些缠中，无惭、掉举、悭吝是由贪欲引起。关于覆，有人说是有贪的等流，有人说是无明的等流，还有人说两者都是，分别对应于有知与无知的情况。

།མ་རིག་ལས་རྨུགས་གཉིད་ཁྲེལ་མེད། །གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་མ་རིག་པའི་རྒྱུ་མཐུན་པའོ། །ཐེ་ཚོམ་ལས། འགྱོད་པ་ཁྲོ་དང་ཕྲག་དོག་ནི། །ཁོང་ཁྲོ་བ་ཡི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །ཁོང་ཁྲོ་བའི་ཀུན་ནས་བསླང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། དེ་ལྟར ན་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡང་ཉོན་མོངས་དྲི་མ་དྲུག་།འདི་ལྟ་སྟེ། སྒྱུ་དང་གཡོ་དང་རྒྱགས་པ་དང་། །དེ་བཞིན་འཚིག་དང་ཁོན་འཛིན་དང་། །རྣམ་འཚེ། དེ་ལ་རྒྱུ་ནི་གཞན་ལ་འདྲིད་པའོ། །གཡོ་ནི་སེམས་གྱ་གྱུ་བ་སྟེ། གང་གིས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མི་འཆགས་ཀྱི་གཏམ་རླུང་ལ་བསྐུར་བའམ་མི་གསལ་བར་སྨྲས་པའོ། །རྒྱགས་པ་ནི་སྔར་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །འཚིག་པ་ནི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་དམ་དུ་འཛིན་པ་སྟེ། གང་གིས་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་བསྒོ་བ་མི་ཉན་པའོ། །ཁོན་དུ འཛིན་པ་ནི་ཀུན་དུ་གནོད་པའི་དངོས་པོ་ལན་མང་དུ་བྱེད་པའོ།།རྣམ་པར་འཚེ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཐོ་འཚམས་བ་སྟེ། གང་གིས་མཚོན་ཆ་དང་ཚིག་རྩུབ་པོ་དག་གིས་གཞན་དག་ལ་ཐོ་འཚམས་པར་བྱེད་པའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་པ། སྒྱུ་ རྒྱགས་ཁོན་དུ་འཛིན་པ་དང་།།རྣམ་འཚེ་ཁོང་ཁྲོ་ལས་སྐྱེས་སོ། །འཚིག་པ་ལྟ་དང་མཆོག་འཛིན་ལས། །གཡོ་ནི་ལྟ་བས་ཀུན་ནས་བསླང་། །གྱ་གྱུ་ཅི་ཞིག་སྡིག་ཏོའི་ལྟ། །ཞེས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ཅི་ཞིག་གིས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། །རེ་ཞིག་ཀུན་ནས་བཀྲིས་པ་ བཅུར་བཤད་པ་རྣམས་ལས།དེ་ལ་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། །ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་གཉིད་རྒོད་རྣམ་གཉིས། །ཆོས་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གཉི་ག་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། རྣམ་པ་གཉི་ག་ཡིན་ཏེ། གང་ཞིག་གང་མཐོང་བས་སྤང་ བར་བྱ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་ནི་དེ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་གཞན་ནི་བསྒོམ་སྤང་བྱ། །དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པས་བསྡུས་པ་ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་དང་འགྱོད་པ་དང་ཁྲོ་བ་དང་འཆབ་པ་དང་། ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་བ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་མ་རིག་ པ་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དང་།རང་དབང་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཕྲག་དོག་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ལྔ་པོ་དེ་དག་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་རང་དབང་ཅན་ཡང་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དྲི་མ་རྣམས། ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དྲུག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཇི་ སྐད་དུ་བཤད་པའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་ནི།འདོད་པར་མི་དགེ། འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་། གསུམ་རྣམ་གཉིས། རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པ་དང་གཉིད་རྣམས་ནི་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་ཚོགས་དང་། མཐར་འཛིན་པར་ལྟ་བ་དང་མཚུངས་ པར་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ཡི་ཡན་ཆད་ལུང་མ་བསྟན། །འདོད་པའི་ཁམས་ཡན་ཆད་ན་ནི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟར་སྲིད་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དེ་དག་ལུས་དུ་ཞིག་གང་ལ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན། །གཡོ་ སྒྱུ།འདི་གཉིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་ཡོད་དོ། །ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ན་སྒྱུ་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན། ཚངས་པ་སླུ་བའི་ཕྱིར། ཚངས་པ་དེ་ནི་དེ་ན་བདག་ཉིད་ལོག་པར་ཀུན་དུ་སྟོན་པས་ཚེ་དང་ལྡན་པ་རྟ་ཐུལ་ལ་སླུ་བར་བྱེད་དོ། །གཡོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཞར་ ལས་འོངས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།རྨུགས་རྒོད་རྒྱགས་པ་ཁམས་གསུམ་པ། །གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དག་འདོད་ཁམས་ལས་སྐྱེས་པ། །བཅུ་དྲུག་ལས་ལྔ་བོར་ཏེ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་བཅུ་གཅིག་གིས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཉོན་ མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ།

从无明产生昏沉、睡眠和无惭愧，这三者是无明的等流。从疑产生悔恨，从嗔恚产生忿怒和嫉妒，这是嗔恚的等起。如是，这十种随烦恼是烦恼的等流。
此外还有六种烦恼垢，即：诳、谄、慢、覆、恨、害。其中诳是为了欺骗他人。谄是心态不直，不如实忏悔而是推诿或含糊其辞。慢已如前所述。覆是对有过失的事物坚持不放，不听从他人劝告。恨是多次记恨他人的过失。害是伤害，即用武器和恶语伤害他人。
这六种烦恼垢中：诳、慢、恨和害是从贪欲生起，害是从嗔恚生起。覆是从见取和慢生起。谄是从邪见引起，如偈颂所说：'何为谄曲即恶见'。
这些应当如何断除呢？首先，在所说的十种随烦恼中，无惭、无愧、昏沉、睡眠和掉举这五法，因为具有见断和修断两种烦恼的性质，所以是见所断和修所断两者。凡是与见所断相应的，即是见所断。
其余的是修所断。除此之外，随烦恼中的嫉妒、悭吝、悔恨、忿怒和覆藏这五种随烦恼，因为仅与无明相应，所以是修所断，且是独立的。如同嫉妒等五种随烦恼是修所断和独立的一样，六种烦恼垢也是如此。
前述的随烦恼在欲界是不善的。其中三种有两类：昏沉、掉举和睡眠是不善和无记的。因为与身见和边执见相应的是无记的。
欲界以上是无记的。在欲界以上，随烦恼都是无记的。
这些烦恼在哪些地中存在呢？诳和谄在欲界和初禅天中存在。为什么在梵天界有诳呢？因为要欺骗梵天。在那里，梵天以错误的方式显现自己来欺骗具寿马胜。谄已经解释过了。
昏沉、掉举和慢遍于三界。其他的都是欲界所生，除去五种，其余十一种随烦恼是欲界所摄。
以上已经解释了烦恼和随烦恼。

།ཡང་དེ་རྣམས་ལས་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཡིན། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ས་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མདོར་བསྡུ་ན། མཐོང་སྤང་བྱ་གཉིད་ང་རྒྱལ་བཅས། །ཡིད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ས་པ་ཡིན། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་ལ།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ་ཡང་གཉིད་དང་ང་རྒྱལ་དང་བཅས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་རང་དབང་ཡང་། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རང་དབང་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཡང་ཡིན་མོད་ ཀྱི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།།གཞན་ནི་རྣམ་ཤེས་དྲུག་རྟེན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་ས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གཞན་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་དེ་དག་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པའི་ནང་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གོ། །བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལྔ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམས ལས་དབང་པོ་དུ་ཞིག་དང་།ཉོན་མོངས་པའམ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་གཞན་ཞིག་ཏུ་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན། བདེ་བ་དག་དང་འདོད་ཆགས་སུ། །མཚུངས་ལྡན། འདོད་ཆགས་ནི་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བར་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཞེ་སྡང་བཟློག་པའོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་ མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གཏི་མུག་དག་ནི་ཐམས་ཅད་དང་། །མ་རིག་པ་དང་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔ་ཆར་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །མེད་ལྟ་ཡིད་བདེ་སྡུག་བསྔལ་དང་། །ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི་ཡིད་ཀྱི་བདེ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་།འདི་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཅི་རིགས་པར་དགེ་བའི་ལས་རྣམས་དང་སྡིག་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་དང་ཐེ་ཚོམ་སྟེ། །ཐེ་ཚོམ་ཟོས་པ་ངེས་པའི་དོན་དུ་གཉེར་བ་ན་ཡིད་མི་བདེ་བར་འགྱུར་རོ། །གཞན་ཡིད་བདེ་དང་། ཕྲ་རྒྱས་གཞན་ དག་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།།གཞན་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ལྟ་བ་བཞི་དང་ང་རྒྱལ་ཏེ། །དགའ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཕྲ་རྒྱས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བཤད་པ་དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། འདོད་ལས་སྐྱེས། རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་མཚུངས་པར་ ལྡན་པ་སོ་སོར་ངེས་པར་བཤད་ནས་སྤྱིའི་སྨྲས་པ།བཏང་སྙོམས་དང་ཀུན། ཕྲ་རྒྱས་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུན་འཆད་པའི་དུས་ན་གདོན་མི་ཟ་བར་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཀུན་དུ་གནས་སོ། །ཡང་གོང་མ་པ་རྣམས་དང་ཇི་ལྟར་ མཚུངས་པར་ལྡན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། རང་རང་དང་། གོང་མའི་ས་པ་ཇི་བཞིན། ས་གོང་མ་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ནི་ས་གང་དག་ན་དབང་པོ་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པ་རང་རང་གི་དབང་པོ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། དེ་དག་ཏུ་ཅི་རིགས་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཞི་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་ པའི་ཚོགས་བཞི་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།།ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དབང་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི། ཡིད་མི་བདེ་དང་འགྱོད་པ་དང་། །ཕྲག་དོག་ཁྲོ་དང་རྣམ་ འཚེ་དང་།།ཁོན་དུ་འཛིན་དང་འཆབ་པ་དང་། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་གནས་པ་དང་། དེ་དག་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེར་སྣ་དག་ནི་བཟློག་པའོ། །ཡིད་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་སྟེ། ཆགས་པའི་རྒྱུ་ལས་ བྱུང་བའི་དགའ་བའི་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཡོ་དང་སྒྱུ་དང་རྒྱགས་འཆབ་གཉིད། །གཉི་ག་དང་སྟེ། ཡིད་བདེ་བ་དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་གཉི་ག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། རེས་འགའ་ནི་ཡིད་བདེ་བས་གཞན་ལ་སླུ་བར་བྱེད་དོ། །རེས་འགའ་ནི་ཡིད་མི་བདེ་བས་སླུ་བར་བྱེད་དེ། གཉིད་ཀྱི་བར་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།

再者，其中意地所摄有几种？六识地所摄有几种？若问如是，略说：
见所断及睡眠、慢，是意识地所摄。一切见所断烦恼是意地所摄，修所断中睡眠和慢，彼等一切亦是意地所摄。
随烦恼自在者，一切自在随烦恼虽是修所断，亦应观为意地所摄。
其余是六识依。其余烦恼和随烦恼应知是六识地所摄。若问其余是何者？即修所断之贪欲、嗔恚、无明及与彼等相应之随烦恼，以及无惭、无愧、昏沉、掉举等，及烦恼大地法中所说者。
乐等五根中，几根与烦恼或随烦恼相应？若问如是：乐等与贪相应。贪与乐受、喜受相应。
嗔则相反。与苦受、忧受相应之义。
痴则与一切。由无明与一切烦恼相应故，与五根皆相应。
邪见与喜苦。邪见与意乐及意苦忧，此二相应。随其所应，是善业及恶业所致。
忧与疑。疑于决定义时生忧。
其余与喜。其余随眠则与喜受相应。
其余复是何？四见及慢。因是欢喜行相故。
所说随眠相应复是何者？答曰：欲所生。首先如是别别决定说相应已，总说：
舍受与一切。此等一切随眠亦与舍根相应。烦恼相续断时，必定遍行舍根。
复与上地如何相应？答曰：各各相应。如上地。上地随眠与彼地诸根相应。随其所应，四识身与四识身相应。
意地所摄与意地所摄相应。诸烦恼与根相应已说讫。
诸随烦恼中：忧与悔、嫉、恚及害、恨、覆相应。由住于厌恶行相，及彼等是意地所摄故。
悭则相反。与喜受相应之义。由从贪因所生，住于欢喜行相故。
诳、谄、憍、覆、眠，与二俱。与喜受、忧受二者相应。或时以喜欺他，或时以忧欺他，乃至睡眠亦如是。

།དེ་དག་དང་། རྒྱགས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ན་ནི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །མན་ཆད་ནི་ཡིད་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཡན་ཆད་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། འདི་ལྟར། བཏང་སྙོམས་ཀུན་དུ འགྲོ།།ཐམས་ཅད་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། དེ་ནི་མ་རིག་པ་བཞིན་དུ་གང་དུའང་དགག་པར་བྱེད་དོ། །བཞི་པོ་གཞན་ནི་ལྔ་དག་དང་། །ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་། ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་མི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་ལྔ་ཆར་དང་ཡང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །མདོ་ལས་འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་དང་རྒོད་པ་དང་། །འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་སྒྲིབ་པ་ལྔ་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། ཅི་ཁམས་ གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱི་རྨུགས་པ་དང་རྒོད་པ་གཟུང་ངམ་འོན་ཏེ་འདོད་པ་དང་ལྡན་པ་འབའ་ཞིག་གཟུང་ཞེ་ན།འདི་སྐད་དུ་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་མ་འདྲེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་སྒྲིབ་པ་ལྔའོ་ཞེས་འབྱུང་བས་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ཁམས་གཞན་དག་ན་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་གཉིས་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ལ།རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་གཉིས་ཀྱང་བཤད་ཅེ་ན། མི་མཐུན་དང་། ཟས་དང་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར། །གཉིས་གཅིག་།གཉིས་ཀྱི་གཅིག་ཡིན་པས་ན་གཅིག་གོ། །མི་མཐུན་པ་དང་གཉེན་པོ་དང་ཟས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ གཅིག་གོ།།མདོ་ལས་རྨུགས་པ་དང་གཉིད་གཉིས་ཀྱི་ནི་ཟས་ཀྱང་གཅིག་།ཟས་མ་ཡིན་པ་ཡང་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་ཟས་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཆོས་ལྔ་སྟེ། རྨྱ་བ་དང་། མི་དགའ་བ་དང་། བྱ་རྨྱང་དང་། ཁ་ཟས་མཉམ་པ་དང་། སེམས་ཞུམ་པའོ། ། རྨུགས་པ་དང་། གཉིད་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་ཟས་མ་ཡིན་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཅེ་ན། སྣང་བ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །འདི་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་གཅིག་སྟེ། འདི་གཉིས་ཀྱང་སེམས་ཞུམ་པར་བྱེད་པའོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་གཉིས་ཀྱང་གཅིག་སྟེ། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་ཟས་ནི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཆོས་བཞི་སྟེ། གཉེན་གྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། ཡུལ་གྱི་མིའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། མི་འཆི་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་། རོགས་སྙིང་དང་། དགོད་པ་དང་། རྩེས་པ་དང་། དགའ་བ་དང་ཡོངས་སུ་སྤྱད་པ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡིན་ནོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པའི་སྒྲིབ་པའི་ཟས་མ་ཡིན་པ་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། ཞི་གནས་ཡིན་ནོ། ། འདི་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བ་ཡང་གཅིག་སྟེ། འདི་གཉིས་ཀས་ཀྱང་སེམས་ཉེ་བར་ཞི་བར་མི་བྱེད་དེ། དེའི་ཕྱིར་མི་མཐུན་པ་དང་ཟས་དང་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་གཉི་ག་གཅིག་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་ཉིད་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། ཕུང་པོ་གེགས་བྱེད་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཕྱིར་ན་ལྔ་ཉིད་དོ། །འདོད་པའི་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་གེགས་བྱེད་དོ། །རྨུགས་པ་དང་གཉིད་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་གེགས་བྱེད་དོ། །རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཕུང པོ་ལ་གེགས་བྱེད་དོ།།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་མེད་ན། བདེན་པ་དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་ཕྱིར་ལྔ་ཉིད་དུ་བཤད་དོ། །འདི་དཔྱད་པར་བྱ་སྟེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་སུ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་གང་གི་ཚེ་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དེའི་ཚེ་ནི་མི་སྤོང་ལ།གང་གི་ཚེ་སྤོང་བ་དེའི་ཚེ་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་མི་ཤེས་ན་ཇི་ལྟར་དེ་དག་སྤོང་བ་ཡིན་ཞེ་ན། དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་གདོན་མི་ཟ་བར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཟད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ ཞེ་ན།རྣམ་པ་བཞི་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་དག་གིས་ཤེ་ན། རེ་ཞིག་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི། དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་དག་པར། །ཟད་དང་དམིགས་པ་སྤངས་པས་སོ།

这些以及傲慢，在第三禅中与乐相应。往下则与喜相应。往上则与舍相应。如是，舍遍行。一切与舍相应，如同无明，在任何地方都会遮障。其他四种与五种相应。无惭、无愧、昏沉、掉举、缠缚这四种，因为是不善地和烦恼地的遍行法，所以与五根都相应。
经中所说的贪欲、嗔恚、昏沉睡眠、掉举恶作、疑这五盖，对此，是应该包括三界的昏沉和掉举，还是仅仅包括欲界的呢？如经中说：'纯粹不善蕴即是五盖'，因为是纯粹不善，所以欲界的盖障不在其他界中。
为什么昏沉和睡眠二者说为一盖，掉举和恶作二者也说为一盖呢？因为对治、食和作用相同的缘故，二者为一。因为二者是一，所以是一。对治、对治品和非食是同一个意思。
经中说昏沉和睡眠二者的食也是一，非食也是一。什么是昏沉睡眠盖的食呢？五法：即昏昧、不悦、倦怠、饮食不调、心沉没。什么是昏沉睡眠盖的非食呢？即光明想。这二者的作用也是一，即都使心沉没。
掉举和恶作二者也是一。什么是掉举恶作的食呢？四法：即亲属寻思、地方人寻思、不死寻思，以及忆念过去的朋友、欢笑、游戏、欢乐和受用。什么是掉举恶作盖的非食呢？即止。这二者的作用也是一，即都使心不寂静。因此，由于对治、食和作用相同的缘故，二者说为一体。
既然一切烦恼都是盖障，为什么只说五盖呢？因为障碍蕴及疑的缘故而说五。贪欲和嗔恚二者障碍戒蕴。昏沉睡眠二者障碍慧蕴。掉举恶作障碍定蕴。没有定和慧，就会对诸谛生疑，因此说为五。
这应当观察：在不同界中遍行的烦恼，以及见灭道所断的有漏所缘的烦恼，当遍知所缘时不断，当断时又不遍知所缘，那么如何断除它们呢？并非一定要通过遍知所缘来断尽烦恼。那么是怎样呢？说有四种方式。是哪四种呢？首先见所断法，通过遍知所缘、彻底断除对它的执著、断除所缘而断。

།དེ་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་ནི་སྡུག་ བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རང་གི་ས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་།འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཟད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་དག་པར་ཟད་པས་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་སུ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཟད་ པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ལ་དམིགས་པ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་སུ་ཀུན་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ཡིན་པས། དེ་དག་སྤངས་ན་དེ་དག་ཀྱང་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །དམིགས་པ་སྤངས་པས་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཟད་པར་ འགྱུར་ཏེ།ཟག་པ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ཡིན་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ན་དེ་དག་ཀྱང་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ནི། གཉེན་པོ་སྐྱེས་ནས་ཟད་པར་འགྱུར། །ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གང་གི་གཉེན་པོ་གང་ཡིན་པ་ལས་སྐྱེས་ན་དེས་དེ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། ། གང་གི་གཉེན་པོ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ནི་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། རྒྱས་པར་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །གཉེན་པོ་ཡང་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། སྨྲས་པ། གཉེན་པོ་རྣམ་བཞི་སྤོང་བ་དང་། །གཞི་དང་རིང་བ་ཉིད་དང་ནི། །སུན་འབྱིན་ཞེས་བྱ། སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་ནི་བར ཆད་མེད་པའི་ལམ་མོ།།གཞིའི་གཉེན་པོ་ནི་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ལམ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། གང་གིས་དེ་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་ཀུན་དུ་འཛིན་པའོ། །རིང་བ་ཉིད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལས་གོང་མའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། རྙེད་པ་ཆད་པ་རིང་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་ནི་ལམ་ གང་གིས་ཁམས་དེ་ལ་སྐྱོན་དུ་མཐོང་ནས་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པར་བྱེད་པའོ།།ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ནས་གང་ལས་སྤང་བར་བྱ་ཞེ་ན། དམིགས་པ་ལས། ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྤང་བྱར་འདོད། །མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བར་མི་ནུས་ཀྱི། དམིགས་པ་ལས་ནི་ནུས་ཏེ། ཡང་དེ་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྐྱེ་བའོ། །ཇི་ཙམ་གྱིས་ ན་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན།རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཐོབ་པ་ཆད་པ་དང་། གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་དང་། གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཉོན་མོངས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཆོས་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་སྤངས་པའོ། །རིང་བ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་རིང་བ་ཉིད་ རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ཅེ་ན།རིང་བ་ཉིད་རྣམ་པ་བཞི་ཞེས་གྲག་སྟེ། མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་མི་མཐུན་ཕྱོགས། །ཡུལ་དང་དུས་རྣམས་ཆད་པ་སྟེ། །འབྱུང་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཕྱོགས་དང་ནི། །དུས་གཉིས་རིང་བ་ཉིད་ལྟ་བུའོ། །མཚན་ཉིད་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་ པ་ཡིན་ཡང་མཚན་ཉིད་མི་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རིང་བ་ཉིད་དོ།།གཉེན་པོ་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། འཆལ་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་རིང་བ་ཉིད་དོ། །ཡུལ་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསྐལ་བའི་ཡུལ་རྣམས། ཡུལ་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལས་རིང་བ་ཉིད་དེ་ཤར་དང་ནུབ་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་བཞིན་ནོ། ། དུས་རིང་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལྟར་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ནི་རིང་ངོ་ཞེས་བྱ་བ་སྟེ། དེ་གང་ལས་རིང་ཞེ་ན། ད་ལྟར་ལས་རིང་བ་ཉིད་དོ། །ཅི་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤོང་བ་ཡང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མེད་དེ། དེ་དག་ཉོན་མོངས་པ རྣམས་ནི།ཟད་པ་ལན་ཅིག་།གང་གིས་སྤོང་བའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཟད་པར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་གི་།བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཡང་དང་ཡང་། །དུས་དུ་ཞིག་ཏུ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། དུས་དྲུག་དག་ཏུ་སྟེ། གཉེན་པོ་སྐྱེས་དང་འབྲས་ཐོབ་དང་། །དབང་པོ་རྣམ་པར་རྒྱས་རྣམས་སུ། ། འདིར་ནི་གཉེན་པོ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡིན་པར་དགོངས་པའོ། །འབྲས་བུ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞི་རྣམས་སོ། །དབང་པོ་རྣམ་པར་རྒྱས་པ་ནི་དབང་པོ་འཕོ་བ་སྟེ། དུས་དེ་དག་ཏུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཐོབ་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་འདི་ལྟར་ལ་ལ་ནི་དུས་དྲུག་དག་ཏུའོ། །ལ་ལ་ནི གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྟེ་ཅི་རིགས་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།

由于完全了知所缘，则能断除苦谛和集谛所见所断的缘自地的诸所缘，以及灭谛和道谛所见所断的缘无漏的诸所缘。
由于彻底断除所缘，则能断除不平等界中的一切随行，因为所缘即是不平等界中的一切随行，所以断除彼等即是断除彼等。
由于断除所缘，则能断除灭谛和道谛所见所断的缘有漏的诸所缘，因为无漏所缘是彼等的所缘，所以断除彼等即是断除彼等。
诸修所断则由生起对治而断除。任何烦恼的种类，由其对治生起则能断除彼等。
何者是何者的对治呢？上品之上品是下品之下品的对治，详细内容将在下文中解说。
对治有几种呢？答：对治有四种：断对治、所依对治、远离对治和厌患对治。
断对治是无间道。所依对治是彼以上的任何道，即是能持守所获得的果位。远离对治是解脱道以上的任何道，因为能使所断永远远离。厌患对治是能见到该界过患而生起厌离的任何道。
断除烦恼后从何处断除呢？从所缘处。烦恼是所断。相应不能分别烦恼，而从所缘则能分别，即是不再缘彼而生起。
如何称为断除烦恼呢？断除自相续中的得断，以及缘他相续中的诸烦恼和一切非烦恼法色法的自相续中的烦恼。
所谓远离有几种呢？远离有四种：相违远离、对治远离、处远离和时远离，如生起、戒律、方位和二时的远离。
相违远离是如诸大种虽是俱生，但由于相违故为远离。对治远离是如戒律远离破戒。处远离是如隔绝处所的诸方所，由于处所隔绝而远离，如东海与西海。时远离是如过去和未来称为远离，从何远离呢？从现在远离。
诸烦恼的断除是否由于不断殊胜而反复殊胜呢？不是的。彼等烦恼唯一次断尽。由任何能断的道即能断尽彼等。
彼等的离系得在几时中呢？答：在六时中，即对治生起时、获得果时和诸根增长时。此中对治是指解脱道。果是指四沙门果。根增长是指根的转变，在彼等时中获得离烦恼得。
彼等中有的在六时中，有的乃至二时中，应当如理观察。

།བྲལ་བ་དེ་ཉིད་གནས་སྐབས་དེ་དང་དེ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་པོ། །ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ ནི།ཟག་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་སོ། །སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་སྤོང་བ་ཉིད་དེ་འབྲས་བུ་ལ་རྒྱུ་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྤོང་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་འབའ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དགུ་དེ་ལ་རེ་ཞིག། ། འདོད་པའི། དང་པོ་རྣམ་གཉིས་ཟས་ལ་གཅིག། འདོད་པའི་ཁམས་དག་གི་དང་པོའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གཉིས་ནི་ཟད་གཉིས་སོ། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་གི་འགོག པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཡིན།ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཡང་གཅིག་གོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་ཡིན་པ་ལྟར་དེ་བཞིན་གོང་མའི་གསུམ་ཉིད་དོ། །དེ་ བཞིན་དུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གསུམ་ཡིན་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་གོ། །འགོག་པ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤང་བའི་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ནི་གཉིས་པའོ།།ལམ་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གསུམ་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཁམས་གསུམ་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་དྲུག་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གསུམ་སྟེ། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་དང་ གཟུགས་དང་།།ཟག་པ་ཀུན་ཟད། ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བ་ལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཟག་པ་སྤོང་བ་ལ་གཅིག་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །ཟག་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ལ་གཅིག་སྟེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཐ་དད་ལ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ནི་མི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ཡོངས་སུ་ཤེས་ པ་ནི་དེ་དགུ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ལས་སྔ་མ། དྲུག་བཟོད་འབྲས། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཤེས་པ་ཡི། །ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་ན་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཤེས་དང་འབྲས་བུ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། བཟོད་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་པའི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་འཁོར་ལ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་འདོགས་པ་བཞིན་ནོ། །མི་ལྕོགས་མེད་འབྲས་ཐམས་ཅད་དོ། །བསམ་གཏན་ རྣམས་ཀྱི་ལྔ་འམ་བརྒྱད།།བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱི་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞིའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལྔ་སྟེ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་རྣམས་སོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་འབྲས་ བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ཀྱི་ལུགས་ཀྱིས་ནི་བརྒྱད་དེ། དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་ཡང་བྲལ་བ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཐོབ་པ་རྙེད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་རྣམས་སྤོང་བ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུར་འདོད་དོ། །ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བའི་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་བསམ་གཏན་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི། ཉེ་བར་བསྡོགས་པའི་གཅིག་ཡིན་ཏེ། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་ཉེ་བར་བསྡོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་གཅིག་ཉིད་ དེ།གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ།

彼离即在彼彼阶段中获得遍知之名。遍知有二：智慧遍知与断除遍知。其中智慧遍知即无漏智慧。断除遍知即断除本身，因为是将果名安立于因。
问：是否一切断除都是唯一的遍知？答：不是。那么如何？遍知有九种。其中，欲界的前二种及一种食，欲界的前二种即苦谛和集谛所断的断除遍知是一种。彼二即二种尽。欲界灭谛所断的遍知是一种，道谛所断也是一种。如同欲界见所断的断除遍知有三种，如是上界也有三种。
如是色界和无色界见所断的断除遍知有三种：苦谛和集谛所断的断除遍知是一种，灭谛所断的断除遍知是第二种，道谛所断的断除遍知是第三种。如是三界见所断的断除遍知有六种。
另有三种遍知：顺下分、色界及漏尽。断除顺下分的遍知是一种。断除色界漏的是一种，即色界贪尽的遍知。断除一切漏的是一种，即断除一切结的遍知。
问：为何色界和无色界修所断的遍知是各别的，而见所断的却不是？答：因为修所断的对治是不同的。如是遍知即是九种。
其中前六是忍果，即见所断烦恼的断除自性。余者是智，即断除顺下分等的遍知，因为是修道的果。
问：如何是忍的果即遍知？答：因为与智是一果，及忍是智的眷属，如同称王的眷属为王一样。
无间道果是一切。诸禅定是五或八。毗婆沙师宗的禅定正行果遍知有五种，即色界和无色界烦恼断除的自性。欲界烦恼的断除是无间道的果。
尊者妙音的宗义则有八种，他认为虽是离贪，但因获得无漏离系得，故欲界见所断的断除是见道的果。断除顺下分的遍知即是无间道的果。殊胜禅定也应如禅定般观察。
无色界的近分是一，即空无边处近分的果唯一，即离色界贪的遍知。

།གཟུགས་མེད་དངོས་གཞི་གསུམ་གྱི་ཡང་། །གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་གསུམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡང་གཅིག་ཉིད་དེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ ཐམས་ཅད་དང་།།འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དགུ་ཆར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་གཉིས། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའོ། །རྗེས་ཀྱི་ཡང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡང་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་ཐ་མ་གཉིས་སོ།།ཆོས་ཤེས་པའི་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཐ་མ་ཉིད་དེ་ཁམས་གསུམ་པའི་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡི་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲུག་དང་ལྔ། །ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་ ཀྱི་གང་ཡིན་པ་ཉིད་དོ།།རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་ནི་ལྔ་སྟེ། རྗེས་སུ་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཡིན་པ་དག་ཉིད་དོ། །ཕྱོགས་སྨོས་པས་ནི་བཟོད་པ་དང་། །ཤེས་པ་རྣམས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སྤོང་བ་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པར་མི་གཞག་ཅེ་ན། འདི་ལྟར་རེ་ ཞིག་བཟོད་པའི་འབྲས་བུར་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི།བྲལ་བ་ཟག་མེད་ཐོབ་པ་དང་། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་བཅོམ་པ་དང་། །རྒྱུ་གཉིས་ཡང་དག་བཅོམ་པ་དང་། །ཡོངས་ཤེས། གང་ལ་རྒྱུ་འདི་གསུམ་ཡོད་དེ་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་ནི་བྲལ་བའི་ ཐོབ་པ་ཟག་པ་མེད་པ་དང་།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་མེད་པས་དེས་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། །འཕགས་པ་ལ་ཡང་བཟོད་པའི་འབྲས་བུ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པ་ནི། དེ་ཇི་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དག་ལ་ནི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་ཟག་ པ་མེད་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་མ་བཅོམ་མོ།།སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཉི་ག་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་མ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་གཉིས་ཡང་དག་པར་བཅོམ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཞན་དག་ལ་ནི་གསུམ་ པོ་ཐམས་ཅད་ཡོད་པས་དེའི་ཕྱིར་གནས་སྐབས་དེ་དང་དེ་དག་དུ་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་པོ།།ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་སྤོང་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བས། དེ་བས་ན་རྒྱུ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་པ་ལ་བཞི་པ་ལ་ནི། ཁམས་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར། གང་གི་ཚེ་ཁམས་ལས་ ཡང་དག་པར་འདའ་བ་ན།ཁམས་མཐའ་དག་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དུ་ཞིག་དང་ལྡན་ཞེ་ན། མཐོང་ལ་གནས་པ་གཅིག་མིན་དང་། །ལྔ་ཡི་བར་དང་ཡང་དག་ལྡན། །རེ་ཞིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ནི་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་གནས་པའི་འཕགས་ པ་ཡང་ཇི་སྲིད་དུ་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་གནས་པ་དང་ནི་མི་ལྡན་པ་ཉིད་དོ།།ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་དང་ལྡན་ནོ། །ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ། །འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ། །འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་བཞི་དང་ལྡན་ནོ། ། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །བསྒོམ་པ་ལ་གནས་དྲུག་གམ་ནི། །གཅིག་གམ་ཡང་ན་གཉིས་དང་ངོ་། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཐོབ་པའམ། དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་དང་ལྡན་ནོ། །སྔར རམ་ཕྱིས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་ཞིག་ན་ནི་གཅིག་དང་ལྡན།།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ངོ་། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་ན་ཡང་གཅིག་དང་ལྡན་ཏེ། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་ཐམས་ཅད་ཡོངས་སུ་གཏུགས་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་དང་ངོ་། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་ པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ཡང་གཅིག་དང་ལྡན་ཏེ།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་དང་ངོ་། །གཟུགས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་ན་ནི་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ།

无色定三者的果也是一个，即遍知一切结缚的遍知。圣道的一切及果是九个遍知。世间的二者，世间道的果是二个，即顺下分和断除色贪的遍知。随后的也，随后智的果也是最后二个遍知。法智的三者，即最后者，因为是三界修断的对治。其分的六与五，法智分的果是六个遍知，即法忍和智的所有。随后智分的是五个，即随后忍和智的所有。说分即摄忍和智。
为何不对每一断立为遍知呢？如是首先安立为忍的果，无漏得离系，及摧毁有顶，断除二因，遍知。具此三因者称为断的遍知，首先凡夫无无漏离系得，无摧毁有顶，故不得断遍知之名。圣者忍果之断，乃至苦随忍时虽有无漏离系得，但未摧毁有顶。苦随智虽二者俱有，但因未断集谛所断遍行因，故未断二因。其他法智和随智具三者，故于彼彼位得断遍知之名。智果之断亦同，故因三因得遍知名，第四则因超越界，即正超越界时，离贪一切界故。
谁与几遍知相应？见道住者非一乃至五正相应。首先凡夫即不相应。见道住圣者乃至安住集法忍时亦不相应。集法智与一相应。集随智与二相应。灭法智与三相应。灭随智与四相应。道法智与五相应。修道住者六或一或二。圣者修道随智乃至未得离贪或从彼退失者与六遍知相应。先前或后得离欲贪者与一相应，即顺下分断遍知。得阿罗汉果者亦与一相应，即遍知一切结缚的遍知。若退失色界烦恼亦与一相应，即顺下分断遍知。若得离色贪则与二相应。

།ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་ཟད་པའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་ ངོ་།།གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་དེ་གཉིས་དང་ལྡན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ། མང་དུ་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། ཁམས་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་དང་། འབྲས་ བུ་ཐོབ་ཕྱིར་དེ་དག་བསྡོམས།།ཁམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་རྣམས་བསྡོམས་པ་ཡིན་ཏེ། གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་གཞག་ལ་གནས་སྐབས་དེ་གཉིས་ན་ནི་འདི་གཉི་ག་སྲིད་པས་དེའི་ཕྱིར། སྤོང་བ་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་ཏེ་ཡོངས་སུ་ ཤེས་པ་གཅིག་ཅེས་བྱའོ།།ཡང་གང་ཞིག་གིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དུ་ཞིག་ཡོངས་སུ་བཏང་ངམ་འཐོབ་ཅེ་ན། ལ་ལ་གཅིག་གཉིས་ལྔ་དང་དྲུག་།གཏོང་སྟེ་ཐོབ་པ་ལྔ་མ་ཡིན། །དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དམ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་གཅིག་གཏོང་ངོ་། །ཕྱིར་ མི་འོང་བའི་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་གཏོང་ངོ་།།ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྔོན་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ལྔ་གཏོང་སྟེ། དེ་ནི་ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྤོང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཐོབ་ན་སྔ་མའི་ ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ལྔ་གཏོང་ངོ་།།མཐར་གྱིས་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་ན་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དྲུག་གཏོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་འཐོབ་པ་ཡང་ལ་ལ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཅིག་འཐོབ་སྟེ། གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ལས་ཐོབ་པའོ། །ལ་ལས་ནི་གཉིས་འཐོབ་སྟེ། ། གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ནི་དྲུག་འཐོབ་སྟེ། གང་ཞིག་གིས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའོ། །ལྔ་ཐོབ་པ་ནི་འགའ་ཡང་མེད་དོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི འགྲེལ་བ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས།ཕྲ་རྒྱས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་ལྔ་པའོ།། །།ཇི་སྐད་དུ་སྤོང་བ་ནི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་བོ་ཞེས་བཤད་ལ། དེ་ཡང་། བདེན་པ་མཐོང་དང་བསྒོམ་པ་ལས། །ཉོན་མོངས་སྤོང་བ་ཞེས་བཤད་དེ། །མཐོང་བས་སྤང་བར་ བྱ་བ་དང་།བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཞེས་རྒྱས་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་གཉིས་ཀྱང་ཅི་ཟག་པ་མེད་པའམ་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དེ། བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་རྣམ་གཉིས་ ཏེ།།མཐོང་བ་ཞེས་བྱ་ཟག་པ་མེད། །བསྒོམ་པའི་ལམ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་དགུ་ཅིག་ཅར་དུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ནི་དེ་འདྲ་བའི་མཐུ་མེད་དོ།།བདེན་པ་མཐོང་བ་ལས་ཞེས་བཤད་ན། བདེན་པ་རྣམས་ཀྱང་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་དག་ནི་བཞིར་བཤད་དོ། །གང་དུ་བཤད་ཅེ་ན་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། ཟག་མེད་ལམ་གྱི་བདེན་པ་དང་། །ཞེས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་རང་ གི་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ།།སོ་སོར་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་དང་། །འབྲལ་ལ་ཞེས་འགོག་པའི་བདེན་པ་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །འཇིག་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་དེར་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་བསྟན་ཏོ། །ཅི་དེ་དག་གི་རིམ་པ་འདི་ལྟར་རམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། འོ་ན་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དེ་བཞིན་དུ། །འགོག་དང་ལམ་སྟེ་དེ་ལྟར་རོ། །དེ་དག་གི་རིམ་པ་ནི་དེ་ལྟའོ། །རང་བཞིན་ནི་སྔར་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་སྨོས་སོ། །དེ་ཡང་། དེ་དག་ཅི་ལྟར་མངོན་རྟོགས་རིམ། ། བདེན་པ་གང་ཞིག་སྔར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དེ་སྔར་བསྟན་གྱི། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་རྒྱུ་ནི་སྔར་བསྟན་ལ་འབྲས་བུ་ནི་བྱིས་བསྟན་པར་འགྱུར་རོ།

断除最后部分随眠以及色贪尽的遍知。如果由于无色界烦恼的缠缚而退失，则具有这两种。为什么不还果和阿罗汉果也只建立为一个遍知，而不是多个呢？因为：由于离贪于界和获得果位，所以合并它们。由于离贪于界和获得果位这两个原因而合并诸遍知，建立为一个，在这两个阶段都有这两种可能，因此合并所有断除而称为一个遍知。
又问：谁能舍弃或获得几种遍知呢？有的舍一二五或六，获得则非五。若从阿罗汉果或离欲贪退失，则舍一种。若不还果者从离色贪退失到离欲贪，则舍两种遍知。若先前离贪的随顺知法者舍五种，即获得断除最后部分随眠的遍知时，舍弃前五种遍知。若渐次离欲界贪，则舍六种遍知。
同样，关于获得，有的获得一种遍知，即某些从未获得而获得。有的获得两种，即从离无色界贪退失。有的获得六种，即从不还果退失。没有获得五种的情况。
《阿毗达磨俱舍论顺正理释》中，这是第五品'随眠品'。如所说：'断除获得遍知之名'，而且'由见谛和修道，断除烦恼'，详细解释为见所断和修所断的烦恼。
现在，关于见道和修道二者是无漏还是有漏的问题：为什么这样说呢？修道有二种，见道则是无漏。修道有两种：世间道和出世间道。见道是三界的对治，因为同时断除九种见所断，所以是出世间的，世间道则没有这样的力量。
说到见谛，四谛是什么呢？诸谛说为四。在哪里说呢？在说明有漏和无漏的章节中，'无漏道谛'以自名说明了道谛。'择灭及离'说明了灭谛。'彼等苦集及世间'在那里说明了苦谛和集谛。是否按这个次序呢？答：不是。那么是什么样的次序呢？苦、集如是，灭及道是也。它们的次序是这样的。性质如前所说，为了显示这一点而说'如是'之声。
又：这是现观的次序。先现观哪个谛就先说哪个，若不这样，就会变成先说因后说果了。

།ཅིའི་ཕྱིར་བདེན་པ་རྣམས་འདི་ལྟར་མངོན་པར་རྟོགས་ཤེ་ན། གང་ལ་ཆགས་པ་དང་། གང་གིས་གནོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གང་ལས་ཐར་པར་དོན་དུ་གཉེར བ་དང་།དང་པོའི་དེ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་གོ། །ཕྱིས་འདིའི་རྒྱུ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་དང་། འདིའི་འགོག་པ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་འགོག་པའི་བདེན་པ་དང་། འདིའི་ལམ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེས་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ ལ་ཡོངས་སུ་རྟོག་སྟེ།ནད་མཐོང་བས་དེའི་གཞི་དང་ཟད་པར་བྱ་བ་དང་། སྨན་ཚོལ་བ་བཞིན་ནོ། །མདོ་ལས་ཀྱང་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔེ་དེ་ལྟར་བསྟན་ཏེ། མདོ་གང་ལས་ཤེ་ན། ཡན་ལག་བཞི་དང་ལྡན་པའི་སྨན་པ་ཟུག་རྔུ་འབྱིན་པ་ཞེས་འབྱུང་བ་དེ་ལས་བསྟན་ཏོ། །སྔར་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་ པར་དཔྱོད་པའི་གནས་སྐབས་སུ་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཡང་བདེན་པ་རྣམས་དེ་བཞིན་དུ་མངོན་པར་རྟོགས་ཏེ།ས་མཐོང་བའི་རྟ་ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་རྒྱུག་པ་བཞིན་ནོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། མངོན་པར་ཡང་དག་པར་བྱང་ཆུབ་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་དང་། ཡང་དག་པར་བྱང་ཆུབ་པ་སྟེ། ཡང་དག་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དུའོ། །གང་གི་ཚེ་ཚོར་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་སྡུག བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ན་འདུ་བྱེད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན།ཡིད་འོང་ཡིད་དུ་མི་འོང་དང་། །དེ་ལས་གཞན་ཟག་བཅས་རྣམ་ཉིད། །སྡུག་བསྔལ་ཉིད་གསུམ་ལྡན་པའི་ཕྱིར། །ཅི་རིགས་མ་ལུས་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །སྡུག་བསྔལ་གསུམ་སྟེ། །སྡུག་ བསྔལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་།འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དེ། དེ་དག་གིས་ཅི་རིགས་པར་འདུ་བྱེད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་མ་ལུས་པར་སྡུག་བསྔལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ སྡུག་བསྔལ་ལོ།།དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། །འཕགས་པའི་ལམ་ནི་མ་གཏོགས་ཏེ། མི་མཐུན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འཕགས་པའི་ལམ་ནི་སྡུག་བསྔལ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དུ་འོང་བ་ནི་གང་དག་ཅིག་ཡིན། ཡིད་དུ་ མི་འོང་བ་ནི་གང་དག་ཅིག་ཡིན།གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཚོར་བ་གསུམ་དང་རིམ་བཞིན་ཏེ། །དེའི་དབང་གིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་འདུ་བྱེད་ཀྱང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་མིང་འཐོབ་བོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞི་ཞེས་ཀྱང་གསུངས། དོན་དམ་པའི་ བདེན་པ་དང་།ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་དང་། བདེན་པ་གཉིས་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། གང་གིས་བཅོམ་དང་བློ་ཡིས་གཞན། །བསལ་བ་དེའི་བློ་མི་འཇུག་པ། །བུམ་ཆུ་ལྟ་བུར་ཀུན་རྫོབ་ཏུ། །དེ་ཡོད་དོན་དམ་ཡོད་གཞན་ནོ། །གང་ཞིག་ཆ་ཤས་སུ་བཅོམ་ན་དེའི་བློ་མི་ འཇུག་པ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པ་སྟེ།དཔེར་ན་བུམ་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ནི་གྱོ་མོར་བཅོམ་ན་བུམ་པའི་བློ་མི་འཇུག་གོ། །གང་ཞིག་གིས་བློ་ཆོས་གཞན་བསལ་ན་དེའི་བློ་མི་འཇུག་པ་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན་ཆུ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ནི་བློས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བསལ་ན་ཆུའི་ བློ་མི་འཇུག་གོ།།དེ་དག་ཉིད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱིས་མིང་དེར་འདོགས་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དབང་གིས་བུམ་པ་དང་ཆུ་ཡོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ན། བདེན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་བརྫུན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་སྟེ། གང་ཞིག་བཅོམ་ཡང་རུང་བློ་ ཆོས་གཞན་བསལ་ཡང་རུང་།དེའི་བློ་འཇུག་པ་དེ་ནི་དོན་དམ་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་དེ་དཔེར་ན་གཟུགས་ལྟ་བུའོ། །དེ་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཏུ་བཅོམ་ལ་བློས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བསྩལ་ཡང་། གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བློ་ནི་འཇུག་པ་ཉིད་དོ།

如果问为什么要如此现证诸谛？对于所贪著的、所造作损害的、所希求解脱的，在最初如实观察的阶段中，遍知苦谛。之后思维此因是什么而遍知集谛，此灭是什么而遍知灭谛，此道是什么而遍知道谛。如同见到疾病而寻求病因、断除和药物一样。经中也如是宣说诸谛的比喻，若问是何经？即《具四支分医师拔除毒箭经》中所说。
如前所说，在观察阶段如何遍知诸谛，在现证阶段也如是现证诸谛，如同马见到熟悉的道路便毫无障碍地奔跑一样。若问现证的含义是什么？即是现前圆满觉悟。
为何是无漏而非有漏？因为趣向涅槃并圆满觉悟，'圆满'即是如实。当受的一分是苦的自性时，为何说一切有漏行皆是苦呢？悦意、不悦意及其他有漏性，由具三苦性故，随应皆是苦。
三苦即：苦苦性、行苦性、坏苦性，由此等随应一切有漏行皆是苦。其中悦意是坏苦之苦，不悦意是苦苦之苦，除此之外是行苦之苦。除圣道外，因为违逆是苦的特征，所以圣道不是苦。
什么是悦意？什么是不悦意？什么是非二者？与三受相应，由其力故，能感受乐等诸行也获得悦意等名称。
世尊既说四谛，又说胜义谛、世俗谛二谛，那么这二者的特征是什么？若以分析破坏及心识遣除他法，其心识不转，如瓶中水，世俗中有，胜义有则异。
若以支分破坏则其心识不转者，是世俗有，如瓶子。若将其打碎成碎片，则瓶的心识不转。若以心识遣除其他法则其心识不转者，也应知是世俗有，如水。对此若以心识遣除色等法，则水的心识不转。
正是由世俗安立彼等名称，由世俗力说有瓶和水时，说是谛实而非虚妄，这就是世俗谛。除此之外是胜义谛，即使破坏或以心识遣除他法，其心识仍然趣入者即是胜义有，如色等。即使将其破为极微，以心识遣除色等诸法，色的自性心识仍然趣入。

།དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དོན་དམ་པར་ཡོད་པས་ན་དོན་དམ་པའི་བདེན་པའོ། །བདེན་པ་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་དག་མཐོང་བར་འགྱུར་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཚུལ་གནས་ཐོས་དང་བསམ་ལྡན་པ། །བསྒོམ་པ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱོར། །བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བར་འདོད་པས་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཚུལ ཁྲིམས་སྲུང་བར་བྱེད་དོ།།དེ་ནས་བདེན་པ་མཐོང་བ་དང་མཐུན་པའི་ཐོས་པ་འཛིན་པའམ་དོན་ཉན་པར་བྱེད་དོ། །ཐོས་ནས་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་སེམས་པར་བྱེད་དོ། །བསམས་ནས་བསྒོམ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དག་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་ཏེ། དེ་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ལ་བརྟེན་ནས་བསམས་པ་ལས་འབྱུང་བའི་ ཤེས་རབ་སྐྱེའོ།།བསམས་པ་ལས་འབྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་སྐྱེའོ། །ཤེས་རབ་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཅི་ཞེ་ན། ཐོས་སོགས་བྱུང་བ་བློ་ཡི་ཡུལ། །མིང་དང་དོན་དང་གཉི་གའོ། །མིང་ལ་དམིགས་པ་ནི་ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་བོ་ཞེས་གྲག་གོ། །མིང་དང་དོན་གཉི་ག་ ལ་དམིགས་པ་ནི་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་སྟེ།རེས་འགའ་ནི་ཡི་གེས་དོན་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །རེས་འགའ་ནི་དོན་གྱིས་ཡི་གེ་འདྲེན་པར་བྱེད་དོ། །བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དོན་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དེ་དེ་ནི་ཡི་གེ་ལ་མི་བརྟེན་པར་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །ཡང་དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ལ་རབ་ཏུ་བརྩོན་ པ་དེ་ཇི་ལྟར་ན་བསྒོམས་པ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། བསྲིངས་གཉིས་ལྡན། གལ་ཏེ་ལུས་དང་སེམས་གཉིས་ཀྱིས་བསྲིངས་པ་ཡིན་ཏེ། འདུ་འཛི་དང་མི་དགེ་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཐག་བསྲིངས་པ་ལས་སོ། །འོ་ན་བསྲིངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་སུ་ཞིག་ལ་བྱ་བར་སླ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། འདོད་ པ་ཆུང་བ་དང་ཆོག་ཤེས་པས་བྱ་བར་སླའི་ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་།འདོད་ཆེན་ཅན་ལ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཆོག་མི་ཤེས་པ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན། འདོད་ཆེན་ཆེ་བ་དེ་ནི་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རྙེད་ལ་ཡང་སྲེད་ཆོག་མི་ཤེས། །མ་རྙེད་ལ་འདོད་འདོད་ཆེན་ཅན། །ཆོས་མངོན་པ་པ་དག་ནི་ཆོས་གོས་ ལ་སོགས་པ་བཟང་བོ་རྙེད་པ་དང་།ཡང་དང་ཡང་དུ་འདོད་པ་ནི་ཆོག་མི་ཤེས་པའོ། །མ་རྙེད་པ་དེ་དག་འདོད་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །བཟློག་པ་དེ་ཡི་གཉེན་པོ་སྟེ། །ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་འདོད་ཆེན་ལས་བཟློག་པ་ནི་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཆོག་ཤེས་པ་དང་འདོད་པ་ཆུང་ བའོ།།དེ་གཉིས་ཁམས་གསུམ་གཏོགས་དྲི་མེད། །དེའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གསུམ་དག་དང་མི་ལྡན་པ་ན་ཡོད་དོ། །ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་འདོད་ཆེན་ཅན་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་དོ། །ཡང་ཆོག་ཤེས་པ་དང་འདོད་པ་ཆུང་བ་འདི་གཉིས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མ་ཆགས། །འདི་ གཉིས་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡོད་ན།འཕགས་རིགས། མ་ཆགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདི་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་ན་འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས། གསུམ་ནི་ཆོག་ཤེས་བདག་ཉིད་དོ། ། དང་པོའི་གསུམ་ནི་ཆོག་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་སྟན་དག་གིས་ཆོག་ཤེས་པ་དག་གོ། །འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་པ་ནི་སྤོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་ལས་དགའ་བའོ། །དེ་ཇི་ལྟར་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཞེ་ན། སྲིད་པ་དང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ལ་རྒྱབ ཀྱིས་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཕགས་པའི་རིགས་བཞིས་ཅི་ཞིག་བསྟན་ཅེ་ན། གསུམ་གྱིས་ཚུལ་དེ་ཐ་མ་ལས། །ཆོས་ཀྱི་མངའ་བདག་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རང་གི་ཚུལ་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་ཡོངས་སུ་སྤངས་ཤིང་ཐར་པ་དོན་དུ་གཉེར་བས་ཁས་འཆེས་པའི་སློབ་མ་དག་ལ་ ཚུལ་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་གཉིས་བཅས་ཏེ།འཕགས་པའི་རིགས་གསུམ་གྱིས་ནི་ཚུལ་གསུམ་བཅས་སོ། །བཞི་པས་ནི་ལས་བཅས་སོ། །ཚུལ་འདི་ལས་འདི་བྱེད་ན་རིང་པོ་མི་ཐོགས་པར་ཐར་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་འདྲ་བ་དང་ལས་འདི་འདྲ་བ་བཅས་ཤེ་ན། སྲེད་པ་སྐྱེ་བའི་གཉེན་པོའི་ཕྱིར། མདོ་ལས་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་ནི་བཞིར་གསུངས་ཏེ། དགེ་སློང་སྲེད་པ་སྐྱེ་བ་ན་ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་སྟན་གྱི་ཕྱིར་སྐྱེའོ། །གནས་པ་ན་གནས་སོ།

同样也应当应用于受等，由于它们胜义中存在，所以是胜义谛。诸谛已经解说完毕。应当说明如何见到它们。具足戒律、闻法和思维，精进修习。欲见诸谛者首先应当守护戒律。然后应当受持或听闻有助于见谛的教法。听闻之后应当如理思维。思维之后应当精进修习禅定，依靠闻所生慧而生起思所生慧。依靠思所生慧而生起修所生慧。
若问这些智慧的特征是什么？闻等所生的智慧境界，是名、义及二者。缘于名的是闻所生慧。缘于名义二者的是思所生慧，有时以文字引导义理，有时以义理引导文字。修所生慧是缘于义理，不依靠文字而趣入义理。
又如是精进修习者，如何是圆满修习？答：具足二种远离。即身心二者的远离，远离喧闹和不善分别。那么这两种远离对谁容易做到呢？对少欲知足者容易做到，对不知足和大欲者则不然。
又何者是不知足？何者是大欲？得已复贪是不知足，未得而欲是大欲者。阿毗达磨论师们说，得到上等衣服等后还一再欲求是不知足，未得到那些而欲求是大欲。
与此相反是其对治，应知与不知足和大欲相反的是其对治，即知足和少欲。此二者属三界无漏。与'其对治'相连，存在于三界无漏中。不知足和大欲唯属欲界。
又此知足和少欲二者的自性是什么？无贪。此二者是无贪的自性，则是圣种。与'无贪'相连，由于圣者从此生起，故为四圣种，它们也是无贪的自性。其中：前三是知足自性。前三是知足的自性，即以衣服、饮食、卧具知足。第四圣种是喜于断除和修习。
为何是无贪的自性？因为背离了有和欲的贪著。又世尊以四圣种说明了什么？三者说法则，最后业。法主世尊对于舍弃自己的行为和业际而追求解脱的承诺的弟子们，制定了行为和业际二者。以三圣种制定三种行为，以第四制定业。宣说若依此行为而行，不久即可获得解脱。
为何制定如此行为和如此业？为对治生起贪欲。经中说贪欲生起有四种：比丘生起贪欲时，为衣服、饮食、卧具而生。住时则住。

།མངོན་པར་ཞེན་པ་ན་ཞེན་ཏོ། །དགེ་སློང་སྲེད་བ་སྐྱེ་བ་ན་སྐྱེ་བ་དང་འཇིག་པ་ལ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར གསུངས་སོ།།དེ་དག་གི་གཉེན་བོར་འཕགས་པའི་གཉེན་པོ་རིམ་བཞིན་བསྟན་ཏོ། །ང་ཡིར་བདག་འཛིན་དངོས་ཆགས་པ། །དེ་ཡི་དངོས་དང་བཞི་བཞིའི་ཕྱིར། །དོན་དེ་ཉིད་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྟོན་ཏེ། ང་ཡིར་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའོ། །བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ལུས་སོ། ། དེ་དག་ལ་འདོད་པ་ནི་སྲིད་པའོ། །དེ་ལ་ང་ཡིར་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ལ་འདོད་པ་དེ་དུས་སུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་རིགས་གསུམ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །གཉི་ག་ཤིན་ཏུ་ཞི་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཞི་པ་བསྟན་ཏོ། །ཇི་ལྟར་ན། བསྒོམ་པ་རྫོགས་པར་འགྱུར་བ་འདི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྟར་སྣོད་དུ་གྱུར་པ དེ་ཇི་ལྟར་ན་བསྒོམ་པ་དེ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ཞེ་ན།དེ་ལ་འཇུག་པ་མི་སྡུག་དང་། །དབུགས་རྔུབ་འབྱུང་བ་དྲན་པ་ཡིས། །གང་དག་ཅིག་ནི་མི་སྡུག་པས་འཇུག་།གང་དག་ཅིག་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དྲན་པས་འཇུག་ཅེ་ན། རིམ་བཞིན་དུ། འདོད་ཆགས་རྣམ་རྟོག་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས། །འདི་དག་ནི་འདོད་ ཆགས་དང་།རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལྷག་པ་ན། གང་ཞིག་འདོད་ཆགས་སྤྱད་པ་ཤིན་དུ་ཉེ་བ་དེ་ནི་མི་སྡུག་པས་འཇུག་གོ། །གང་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དཔྱོད་པ་དེ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དྲན་པས་འཇུག་གོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྣ་ཚོགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་གཅད་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ གྱི།མི་སྡུག་པ་ནི་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། མི་སྡུག་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཡུལ་ལ་ཉེ་བར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདོད་ ཆགས་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་དང་དབྱིབས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། རིག་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ཉེ་བར་སྤྱོད་པའི་འདོད་ཆགས་སོ། །དང་པོའི་གཉེན་པོར་ནི་མི་སྡུག་པ་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་བརྗོད་དོ། །གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཟོས་པ་དང་། རྣམ་པར་ འཐོར་བའོ།།གསུམ་བ་ནི་རྣམ་པར་དབུས་གཞིགས་པ་དང་། རྒྱུས་པས་བྲང་བྲེང་དུ་འབྲེལ་བའི་ཀེང་རུས་ལ་དམིགས་པའོ། །བཞི་པ་ནི་ཤི་བའི་རོ་གཡོ་བ་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའོ། །བྱེ་བྲག་མེད་པར་ནི། ཆགས་ཅན་ཀུན་ལ་ཀེང་རུས་སོ། །རུས་པའི་ཀེང་རུས་ལ་ནི། ཆགས་པའི་དངོས་པོ་འདི་བཞི་ ཆར་མེད་དོ།།མོས་པ་དང་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་ནི་མ་ཡིན་གྱི་རྣམ་པར་གནོན་པ་ནི་ཡིན་ནོ། །ཡང་མི་སྡུག་པ་འདི་ལྟ་བུ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བརྗོད་དོ། །ལས་དང་པོ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་དང་། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྫོགས་པའོ། །དེ་ལ། དང་པོའི་ ལས་བརྒྱ་མཚོའི་བར།།ཀེང་རུས་བསྡུ་ཞིང་སྤྲོ་བའོ། །མི་སྡུག་པ་བསྒོམ་པར་འདོད་པས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་མོས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་ཁོ་ནར་རང་གི་ཡན་ལག་རྐང་པའི་མཐེ་བོའམ། དཔྲལ་བའི་དབྱེས་སམ་ཡང་ན་གར་དགའ་བར་སེམས་འཇོག་པར་བྱེད་ལ། དེ་དེར་ཤ་མྱགས་ཤིང་ཟགས་པར་མོས་པ་ནས་རིམ་གྱིས་རུས་ པ་རྣམ་པར་སྦྱོང་བ་ན་ཐམས་ཅད་རུས་པའི་ཀེང་རུས་སུ་བལྟ་སྟེ།དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པ་ལ་ཡང་མོས་པར་བྱེད་ཅིང་རིམ་གྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཀུན་དགའི་ར་བ་དང་། གྲོང་དང་། ཞིང་དང་རྒྱ་མཚོའི་མཐས་ཀླས་པའི་བར་གྱིས་གཞི་ཀེང་རུས་ཀྱིས་གང་བར་མོས་པར་བྱེད་དེ། ཡང་ བསྡུས་པ་ན་སེམས་བསྡུ་བའི་དོན་དུ་བདག་གཅིག་བུའི་བར་ལ་རུས་པའི་ཀེང་རུས་སུ་མོས་པར་བྱེད་དེ།འདི་ཙམ་གྱིས་ནི་མི་སྡུག་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། འདི་ནི་ལས་དང་པོ་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ།

执著时即是执著。比丘，贪爱生起时，即生于生与灭。'如是广说。为对治彼等，次第宣说圣对治。
我执我所执著实，彼之实与四四故，以种种方式宣说彼义：我所执著之事物即是法衣等，我执之事物即是身体。对彼等之欲即是有。为了在彼时息灭对我所执著事物之欲，故说三种圣种。为了彻底息灭二者，故说第四。
如何修习圆满，此已说讫。如是成为法器者，如何趣入彼修习？
趣入彼由不净及，入出息念故。有些由不净趣入，有些由入出息念趣入。
次第由贪欲分别增上故。此等即是贪欲与分别增上时，若近行贪欲者即由不净趣入。若观察分别者即由入出息念趣入。
有人说：由缘种种故，彼为断除分别，不净缘色与形相差别故生分别。其他人说：由内观故。不净如眼识般向外观察，由近了知彼境故。
其中贪欲有四种：色贪、形贪、触贪、受用贪。为对治第一种，说缘青瘀等不净。第二种是残食与分散。第三种是缘破裂及筋连骸骨。第四种是缘不动死尸。
无差别者，一切贪行者皆观骸骨。于骨骸骨中，此四种贪著事皆无。由胜解及一分作意故，不净非断烦恼而是降伏。
复次，如是修习不净瑜伽行者说有三种：初业、已净修、作意圆满。其中，初业至大海际，收摄骸骨复散布。
欲修不净瑜伽行者，为生胜解，首先于自身足拇指或额间或随意处安置其心，于彼胜解肉腐落已，渐次清净骨骼，观一切成为骨骸骨。如是于第二处亦胜解，渐次胜解精舍、园林、村落、田地乃至大海边际之地皆满骸骨。收摄时为摄心故，胜解唯一自身为骨骸骨。传说仅此即是圆满不净观，此是初业瑜伽行者。

།ཀེང་རུས་ནས་ནི་ཐོད་ཕྱེད་བར། །བཏང་བ་སྦྱང་བ་བྱས་པས་བཤད། ། དེ་སེམས་བསྡུ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་དེའི་རུས་པའི་ཀེང་རུས་ལས་རྐང་པའི་རུས་པ་བཏང་ནས་ལྷག་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་དེ་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་ཐོད་པའི་ཕྱེད་བོར་ནས་ཐོད་པ་ཕྱེད་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་འདི་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང་བ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །སྨིན་མའི་ནང་དུ་སེམས་འཛིན་པ། །ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྫོགས་པ་ཡིན། ། དེ་ཐོད་པའི་ཕྱེད་ཀྱང་བཏང་ནས་སྨིན་མིའི་ནང་དག་ཏུ་སེམས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་མི་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་རྫོགས་པའི་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཡང་མི་སྡུག་པ་འདིའི་རང་བཞིན་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན། ས་ནི་དུ་ཞིག་།དམིགས་པ་ནི་དུ་ཞིག་ཡིན། གང་དུ་ནི་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། རིམ བཞིན་དུ།མ་ཆགས་པ་བཅུ་འདོད་སྣང་བ། །དམིགས་པ་མིས་སྐྱེད་མི་སྡུག་པའོ། །རང་བཞིན་ནི་མ་ཆགས་པའོ། །ས་ནི་བཅུ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་ཉེ་བར་བསྔོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་རྣམས་སོ། །དམིགས་པ་ནི་འདོད་ པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྣང་བ་ཡིན་ནོ།།སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །མིའི་ནང་ཉིད་དག་ཏུ་སྐྱེད་ཀྱི་འགྲོ་བ་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་མ་ཡིན་ན། ཁམས་གཞན་དག་ཏུ་ལྟ་ཞིག་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། དེ་དག་ཏུ་ཡང་བྱང་གི་ སྒྲ་མི་སྙན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མིང་ཉིད་ཀྱིས་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པའོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །གང་གིས་དུས་མ་ཡིན་པ་དེ་དེའི་དུས་ལ་དམིགས་སོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དམིགས་པ་དུས་གསུམ་ཡིན་ནོ། །མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟག་པ་དང་བཅས་པའོ། །འདྲིས་པ་དང་མ་ འདྲིས་པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་དང་།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མི་སྡུག་པའི་མཚན་ཉིད་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དབུགས་རྔུབ་འབྱུང་དྲན་ཤེས་རབ་སྟེ། །ས་ལྔ་སྤྱོད་ཡུལ་རླུང་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཡུལ། རྔུབ་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་སྟེ། །རླུང་འཇུག་ པ་གང་ཡིན་པ་ཉིད་དོ།།འབྱུང་བ་ནི་དབུགས་འབྱུང་བ་སྟེ། རླུང་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་དྲན་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་། འབྱུང་བ་དྲན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །དྲན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞིན་ཏེ། དེའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ས་ནི་ལྔ་སྟེ་ཉེར་བསྔོགས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདོད་པའི་ཁམས་དག་སྟེ། བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་དམིགས་པ་ནི་རླུང་ངོ་། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལྷ་དང་མིའི་ལུས་དག་གིས་སྐྱེད་དོ། །འདྲིས་པ་དང་མ་འདྲིས་ པའི་ཕྱིར་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ནི་ཆོས་འདི་བ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་ཡིན་གྱི། ཕྱི་བའི་མ་ཡིན་ནོ། །ལུང་མེད་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཟབ་མོ་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་། བགྲང་བ་ལ་སོགས་རྣམ་དྲུག་གིས། །བགྲང་བ་དང་ རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་།འཇོག་པ་དང་། ཉེ་བར་རྟོགས་པ་དང་། བསྒྱུར་བ་དང་། ཡོངས་སུ་དག་པ་སྟེ། རྒྱུ་དྲུག་དང་ལྡན་ན་འདི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བགྲང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱིན་པ་དག་ལ་སེམས་བཏང་ནས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་ལུས་དང་སེམས་རྣལ་དུ་ གཞག་སྟེ།དྲན་པ་ཙམ་གྱིས་གཅིག་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནས་བཅུའི་བར་དུ་བགྲང་བར་བྱེད་པའོ། །སེམས་མངོན་པར་སྡུད་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བར་དོགས་པས་མང་བ་དང་ཉུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་སྐྱོན་ནི་གསུམ་སྟེ། གལ་ཏེ་གཅིག་ལ་གཉིས་སུ་བགྲང་ན་མ་ཚང་བར་བགྲང་བའོ། །གལ་ཏེ་ གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་བགྲང་ན་ལྷག་པར་བགྲང་བའོ།།གལ་ཏེ་དབུགས་རྔུབ་པ་ལ་དབུགས་འབྱིན་པར་འཛིན་ཏམ། དབུགས་འབྱིན་པ་ལ་དབུགས་རྔུབ་པར་འཛིན་ན་འཆོལ་བའོ། །དེ་ལས་གཞན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་བགྲང་བའོ། །བར་སྐབས་སུ་གཡེངས་ན་དང་པོ་ནས་ཡང་བགྲང་བར་བྱ་སྟེ། ཇི་སྲིད་དུ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མ་ཐོབ་ཀྱི་བར་དུའོ།

从骨架直至半个头盖骨，舍弃后修习而说。为了特别摄心的缘故，从其骨架的脚骨开始舍弃，其余作意，如是渐次舍弃半个头盖骨后，作意半个头盖骨，这是完全修习。
于眉间执持心识，是圆满作意。舍弃半个头盖骨后，于眉间执持心识，这是不净观作意圆满的瑜伽行者。
复次，此不净观的自性是什么？有几地？所缘是什么？于何处生起？依次为：无贪十地欲界显现，所缘由人生起不净观。自性是无贪。地有十种：四禅及近分定，殊胜禅定，以及欲界。所缘是欲界显现。
何谓显现？是色与形，因此成立为缘于义。唯于人中生起，非于其他众生，更何况其他界。于彼等中，亦非于北俱卢洲。
以名称成立为不净相。若非其时则缘于彼时。若是不生法，则所缘为三时。因作意胜解故有漏。因熟习与未熟习故，由离贪所得及由修习所生。已说不净观之相及其分类。
入出息念是智慧，五地所行境是风。欲界。入息即是吸气，是风入。出息即是呼气，是风出。此二者的念即是入息出息念，其自性是智慧。念这一词如念住，因为要增长其力。
地有五种：三近分定、殊胜禅定及欲界，因与舍相应故。其所缘是风。由欲界天人之身生起。因熟习与未熟习故，由离贪所得及由修习所生。
若是如实作意，则唯是内法者所有，非外道所有。因无教证，且自身不能通达甚深法故。其亦：由数等六种。数、随、止、观、转、净，具足六因则此圆满。
其中数即是于入息出息放心，无功用性地安住身心，仅以念性从一二乃至十而数。因摄心及恐散乱故，不多不少。
其中过失有三：若于一数为二则为不足数。若于二数为一则为过数。若于入息执为出息，或于出息执为入息则为错乱。除此之外即是正数。中间若散乱，则应从头重数，直至未得定为止。

།རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་འབྱུང་བའམ་མཇུག་པ་ནི་ཐག་ཇི་སྲིད་ཅིག་།ཅི་ལུས་འདི་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་ཞིག་གམ། འོན་ཏེ་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ན་རྒྱུ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་དབུགས་རྔུབ་པ་དང་དབུགས་འབྱིན་པའི འགྲོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ཞིང་།འཇུག་པ་ན་ཡང་རིམ་གྱིས་ལྐོག་མ་དང་། སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བ་དང་། རྐེད་པ་དང་། བརླ་དང་། བྱིན་པ་ནས་རྐང་པ་དག་གི་བར་དུ་འཇུག་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་ཞིང་འབྱུང་བ་ན་ཡང་མཐོ་གང་དང་འདོམ་གང་གི་བར་ཐག་ཙམ་དུ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རླུང་གི་དཀྱིལ་ འཁོར་དང་།རྣམ་པར་འཐོར་བྱེད་ཀྱི་རླུང་གི་བར་དུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འཇོག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནོར་བུའི་ཐག་པ་བཞིན་དུ་སྣའི་རྩེ་མོ་ནས་རྐང་པའི་མཐེ་བོའི་བར་དུ་གནས་པར་ལྟ་བ་དང་། ཅི་འདི་ཕན་འདོགས་པ་ཞིག་གྲང་བའམ་དྲོ་བ་ ཞིག་ཅེས་རྟོག་པའོ།།ཉེ་བར་རྟོག་པ་འདི་ནི་རླུང་འབའ་ཞིག་མ་ཡིན་གྱི་འདི་ནི་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་དང་། འབྱུང་བ་དག་ལས་མངོན་པར་གྲུབ་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཉེ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་པའོ། །བསྒྱུར་བ་ནི་རླུང་ལ་ དམིགས་པའི་བློ་བསྒྱུར་ཏེ་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་བར་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལས་ཡང་དག་པར་སྦྱོར་བའོ།།ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་བསྒྱུར་བ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་ནས། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་ཡིན་ལ། ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བགྲང་དང་རྗེས་འགྲོ་གནས་པ་དང་། །རྟོག་པ་དང་ནི་བསྒྱུར་བ་དང་། །ཡོངས་དག་རྣམ་པ་འདི་དྲུག་ནི། །དབུགས་རྔུབ་འབྱུང་བ་དྲན་པར་འདོད། །ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ། དབུགས་རྔུབ འབྱུང་བ་གང་གི་ལུས།།ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །ས་དྲུག་པའི་ལུས་ལ་དེ་གཉིས་ཀྱང་ས་དེ་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དབུགས་རྔུབ་པ་དང་འབྱུང་བ་དེ་གཉིས་ཀྱང་། སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ། སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མ་ཟིན་པ། དབང་པོ་དང་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་། ལུས་རྒྱས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་དང་། ཚད་ནས་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རྒྱས་པ་ལས་འབྱུང་བ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་གཟུགས་མེད་དོ། །འོག་མའི། ཡིད་ཀྱིས་དེ་གཉིས་མི་རྟོགས་སོ། །རང་གི་ས་དང ས་གོང་མ་སྟེ།དེ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་རྟོགས་ཀྱི། ས་འོག་མས་ཀྱང་མི་རྟོགས་པ་སྤྱོད་ལམ་པ་དང་སྤྲུལ་པ་ལས་ཀྱང་མི་རྟོགས་སོ། །འཇུག་པའི་སྒོ་གཉིས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་ནས་ལྷག་མཐོང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཞི་གནས་གྲུབ་པར་གྱུར་ནས་ནི། །དྲན་པ་ ཉེར་གཞག་བསྒོམ་པར་བྱ།།ཇི་ལྟར་བྱ་ཞེ་ན། ལུས་ཚོར་སེམས་དང་ཆོས་རྣམས་ལ། །མཚན་ཉིད་གཉིས་སུ་ཡོངས་བརྟགས་པས། །ལུས་དང་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་རྣམས་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་ཏེ། དེ་དག་གི་རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི་མཚན་ཉིད་དོ། །སྤྱིའི་མཚན་ ཉིད་ནི་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད།ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་ཉིད། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའོ། །ལུས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཅི་ཞེ་ན། འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་བ་ལས་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། །གསུམ་པོ་ལས་གཞན་པ་དག་ནི་ཆོས་སོ། །མཉམ་པར་བཞག་པ་ ལུས་ལ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཆ་དང་སྐད་ཅིག་མར་མཐོང་བ་ན་ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།ཡང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་དང་། འདྲེས་པ་དང་། དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་ པའོ།།དེ་ལ་རང་བཞིན་གྱི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་ཤེས་རབ་བོ།

所谓'随行'这一名称，是指其延伸或跟随的距离有多远。是遍及整个身体呢？还是仅在某些部位运行？在不加造作的情况下，随顺呼吸的进出运行，当进入时，依次经过喉咙、心间、脐部、腰部、大腿、小腿直至脚部的过程中随行。当呼出时，也随行至一肘或一寻的距离。有些人说是到风轮和遍行风之间，但这只是一种观想，因此并不合理。
'安住'是指如同宝珠的绳子一样，从鼻尖到脚大拇指之间的观察，以及思维这是冷的还是热的。
'近观'不仅仅是观察风，还要观察四大种及由四大种所成的色法，以及依此而生的心和心所，即对五蕴进行观察。
'转'是转变缘风的心，从下至上逐渐趣入殊胜法，精进修习善根。
'清净'是指趣入见道等。其他人说'转'是从念住等直至金刚喻定，而'清净'是尽智等。
'数与随行及安住，观察以及与转变，清净此等六种相，是为入出息念法。'这是总结偈。
其中，入息出息是属于身体，因为是身体的一部分，应知这两者都属于第六地。入息出息二者，称为有情，不能说不计入有情数。是非执受，因为与根不同。是等流所生，因为身体增长时变短，从量起又结生相续，故是从增长而生，并非异熟所生，因为这不是异熟色。是下地的，意识不能了知这二者。是自地及上地，即由这两地的心能了知，下地也不能了知，威仪和变化也不能了知。
已说二种趣入门。获得这两种定后，为修习胜观，'获得止已后，应当修念住。'如何修习？'于身受心法，观察二种相。'即于身、受、心、法观察自相与共相。它们的自体性即是自相。共相是指有为法无常性，有漏法是苦性，一切法空性与无我性。
身的自性是什么？即是四大种及所造色。除了前三者之外的都是法。入定者见身为微尘和刹那性时，即成就身念住。
复次，念住的自性是什么？念住应当观察为三种：自性念住、杂念住和所缘念住。其中自性念住即是智慧。

།ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེ་ན། ཤེས་རབ་ཐོས་སོགས་ལས་བྱུང་བ། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཐོས་ པ་དང་བསམས་པ་དང་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བའོ།།གཞན་ནི་འདྲེས་དང་དམིགས་པ་ལས། །གཞན་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་འདྲེས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ། །དེའི་དམིགས་པ་ལུས་ལ་སོགས་པ་ནི་དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའོ། །དེ་དག་གི་ མིང་ནི་དམིགས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཡིན་ལ།རིམ་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་བཞིན། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན། རགས་པའི་རིམ་པས་སྔར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་བདེན་པ་རྣམས་ཅིའི་ཕྱིར་གྲངས་བཞི་ཁོ་ནར་ངེས་ཤེ་ན། ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་གཉེན་པོར་བཞི། །གཙང་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། རྟག་པ་དང་། བདག་ཏུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ་རྣམ་པ་བཞིའི་གཉེན་པོར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་རིམ་བཞིན་དུ་བསྟན་ཏེ། མི་མང་མི་ཉུང་ངོ་། །དེ་དག་ལས་གསུམ་ནི་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་གཉི་ག་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཆོས་འབའ་ཞིག་ལ་རྣམ པར་ལྟ་ན་ནི།མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་ལུས་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སམ་གསུམ་མམ་བཞིའི་སྤྱི་ལ་ལྟ་ན་ནི་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ལུས་ལ་སོགས་པ་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་གོམས་པར་བྱས་ནས། དེ་ནི་ཆོས་དྲན་ཉེར་གཞག་པའི། །སྤྱི་ཡི་ དམིགས་པ་ལ་གནས་ཏེ།།དེ་དག་ལ་ནི་མི་རྟག་དང་། །སྡུག་བསྔལ་སྟོང་བདག་མེད་པར་ལྟ། །དེ་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པར་འདྲེས་པའི་དམིགས་པ་ལ་གནས་ཤིང་། ལུས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་སྤྱིར་བསྡུས་ཏེ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་ མེད་པ་དང་།རྣམ་པ་བཞིར་བལྟའོ། །དེ་ནས་དྲོ་བར་གྱུར་པ་སྐྱེ། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དེ་ཉིད་ལ་གོམས་པ་ལས་རིམ་གྱིས་དགེ་བའི་རྩ་བ་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེའོ། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་འདྲ་བས་ན་དྲོ་བར་གྱུར་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པའི་ཤིང་སྲེག་པར་བྱེད་པ་འཕགས་པའི་ལམ་གྱི་ སྔ་ལྟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་བདེན་པ་བཞིའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་དེ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་ཤིང་། རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་།སྡུག་བསྔལ་ལ་མི་རྟག་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། སྟོང་པ་དང་། བདག་མེད་པ་དང་། རྣམ་པ་བཞིར་བལྟའོ། ། ཀུན་འབྱུང་ལ་རྒྱུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྐྱེན་དང་། རྣམ་པ་བཞིར་བལྟའོ། །འགོག་པ་ལ་འགོག་པ་དང་། ཞི་བ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་བྱུང་བ་དང་། རྣམ་པ་བཞིར་ལྟའོ། །ལམ་ལ་ལམ་དང་། རིགས་པ་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱིན་པ་དང རྣམ་པ་བཞིར་བལྟ་སྟེ།འདི་དག་གི་བྱེ་བྲག་ནི་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །དྲོ་བ་ལས་རྩེ་མོ། །དྲོ་བ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བ་ལས་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྩེ་མོ་ཞེས་བྱ་བ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། དྲོ་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བདེན་པ་བཞི་ལ་དམིགས་ཤིང་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་ ཡང་བལྟ་སྟེ།ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་མིང་གཞན་དུ་བཏགས་སོ། །དགེ་བའི་རྩ་བ་གཡོ་བའི་རྩེ་མོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྩེ་མོ་རྣམས་ཏེ། འདི་ལས་ལྟུང་བའམ་ཡང་ན་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱིས་གཉི་ག་རྣམ་པ་གཏོང་། །དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་རྩེ་མོ་འདི་གཉི་ག་ནི་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པས་རྣམ་པ་ལ་ གཏོད་པར་བྱེད་དོ།།རྣམ་པ་ལ་གཏོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། བདེན་པ་དག་གི་རྣམ་པ་རྣམས་ལ་དང་པོ་ཉིད་དུ་འགོད་དོ། །འཕེལ་བར་བྱེད་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་གྱིས་ཀྱང་དེ་དག་འཕེལ་བར་བྱེད་དོ། །རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ནི་སྔར་ཐོབ་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་ཡང་མངོན་ སུམ་དུ་མི་བྱེད་དེ།དེ་དག་དགའ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྩེ་མོ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོའི་རིམ་གྱིས་འཕེལ་བ་ན། དེ་ལ་བཟོད་པ་ཡང་སྐྱེ་སྟེ། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་ལ་ཆེར་བཟོད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如何呢？从智慧闻等所生。即从闻所生、从思所生、从修所生。四念住也有三种：从闻所生、从思所生、从修所生。
其他是从杂染和所缘。其他与之俱生的诸法是杂染念住。其所缘身等是所缘念住。
它们的名称随所缘而定，次第则随生起而定。为何如此生起呢？因为先见粗相的次第。
那么为何诸谛仅定为四数呢？为对治四颠倒而立四。为对治清净、快乐、常恒、我四种颠倒而依次宣说四念住，不多不少。
其中三种缘于无杂染。第四种缘于二者，若仅观察法，则缘于无杂染。若观察身等二或三或四的总相，则缘于杂染。
如是修习身等念住后，住于法念住的总所缘，于彼等观无常、苦、空、无我。住于法念住的杂染所缘，总摄身等一切而观察无常、苦、空、无我四相。
此后生暖位。由修习此法念住，渐次生起名为暖的善根。因与暖相似故称暖，因为是能焚烧烦恼之薪的圣道前相。
此缘于四谛。此暖位因相续不断，缘于四谛，十六行相。观苦谛为无常、苦、空、无我四相。观集谛为因、集、生、缘四相。观灭谛为灭、静、妙、离四相。观道谛为道、如、行、出四相，此等差别将于下文说明。
从暖生顶。由暖位小、中、大次第增长，生起名为顶的善根。彼亦与彼相似，如暖位般缘于四谛而观十六行相。因殊胜故立异名。因为是善根动摇之顶故称顶位，因从此或堕或超越。
法念住令二者观相。暖位与顶位此二者由法念住令观诸相。何谓令观诸相？即最初安立于诸谛行相。其他念住亦令增长。四念住皆令其增长。增长即不再现前已得者，因为对彼等无欢喜。
由顶位小、中、大次第增长时，于彼生忍位，因为以不退转方式对谛深生忍许故。

།དེ་ཡང་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ། རྣམ་པ་ གཉིས་དེ་བཞིན།རྩེ་མོ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཟོད་པ་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་ཡང་རྣམ་པ་རྣམས་ལ་གཏོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་འཕེལ་བ་ལ་ནི་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ། བཟོད་པ་ནི། ཐམས་ཅད་ཆོས་ཀྱིས་འཕེལ་བར་བྱེད། །ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཕེལ་བར་བྱེད་ཀྱི། གཞན་གྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆེན་པོ་འདོད་གཏོགས་སྡུག་བསྔལ་ཡུལ། །བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་པ་མ་སྨོས་པའི་ཕྱིར་ཁམས་གསུམ་པའི སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པོ།།གང་གི་ཚེ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་ལ་དམིགས་པ་རེ་རེ་ནས་འདོར་བ་ནས། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཟོད་ པ་འབྲིང་ཡིན་ནོ།།སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག། །དེ་ནི་སྐད་ཅིག་གཅིག་ཡིན་གྱི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན། ཆོས་མཆོག་དེ་དག་ཀྱང་བཟོད་པ་ཆེན་པོ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་ ཤིང་སྐད་ཅིག་གཅིག་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡང་ཡིན་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡང་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་མེད་པར་དེའི་རྩལ་གྱིས་འཕགས་པའི་ལམ་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག་ཉིད་ཅེས་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་ཕུང་པོ་ལྔ་འཁོར་དང་བཅས་ཏེ། སྨོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པ་མ་གཏོགས། ཐོབ་པ་ནི་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལ་སོགས་པས་མ་བསྡུས་ཏེ། འཕགས་པས དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ནས་དྲོ་བར་གྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་དུ་འོང་ངོ་།།དེ་ལྟར་ན། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམ་པ་བཞི། །དེ་ལྟར་ན་འདི་ལྟ་སྟེ། དྲོ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྩེ་མོ་དང་། བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་མཆོག་རྣམས་དང་། རྣམ་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་ པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་ལས་གཉིས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་གཡོ་བའི་ཕྱིར་ཆུང་ངུ་ཡིན་ནོ། །བཟོད་པ་ནི་འབྲིང་ངོ་། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ནི་ཆེན་པོའོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། འབྱེད་པ་ནི་ཆའོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པས་ན་ངེས་ པར་འབྱེད་པ་སྟེ།འཕགས་པའི་ལམ་མོ། །དེས་ཐེ་ཚོམ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་འདི་ནི་ལམ་མོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་བདེན་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཆ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ཏེ། དེ་འདྲེན་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ངེས་ པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་སོ།།ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པ་འདི་བཞི་ཆར་ཡང་། བསྒོམས་བྱུང་། ཐོས་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་དུ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་བསམ་གཏན་ གྱིས་པའོ།།མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་རྣམས་ཀྱིས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གོང་མའི་ས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་མེད་དོ། ། དེ་ཡང་སྔར་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་དག་ཉིད་ཡིན་གྱི། སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།

此外有小、中、大三种。其中，两种如是。如所说的顶位，同样小忍和中忍也是对诸相作观察。在增长方面有此差别：忍位是以一切法增长。以法念住增长，而非其他。大忍缘欲界苦为境。应知为忍，由于与胜法相应的缘故，是缘欲界苦为所缘。正因为如此，由于未说暖位等的决定，所以成立是缘三界苦等为所缘。当舍弃色界和无色界对治等谛行相为所缘一一时，从欲界所行的苦在两个刹那作意之间，这一切都是中忍。一刹那者是大忍，那是一刹那。那是一刹那而非相续。如是，彼等胜法亦如大忍一样缘欲界苦为境且是一刹那。
这些既是世间的，也是法，也是殊胜的，也是一切世间的最胜，所以是世间法中最胜，因为无有同等因而以其力引发圣道。暖位等那些由于是念住自性故称为慧体。一切五蕴及眷属，因为已说故。除获得，获得非暖位等所摄，圣者现证彼已，暖位等也将现前。如是，决择分有四种。如是即是：暖位、顶位、忍位、胜法位等四种，这些是决择分善根。
其中两种因可退失而动摇故为小。忍位是中等。胜法是大。何为决择分的含义？抉择是分。由于决定抉择故为决择，即圣道。因为断除疑惑，从'此是苦'乃至'此是道'对诸谛作抉择。其分是见道的一分，因为能引发彼故为决择分。此四种决择分皆是修所生，非闻思所生。决择分是几种？是不动和殊胜二禅。不动、殊胜禅和四禅所摄，因为是彼等所摄故。因为是见道眷属故非上地。因为不缘欲界故彼无有。又因为先前应遍知且非所断故。彼等异熟是色界五蕴。是圆满因，而非增长因，因为是有对治故。

།གཉིས་ནི་འོག་མ ན་ཡང་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པའི་དོན་ཏེ།བཙུན་པ་དབྱངས་ཅན་ནི། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་པོ་གཉིས་འདོད་པའི་ཁམས་ན་ཡང་ཡོད་པས་ས་བདུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། འདོད་ལུགས་གསུམ་ནི་མི་དག་གི་ནང་ཉིད་དང་། གླིང་གསུམ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །སྔར་སྐྱེས་ཟིན་པ་རྣམས་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ཡང་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་དོ། །བཞི་པ་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ཡང་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གསུམ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པ་ཡང་གཉི་གས་ཐོབ་པོ། །ཆོས་མཆོག་བུད་མེད ཀྱིས།།གཉི་ག་ལ་ནི་བརྟེན་པ་ཐོབ། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ནི་བུད་མེད་འབའ་ཞིག་གིས་གཉི་ག་ལ་བརྟེན་པ་འཐོབ་ཀྱི། སྐྱེས་པས་ནི་སྐྱེས་པ་ལ་བརྟེན་པ་འབའ་ཞིག་འཐོབ་ཀྱི། བུད་མེད་ཉིད་ནི་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པའི་འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ཇི་ ལྟར་གཏོང་ཞེ་ན།འཕགས་པའི་དེ་དག་ས་བོར་ནས་གཏོང་སྟེ། འཕགས་པ་དེས་ས་གང་དག་པའི་ཐོབ་པོ། །ས་དེ་དག་བོར་ནས་དེ་དག་ཀྱང་གཏོང་ཞིང་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ས་བོར་བ་ནི་ས་འཕོས་པས་སོ། །འཕགས་མིན་འཆི་བས་སོ། །སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ས་འཕོས་ཀྱང་རུང་མ་འཕོས་ཀྱང་རུང་སྟེ། རིགས་མཐུན་པ་གཏོང་བ་ཉིད་ཀྱིས་གཏོང་ངོ་། །དང་པོའི་གཉིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་ཀྱང་། གཏོང་བ་ལ་འཆི་བས་ཀྱང་གཏོང་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ཡིན་གྱི། འཕགས་པ་ནི་དེ་དག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །བཟོད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་དག་ལས་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །དངོས་གཞི་དེ ཉིད་ལ་བདེན་མཐོང་།།བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་པའི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བར་འགྱུར་ཏེ། ཡིད་བྱུང་བ་ཤས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་ཉམས་དག་གིས་སྔོན་མི་འཐོབ། ། གང་གི་ཚེ་རྣམ་པར་ཉམས་པ་དག་གིས་ཡང་འཐོབ་པ་དེའི་ཚེ་ནི་མ་འདྲིས་པ་དང་འབད་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཅིག་འཐོབ་ཀྱི། སྔོན་བཏང་བ་ནི་མི་འཐོབ་སྟེ། སོ་སོར་ཐར་པའི་སྡོམ་པ་བཞིན་ནོ། །མཚམས་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་གོང་མ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །མ ཡིན་ན་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།།རྣམ་པར་ཉམས་པ་དང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་ཅི་ཞེ་ན། ཉམས་པ་གཉི་ག་མི་ལྡན་པ། །ཉམས་པ་དེ་གཉི་ག་ཡང་མི་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་ཉེས་པ་བྱས་པའོ། །རྣམ་པར་ཉམས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ བྱེ་བྲག་ཏུ་ཡང་བྱས་པའི་ཕྱིར་ངེས་པ་མེད་དོ།།དེ་ལ་དྲོ་བར་གྱུར་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་ངེས་པར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དག་ལས་ཁྱད་པར་ཅི་ཞུགས་ཤེ་ན། བར་ཆད་མེད་པར་བདེན་པ་མཐོང་བ་ལ་ཆེས་ཉེ་བ་ཉིད་དོ། །རྩེ་མོ་ཐོབ་པ་རྩ་ མི་འཆད།།རྩེ་མོ་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་ནི་ཀུན་དུ་མི་འཆད་ཀྱི། ངན་སོང་དག་ཏུ་ཡང་འགྲོ་ལ་མཚམས་མེད་པ་དག་ཀྱང་བྱེད་དོ། །བཟོད་ཐོབ་ངན་སོང་མི་འགྲོའོ། །བཟོད་པ་དག་ལས་རྣམ་པར་ཉམས་ཀྱང་ཡང་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་སྟེ། དེར་འགྲོ་བའི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐག་ བསྲིངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།བཟོད་པ་ཐོབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་དང་། །སྐྱེས་ནས་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ལུས་དང་། སྲིད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ཁ་ཅིག་གིས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་འཐོབ་སྟེ། ངན་སོང་གི་འགྲོ་བ་རྣམས་དང་། སྒོ་ང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། དྲོད་གཤེར་ལས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེ་གནས་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ ཅན་དང་།བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་དང་། ཚངས་པ་ཆེན་པོར་སྐྱེས་པ་རྣམས་དང་། ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་། མཚན་གཉིས་པའི་ལུས་རྣམས་དང་། སྲིད་པ་བརྒྱད་ལ་སོགས་པ་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལས་ཅི་རིགས་པར་ཆུང་ངུས་ནི་ངན་སོང་རྣམས་སུ་མི་ སྐྱེ་བ་ཐོབ་ལ།ཆེན་པོས་ནི་གཞན་དག་ཏུ་ཡང་མི་སྐྱེ་བ་འཐོབ་བོ།

所谓'二是下'中的'亦'字，是为了特别理解的意思。尊者妙音说：'前两个顺决择分在欲界中也有，所以是第七地。'这四种全部，三种欲求方式是在人中以及三洲中生起。已经生起的诸位在天中也能现前。第四种在天中也能生起。三种依靠男女二者，也由二者获得。
殊胜法由女性获得二者依止。殊胜法唯由女性获得依止二者，而男性仅获得依男性的依止，因为女性获得无分别抑制。顺决择分如何舍弃呢？圣者舍弃地而舍，圣者获得何地清净，舍弃彼地而舍弃彼等，其他则不然。舍地是由于转地。非圣者由死亡而舍。
凡夫无论是否转地，都由舍弃同类而舍。前二由完全退失也舍，由死亡也舍，因为是凡夫性，圣者则不会从彼等完全退失。对于忍和胜法，凡夫不会完全退失。
在根本定中见真谛。生起根本禅定的顺决择分者，必定在此生中见到诸谛，因为厌离心强烈的缘故。退失者不得前者。当退失者也能获得时，因为是不熟悉且需要努力修习，所以获得非前者，不得已舍者，如别解脱戒。
若是已示界限者则能生起上位。若非如此则仅由四种方式生起。退失和完全退失的自性是什么呢？二种退失皆不具足。二种退失都是不具足的自性，完全退失是造作过失。退失则因为也造作功德差别而无定性。
其中从暖位完全退失者也必定成为涅槃法性。与解脱分有何差别呢？是更接近无间见谛。获得顶位不断根。从顶位完全退失者诸善根也不会断绝，虽堕恶趣也造无间业。
获得忍位不堕恶趣。虽从忍位退失也不堕恶趣，因为远离了导致恶趣的业和烦恼。由获得忍位本身，对于趣、生、生处、身、有、烦恼等获得某些不生法性，即不生于诸恶趣、卵生、湿生、无想有情、北俱卢洲、大梵天、黄门、无根、二根之身，以及八有等和见断烦恼等。
其中，下品获得不生于诸恶趣，上品则获得不生于其他处。

།ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནི་རིགས་གསུམ་མོ། །དེ་ལ་སློབ་པའི་རིགས་གཉིས་བཟློག་ནས་ནི། །སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ལས་འབྱུང་བའི་དྲོ་བར་གྱུར་ པ་དང་།རྩེ་མོ་གཉིས་བཟློག་སྟེ། སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བར་ནི་སྲིད་ཀྱི་བཟོད་པ་ཐོབ་པ་དག་ཏུ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མི་སྲིད་དེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངན་སོང་རྣམས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ནི་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་གཞན་གྱི་དབང་གིས་ངན་སོང་དག་ཏུ་ཡང་འགྲོའོ་ཞེས་གྲག་གོ། ། ཡང་ན་དེའི་རིགས་ཉིད་མི་ཟློགས་པའི་ཕྱིར་མི་སྲིད་དོ། །གཞན་གསུམ་ཡང་། བཟློག་ནས་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་གསུམ་ཡང་བཟློག་ནས། སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་པར་འགྱུར་ཏེ་རང་སངས་རྒྱས་སུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རང སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིགས་རྣམས་ནི་བཟློག་པར་མི་ནུས་ཏེ་འདི་ལྟར།སྟོན་དང་བསེ་རུ་བྱང་ཆུབ་པར། །བསམ་གཏན་མཐའ་བརྟེན་གཅིག་ལ་ཀུན། །སྟོན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པར་འབྱེད་ པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་ནས་བརྩམས་ཏེ།བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་དུ་སྟན་གཅིག་ལ་འདུག་ཅིང་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་མི་གཡོ་བ་དང་། གསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་བྱང་ཆུབ་བོ་ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་མི་སྡུག་པ་ནས་ བརྩམས་ཏེ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་བར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།གང་དག་གི་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ལས་གཞན་པའི་རང་སངས་རྒྱས་ཡོད་པ་དེའི་རིགས་རྣམས་བཟློག་པར་དགག་པ་མེད་པའོ། །ཡང་ཅི་ཚེ་དང་པོ་ཉིད་ལ་སྦྱོར་བར་བྱས་ཏེ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམས་སྐྱེད་དམ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་མེད་ཀྱི་ངེས་པར། དེ་ཡི་སྔོན་དུ་ཐར་ཆ་མཐུན། །བསྐྱེད་པར་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་བས་ན་ཤིན་ཏུ་མྱུར་བ་སྲིད་པ་གསུམ་གྱིས་ཐར། ཚེ་གཅིག་ལ་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་སྐྱེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་རྣམས་སྐྱེད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་འཕགས་པའི ལམ་སྐྱེད་དེ།ས་བོན་འདེབས་པ་དང་འབྲུ་སྐྱེ་བ་དང་འབྲས་བུ་འཆགས་པ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུད་ནི་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དེ་ཡང་། ཐོས་བསམས་ལས་བྱུང་ཞེས་བྱ་སྟེ། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལམ་དུ་དག་ཅིག་ཅེ་ན། ལམ་གསུམ་སྟེ། གཙོ་བོར་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་སོ། །དེའི་སྨོན་ལམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པའི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་ཀྱང་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཡིན་ཏེ། ཟས་འགའ་ཙམ་བྱིན་པའམ་བསླབ་པ་འགའ་ཙམ་ཡང་མནོས་ཏེ། ཐར་པ འདོད་པའི་སྟོབས་བསྐྱེད་པ་ལས་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་འཕེན་པར་འགྱུར་རོ།།དེ་ཡང་། མི་ཡི་ནང་ནས་འཕེན་པར་བྱེད། །མིའི་ནང་ཉིད་དག་དང་། གླིང་གསུམ་དག་ནས་འཕེན་པར་བྱེད་ཀྱི་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཅི་རིགས་པར་སྐྱོ་བ་དང་། ཤེས་རབ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་ པ་ཟླ་ལ་བཤད་ཟིན་ཏོ།།ད་ནི་དཀྱུས་མ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རིམ་པ་བཤད་པར་བརྩམ་མོ། །དེ་ལ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་བར་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་སྨྲས་པ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཆོས་མཆོག་ལས། །ཆོས་ཤེས་བཟོད་པ་ཟག་པ་མེད། ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེའོ། །དམིགས་པ་གང་སྐྱེ་ཞེ་ན། འདོད་སྡུག་བསྔལ་ལ། དེའི་དམིགས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཟག པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཐུན་པས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ།།ཆོས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་ནི་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྟེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ལྗོན་ཤིང་བཞིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ངེས་པར་ཞུགས་པ་ཞེས་པའོ།

由于声闻等种姓的差别，顺决择分有三种。其中，转变二种学人种姓，即可成佛。从声闻种姓所生的暖位和顶位二者转变后可成佛，但获得忍位者则不可能如此转变。为什么呢？因为已断除恶趣。然而传说菩萨为利益他人，依他力故也会往生恶趣。或者说因为其种姓本身不可转变故不可能。
其他三种也可说'转变后成就'，即声闻种姓的顺决择分三种也可转变后，成就非佛果，也就是成为独觉。独觉种姓者不能转变，如此：'大师与犀角喻菩提，依止禅定究竟一切。'大师即是佛世尊。犀角喻即是独觉，此二者皆依第四禅定，从顺决择分开始直至菩提，都是安住一座而修，因为三昧不动且明晰的缘故。灭尽智与无生智即是菩提，这将在下文解说。
有些人说从不净观开始直至菩提。对于那些主张除犀角喻外还有其他独觉的人，其种姓转变并无妨碍。再者，是否在第一世即修习生起顺决择分呢？并非如此，而是：'此前应当生起顺解脱分。'即使最快也需要三世解脱：第一世生起顺解脱分善根，第二世生起顺决择分善根，第三世生起圣道，如同播种、生长、结果一样。这是法性使然，相续是次第趣入、成熟、解脱的。
那顺解脱分是从闻思所生，而非修所生。若问是何种道？有三种道，主要是意业。由其愿力所摄持的身语业也是顺解脱分，即使仅仅布施些许食物或受持某些学处，由于生起求解脱的力量而能引发顺解脱分。
而且'从人道中引发'，即唯于人道中，从三洲引发，其他处则不能，因为或缺乏厌离或缺乏智慧的缘故。顺解脱分已如上说明。现在开始解说正式现观的次第。其中直至世第一法已经说过。余下将要宣说，因此这里说：'从世间法最胜位，无漏法智忍生起。'在世第一法之后，生起无漏法智忍。
若问缘何而生？缘欲界苦。其所缘是欲界所摄的苦，这称为苦法智忍。为显示其无漏性质而以同类因作差别。为了了知法而修忍即是法智忍，如同花果树一样。这即是决定趣入。

།དེ་ནས་ནི། དེ་ཉིད་ལ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ། ། དེ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། འདིར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་དུ། སྡུག་བསྔལ་ལྷག་པར་རྗེས་བཟོད་དང་། །ཤེས་པ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དམིགས་པ་སྤྱི་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ནས་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དང་པོ་ཁོ་ནར་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཤེས་པའོ། །དེ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ་དེ་ བཞིན་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཇི་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་སྐྱེ་བ་ལྟར། དེ་བཞིན་བདེན་པ་གསུམ། སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྐྱེ་ཞིང་། དེ་ནས་ནི་ཀུན་འབྱུང་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་ལ། དེ་ བཞིན་དུ་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པས་ཀུན་འབྱུང་ལྷག་མ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་།ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེའོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། འགོག་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་ལ། འགོག་པ་ལྷག་མ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེའོ།།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཉེན་པོ་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་སྐྱེ་ལ་ལམ་ལྷག་མ་ལ་ཡང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྐྱེ་སྟེ། དེ་ལྟར་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་ལ། །སེམས་དེ་བཅུ་དྲུག་།དེ་ལྟར་ནི་རིམ་ པ་དེས་ན་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་དེ་ནི་སེམས་བཅུ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ།།སྡེ་པ་གཞན་གང་དག་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། དེ་དག་གི་བསམ་པ་བརྟག་པར་བྱ་སྟེ། བྱེ་བྲག་མེད་པ་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་ན་ནི་དེ་རྣམ་ པ་གསུམ་སྟེ།གང་ཞེ་ན། མཐོང་དམིགས་བྱ་བ་ཞེས་བྱའོ། །མཐོང་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདེན་པ་རྣམས་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །དམིགས་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ། །བྱ་བའི་མངོན་པར་ རྟོགས་པ་ནི་མི་ལྡན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པས་མངོན་པར་རྟོགས་པའོ།།སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བ་ན་དེའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྤང་བ་དང་མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་བསྒོམ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཀུན་འབྱུང་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱ་བའི་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་གལ་ཏེ་བདེན་པ་རྣམས་མཐོང་བས་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་གཅིག་གོ་ཞེས་སྨྲ་ན་ནི་རྣམ་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་མི་རིགས་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སེམས་བཅུ་དྲུག་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ནི་ཆོས་མཆོག་དང་ས་གཅིག། །ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ས་གང་ཡིན པ་སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་ས་དེ་པ་སྟེ།དེ་དག་ནི་ས་དྲུག་པའོ་ཞེས་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་བཟོད་པ་ལས་ཤེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། བཟོད་དང་ཤེས་པ་རིམ་བཞིན་དུ། །བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ། །ཉོན་མོངས་པའི་རྙེད་པ་རྣམ་པར་ གཅོད་པའི་བར་དུ་བཅད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་རྣམས་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ།།ཉོན་མོངས་པའི་རྙེད་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་གདོན་མི་ཟ་བར་གཉི་གར་ཡང་འགྱུར་རོ། །གཉིས་ ཀྱིས་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་རྐུན་པོ་ཕྱུང་བ་དང་སྒོ་འཕར་བཅད་པ་བཞིན་ནོ།

其后，于彼法智。在苦法智忍之后，此处生起对欲界所行苦的法智，此即名为苦法智。应知一切皆是就无漏而言。如同对欲界所行苦生起法智忍和法智一样，
苦随忍和智。在苦法智之后，生起缘色界无色界所行苦的总相随智忍，此即名为苦随智忍。其后生起随智，此即名为苦随智。首先了知法性真实故为法智。由与彼相顺故，缘上界苦等为随智，因为如是了悟故。如同对苦生起四种忍智一样，
如是三谛。在苦随智之后，生起对欲界所行集的法智忍，其后生起集法智，如是依次生起对余集的随智忍和集随智。生起对欲界所行灭的法智忍和灭法智，对余灭也生起随智忍和随智。
生起对欲界所行苦对治道的法智忍和道法智，对余道也生起随智忍和随智。如是于谛现观，心有十六。如是以此次第，诸谛现观即成十六心。
其他部派若说诸谛现观为一者，应当观察他们的意趣，无差别者称为现观。若分别则有三种。何者？见、所缘、作用。见现观即无漏智慧现观诸谛。所缘现观即与彼相应诸法的现观。作用现观即不相应的戒和生等的现观。
见苦时有其三种现观，为断除、现证和修习故。集等则是作用现观。若说由见诸谛而现观是一现观者，因为行相差别故不应理。如是所说现观十六心，
彼即法顶位及一地。法顶位即彼十六心亦是彼地摄，即如前所说是第六地。又为何必定从忍生智？因为，忍与智依次，无间及解脱道。因为不能断除烦恼得故，诸忍是无间道。
因为与从烦恼得解脱者的离得俱生故，诸智是解脱道。因此必定皆成二种。二者依次如同驱逐盗贼和关闭门户。

།ཅི་སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་བདེན་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མ་མཐོང་མཐོང་བ་མཐོང་བའི་ལམ། །དེར་ནི་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔའོ། །སྡུག་བསྔལ་ ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ།ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པའི་བར་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བདེན་པ་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་ནི་སྔོན་མ་མཐོང་བ་བལྟ་བར་བྱ་བ་ནི་མེད་ཀྱི་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་གོམས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ པའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཉིད་ཡིན་ནོ།།འོ་ན་དེས་ཀྱང་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདེན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གྱི། སྐད་ཅིག་མ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐད་ཅིག་མ་མཐོང་བར་བདེན་པ་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ཆད་བ་གཅིག་མ་བརྔས་པས་ཞིང་མ་བརྔས་ པ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བདུན་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ལམ་ལ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། བདེན་པ་ཐམས་ཅད་མཐོང་བ་མ་རྫོགས་པས་དེའི་བར་མ་གྱུར་བ་དེ་དག་ཀྱང་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བའི་ལམ་དང་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། ། ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་འཕགས་པའི་ལམ་སྐྱེས་པའི་གང་ཟག་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གཞག་པ་བཞིན་དུ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་སྐད་ཅིག་མ་བཅོ་ལྔར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་དེ་དག་ཏུ། །དད་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་བར། །རིག་པར་བྱ་སྟེ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དེ་དག་ལ་གནས་པ་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་བྱའོ། །དབང་བོ་རྣོན་བོ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ན་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཅན་ཏེ། སྔོན་གཞན་ལ་ཡིད་ཆེས་པས་དོན་གྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡང་སྔོན་བདག་ཉིད་ཀྱིས་མདོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ནི། བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་མ་སྤངས་པ། །འབྲས་བུ་དང་པོ་ལ་ཞུགས་པ། །འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ཡིན་པས་ན་འབྲས་བུ་དང་པོ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའོ།།དེ་ནི་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དེ་དག་ཉིད་གལ་ཏེ་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱའི། ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་ལ། ཀུན་དུ་བཅིངས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། དེ་གཉིས་ རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་ཞེས་བྱའོ།།རྣམ་ལྔའི་བར་བཅོམ། གལ་ཏེ་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམས་ཏེ་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པའི་དོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམས་ལས་རྣམ་པ་ལྔའི་བར་དུ་སྤངས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དང་པོའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་ པ་ལ།དགུ་པ་ཚུན་ཆད་ཟད་པ་ཡི། །གཉིས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཉིས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ཡན་ཆད་རྣམ་པ་དྲུག་གམ་བདུན་ནམ་བརྒྱད་ཅིག་སྔོན་སྤངས་པ་ཡིན་ན་ནི། དེ་གཉིས་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་གང་ཞེ་ན། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ འབྲས་བུའོ།།འདོད་པའམ་ནི་གོང་མ་ལས། །ཆགས་བྲལ་གསུམ་པ་ལ་ཞུགས་པ། །གལ་ཏེ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་པ་དགུ་ཆར་ལས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ། གོང་མ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ ནི།དེ་གཉིས་འབྲས་བུ་གསུམ་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་གང་ཞེ་ན། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུའོ། །གང་ཞིག་གང་ལ་ཞུགས་པ་ནི། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དེ་འབྲས་གནས། །སེམས་བཅུ་དྲུག་སྐྱེས་ན་དེ་གཉིས་ལ་དང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱ་ལ་རྒྱུན་དུ་ ཞུགས་པ་ཞེས་ཀྱང་མི་བྱའོ།།འོ་ན་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་སྟེ། གང་ཞིག་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུའམ། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུའམ། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ལ་ཞུགས་པར་གྱུར་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚེ་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ནོ།

如果问：十六心是否都因为见到真谛而是见道？答：不是。为什么呢？未见而见为见道，其中有十五刹那。从苦法智忍开始到道类智忍为止的十五刹那是见道。为什么呢？因为见到了未曾见到的真谛。第十六心则没有未见而需要见的，因为是修习已见到的，所以是修道。
那么，它也是见到未见的道类智忍，不是吗？是为了真谛，而不是为了刹那。不见刹那就不能见真谛，就像未收割一块田地不能说是未收割田地一样。
为什么七智是见道呢？因为见道圆满的缘故，由于尚未圆满见到一切真谛，所以在其间的那些也是见道。见道和修道如何生起已经解说完毕。
现在应当解说圣道生起的补特伽罗的建立。如此已说见道自性为十五刹那，在利钝根中，应知为信随行和法随行。住于钝根者称为信随行，利根者为法随行。信随行即是随信行，由于他具有这个，所以称为具信随行，因为先前依靠对他人的信任而随行义理。同样，法随行也是因为先前自己随行经等法义的缘故。
这两者是未断修所断，入初果。因为是诸果中的第一个所以是初果，即预流果。因为是一切应得果中的第一个的缘故。
如果这些信随行和法随行先前未以世间道修断烦恼，是完全被束缚者，则称为入预流果。断至五品，如果先前以世间道修习，断除修所断烦恼现行中的五品，也同样称为入初果。
第二，断至第九，称为第二，即为第二果。如果这两者先前已断六品或七品或八品，则称为入第二果。什么是第二果？即一来果。
离欲界或上界贪，入第三果。如果已离欲界九品一切贪欲，或离上至无所有处的贪欲，则这两者称为入第三果。什么是第三果？即不还果。
谁入何果者，第十六心住果。生起第十六心时，这两者既不称为信随行和法随行，也不称为预流向。那么是什么呢？是住果，即无论是入预流果、一来果还是不还果，那时即是住果。

།དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་ཐོབ་པར་མི་ནུས་ཏེ།མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་བསྒོམས་ཏེ་སྤང་བར་བྱ་བ་མི་སྤོང་བའི་ཕྱིར་བ་དང་། སྔར་ཡང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཚེ་དབང་པོ་རྣོ་རྟུལ་དག། །དད་པས་མོས་དང་མཐོང་བ་ཐོབ། །དབང་པོ་རྟུལ་པོ་སྔོན་དད་པས་ རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚེ་དད་པས་མོས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དབང་པོ་རྣོན་པོ་སྔོན་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚེ་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དད་པ་དང་ཤེས་རབ་ལྷག་པར་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་བཅུ་དྲུག་སྐྱེས་ལ། ཉོན་ མོངས་པའི་རྣམ་པ་ལྔ་སྤངས་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་ལ།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། འབྲས་གནས་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་གྱི། །ལམ་ཐོབ་མེད་པས་དེ་ཡི་ཕྱིར། །འབྲས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཕྱིར། །མི་བརྩོན་པ་ནི་ ཞུགས་མ་ཡིན།།འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་མི་ཐོབ་པ་དེ་ལྟར་ངེས་པས་དེའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཇི་སྲིད་དུ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་གཞན་ཐོབ་པ་ལ་རབ་ཏུ་མི་སྦྱོར་བ་དེ་སྲིད་དུ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་འབྲས་བུ་གཞན་དག་ལ་ཡང་རིག་ པར་བྱའོ།།གང་ཞིག་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འོག་མ་ལ་བརྟེན་ཏེ་ངེས་པར་འཇུག་ན་ནི། དེ་གདོན་མི་ཟ་བར་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་དེའི་གོང་དུ་སྐྱེས་ན་བདེ་བའི་དབང་པོ་དང་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །རེ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་ ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་།འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་འཇུག་པའི་གང་ཟག་གི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་འདི་རྣམ་པར་གཞག་པར་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ཉོན་ མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུ་པོ་དེ་དག་བསྟན་པ་དེ་བཞིན་དུ།ས་དང་ས་ལ་ཉེས་རྣམ་དགུ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུའོ། །ཉེས་པ་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟ་བར། །དེ་བཞིན་དུ་ནི་ཡོན་ཏན་རྣམས། །ས་དང་ས་ལ་དེའི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ཡོན་ཏན་གྱི་རྣམ་པ་དག་ ཀྱང་དགུ་དགུ་ཁོ་ནའོ།།ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཆུང་དང་འབྲིང་དང་ཆེ་རྣམས་ཀྱི། །ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་ཐ་དད་ཕྱིར། །ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་སྟེ། རྩ་བའི་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལས་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ཆུང་ངུ་དང་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་རྣམ་པ་གསུམ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། དགུར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། འདི་ ལྟ་སྟེ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་དང་།ཆུང་ངུའི་འབྲིང་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆེན་པོ་དང་། འབྲིང་གི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་གི་འབྲིང་དང་། འབྲིང་གི་ཆེན་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་ཆུང་ངུ་དང་། ཆེན་པོའི་འབྲིང་དང་། ཆེན་པོའི་ཆེན་པོའི་རྣམ་པའོ། །དེ་ལ་ལམ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ ཆེན་པོ་སྤོང་ལ།དེ་བཞིན་དུ་ལམ་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སྤོང་བའི་བར་དུ་སྟེ། དང་པོ་ཁོ་ནར་ལམ་ཆེན་པོ་སྐྱེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན་གོས་ལ་དྲི་མ་ཆེ་ལོང་ནི་སྔར་འཁྲུལ། ཕྲ་མོ་ནི་ཕྱིས་འཁྲུ་བ་དང་། མུན་པ་ཆེ་ལོང་ནི་སྒྲོན་མ་ཆུང་ངུས་སེལ་ལ། མུན་པ་ཕྲ་མོ་ནི་སྒྲོན་མ་ཆེན་པོས་སེལ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་པོ་དེ་དག་ལས་ཐམས་ཅད་དུ། བསྒོམ་པས་སྤང་བྱ་མ་སྤངས་པའི། །འབྲས་གནས་རེ་ལྟར་ཐོགས་སྲིད་བདུན། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་གང་ཞིག་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ཀྱང་མ་སྤངས་པ་དེ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ་ཚེ་བདུན་གྱི་བར་དུ་འཁོར་བ་ནས་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པའོ།།རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་མ་ཡིན་པས་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་ཤལ་བའོ། །མྱ་ངན་ལས་ འདས་པའི་རྒྱུན་ནི་ལམ་མོ།

不能立即获得阿罗汉果位，因为见道不能断除修所断烦恼，而且以前也不可能从有顶解脱贪欲。当时利钝根性者，分为信解和见至。钝根者先前是随信行者，此时称为信解。利根者先前是随法行者，此时称为见至，这是因为信和智慧分别增上及以见所分别的缘故。
为何生起十六心，断除五种烦恼后称为预流果，而不称为一来果向呢？因为住果者未得殊胜道果，所以不称为向。住果者若不为殊胜果位精进，就不是向。住果者在未得殊胜道果之前，只要不为获得其他果位而精进，就不称为向。其他果位也应如是理解。
若有人已离三禅贪欲，依靠下地必定趣入，则他必定现前殊胜道果。若不如此，生于上地则不具足乐根。暂且说明多分离贪者和离欲贪者的必定趣入补特伽罗的建立是如此。
现在要说明渐次趣入，因此首先要建立这个。如同已说欲界九品烦恼那样，地地之中有九过失，乃至有顶。如同过失那样，功德亦然。地地之中对治无间道和解脱道等功德也是九品。
如何是九品呢？因为上中下三品中又各分上中下差别。从根本三品中每一品又分上中下三品差别，故立为九品，即：下品之下品、下品之中品、下品之上品、中品之下品、中品之中品、中品之上品、上品之下品、上品之中品、上品之上品。
其中下下道能断上上烦恼，如是乃至上上道能断下下烦恼，因为最初不可能生起上品道，生起后也不可能有上品烦恼。譬如衣服上的粗垢先洗，细垢后洗；大的黑暗被小灯驱除，细微黑暗则由大灯驱除。
在这九品烦恼中，一切未断修所断的住果者最多七返。住果者若未断一品修所断烦恼，即是预流果，七次往返生死轮回称为七有者。并非所有预流果都是七有者，所以说'最多'是指其中最劣者。涅槃之流即是道。

།དེ་ནས་དེར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་དེ་དེར་ཞུགས་པའམ་འོངས་པའམ་ཕྱིན་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ་དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་བདུན་དང་། །སྲིད་པ་བར་མ་བདུན་དུ་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་ དག་གི་ནང་དུ་ཡང་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་དེ།དེ་ལྟར་ན་སྲིད་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པའོ། །སྲིད་པ་བདུན་པའི་སྤྱི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད་དེ། གནས་བདུན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཤིང་འདབ་མ་བདུན་པ་ཞེས་ བྱ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བ་མ་སྤངས་པ་ནི་རེ་ལྟར་ཐོགས་ན་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་གསུམ་གཉིས་ལས་རྣམ་གྲོལ་བ། །ཚེ་གཉིས་གསུམ་དུ་རིགས་ནས་རིགས། །རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ན་ རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ལས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་མམ་བཞི་སྤངས་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ལས་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བ་ལས་ནི་ཚེ་གཅིག་གམ་གཉིས་ཤིག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཤད་པ་ནི་ནང་ དུ་གཉིས་ཤིག་སྨོས་པ་ནི་རྒྱུན་ཏུ་ཞུགས་པ་ཕྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་དང་དེའི་གཉེན་པོ་ཟག་པ་མེད་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་ནི་མ་སྨོས་ཀྱང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ནི་ལྷའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། མིའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བའོ། །དེ་ལ་ལྷའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་ སྐྱེ་བ་ནི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་རིགས་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་འཁོར་ནས་ལྷའི་རིས་དེ་ཉིད་དམ།གཞན་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མིའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་གླིང་དེ་ཉིད་དམ་གཞན་དག་ཏུ་རིགས་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་ འཁོར་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཡང་། འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད། །རྣམ་པ་ལྔ་ཡི་བར་བཅོམ་པ། །གཉིས་པ་ལན་ཞུགས་པའང་ཡིན། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་ནས་ལྔའི་བར་དུ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་གཉིས་པ་ལ་ ཞུགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།རྣམ་པ་དྲུག་པ་ཟད་གྱུར་པ། །དེ་ནི་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ། །དེ་ནི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། ལན་ཅིག་ལྷའི་ནང་དུ་སོང་ནས་མིའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འོང་ལ། །དེ་ཕན་ཆད་ནི་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་ དང་ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག་རྣམས་བསྲབས་པའི་ཕྱིར་ཡང་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད། །ཉེས་ཆ་བདུན་དང་བརྒྱད་ཟད་པ། །ཚེ་གཅིག་བར་ཆད་གཅིག་པ་དང་། །གསུམ་པ་ལ་ནི་ཞུགས་པའོ། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་ འོང་བ་དེ་ཉིད་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ན་བར་ཆད་གཅིག་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ།ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་བདུན་དང་བརྒྱད་སྤངས་པ་དང་། དེའི་གཉེན་པོ་དབང་ཐོབ་པ་དང་། ཚེ་གཅིག་ལུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བར་ཆད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བར་དུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཡང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཚེ་ གཅིག་གིས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་བའམ།ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ལ་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ཆོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིའི་བར་ཆད་གཅིག་ཡིན་པས་ན་བར་ཆད་གཅིག་པའོ། །རྣམ་པ་བདུན་དང་བརྒྱད་སྤངས་པ་དེ་ནི་གསུམ་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །སྔར་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཤིང་འབྲས་ བུ་ཐོབ་པ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་མངོན་དུ་མ་བྱས་པ་དེ་སྲིད་དུ་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བའམ།བར་ཆད་གཅིག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་དགུ་ཟད་པས་ཕྱིར་མི་འོང་། །འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་དེ་ཉིད་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་སྤངས་པ་ལས་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འདོད་པའི་ ཁམས་སུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ནི་བར་སྐྱེས་འདུ་བྱེད་དང་། །འདུ་བྱེད་མེད་པར་མྱ་ངན་འདའ། །གང་དུ་འཕོ་བའོ།

然后为了前往彼处而进入或来到或去到彼处者即是预流果。
说一切有部诸师说：彼者于其余七个生有和七个中有中，在人中结生，同样也在天中结生，如是在二十八有中结生。
因为是七有的总称，故说最多七返有，如同称为'通达七处'和'七叶树'一样。
暂且如是，住于果位未断应断之烦恼者，最多七返有。
从三种二种解脱，二三生中为种姓至种姓。预流果者由三种因成为种姓至种姓：从断烦恼来说，是因为断除三种或四种；从根来说，是因为获得其对治无漏根；从生来说，是因为余一生或二生。
解释偈颂中说内二者，是因为预流果者后来断除烦恼及获得其对治无漏根虽未说但已成立。
种姓至种姓生者，即是天中种姓至种姓生和人中种姓至种姓生。
其中天中种姓至种姓生者，是在诸天中转生二或三种姓后，于彼天部或其他天部般涅槃者。
人中种姓至种姓生者，是在人中于断除烦恼的彼洲或其他洲中转生二或三种姓后般涅槃者。
复次，住果者，断除五品，即是第二果向。住果者断除一至五品烦恼者，应知即是第二果向。
断尽第六品，彼即一来果。彼即获得第二果，一次往生天界后来到人世间，此后无有生故非一来。
又因贪嗔痴变薄故称一来，因为仅余微细品故。
住果者，断尽七八过失，一生一间隔，即是第三果向。
应知一来果者由三种因成为一间隔：断除七八品烦恼、获得其对治根、余一生故。
所谓间隔即是阻隔，是因为一生隔涅槃，或以一品烦恼隔不还果。因为此有一间隔故称一间隔。
断除七八品者，应知即是第三果向。
先前断除烦恼获得果位者，乃至未现前殊胜果道之间，非为种姓至种姓生或一间隔。
彼断尽九品即不还果。应观住果者断除九品烦恼即是不还果，因为不再返回欲界故。
彼即中般涅槃、有行般涅槃、无行般涅槃、往生何处等。

།འདིར་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ན་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་པ་དང་། འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ལ་ཡང་སྦྱང་བར་བྱའོ།།ཕྱིར་མི་འོང་བ་དེ་ཉིད་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་ཏེ། བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྲིད་པ་བར་མར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྐྱེས་པ་ཙམ་ ལས་མི་འཆི་བར་ཕུང་པོ་དང་བཅས་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།མངོན་པར་བརྩོན་པ་དང་། ལམ་ཉམས་འོག་ཏུ་ཆུད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་སྐྱེས་ནས་སྦྱོར་བ་མ་བཏང་ཞིང་ མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།མངོན་པར་བརྩོན་པའི་ལམ་ཉམས་འོག་ཏུ་མ་ཆུད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གང་ཡིན་པ་ སྟེ།མངོན་པར་བརྩོན་པ་དང་ལམ་ཉམས་འོག་ཏུ་ཆུད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་ནི་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེ་ཉིད་དུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བར་གོང་དུ་འགྲོ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། འཕོ་བ་དང་འགྲོ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །དེ་དག་ནི། བསམ་གཏན་སྤེལ་ནས་འོག་མིན་འགྲོ། །གང་དུ་འཕོ་བ་དེ་ ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ།རྒྱུའི་སྒོ་ནས་ནི་བསམ་གཏན་སྤེལ་མ་དང་སྤེལ་མ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་ནི་འོག་མིན་དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་གང་གིས་བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་བསྒོམས་པ་དེ་ནི་འོག་མིན་དུ་སོང་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་ འདའོ།།དེ་འཕར་ཕྱེད་འཕར་ཐམས་ཅད་དུ། །འཆི་འཕོ། དེ་ལྟར་འོག་མིན་གྱི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བའི་གོང་དུ་འཕོ་བ་དེ་ནི་འཕར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དེ་ལ་འཕར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདིར་བསམ་གཏན་རྣམས་སྤེལ་མར་བསྒོམས་ཏེ་བསམ་གཏན་གསུམ་ ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རོ་མྱངས་ཏེ།ཚངས་རིས་ཀྱི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྐྱེས་ལ། སྔོན་གོམས་པའི་དབང་གིས་བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་བསྒོམས་ཏེ། དེ་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་བར་དག་ཏུ་མི་འབྱིན་པས་ན་འཕར་བ་ཞེས་བྱའོ། །ཕྱེད་ དུ་འཕར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི།དེ་ནས་གནས་གཙང་མ་རྣམས་སུ་སྐྱེས་ལ། བར་ནས་གནས་འགའ་ཙམ་ཡང་རྒལ་ཏེ་འོག་མིན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འཕགས་པ་ནི་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་ནང་དུ་མི་སྐྱེ་སྟེ། ལྟ་བའི་གནས་ཡིན་པ་དང་། གཙོ་བོ་གཅིག་ཏུ་ཟད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནས་ཐམས་ཅད་དུ་འཆི་ འཕོ་བར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་ལས་ཤི་འཕོས་ནས་འོག་མིན་དུ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ།ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་ནམ་ཡང་སྐྱེ་བའི་སྐྱེ་མཆེད་དེ་ཉིད་དུ། ཚེ་གཉིས་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་མི་བྱེད་དེ། ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་གང་དུ་སྐྱེས་པ་དེའི་འོག་དང་དེ་ ཉིད་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་ན།དེའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་བསྒོམས་པས་འོག་མིན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལས། གཞན་སྲིད་རྩེ་མོར་འགྲོ། གང་དུ་འཕོ་བ་བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་མ་བསྒོམས་པ་ནི་སྲིད་ པའི་རྩེ་མོའི་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་ཏེ།དེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་ཅིང་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་ལ། གནས་གཙང་མ་རྣམས་སུ་མི་འཇུག་པ་ཉིད་དུ་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེ་བའི་རིམ་གྱིས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་སོང་སྟེ། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། ། འདི་ནི་ཞི་གནས་སྤྱོད་པའོ། །སྔ་མ་ནི་ལྷག་མཐོང་སྤྱོད་པའོ། །རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ལྔ་ཡིན་ནོ།

由于在中阴获得圆满涅槃故称为中阴圆满涅槃。同样也应当修习生般涅槃、有行般涅槃、无行般涅槃。
不还果本身分为五种：中阴般涅槃是指在中有中获得圆满涅槃。生般涅槃是指仅仅出生后不死，以具有蕴体而获得圆满涅槃，因为是精进和已得道位的缘故。
有行般涅槃是指出生后不舍精进，以具有造作而获得圆满涅槃，因为是精进但未得道位的缘故。无行般涅槃是指无造作而获得圆满涅槃，因为无精进和未得道位的缘故。
上行是指不在出生之处获得圆满涅槃而向上进趣，'上行'和'进趣'是同一意思。这些是'修习禅定而往色究竟天'。
其上行从因和果的角度分为两种：从因的角度是由于修习间杂和不间杂禅定的缘故。从果的角度是由于趣向色究竟天和有顶的缘故。其中修习间杂禅定者前往色究竟天后获得圆满涅槃。
'彼超半超遍死没'。如是趣向色究竟天的上行由超越等差别分为三种：其中所谓'超越'是指此处修习间杂禅定，从三禅退失后享受初禅味，生于梵众天中，由先前串习力修习间杂禅定，从彼处死没后生于色究竟天，因为不经过中间诸地故称为'超越'。
所谓'半超'是指从彼处生于净居天，超越中间某些处所而入色究竟天。圣者不生于大梵天中，因为是见处且唯一主尊的缘故。
所谓'遍处死没'是指从一切处所差别死没后入色究竟天。不还果决不在同一生处获得第二世，因为是殊胜进趣的缘故。如是由于不还于所生之下处及同处，故是圆满不还果。
暂且应当了知如是修习间杂禅定而往色究竟天。
其余者往有顶。未修习间杂禅定的上行者将至有顶，彼者享受诸种等至差别并生于一切处所差别中，不入净居天而生于无色界，以次第行进至有顶后获得圆满涅槃。
此是修习止的。前者是修习观的。暂且这些是趣向色界的五种不还果。

།གཟུགས་མེད་འགྲོ་བ་རྣམ་བཞི་གཞན། །གཞན་གཟུགས་མེད་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འདི་ནས་ཤི་འཕོས ནས་གཟུགས་མེད་པའི་ནང་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པ་ནི་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདིར་ནི་མྱ་ངན་འདའ་འགྱུར་གཞན། ། གཞན་ནི་ཚེ་འདི་ཉིད་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་སྟེ། མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདུན་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ཕྱེ་ནས། །གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་དགུར་བཤད་དོ། །ཡང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་གསུམ་ལས། །རྣམ་པ་གསུམ གསུམ་དུ་ཕྱེ་ན་གཟུགས་སུ་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ནི་དགུར་འགྱུར་ཏེ།གསུམ་པོ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། གོང་དུ་འཕོ་བ་དང་། རྣམ་པ་གསུམ་དབྱེ་བ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ ཞིག་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི་མྱུར་བ་དང་།མྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡུལ་རེ་ཞིག་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྟེ། དཔེ་གསུམ་གྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནི། སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་། མངོན་པར་འདུ་ བྱེད་པ་དང་བཅས་པས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་དང་།མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྟེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་རྣམས་སོ། །གོང་དུ་འཕོ་བ་ནི་འཕར་བ་ལ་སོགས་པས་ དབྱེ་བས་གསུམ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་གི་ནི་ཁྱད་པར་རྣམས། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་བྱེ་བྲག་ལས། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་གསུམ་དང་དགུ་པོ་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་ལས་རིག་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་གསུམ་ནི། མངོན་པར་འགྲུབ་པ་དང་། སྐྱེས་པ་དང་། ལན་ གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལམ་བསགས་པ་དང་།ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་དུ་སྤྱོད་པ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་ཡིན་པ་དང་། དབང་པོ་རྣོན་པོ་དང་། །འབྲིང་དང་། རྟུལ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གོ་རིམས་བཞིན་ནོ། །དེ་བས་ན་དེ་དག་ནི་དགུ་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་ཅི་རིགས་པར་ཁྱད་པར་ དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ།དང་པོ་གསུམ་པོ་གཉིས་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་བལྟའོ། །གསུམ་པ་ཐ་མ་ནི། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལས་ཀྱང་ཁྱད་པར་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་དབང་ པོའི་རྣམ་པ་དགུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམ་པ་དགུར་འགྱུར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་མདོ་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་ནི་བདུན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། གོང་དུ་འཕོ་བ་མ་ཕྱེ་བར། །དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་དུ་འདོད། །གོང་དུ་འགྲོ་བའི་ཆོས་ནི་གོང་དུ་འཕོ་བ་དག་སྟེ། མདོ་ལས་ནི་མ་ཕྱེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་ཞེས་གསུངས་སོ།།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་འབའ་ཞིག་ལ་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སློབ་པའི་འགྲོ་བ་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན། འགྲོ་བ་དེ་ལྟ་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དམ་པའི་ལས་དགེ་བ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་དང་། དམ་པ་མ་ཡིན་པ་མི་དགེ་བ་ལ་ མི་འཇུག་པ་དང་།དེ་དག་གི་འགྲོས་ཀྱིས་དང་པོ་རྣམས་ནི་ཡང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་མེད་པ་ཡིན་ལ། ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་དེ་དག་ནི་གཞན་ལ་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར། དམ་པ་དམ་མིན་འཇུག་མི་འཇུག་།སོང་ནས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ན་མ་ ཡིན་ནོ།

其他四种无色界众生。其他无色界众生为不还果者，已离色界贪欲，从此处死后转生于无色界中，此类众生依据生已般涅槃等差别而分为四种，除中有般涅槃者。如是不还果者成为六种。
此处将般涅槃其他。其他于此生中般涅槃，即于现法中般涅槃者，是为第七。
第三分为三种，往色界者说为九种。又从三种不还果者，分为三三种，往色界的不还果者成为九种。那三种是什么呢？中有般涅槃、生般涅槃和上流。三种差别如何？首先中有般涅槃分为速、不速，以及暂住处般涅槃，以三种譬喻说明。生般涅槃分为生已般涅槃、有行般涅槃和无行般涅槃，这些都因为生已般涅槃故称为生般涅槃者。上流依跳越等差别分为三种。
彼等之差别，由业及烦恼差别。三种及九种不还果的差别，应当了知是由业、烦恼和根的差别所致。首先三种是由现法受、生受、后受业积集，烦恼习气为小、中、大，根为利、中、钝，依次配对。因此对九种各自也应当如理观察差别。前三种二者如前由烦恼和根的差别观察差别。第三最后者，也应当由后受业的差别观察差别。如是由烦恼和根的九种差别故成为九种不还果。
如是经中说'圣者行有七'是如何呢？不分上流，圣者行许为七。上行法即上流者，经中因未分别而说圣者行为七。
为何唯独称彼等为圣者行，而其他有学行非是呢？如是行者唯入圣善业，不入非圣不善业，彼等行相前者无有还来，如前所说彼等他处无有，故由入圣非圣、去已不还故，称为圣者行。他处则非是。

།ཅི་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་རྣམས་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མེད་དེ་གང་གི་ཕྱིར། འདོད་པར་ཚེ་ཡོངས་གྱུར་པའི་འཕགས། །ཁམས་གཞན་དུ་ནི་འགྲོ་བ་མེད། །འདོད་པའི་ཁམས་གཞན་དག་ཏུ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་ནི། ཁམས་ གཞན་དག་ཏུ་མི་འགྲོ་སྟེ།ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ཏུ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པ་ནི་རེས་འགའ་ཞིག་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ཡང་འཇུག་སྟེ། གོང་དུ་འཕོ་བ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བར་ བཤད་པ་གང་ཡིན་པའོ།།དེ་དང་གོང་མར་སྐྱེས་པ་ནི། །དབང་པོ་མི་འཕོ་ཡོངས་ཉམས་བཅོམ། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་དེ་དང་། ཁམས་གོང་མར་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་མི་འཕོ་ལ། ཇི་ལྟར་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ ཏེ།ཚེ་རབས་གཞན་ན་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པས་དབང་པོ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དང་། ལུས་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ་དེ། བསམ་གཏན་སྤེལ་མས་འོག་མིན་འགྲོ། །ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་པོ་ཉིད་དུ་བསམ་གཏན་གང་ཞིག་སྤེལ་མར་བྱེད་ཅེ་ན། དང་པོར་ བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྤེལ།དེ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐམས་ཅད་ལས་སུ་རུང་བ་དང་། བདེ་བ་སྒྲུབ་པའི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤེལ་མ་ནི་འདི་ལྟར་སྤེལ་མར་བྱེད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་པའམ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་རྒྱུ་དང་ལྡན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་ལས་ ལངས་ཏེ།དེ་ཉིད་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ལ་རྒྱུན་དང་ལྡན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ། དེ་ལས་ལངས་ཏེ། ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱུན་འགྲིབས་པས་གང་གི་སྟེ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་ཟག་པ་དང་བཅས་ པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ།ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི། སྤེལ་མའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲག་གོ། །སྐད་ཅིག་མ་ནི་བསྲེས་པས་གྲུབ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ། གང་གི་ཚེ་ཟག་པ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟག་པ་ དང་བཅས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ།དེ་བཞིན་དུ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་བསྲེས་པས་སྤེལ་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་ནི་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྤེལ་ན་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཞན་དང་གཞན་དག་ཀྱང་སྤེལ་མར་བྱེད་དོ། །དང་པོ་ཉིད་དུ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གླིང་གསུམ་དག་ཏུ་སྤེལ་མར་བྱེད་ལ། ཕྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ནས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ཏུ་ཡང་སྤེལ་མར་ བྱེད་དོ།།ཅིའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་བྱེད་ཅེ་ན། སྐྱེ་དང་གནས་པར་བྱ་ཕྱིར་དང་། །ཉོན་མོངས་པས་ནི་འཇིགས་ཕྱིར་ཡང་། །རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ན་བསམ་གཏན་རྣམས་སྤེལ་མར་བྱེད་དེ། ཕྱིར་མི་འོང་བ་དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ནི་གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བར་བྱ་བ་དང་། མཐོང་བའི་ ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་སྤེལ་མར་བྱེད་ལ།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཡང་ཡིན་ཏེ། རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐག་བསྲིངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྤེལ་མར་བྱེད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་ དབང་པོ་རྣོན་པོ་རྣམས་ནི་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་ཡིན་ནོ།

如果问及在寿命圆满的不还者中是否也有这样的区分？答：没有，为什么呢？
欲界中寿命圆满的圣者，不会前往其他界。欲界中寿命圆满的圣者不会前往其他界，因为在当生获得不还果后便会入般涅槃。
在色界中寿命圆满者，有时也会进入无色界，如经中所说'向上转生直至有顶'。
他们和生于上界者，诸根不转变且不会退失。欲界中寿命圆满的圣者以及生于上界的圣者，其诸根既不会转变也不会退失，因为在前世已经充分修习使诸根完全成熟，并获得殊胜之身。
如经中所说'以等至交替而往色究竟天'，那么最初是交替修习哪种禅定呢？
最初交替修习第四禅。因为这是一切等持中最为调顺且是成就安乐的最胜方便。
交替修习的方式如下：阿罗汉或不还者相续入住无漏第四禅，从中出定后，又相续入住有漏第四禅，从中出定后，再入无漏禅定。如是渐次减少相续时间，直至在两个刹那中入住无漏禅定，两个刹那中入住有漏禅定，然后再入无漏禅定，这就是所谓的交替修习。
刹那交替即为成就。说一切有部认为，当无漏刹那之后现起有漏，有漏之后又现起无漏，如是将有漏刹那与无漏刹那二者交替，即成就交替修习。其中两个刹那如同无间道，第三刹那如同解脱道。
如是修习第四禅交替，以此力量也能交替修习其他禅定。最初是在欲界三洲中修习交替，后来退失后也在色界中修习交替。
为什么要修习禅定交替呢？为了转生、安住及畏惧烦恼。由三种原因而修习禅定交替：利根不还者为了往生净居天及现法乐住而修习法的交替；钝根者则因畏惧烦恼，为了通过延长与味着相应的等持而不退失而修习交替。
利根阿罗汉是为了现法乐住；钝根者则是因畏惧烦恼而为了不退失。

།ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ་རྣམས་ནི་ལྔ་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྤེལ་ མར་བསྒོམས་པར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ།དེ་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡི་ཕྱིར། །གཙང་མའི་གནས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྔ། །སྤེལ་མར་བསྒོམས་པ་དེ་ནི་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཆེས་ཆེ་བར་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ལ་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་དང་ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་དང་། སེམས་གསུམ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་དྲུག་གོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་དགུའོ། །བཞི་པ་ལ་བཅུ་གཉིས་སོ། །ལྔ་པ་ལ་ནི་སེམས་བཅོ་ལྔ་མངོན་དུ་བྱེད་དེ། དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་གནས་གཙང་མ་ལྔ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ ལས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་དབང་གིས་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེའོ།།གཞན་དག་ན་རེ་དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལྷག་པས་ན་ལྔ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་། །ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པར་འདོད། །ཕྱིར་མི་འོང་བ་གང་ལ་ལ་ཞིག་གིས་འགོག་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཇི་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེ་ན། སེམས་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་རྩེའི་བར་ཆད་བརྒྱད་ཟད་པ། །དགྲ་ བཅོམ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པའོ།།ཡང་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་རྣམ་པ་གཅིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ནས་བཟུང་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུ་སྤངས་པའི་ལམ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །དགུ་བའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡང་། །དེ་ནི་ སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་བའི་རྣམ་པ་དགུ་པ་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་གནས་པ་ན་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པར་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དེ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱའོ། །བཅོམ་ཟིན་པའི་ ཕྱིར་དེ་དག་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་འཇོམས་པའི་མཐུ་ཡོད་ཅིང་བར་ཆད་མེད་པས་ལམ་ཐམས་ཅད་པས་ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།གང་དེ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་རྣམ་པ་དགུ་པར་བཤད་པའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ། དེ་ ཟད་ཐོབ་དང་ཟད་ཡེ་ཤེས།།རྣམ་པ་དགུ་པ་དེ་ཟད་པའི་ཐོབ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་སྟེ། རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཕྱི་མ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་སྐྱེ་བས་དེ་བས་ན་དེ་ནི་དང་པོ་ཁོ་ནར་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་ཐོབ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ཚེ་དེ་མི་སློབ་དགྲ་བཅོམ། །ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་དེ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་ནས་འབྲས་བུ་གཞན་གྱི་ཕྱིར་སློབ་པ་མེད་པས་ན་མི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཆོད་པར་འོས་པའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་པ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔར་གང་ཟག་བདུན་དུ་བཤད་པ་གཞན་རྣམས་ནི་ཟག་པ་ཐམས་ཅད་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། བསླབ་པ་གསུམ་པོ་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ལ་སློབ་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སློབ པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་སྟེ།དེ་དག་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་པའི་ལམ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བཤད་པ་ལ། ལམ་གང་གིས་ན་སློབ་པ་དེ་ཁམས་གང་དག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་ཅེ་ན། འཇིག་རྟེན་འདས་ཀྱི་སྲིད་རྩེ་ལས། །ཆགས་བྲལ། འཇིག་རྟེན་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་གོང་ན་འཇིག་རྟེན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། རང་གི་ས་པའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

又为何净居天的出生仅有五种呢？如前所说修习第四禅交错，是由于五种差别，而有五种净居天的出生。所说的交错修习分为小、中、大、极大、极极大五种差别。第一种修习时现前无漏、有漏、无漏三种心。第二种修习时现前六种心。第三种修习时现前九种心。第四种修习时现前十二种心。第五种修习时现前十五种心。这些修习的果报依次是五种净居天，由于其中有漏心的力量而生于彼处。其他论师说是由于信等增上而有五种。
获得灭尽定的不还果，称为身证。某些不还果获得灭尽定，由于以身亲证与涅槃相似的法，故称为身证。如何称为以身亲证？因为无心且依托身体而生起。
断除有顶八品烦恼，即入阿罗汉向。又此不还果从断除初禅一品贪欲开始，直至断除有顶八品烦恼为止，是入阿罗汉向。第九无间道时，即彼处于断除有顶第九品的无间道时，仍是阿罗汉向。此无间道如金刚，因为能摧毁一切随眠，故称金刚喻定。虽然并非摧毁已经摧毁的一切烦恼，但因具有摧毁一切的力量且无有阻碍，是一切道中最为殊胜。
如前所说有顶第九品由金刚喻定所断除的烦恼，获得断尽证和尽智。断除第九品时，生起断尽证和尽智。在金刚喻定之后生起后得解脱道，因此最初即与一切漏尽证同时生起，故称尽智。
此时彼成无学阿罗汉。又入阿罗汉向者生起尽智后，因不再为其他果位而学习，故为无学。因为应受一切有贪者供养，故为阿罗汉，即获得阿罗汉果。正因如此，前面所说的其他七种补特伽罗，为断尽一切漏，学习增上戒、增上心、增上慧三学，具有学习品性，故称为有学。这些即是戒、定、慧的自性。
所说修道有世间和出世间两种，以何道路令有学获得离欲？以出世间道离有顶贪，非世间道。为何如此？因为其上无世间道，且非自地对治。

།ཅིའི་ཕྱིར་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ས་དེ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་རྒྱས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར ཏེ།ཉོན་མོངས་པ་གང་གིས་དངོས་པོ་ག་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ནི་དངོས་པོ་དེས་སྤོང་བར་མི་འགྱུར་ལ། གང་གི་གཉེན་པོ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་རྒྱས་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །གཞན་ལས་རྣམ་པ་གཉིས། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གཞན་པའི་ས་དག་ལས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ལ།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ཡང་། འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་ཆགས་བྲལ་བའི། །འཕགས་པ་བྲལ་བའི་ཐོབ་རྣམ་གཉིས། །འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འགྲོ་བ་ དག་ནི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སྐྱེའོ།།ཁ་ཅིག་འཇིག་རྟེན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། །གཞན་དག་ན་རེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཏང་ལ་ཉོན་མོངས་མི་ལྡན་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་བར་ཆད་མེད་པའི་ ལམ་གྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐོབ་ནས་འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེ་ན།དེ་ལྟར་འཕགས་པའི་ལམ་གྱིས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ཏེ། དབང་པོ་འཕོ་བར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་ལམ་སྔ་མ་ཐམས་ཅད་ནི་བཏང་ལ་འབྲས་བུའི་ལམ་འབའ་ ཞིག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པའི་བྲལ་བ་དང་མི་ལྡན་པར་འགྱུར་ཞིང་བཏང་བ་དེ་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་ཡང་འགྱུར་རོ།།སྲིད་རྩེའི་ཕྱེད་ལས་རྣམ་གྲོལ་དང་། །གོང་མར་སྐྱེས་པ་བཞིན་མི་ལྡན། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་རྣམ་པ་ཕྱེད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ། དེའི་བྲལ་བ་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་པ་མེད་མོད་ཀྱི། དབང་པོ་འཕོ་བས་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་བཏང་ཡང་། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་། དཔེར་ན་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་གང ཡན་ཆད་དུ་སྐྱེས་པ།འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཐོབ་པ་བཏང་ཡང་། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དང་ལྡན་པར་མ་འགྱུར་བ་བཞིན་པས་དེ་ནི་གཏན་ཚིགས་སུ་མི་རུང་ངོ་། །ས་གང་ཞིག་གིས་ས་གང་དག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཟག་མེད་མི་ལྕོགས་མེད་པ་ ཡིན།།ཐམས་ཅད་ལས་ནི་ཆགས་བྲལ་འགྱུར། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་ལས་སོ། །ཡང་གང་ཞིག་ཉེར་བསྡོགས་ལ་བརྟེན་ཏེ་ས་འོག་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་འཐོབ་ན། ཅི་དེའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉེར་བསྡོགས་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ རམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ས་གསུམ་རྒྱལ་ལས་བསམ་གཏན་ནམ། །ཉེར་བསྡོགས་ལས་མཐའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ། །སྐྱེ་བའི་ས་ཐམས་ཅད་ནི་དགུ་སྟེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་བར་ལས་འདོད་ ཆགས་དང་བྲལ་བས་གསུམ་ལས་རྒྱལ་བ་དེ་ལ་ནི་ཐ་མ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་ལ།བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །གང་མ་ཉེར་བསྡོགས་ལས་མིན། །ས་གསུམ་ལས་རྒྱལ་བ་ཡན་ཆད་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དངོས་གཞི་ ཉིད་ལས་སྐྱེའི།།ཉེར་བསྡོགས་ལས་ནི་མི་སྐྱེའོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་དག་ལས་ནི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་གཉིས་ཀྱི་དབང་པོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཁ་ཅིག་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལ་འཇུག་མི་ནུས་ཏེ། དབང་པོ་འཕོ་བ་ནི་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་ས་གསུམ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ ལས་ནི་ཉེར་བསྡོགས་ལས་ཀྱང་ཐ་མ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་སྐྱེའོ།

如果问为什么不是对治，因为会增长该地的烦恼。任何烦恼能增长某事物，则该事物就不能断除它，而任何是某法对治的，其烦恼就不会增长。
从其他有两种。除有顶地以外的诸地，既可以世间道离贪，也可以出世间道离贪。关于这点：'世间离贪圣者的，离系得有两种。'圣者以世间道离贪而行的，会生起世间和出世间两种离系得。
'有说出世间道亦然。'有人说以出世间道也是如此。为什么呢？'因舍及无烦恼故。'如果以无间道得离贪后不生世间离系得，那么如此圣者以道从无所有处离贪，依止禅定，转根时，舍弃一切前道，只得果道，则将不具有上地烦恼的离系，而于所舍中也将具有那些烦恼。
'如从有顶一半解脱，及生上地般不具。'即使没有世间离系得，也不会具有那些烦恼。譬如从有顶地一半解脱者，虽无其世间离系得，但转根舍出世间离系得时，也不会再具有那些烦恼。又如凡夫生于初禅以上，虽舍离欲界烦恼的离系得，也不会再具有那些烦恼，所以这不能作为理由。
若问何地能离何地之贪？'无漏及未至定，能离一切地贪染，乃至有顶地。'又若依近分地得离下地贪，是否如其无间道一样，一切解脱道也从近分地生？答曰不是。如何呢？'胜三地时从禅定，或从近分最后脱道生。'一切生地共有九种：欲界、禅定和八等至。
其中离贪胜过乃至第二禅的三地时，其最后解脱道既可从近分地生，也可从根本定生。'上胜三地非近分。'胜三地以上因为舍念根是共同的，只从根本定生，不从近分地生。
在三种禅定中，因为近分和根本定的根不同，有些人不能入根本定，因为转根困难。因此，从离三地贪中，最后解脱道也从近分地生。

།ཟག་པ་མེད་པའི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པས་ས་ཐམས་ཅད་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་ཀྱི། གཞན་དག་གིས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་བར་མ་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། འཕགས་ བརྒྱད་ཀྱིས་རང་གོང་ས་ལས་རྒྱལ།།ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དང་། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་བརྒྱད་ཀྱིས་རང་གི་ས་དེ་གོང་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འོག་མ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདེན་པའི་རྣམ་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་བོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་རྣམ་གྲོལ་དང་། །བར་ཆད་མེད་ལམ་རིམ་བཞིན་དུ། །ཞི་དང་རགས་སོགས་རྣམ་པ་རྣམས། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ ལམ་རྣམས་ནི།།ཞི་བ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ལ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་རགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་ལྟ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་རིམ་བཞིན་དུ། གོང་དང་འོག་མ་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་ས་གོང་མ་ལ་ཅི་རིགས་པར་ཞི་བ་དང་། གྱ་ ནོམ་པ་དང་།ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་བལྟའོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་ས་འོག་མ་དག་ལ་རགས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལེན་པ་དང་། རྩིག་པ་སྟུག་པོ་ལྟ་བུར་རྣམ་པར་ལྟ་སྟེ། མ་ཞི་བ་དང་། རྩོལ་བ་ཆེན་པོས་འབད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རགས་པའོ། །གྱ་ནོམ་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། གནས་ངན་ལེན་རབ་ཏུ་མང་བས་མི་མཐུན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལེན་པའོ། །རྩིག་པ་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །དེ་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རྩིག་པ་སྟུག་པོ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་ལས་བཟློག་པ་ནི་ཞི་བ་དང་གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་རྣམ་པ་དག་ཡིན་ནོ། ། ཞར་ལས་འོངས་པ་རྫོགས་སོ།། །།དཀྱུས་མ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཅི་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་མི་གཡོ་ཟད་ཤེས་ལས། །མི་སྐྱེ་བློ་གྲོས། གལ་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། །དེ་ལ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས སུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ།།འོན་མིན་ན། ཟད་ཤེས་པ་ནི་མི་སློབ་ལྟ། །འོན་ཏེ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་མ་ཡིན་ན་ནི་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་དམ་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི་མི་སྐྱེའོ། ། ཅི་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ལ། དེ་མི་སྐྱེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་ཐམས་ཅད་ལ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ཡང་རེས་འགའ་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་སྐྱེ་ལ། རེས་འགའ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེའོ། །དེ་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་བཞིར་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ དག་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཞེ་ན།དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། དགེ་སྦྱོང་དྲི་མ་མེད་པའི་ལམ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་ནི་སྐྱེ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ཉོན་མོངས་པ་ཡང་དག་པར་ཞི་བར་བྱས་པའི་སྒོ་ནས་དགེ་སྦྱོང་དུ་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས་ཀྱང་། འདིས་སྡིག་ པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྒྱས་པར་རྒ་ཤིར་འགྱུར་བའི་བར་རྣམ་པ་དུ་མ་ཞི་བར་བྱས་པས་དགེ་སྦྱོང་ཞེས་བྱའོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།།ཡང་དགེ་སྦྱོང་དེའི། འབྲས་བུ་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས། །དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ནི་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་མདོ་ལས་བཞིར་གསུངས་ མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་དེ་དེ་དག་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དགུའོ།།དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན། གྲོལ་ལམ་ཟད་པ་རྣམས་དང་བཅས། །མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་བརྒྱད་དང་། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་དོ། །བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་ མོངས་པ་རྣམས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ས་དགུ་དག་ལ་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པ་དགུ་དགུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ལ།དེ་སྙེད་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ཡིན་ནོ།

说无漏无所不能使一切地离贪欲，其他则未说能离贪欲，因此说：八圣者胜己上地。以无漏禅定、殊胜禅定和无色定等八种，能使自地从上地离贪欲，而不是从下地，因为已经离贪。其中出世间无间道和解脱道，因为缘于谛故，成就为入于谛的行相。世间解脱及无间道，依次为寂静及粗重等行相。解脱道观察寂静等行相，无间道观察粗重等行相，这些也依次是上地和下地的所缘境。解脱道对上地随应观察寂静、殊胜和出离的行相。无间道对下地观察粗重、受苦和如厚壁的行相。因为不寂静和需要大精进故为粗重。因为非殊胜和随眠极多而成为违逆故为受苦。如同墙壁不能出离故为如厚壁。与此相反即是寂静、殊胜和出离的行相。旁述已完。
现说正文：在尽智之后生起什么？若是不动尽智者，不生智慧。若是不动法阿罗汉，则在尽智之后生起不生智。若非如此，尽智者即是无学见。若非不动法者，则在尽智之后生起尽智或无学正见。因为有退失故不生不生智。
是否不动法者唯不生？彼于一切阿罗汉，不动法者有时生不生智，有时生无学正见。如是所说四果是什么果？是沙门果。什么是沙门果？沙门无垢道，即无漏道生起。由此灭尽烦恼而成为沙门，经中亦说：'由此寂灭诸多恶不善法乃至老死，故称沙门。'又此沙门的果为有为无为。沙门果是有为和无为，虽然经中说为四种，但实际有八十九种。其为何？解脱道及尽等，见所断烦恼应断时，有八无间道和八解脱道。修所断烦恼应断时，于九地中每地各断九种烦恼，有相应数量的无间道和解脱道。

།དེ་ལ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ ནི།དེའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་སྤངས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དགུར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཁ་བསྐང་བར་བྱ་ དགོས་སོ་ཞེ་ན།མི་དགོས་ཏེ་གལ་ཏེ་ཡང་འབྲས་བུ་ནི་ཕལ་ཆེ་མོད་ཀྱི། འབྲས་བུ་བཞིར་རྣམ་གཞག་པ་ནི། །རྒྱུ་ལྔ་དག་ནི་ཡོད་ཕྱིར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སྤོང་བའི་ལམ་གྱི་གནས་སྐབས་གང་དག་ལ་རྒྱུ་ལྔ་ཡོད་པ་དེ་ལ་འབྲས་བུར་རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་གྲག་སྟེ། ལྔ་གང་ཞེ་ན། འབྲས་ ལ་སྔ་མ་བཏང་བ་དང་།།ལམ་གཞན་ཐོབ་དང་ཟད་བསྡོམས་དང་། །ཡེ་ཤེས་བརྒྱད་པོ་ཐོབ་པ་དང་། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་བསྒོམས་པའོ། །ལམ་སྔ་མ་བཏང་བ་དང་། སྔོན་མ་ཐོབ་པའི་ལམ་ཐོབ་པ་ནི་ཞུགས་པའི་ལམ་བཏང་བ་དང་། འབྲས་བུའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤངས་པ་བསྡོམས་ པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་གཅིག་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡེ་ཤེས་བརྒྱད་པོ་ཅིག་ཅར་དུ་ཐོབ་པ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་གི་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་བསྒོམས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། རྒྱུ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་འབྲས་བུ་བཞིར་རྣམ་པར་གཞག་པའི་འབྲས་བུའོ་ཅོག་ ལ་ཡོད་དོ།།གལ་ཏེ་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་འབའ་ཞིག་དགེ་སྦྱོང་ཡིན་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་འབྲས་བུ་གཉིས་ཇི་ལྟར་ན། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུར་རུང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་ཐོབ་འདྲེས་དང་། །ཟག་མེད་ཐོབ་པ་འཛིན་ཕྱིར་འབྲས། །ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའམ། ཕྱིར་མ་འོང་བའི་འབྲས་བུ་དེ་ནི། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་སྤོང་བ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མཐོང་བའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་སྤངས་པ་ཡང་དེར་བསྲེ་བར་བྱ་སྟེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་དེའི་འབྲས་བུར་བསྡུས་པ་གཅིག་རྙེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར མོད་ལས་འདི་སྐད་དུ།ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཞེ་ན། ཀུན་དུ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྤངས་པ་དང་། འདོད་ཆགས་དང་། ཞེ་སྡང་དང་། གཏི་མུག་རྣམས་བསྲབས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གང་ཞེ་ན། ཐ་མའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལྔ་སྤངས་པ་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་ གསུངས་སོ།།ཟག་པ་མེད་པའི་བྲལ་བའི་ཐོབ་པས་ནི་སྤངས་པ་དེ་འཛིན་ཏེ། དེའི་མཐུས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་མི་འཆི་བས་དེའི་ཕྱིར་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུར་རིགས་སོ། །དེ་ལྟར་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་དུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། །དེ་ཉིད་བྲམ་ཟེ་ཚངས་པ་ཡི། འཁོར་ལོ། །ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ ན་བྲམ་ཟེའོ།།ཚངས་པའི་འཁོར་ལོ་ནི། ཚངས་པས་བསྐོར་ཕྱིར་རོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཚངས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཚངས་པའོ། །འདི་ནི་དེའི་འཁོར་ལོ་ཡིན་པས་ན་ཚངས་པའི་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཚངས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཞི་བ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ལ། དེས་བསྐོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མཐོང་བའི་ལམ། །རྒྱུ་བས་ན་འཁོར་ལོའོ། །དེ་དང་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེའི་ཆོས་མཐུན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མྱུར་བར་འགྲོ་དང རྩིབས་སོགས་ལས།།མྱུར་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ནི་འདོར་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་། མ་རྒྱལ་བ་རྒྱལ་བར་བྱ་བ་དང་། རྒྱལ་བ་རྣམས་རྣལ་དུ་འགོད་པ་དང་། འཕར་བ་དང་འབབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་མྱུར་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཙུན་པ་དབྱངས་ཅན་ན་རེ། འཕགས་པའི་ལམ་བརྒྱད་ནི་རྩིབས་ལ་ སོགས་པ་དང་།ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་ཟེར་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། རྟོག་པ་དང་། རྩོལ་བ་དང་། དྲན་པ་རྣམས་ནི་རྩིབས་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་འཚོ་བ་རྣམས་ནི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ མུ་ཁྱུད་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན།མཐོང་བའི་ལམ་ནི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ནོ།

其中，无间道是沙门，解脱道是其等流果和士用果，故是有为的沙门果。断除那些烦恼是有为的沙门果。如是，彼等成为八十九。如是，需要补充佛所说的吗？不需要，虽然果很多，但果建立为四种，是因为有五种因。世尊在断道的阶段中，凡是具有五种因的，即建立为果，据说。何为五种？舍前果，得其他道，集诸断，得八智，修十六行相。舍前道，得未曾得道，是因为舍预流道，得果道。集诸断，是因为得到一切的一个得。同时获得八智，是法智和随智的。修十六行相，是无常等，这五种因存在于一切建立为四果的果中。
若唯无漏道是沙门，以世间道所得的二果如何能成为沙门果？由于具有世间的杂得，以及执持无漏得故为果。一来果或不还果，不仅是以世间道断除的果，为何？也应当混入以见道所断的果，因为得到包含在其果中的一切的一个得。因此，《毗奈耶经》中如是说：'什么是一来果？即断三种结缚，以及贪、嗔、痴薄弱。什么是不还果？即断五种顺下分结。'
由无漏离系得执持彼等断，以其力即使退失也不死，因此应成为沙门道果。如是所说的沙门道，即是婆罗门梵轮。因断烦恼故为婆罗门。梵轮是因为梵转故。世尊是梵，因为具足无上梵性。此是彼之轮故为梵轮，经中说：'世尊即是梵，也称为寂，也称为清凉。'因为彼所转故。法轮是见道，因为运行故为轮。由与彼相顺故，见道称为法轮。
如何与彼相顺？由速行及辐等。因为速行故，即是舍、行、未胜令胜、安立诸胜、上升下降，如是故为速行。尊者妙音说：八圣道与辐等相顺故称为法轮。正见、正思维、正精进、正念如同辐。正语、正业、正命如同轮毂。正定如同轮圈，故见道是法轮。

།དེ་ག་ལས་ཤེ་ན། འཕགས་པ་ཀུན་ཤེས་ཀཽཎྜི་ནྱའི་དེ་སྐྱེ་བ་ན། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཏོ་ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་བསྐོར་བ་ཡིན་ཞེ་ན། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ལན་གསུམ་བཟླས་པ་ཡིན་ནོ། །བཟླས་པ་རེ་རེ་ཞིང་ཡང་འདི་ལྟར་བདེན་པ་རེ་རེ་ལ་མིག་སྐྱེས་སོ་ཞེས་པ་དང་། རིག་པ་དང་བློ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནོ།།གསུམ་པ་དང་བཅུ་གཉིས་པར་ཆོས་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཞེས་བཤད་དེ། དཔེར་ན་གཉིས་དང་གནས་བདུན་ལ་མཁས་པ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ་བསྐོར་བ་དེ་དག་གིས་ནི་རིམ་ བཞིན་དུ་མཐོང་བ་དང་།བསྒོམ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་མཐོང་བའི་ལམ་འབའ་ཞིག་ལ་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོར་རྣམ་པར་གཞག་སྟེ། དེ་བས་ན་ཆོས་ཀྱི་ རྣམ་གྲངས་དེ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ཞེ་ན།ལམ་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་དང་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་པར་ཡང་རིགས་སོ། །ཇི་ལྟར་ན་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམས་ལན་གསུམ་དུ་བཟླས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ཞེ་ན། བདེན་པ་ བཞི་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། མངོན་དུ་བྱ་བ་དང་། བསྒོམ་པར་བྱ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤངས་པ་དང་། མངོན་ དུ་བྱས་པ་དང་།།བསྒོམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེའི་བསྐོར་བ་ནི་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་དོན་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་འཕགས་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་འདུལ་བའི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་གཞན་གྱི་རྒྱུད་ལ་མཐོང་བའི་ལམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་ བསྐོར་བར་རྩོམ་པས་དེའི་ཕྱིར་བསྐོར་བ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་ན་ཁམས་གང་དག་ཏུ་དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་དུ་དག་ཅིག་འཐོབ་ཅེ་ན། འདོད་པར་གསུམ་འཐོབ། གསུམ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་འབའ་ཞིག་ཏུ་འཐོབ་ཀྱི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཐ་མ་ནི། གསུམ་དུ། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་ཐ་མ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཁམས་གསུམ་ཆར་དུ་ཡང་འཐོབ་བོ། །རེ་ཞིག་འབྲས་བུ་གཉིས་ནི། འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་མིན་པའི་ཕྱིར་གོང་མར་མི་འཐོབ་པ་ཡང་རིགས་ན། གསུམ་པ་གོ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འཐོབ་ཅེ་ན། གོང་ན་མཐོང་ལམ་མེད། འདོད་པའི་ཁམས་ལས་གོང་ན ནི་མཐོང་བའི་ལམ་མེད་ལ།དེ་མེད་པར་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་འཐོབ་པ་མེད་དེ། དེ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་ན་མཐོང་བའི་ལམ་མེད་ཅེ་ན། རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ན་ནི་ཉན་པ་མེད་པ་དང་། ཁམས་འོག་མ་ལ་ནི་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ རོ།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་ན་ནི། སྐྱེ་མེད་ཕྱིར་དང་འདིར་བརྩམས་ཏེ། །དེ་མཐར་ཕྱིན་ཞེས་ལུང་ལས་བྱུང་། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བདེ་བ་ལ་ཆགས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ སྐྱོ་བར་མི་འགྱུར་ལ།སྐྱོ་བ་མེད་པ་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཐོབ་པར་མི་ནུས་ཏེ། རེ་ཞིག་དེ་ནི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །ལུང་ལས་ཀྱང་བར་མ་དོར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་ནས་གོང་དུ་འཕོ་བའི་བར་གྱི་གང་ཟག་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི། འདིར་རྩོམ་པར་བྱེད་པ་དེར་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་ཞེས་འབྱུང་སྟེ། རྩོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལམ་རྩོམ་པ་ཡིན་ནོ།

如何得知？因为经中说：'圣者一切知解憍陈如生起时，转法轮'。
如何是三转十二行相呢？即'此是苦圣谛'、'应当遍知'、'已遍知'，这是三转。每一转中，对每一谛都生起眼、生起智、生起慧，这就是十二行相。因为三和十二相顺，所以说三转和十二行相，如同说通达二谛和七处。
有部论师们说：这些转分别显示见道、修道和无学道。如果这样，则不仅不是单独对见道三转，也不是十二行相。
如何安立为法轮？因此，法门即是法轮。三道重复和十二行相也是合理的。如何是三转？因为对诸谛重复三次。如何是十二行相？因为对四谛各作三相：即苦、集、灭、道，应遍知、应断、应证、应修，已遍知、已断、已证、已修。
其转是为了令他相续通达义理而运转。或者，一切圣道也是法轮，因为能趣入所化相续，因为开始转动是为了在他相续中生起见道，所以称为转。
复次，在何界中获得几种沙门果？在欲界获得三果。三果唯在欲界获得，不在其他界。最后果在三界中都可获得沙门果和阿罗汉果。
首先，两种果因为未离贪而不能获得，所以在上界不得获得是合理的。第三果为何不能获得呢？因为上界无见道。欲界以上无见道，无见道则不能以离贪获得不还果，这是理由。
为何彼等无见道？首先无色界中无闻法，且不缘下界。色界中因为不生起厌离及此中所说：'此处开始直至究竟'。色界众生耽著禅定之乐，无苦受故不生厌离，无厌离则不能获得圣道，这是道理。
经中也说：从中般涅槃乃至上流五种补特伽罗，于此处开始，于彼处究竟。开始是指涅槃方便，故是道之开始。

།འདི་སྐད་དུ་གལ་ཏེ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཞིག་ཡིན་ན་ནི། ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལས་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ་ཞེས་བཤད་ན་དེ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ཡང་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དགྲ་བཅོམ དྲུག་འདོད།མདོ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་དྲུག་ཏུ་གསུངས་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། འཆི་བར་སེམས་པ་དང་། རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། གནས་པ་ལ་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །དེ་དག་ལས། ལྔ་ནི་དད་པས་ མོས་ལས་སྐྱེའོ།།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ལྔ་ནི་དད་པས་མོས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་རྣམ་གྲོལ་དུས་དང་སྦྱོར། །ལྔ་པོ་དེ་དག་དུས་དང་སྦྱོར་བ་དང་། རྟག་ཏུ་རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་དགའ་བའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ ཕྱིར་དེ་དག་ནི་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་དག་ནི་དུས་ལ་ལྟོས་པ་ཡང་ཡིན་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡང་ཡིན་པས་ན་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་སྟེ། བར་གྱི་ཚིག་མི་མངོན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མར་གྱི་བུམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་ཡོ་བྱད་དང་ནད་མེད་པ་དང་ དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་དུས་ལ་ལྟོས་ཤིང་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མི་གཡོ་བ། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་མི་གཡོ་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དུས་མི་སྦྱོར་གྲོལ། །དེ་ཉིད་ ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ནི་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ།དེ་ནི་འདོད་དགུར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དུས་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །དུས་གཞན་གྱི་བར་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཏན་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། དུས་དང་མི་སྦྱོར་ བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའམ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་སྲིད་པ་དང་། མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་མཐོང་ཐོབ་རྒྱུ་ལས་བྱུང་། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དེ་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། ཅི་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་དང་པོ་ཁོ་ན་ནས་དེའི་རིགས་ཅན་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཕྱིས་དེའི་རིགས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་དང་པོ་ནས་དེའི་རིགས། །ཁ་ཅིག་སྦྱངས་པ་ལས་འགྱུར་ཏེ། །ཁ་ཅིག་ནི་དང་པོ་ཁོ་ན་ནས་འཆི་བར་སེམས་པའི་རིགས་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ནི་ཡོངས སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་དབང་པོ་རྣམས་སྦྱངས་པས་འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་བཞིན་དུ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དུ་གྱུར་གྱི་བར་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། ། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་འཆི་བར་སེམས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་རྗེས་སུ་སྲུང་བར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་མེད་ན། རྗེས་སུ་མ བསྲུངས་ཀྱང་གནས་པ་དང་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བ་དང་།མངོན་པར་བརྩོན་པ་མེད་ན་འཕེལ་བར་མི་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ནི་མི་གཡོ་བའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་ ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཡིན་པའོ།།དང་པོ་གཉིས་ནི་སྔོན་སློབ་པའི་གནས་སྐབས་ཉིད་ན་རྒྱུན་དུ་སྦྱོར་བ་དང་གུས་པར་སྦྱོར་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་རྒྱུད་དུ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་གུས་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། །ལྔ་པ་ནི་གཉི་གར་སྦྱོར་བ་དང་དབང་པོ་ རྟུལ་པོ་ཡིན་ནོ།།དྲུག་པ་ནི་གཉི་གར་སྦྱོར་བ་དང་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཡིན་ནོ།

如果有人说：'若是不动法者，则从尽智生起不生智'，那么是否阿罗汉也有区别？答：是的。
经中说阿罗汉有六种：退法者、思法者、护法者、安住者、堪达者、不动法者。
其中，除不动法者外，其余五种是从信解而生。其余五种是从信解之因而生。
这五种是时解脱。这五种与时相应，因为常时需要保护，应知是喜心解脱，因此称为时解脱。
他们既依赖于时间又是解脱，所以称为时解脱，如同'装满酥油的瓶子'一样省略中间词。
他们因为依赖资具、无病和时间的差别，所以依时而入定。
不动法者不动。不动法者因为从不退失的角度来说不能生起，所以是不动解脱。
因此他非时解脱。因此他称为非时解脱，因为他能随意入定，所以不依赖时间且解脱。
因为有暂时解脱和永久解脱，所以有时解脱和非时解脱。因为有可能退失和不可能退失，所以有时解脱和非时解脱。
他是从见得因而生。应知该不动法者是从见道所得之因而生。
这六种阿罗汉是否从一开始就是该种类，还是后来才成为该种类？
有些从始即是此类，有些从修习而成。有些从一开始就是思法种性。有些是成为退法者后，通过修习诸根而成为思法者。
同样应知直至成为不动法者。其中，退法者是具有退失可能的根机者。
思法者是具有思虑死亡可能的根机者。护法者是具有需要保护可能的根机者。
安住者是在没有强大退失因缘时，即使不加保护也能安住而不退失，且在没有精进时也不会增进的根机者。
堪达者是具有证悟不动心解脱可能的根机者。不动法者是具有永不退失可能的根机者。
前两种在先前学地阶段时就没有经常修习和恭敬修习。第三种是经常修习者。
第四种是恭敬修习者。第五种是二者都修习且根钝者。第六种是二者都修习且根利者。

།ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡང་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ལ། རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་གྱི་བར་དུ་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་མོད་ཀྱི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། ། དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་ཏུ་རིགས་སོ། །གང་དག་གི་གདོན་མི་ཟ་བར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་ནས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་བར་དུ་འགྱུར་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ན་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་གོ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི ཁམས་དག་ནི་གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་།མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གཉིས་ཏེ། དེ་ཉིད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། འཆི་བར་སེམས་པ་དང་། དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དེ་དག་གང་ཞིག་འབྲས་བུའམ་རིགས་གང་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བཞི་ ནི་རིགས་ལས་ལྔ་འབྲས་ལས།།ཉམས་ཏེ། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི། རིགས་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནི་རང་གི་རིགས་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི། འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལས། སྔ་མ་ལས་མ་ཡིན། གང་གི་རིགས་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་ལམ་གྱིས་བརྟན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ལམ་གྱིས་བརྟན་པོར བྱས་པའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ།།ཕྱིས་དབང་པོ་སྦྱངས་པ་ཐོབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གང་གི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །ལྷག་པ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་ འགྱུར་རོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་དོ། །ཅི་དགྲ་བཅོམ་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་འབའ་ཞིག་ལ་རིགས་དྲུག་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་གཞན་དག་ལ་ཡང་རིགས་ཡོང་ཅེ་ན། སློབ་དང་འཕགས་མིན་རྣམས་ལ་ཡང་། །རིགས་དྲུག། །སློབ་པ་དང་སོ་སོའི་ སྐྱེ་བོ་རྣམས་ལ་ཡང་རིགས་དྲུག་ཡོད་དོ།།དགྲ་བཅོམ་པའི་རིགས་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་གི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་། མཐོང་ལ་འཕོ་བ་མེད། མཐོང་བའི་ལམ་ལས་གཞན་དག་ལ་དབང་པོ་འཕོ་བ་ཡོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལ་ལ་ནི་ སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་གནས་ཉིད་དག་ཏུ་དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བར་བྱེད་དོ།།ལ་ལ་ནི་དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པའི་གནས་སྐབས་དག་ཏུ་དབང་པོ་འཕོ་བར་བྱེད་དོ། །མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་གང་ཞིག་གིས་ལྷག་པའི་སེམས་བཞི་ལ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི། དེ་གང་ ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ང་སྨྲའི།གང་ཞིག་གིས་གཅིག་པུ་གནས་པ་ནས་མི་གཡོ་བའི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་བར་དུ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱས་པ་དེ་ནི་དེ་ལས་རྣམ་གྲངས་གང་གིས་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བར་ང་མི་སྨྲའོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ། ཇི་ ལྟར་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན།ཐོབ་མ་ཐོབ་དང་ལོངས་སྤྱོད་ལས། །ཡོངས་ཉམས་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ། །ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བའོ། ། མ་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཡོན་ཏན་མ་ཐོབ་པའོ། །ལོངས་སྤྱོད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཡོན་ཏན་ཐོབ་ཀྱང་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་པའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དེ་དག་ལས། །སྟོན་ལ་ཐ་མ་མི་གཡོ་བ། །བར་མ་གཞན་ལ་རྣམ་གསུམ་མོ། །སངས རྒྱས་ལ་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ལས།།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་འབའ་ཞིག་མངའི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་ནི་དེ་དང་མ་ཐོབ་པའི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ཡང་ཡོད་དེ། གང་ཟག་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་དག་ལ་ནི་ཐོབ་པ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ ཡང་ཡོད་དོ།།དེའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལོངས་སྤྱོད་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་མདོ་དང་མི་འགལ་ལོ།

虽然具有退失法性的人不一定必然退失，也不一定会成为具有证悟根机的人，但因为有这种可能性所以这样说。如此说来，三界中都有六种阿罗汉。
对于那些从必然退失到现前证悟的人来说，欲界中有六种阿罗汉。色界和无色界中只有住不动和不动法性两种，因为在那里没有从自身退失、思惟死亡和根机转变。
那么他们是从哪种果位或种性退失呢？四种从种性退失，五种从果位退失。思惟死亡法性等四种从种性退失。具退失法性者不从自己的种性退失，具退失法性等五种从果位退失。
在这些中，不从前者退失。不会从最初的种性退失，因为有学和无学道已经稳固。有学不会退失是因为世间和出世间的道路已经稳固。会从后来获得的锻炼根机退失。也不会从最初获得的果位退失，但会从更高的果位退失。因此没有从预流果退失的。
这六种阿罗汉是否仅有这六种种性，还是其他人也有种性呢？有学和非圣者也有六种种性。阿罗汉的种性也是从这些因而产生的。
然而，见道时没有转变。除见道外其他阶段有根机转变，因为见道时没有加行所以不会转变。有些人在凡夫位时转变根机。有些人在信解和见至的阶段转变根机。
经中说：'若有人获得四种增上心的现法乐住，我说他可能从任何一种退失；若有人从独处直到以身证得不动心解脱，我说他不会以任何方式退失。'
不动法性者如何从现法乐住退失呢？从已得、未得和受用三方面退失。从已得退失是从已获得的功德退失。从未得退失是未获得应得的功德。从受用退失是虽获得功德但不现前。
在这些退失中，佛陀只有最后一种，不动者有后两种，其他人有三种。佛陀只有从受用退失，没有其他退失。不动法性者有受用退失和未得退失，因为未获得殊胜补特伽罗的功德。其他阿罗汉也有从已得退失。
因此不动法性者会从受用退失，与经文不相违。

།ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་གང་ཞིག་འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་ན་ཅི་དེ་ཡང་སྐྱེ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར། འབྲས་ལས་ཉམས་པ་འཆི་བ་མེད། །འབྲས་བུ་ལས་ཡོངས་སུ་ ཉམས་པ་ནི་འགའ་ཡང་འཆི་བ་མེད་དོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཡིད་བརྟན་དུ་མི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། །འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་འབྲས་བུ་དེ་ལ་གནས་ཏེ། །བྱ་བ་མ་ཡིན་གང་ཡིན་པ། །བྱ་བ་མ་ཡིན་དེ་མི་བྱེད། །ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་འབྲས་བུ་དེ་དང་ འགལ་བ་མི་བྱེད་དེ།དཔའ་བོ་འདྲེད་ཀྱང་རྡེག་མི་འཆའ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡང་དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བ་ན་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་ནི་དུ་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། མི་གཡོ་རྣམ་གྲོལ་བར་ཆད་མེད། །ལམ་དགུའོ། །རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་གང་ཞིག་གིས་མི་གཡོ་བའི་རིགས་ རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ན།དཔེར་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ཐོབ་པ་བཞིན་དུ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་སྐྱེའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་རིགས་དེ་ནི། །ཤིན་ཏུ་བརྟན་ཕྱིར། དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པ་དེ་ནི་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་རྟུལ་པའི་རིགས་ཅན་ཡིན་ལ། སློབ་པ་དང་ མི་སློབ་པའི་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་འབད་པ་ཆུང་དུས་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ།།མཐོང་བས་ཐོབ་པ་རེ་རེའོ། །མཐོང་བས་ཐོབ་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དག་ལ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གཅིག་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གཅིག་སྐྱེའོ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། ཟག་པ་མེད། འཕགས་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ལམ་གྱིས་དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་དོ། །དབང་པོ་རྣམས་གང་དུ་འཕེལ་ཞེ་ན། གསུམ་དག་ཏུ་འཕེལ། མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ དབང་པོ་འཕོའི་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ཞིག་ས་གང་དག་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། མི་སློབ་པ་དགུ་ལ་བརྟེན་ཏེ། །མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་ པ་དང་།གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་རྣམས་ལའོ། །སློབ་པ་དྲུག་ལ། གཟུགས་མེད་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར། འཕེལ་བ་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན། །བཏང་སྟེ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །དབང་པོ་རྣམས་འཕོ་བ་ན་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ དང་།འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་བཏང་སྟེ། དབང་པོ་རྣོན་པོའི་རིགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཕྱིར་མི་འོང་བའི་འབྲས་བུ་གཟུགས་མེད་པས་བསྡུས་པ་ནི་མེད་དེ། དེ་ནི་གཏན་ཚིགས་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་ལས་དགུར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སངས་ རྒྱས་གཉིས་དང་ཉན་ཐོས་བདུན།།དགུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། དབང་པོ་རྣམ་པ་དགུ་ཡིན་ནོ། །ཉན་ཐོས་བདུན་གང་ཞེ་ན། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལྔ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དབང་པོ་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། དང་པོ་ཉིད་ནས་དེའི་རིགས་ཅན་ནོ། ། སངས་རྒྱས་གཉིས་ནི་མི་གཡོ་བའི་བྱེ་བྲག་ཉིད་ཡིན་ཏེ། རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ལ་སོགས་པ་དབང་པོའི་རྣམ་པ་དགུར་དབྱེ་བ་ལས་གང་ཟག་དགུར་འགྱུར་རོ། །འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ནི་བདུན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ དང་།ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་། ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་། རབ་སྦྱོར་དབང་པོ་སྙོམས་འཇུག་དང་། །རྣམ་གྲོལ་གཉི་ག་ལས་བྱས་ རྣམས།།གང་ཟག་བདུན་ཏེ། རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལས་ནི་དད་པས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་དག་སྟེ། སྔོན་གཞན་གྱི་རྐྱེན་དང་། ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གཉིས་ཀྱིས་དོན་རྣམས་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ལས་ནི་དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་ པ་དག་སྟེ།དད་པས་མོས་པ་དང་། ཤེས་རབ་ལྷག་མའི་སྒོ་ནས་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་དང་རྣོན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

若问阿罗汉从果位退失时是否会再生？此事不会发生。为何？从果位退失者不会死亡。从果位退失者绝不会死亡。若非如此，则清净梵行将变得不可信赖。从某一果位退失者，虽住于该果位，不应做的事情，不做不应做的事。即使退失，也不会违背该果位，如同勇士虽被击倒也不会认输。
复次，诸根转变时，无间道和解脱道各生几种？不动解脱无间道九种。具有证悟根机者证悟不动种性时，如同获得阿罗汉果位一样，生起九无间道和九解脱道。为何如此？因为钝根种性极其稳固。由于彼等极其熟习，是钝根中的钝根种性，经由有学和无学二道而变得稳固，故不能以小小努力而转变。
见道所得各一。对于证悟见道所得者，生起一无间道和一解脱道。于加行道中一切时唯一。所有这些无间道和解脱道，皆无漏。圣者不以有漏道转变诸根。
诸根于何处增长？于三处增长。在人道中诸根转变，而在其他处则不然，因为无有退失。依止何地转变诸根？依止九种无学地：未至定、殊胜禅、四禅及三无色定。有学依止六地，除去无色定。为何如此？因为增长舍弃殊胜果位而获得果位。诸根转变时，舍弃钝根道果和殊胜果位，获得利根种性的果位。无色界中无有不还果，此为定论。
所有这些阿罗汉依根的差别分为九种。如何分类？佛陀二种及声闻七种。这九种即是九种根性。七种声闻是哪些？退法等五种，以及两种不动法：由修习根性所成就者和本来即具此种性者。二种佛陀是不动的差别：独觉和佛陀。如是，彼等由下下等九种根性差别而分为九种补特伽罗。
一切圣者补特伽罗分为七种：随信行、随法行、信解、见至、身证、慧解脱、俱解脱。这些也是由加行、根性、等持及二种解脱所成就的七种补特伽罗。由加行而有随信行和随法行二者，因为先前依他缘及二种随法行而于诸义精进修行。由根性而有信解和见至二者，因为信解和殊胜智慧分别是钝根和利根的缘故。

།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ནི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་ བའོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །མིང་གི་སྒོ་ནས་ནི་གང་ཟག་དེ་བདུན་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་དྲུག་།རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་དེ་དག་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ལམ་ལ་གཉིས་སོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་གཉིས་ཏེ། དད་པས་རྗེས་སུ་ འབྲང་བ་དང་།ཆོས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །དེ་དག་ཉིད་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དད་པས་མོས་པ་དང་། མཐོང་བས་ཐོབ་པའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་མི་སློབ་པའི་ལམ་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། དུས་དང་མི་སྦྱོར་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། ། གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཅི། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་ཅི་ཞེ་ན། འགོག་པ་ཐོབ་པ་གཉི་ག་ལས། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཤེས་རབ་གཞན་ཡིན་ནོ། །གང་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གཉིས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་འབའ་ཞིག་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ། འདི་ལ་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་ཏེ། མི་འཕྲོགས་ཆོས་དང་སློབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཇི་ཙམ་གྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སློབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། སྙོམས་འཇུག་དབང་པོ་འབྲས་རྣམས་ཀྱིས། །རྫོགས་པའི་སློབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པ་གསུམ་གྱིས་ན། ཡོངས སུ་རྫོགས་པའི་སློབ་པ་ཡིན་ཏེ།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཐོབ་པའོ། །དབང་པོ་ལས་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ། །འབྲས་བུ་ལས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་འབའ་ཞིག་ལས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་ དད་པས་མོས་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པའོ།།དབང་པོ་འབའ་ཞིག་ལས་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ། །འབྲས་བུ་དང་དབང་པོ་ལས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །དེ་འབྲས་བུ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ནི་དད་ པས་མོས་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ།།འབྲས་བུ་དང་དབང་པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་ནི་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་དུ་བྱེད་པའོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འབའ་ཞིག་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་དབང་པོ་ལས་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་མེད་དོ། །གཉིས་ཀྱིས་མི་སློབ་ཡོངས་སུ་ རྫོགས།།དབང་པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ལས་སོ། །འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་མི་སློབ་པ་ཉིད་ནི་མེད་པས་འདིའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་མ་བཞག་གོ། །དབང་པོ་འབའ་ཞིག་ལས་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་ གྲོལ་བའོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པ་འབའ་ཞིག་ལས་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །དབང་པོ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་གཉི་ག་ལས་ནི་གཉི་གའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །དེ་ལྟར་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ དང་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པ་དང་།མི་སློབ་པའི་ལམ་རྣམས་དང་། སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ལམ་གྱི་བྱེ་བྲག་མང་པོ་བཤད་པ་དེ་དག་མདོར་བསྡུ་ན་ལམ་རྣམ་པ་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མདོར་ན་ལམ་ནི་རྣམ་བཞི་སྟེ། །ཁྱད་པར་ཅན་དང་རྣམ་ གྲོལ་དང་།།བར་ཆད་མེད་དང་སྦྱོར་ཞེས་བྱ། །སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་གང་ལས་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་སྐྱེའོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ནི་གང་གིས་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་བྱེད་པའོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ནི་དེས་སྒྲིབ་པ་སྤངས་པ་ལས་དང་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་གྲོལ་བ་སྐྱེ་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ ལམ་ནི་དེ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པའོ།

从等至中是以身证，因为现证灭尽等至的缘故。从解脱中是慧解脱。从等至解脱中是俱分解脱。从名称门中是七种补特伽罗。从实体门中则成为六种，因为道有二种。见道中有二种：随信行者和随法行者。这二者在修道中成为二种：信胜解和见至。这二者在无学道中又成为二种：时解脱和不时解脱。
何谓俱分解脱？何谓慧解脱？已得灭定者，俱分解脱，其余为慧解脱。已得灭尽等至者，由于以慧和定二力从烦恼障和解脱障中解脱，故为俱分解脱。其余则仅以慧力从烦恼障中解脱，故为慧解脱。如世尊所说：'于此若有断烦恼，不夺法及圆满学。'
何时称为圆满学？由等至根果等，称为圆满学。由三方面称为圆满学：从等至中是获得灭尽等至。从根中是见至。从果中是不还果，如是则为圆满学。其中，仅从果者是不还果和信胜解不以身证。仅从根者是见至离贪者。从果和根者是不还果见至以身证。从果和等至者是信胜解以身证。从果、根和等至者是见至以身证。仅从等至和从等至与根中则无圆满性。
由二圆满无学，从根和等至。由于无果圆满的无学性，故此不以果圆满而安立圆满性。仅从根者是慧解脱不时解脱。仅从等至者是俱分解脱时解脱。从根和等至二者者是俱分解脱不时解脱。
如是世间和出世间、见道和修道、无学道，以及加行、无间、解脱和胜进道等，已说诸多道的差别，若略摄之，有几种道？略说道有四种：胜进、解脱、无间及加行。加行道是从何生起无间道。无间道是以何断除障碍。解脱道是由此断除障碍后最初生起决定解脱。胜进道是除此之外的其他道。

།ཅིའི་ཕྱིར་ལམ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། དེས་དེར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རམ་དེས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཚོལ་བའི་ཕྱིར་ན། དེ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ལམ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་གཉིས་ཇི་ལྟར་ན་ལམ་ཡིན་ཞེ་ན། དེའི་ རིགས་ཅན་ཡིན་པའམ།ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་པའམ། གོང་ནས་གོང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའམ། ཕུང་པོ་ལྷག་མ་མ་ལུས་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལམ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། སྒྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞིའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་སྒྲུབ་པ་དཀའ་བ་ཡང་ཡོད། མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་སྒྲུབ་པ་དཀའ་བ་ཡང་ཡོད། དེ་བཞིན་དུ་སླ་བ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ། བསམ་གཏན་དག་ལ་ལམ་སྒྲུབ་སླ། །བསམ་གཏན་བཞི་དག་ན་ནི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་འདུས་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་མཉམ་པ་དང་། འབད་མི་དགོས་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལམ་སྒྲུབ པར་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ།།ས་གཞན་དག་ན་དཀའ་བ་ཡིན། །གཞན་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི་ཡན་ལག་ཡོངས་སུ་མ་འདུས་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ཆུང་ངུ་དང་། འབད་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རམ་སྒྲུབ་དཀའ་བ་ཡིན་ཏེ། མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ན་ནི་ཞི་གནས་ཆུང་ངོ་། །གཟུགས་མེད་པ་ན་ནི་ལྷག་མཐོང་ཆུང་ངོ་། །སྒྲུབ་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བློ་ཆུང་མངོན་ཤེས་བུལ་བ་སྟེ། །གཞན་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར། །དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ནི་སྒྲུབ་སླའམ་དཀའ་ཡང་རུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་རྣོན་པོ་ནི་སྒྲུབ་པ་སླ་བའམ་དཀའ་ཡང་རུང་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བ་ཡིན་ནོ། །སྒྲུབ་པ་འདིའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བས་དེ་མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བ་སྟེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བའང་དེ་བཞིན་དུའམ། དེ་གང་ཟག་རྟུལ་བ་ཡིན་པས་ན མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་བའོ།།ཡིད་རྣོ་བ་ཡིན་པས་ན་མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་བའོ། །ཡང་ལམ་དེ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ནི། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་བཞི་ དང་།དབང་པོ་ལྔ་དང་། སྟོབས་ལྔ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་དང་། འཕགས་པའི་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ། ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཡེ་ཤེས་ནི། །བྱང་ཆུབ། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ནི། གང་ཟག་གི་བྱེ་བྲག་གིས་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་དང་། རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱང་ཆུབ་ དང་།བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་དང་། བྱང་ཆུབ་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་གཉིས་ཀྱིས་མ་རིག་པ་མ་ལུས་པར་སྤངས་པ་དང་། རང་གི་དོན་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་བྱས་པ་དང་། ཡང་བྱ་བ་མེད་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་མཐུན་པའི་ ཕྱིར།སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་དེ་ཡི་ཕྱོགས། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཞེས་བྱའོ། །མིང་གི་སྒོ་ནས་རྫས་ལ་བཅུ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་ནི་རྫས་བཅུ་སྟེ། བཅུ་གང་ཞེ་ན། དད་དང་བརྩོན་འགྲུས་དྲན་པ་དང་། །ཤེས་རབ་ཏིང་འཛིན་དགའ་ བཏང་སྙོམས།།ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་ཚུལ་ཡང་དག་རྫོགས། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་རྫས་བཅུའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དྲན་པ་ཉེར་གཞག་ཤེས་རབ་སྟེ། །བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་འཇོག་ཅེས་བྱ། །རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པ་ཏིང་འཛིན་ཏོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་ གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ནི།ཤེས་རབ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག་དབང་པོ་དང་སྟོབས་རྣམས་ནི་མིང་སྨོས་པས། དད་པ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་། དྲན་པ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྫས་ལྔ་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་ དང་།ཆོས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་རྣམས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཉིད་ཡིན་ནོ།

若问为何称为道？因为由此前往彼处，或由此寻求涅槃，故此是涅槃之道。若问解脱道和殊胜道二者如何是道？因为具有其种性，或是最胜，或能渐次增上，或能完全灭尽诸蕴故。
道为成就涅槃故亦称为修习，修习有四种。有迟钝神通难修习者，有敏捷神通难修习者，同样易修习者亦有二种。其中，于诸禅定修道易，于四禅中因具足支分、止观平等、无须勤勉而入故，修道容易。
于其他地难。于未至定、殊胜禅定及无色定中，因支分不圆满、止观微弱、须勤勉而入故，修习困难。于未至定与殊胜禅定中止微弱，于无色定中观微弱。
此修习亦有二种：智慧小而神通迟钝，其他则神通敏捷。钝根者无论修习易难，皆属迟钝神通。利根者无论修习易难，皆属敏捷神通。此修习中神通迟钝故称为迟钝神通，敏捷神通亦复如是。或因是钝根补特伽罗故神通迟钝，因心利故神通敏捷。
复次，此道获得菩提分之名。三十七菩提分即：四念住、四正断、四神足、五根、五力、七觉支、八圣道分。其中，尽智与无生智是菩提。尽智与无生智依补特伽罗差别分为声闻菩提、独觉菩提、无上正等正觉菩提三种菩提。因彼二智完全断除无明、如实成就自利、证知无所作故。
由与彼相顺故，三十七是彼分。因随顺菩提故称三十七菩提分。从名称而言实法有十。菩提分实法有十，何为十？信及精进念，慧定喜舍，轻安正命圆满。如是彼等为十实法。
云何？念住是慧，正断名精进，神足是定。念住、正断、神足等是慧、精进、三摩地自性。是故首先根力所说即是信、精进、念、慧、定五实法。
念住等、择法觉支及正见即是慧。诸正断、精进觉支及正精进即是精进。

།རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཉིད་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་ཡང་དག་པའི་དྲན་པ་ནི་དྲན་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཅི་ཞིག་ལུས་ཤེ་ན། དགའ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་དང་བཏང་སྙོམས་ཡང་དག བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་།ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་དག་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་། རྫས་དེ་ལྔ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དེ་དག་ནི་རྫས་བཅུར་འགྱུར་རོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་ན་རེ་ནི་ལུས་དང་ངག་གི་ལས་གཉིས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྫས་ གཉིས་ཡིན་པས་བཅུ་གཅིག་གོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར། གཙོ་བོ་སྨོས་ཀྱི་དེ་དག་ནི། །སྦྱོར་བྱུང་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། གཙོ་བོ་སྨོས་པས་དེ་ སྐད་བཤད་པ་ཡིན་གྱི།།དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་དང་། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །གནས་སྐབས་གང་དག་ཏུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེ་ཞེ་ན། སྡེ་ཚན་བདུན་ནི་རིམ་བཞིན་དུ། །ལས་ནི་དང་པོ་ བདག་དང་།།ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་མཐུན་དང་། །མཐོང་དང་བསྒོམ་ལ་རབ་ཏུ་སྐྱེད། །ལས་དང་པོ་པའི་གནས་སྐབས་དག་ལ་ནི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་བརྟགས་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་དོ། །ཁྱད་པར་ཐོབ་པས་བརྩོན་འགྲུས་ཡང་དག་པར་སྤེལ་བའི་ཕྱིར་དྲོ་བར་གྱུར་ པ་དག་ལ་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་དོ།།ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྩེ་མོ་དག་ན་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྐང་པ་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་དོ། །ཡང་ཉམས་པར་མི་འགྱུར་བའི་སྒོ་ནས། དབང་བྱེད་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བཟོད་པ་དག་ལ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་ དོ།།ཉོན་མོངས་པས་མི་བརྫི་བའམ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་གཞན་གྱིས་མི་བརྟུལ་བའི་ཕྱིར། བཟོད་པ་དག་ལ་ནི་སྟོབས་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་དོ། །བྱང་ཆུབ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་དོ། །འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བའི་ ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ནི་ལམ་གྱི་ཡན་ལག་རྣམས་རབ་ཏུ་སྐྱེད་དེ།དེ་ནི་མྱུར་བར་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གྲངས་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྔར་བདུན་བཤད་ལ་ཕྱིས་བརྒྱད་བཤད་པར་གོ་རིམས་གྲུབ་བོ། །ད་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དུ་ཞིག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན། དུ་ཞིག་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ལམ་ཡན་ལག་།ཟག་པ་མེད། དེ་གཉིས་ནི་བསྒོམ་པ་དང་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ཡང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་འཕགས་པའི་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་མི་འཐོབ་བོ། ། གཞན་རྣམ་གཉིས་སོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་གཞན་དག་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཡང་ཡིན་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །ས་གང་དག་ཅིག་ན་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དུ་དག་ཅིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཐམས་ཅད་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ཐམས ཅད་ཡོད་དོ།།མི་ལྕོགས་མེད་ན་དགའ་མ་གཏོགས། །ཅིའི་ཕྱིར་མི་ལྕོགས་བ་མེད་པ་ན་དགའ་བ་མེད་ཅེ་ན། ཉེར་བསྡོགས་རྣམས་ནི་འཇུག་པ་སྟོབས་ཀྱིས་དྲང་དགོས་པ་དང་། ས་འོག་མ་པའི་དགོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་དག་རྟོག་མ་གཏོགས་གཉིས་པ། །བསམ་གཏན་ གཉིས་པ་ན་ནི་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་ཁོ་ན་སྟེ།དེ་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ན་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ། །བསམ་གཏན་གསུམ་དང་བཞི་པ་དག་ན་ནི་དགའ་བ་དང་ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔ་ཁོ་ནའོ། །བསམ་གཏན་བར་མ་ནའང་། དེ་གཉིས་ཉིད་མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་ལྔའོ།

神足和正定觉支以及正定就是正定自身。正念觉支和正念就是念自身。还有什么呢？喜、轻安、舍觉支，以及正思维，戒支，这五事，如是则彼等菩提分为十事。说一切有部认为由于身业和语业二者有别，故戒支为二事，因此成十一。
关于所说念住等是慧、精进、定的自性，此中，'说主要者，当知彼等是一切修所生功德'，由说主要而如是说。念住、正断、神足是一切修所生功德。
菩提分在何时生起？'七品依次第，初业及自性，顺决择分位，见道修道生。'在初业位中，由观察蕴等而生起诸念住。在暖位中，由殊胜所得而增长精进，故生起诸正断。在顶位中，为入不退善根，故生起诸神足。
在忍位中，为得不退转的自在，故生起诸根。在忍位中，为不被烦恼所压制或不被其他世间法所屈服，故生起诸力。在修道中，由接近菩提，故生起诸觉支。在见道中，由行相差别，故生起诸道支，因为这是速行道。为使数量相应，故先说七后说八，次第成立。
今当说菩提分中，几是有漏，几是无漏。觉支和道支无漏，因为这二者是在修道和见道中安立。虽然世间也有正见，但不得称为圣道之名。其余二种，其他菩提分既是有漏也是无漏。
在何地有几种菩提分？初禅具一切，初禅中有三十七种全部。未至定中除喜，为何未至定中无喜？因为近分定需要加行力牵引，且具有下地的功用。二禅除正思维，第二禅中除去正思维仅有三十六，因为彼处无寻。二中除彼二，第三禅和第四禅中除去喜和正思维仅有三十五。中间禅中亦除彼二，有三十五。

།གཟུགས་མེད་པ། གསུམ་ན་དེ་དང་མཚུངས་ཡན་ལག་།མ་གཏོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། །གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ནི། ཡང་དག་པའི་དག་དང་། ཡང་དག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། འཚོ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། ཡང དག་པའི་རྟོག་པ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས་སོ།།བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་ལམ་ཡན་ལག་།མ་གཏོགས་འདོད་ཁམས་སྲིད་རྩེ་ན། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ཏེ། །དེ་གཉིས་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་གནས་པ་ན། གནས་སྐབས་གང་དག་ཏུ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པར་རིག་པར་བྱ་ཞེ་ན། བདེན་པ་གསུམ་མཐོང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། །ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ། །ལམ་མངོན་རྟོགས་ན་སངས་རྒྱས་དང་། །དེ་ཡི་དགེ་འདུན་དག་ལ་ཡང་། །སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པའི་བདེན་པ་རྣམས མངོན་པར་རྟོགས་ན།ཆོས་ལ་ཞེན་ནས་དད་པ་དང་། །འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་འཐོབ་བོ། །ལམ་གྱི་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་ན་སངས་རྒྱས་དང་དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལས་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་སྟེ། དེ་དག་གི་དད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་སློབ་པའི་སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ ཆོས་དང་།སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པའི་དགེ་འདུན་དུ་བྱེད་པའི་ཆོས་དག་ལས་དད་པ་རྙེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་གི་སྒྲས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་རྗོདད་པ་གཉིས་ཀྱང་འཐོབ་བོ། །འདིར་ཆོས་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་གང་ལས་དགོངས་ཤེ་ན། ཆོས་བདེན་གསུམ་དང་རང་སངས་རྒྱས། །བྱང་ཆུབ་ སེམས་དཔའི་ལམ་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཕྱིར་བདེན་པ་བཞི་ཆར་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལ་ཡང་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་རྙེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་དད་པའི་གཞིའི་བྱེ་བྲག་ལས་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཤེས་ནས་དད་པ་བཞི་ཞེས་བྱའོ། །རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཉིས་ཡིན་ཏེ། དད་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཆོས་དང་དགེ་ འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་རྣམས་ནི་དད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ།།འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམས་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་ན་རྫས་གཉིས་སོ། །ཅི་དེ་དག་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ། ཟག་པ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཤེས་ནས་དད་པ་རྣམས་ནི་གཅིག་ཏུ། དྲི་མ་མེད། ཤེས་ནས་དད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། བདེན་པ་རྣམས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་རྟོགས་ནས་ཡིད་ཆེས་པ་ནི་ཤེས་ནས་དད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གི་རིམ་པ་ནི་ལངས་ནས་ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཀོད་དོ། །ལངས་ནས་ཇི་ལྟར་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེ་ན། ཀྱེ མའོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ།།དེའི་ཆོས་འདུལ་བ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་སྟེ། སྨན་པ་དང་སྨན་དང་། ནད་གཡོག་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་དང་བར་གྱུར་ན་ ཚུལ་ཁྲིམས་རབ་ཏུ་དད་བ་ཡིན་པའམ།དེ་ནི་དེ་ལྟར་དད་པར་གྱུར་པའི་སྒྲུབ་པ་ཡིན་པའམ། ནད་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་བས་ན་ཐ་མར་བཞི་པར་བཤད་པའམ། སྟོན་པར་བྱ་བ་དང་། ལམ་དང་། ལམ་གྲོགས་དང་། བཞོན་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མདོ་ལས་ སློབ་པ་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་ནོ།།མི་སློབ་པ་ནི་ཡན་ལག་བཅུ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་མ་བཤད་ཅེ་ན། བཅིངས་ཕྱིར་སློབ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ། །རྣམ་པར་གྲོལ་མ་བཤད། སློབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་ བཅིང་བ་ལས་ད་དུང་མ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་བཅིངས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟར་ན་བཅིངས་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། བཅིངས་པའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་གྲོལ་བ་ལ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་མི་བྱའོ། །རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བས་ཇི་ལྟར་ན་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་སུ་རྣམ་ པར་གཞག་།མི་སློབ་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་འཆིང་བ་ཐམས་ཅད་ལས་ཤིན་ཏུ་ངེས་པར་གྲོལ་བ་དང་། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དག་གིས་རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཡིན་པས། ཚིག་དེ་ནི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་སོ། །དེ་ལ། ཉོན་མོངས་བཅོམ་པ་འདུས་མ་བྱས། །མོས་པ་འདུས་བྱས། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ནོ།

无色界中除了与彼相应支分，即在无色界中，除了正见、正业、正命、正精进、正念、正定二者之外的三十二种。
除菩提支分和道支分，欲界和有顶具有二十二种菩提分，因为彼二处无无漏道的缘故。
住于菩提分时，在何种情况下获得证信，应当了知：见三谛、戒律和法获得证信，现证道时于佛及其僧众也是如此。
现证苦、集、灭谛时，获得于法的证信和圣者欢喜的戒律。现证道谛时获得于佛及其声闻僧众的证信。彼等信心即是成就无学佛陀之法，及成就有学、无学僧众之法而获得的信心。
'也'字表示也获得戒律和法的证信二者。此处所说的'法'是指什么呢？法是指三谛以及独觉、菩萨道。因此，现证四谛时也获得于法的证信。
如是，彼等依信心所依的差别，从名称而言称为四种证信。从事物而言是二种：于信和戒律、于法和僧众的证信是信心的自性。圣者欢喜的戒律是戒律，故为二事。
彼等是有漏还是无漏呢？首先，诸证信唯一清净。何谓证信？如实通达诸谛而生信解即是证信。
彼等次第是依据出定后如何现前而安立的。出定后如何现前呢？想到：'啊！世尊是真正圆满的佛陀，他的教法善说，他的声闻僧众善入'，因为如同医生、药物和护理人员。
若生净信，则是极为信受戒律，或是如是生信的修行，或如同无病，因此最后说为第四，或如同所教示、道路、道友和乘骑。
经中说：'有学具足八支，无学具足十支'，为何不说有学具有正解脱和正智呢？因束缚故，有学支中未说解脱。有学尚未从烦恼束缚中解脱，故为束缚。
如是，既为束缚，如何安立为解脱呢？从束缚的一分解脱不称为解脱。未解脱者如何安立为解脱智？
无学已从一切烦恼束缚中完全解脱，以其自性智慧分别，故此说法合理。
何谓解脱？有为和无为。其中，断除烦恼是无为，胜解是有为。断除烦恼是无为解脱。

།མི་སློབ་པའི་མོས་པ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་འདུས་བྱས་ཡིན་ནོ། །ཡན་ལག་ནི་དེ་ཡིན། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་བྱས་དེ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་པར་བཤད་དེ། ཡན་ལག་རྣམས་ནི་འདུས་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་རྣམ་གྲོལ་གཉིས། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་བྱས་དེ་ཉིད། མདོ་ལས་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་གསུངས་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཉིས་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་ཡང ལྟའོ།།ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་མ་གཏོགས་པའི་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། ཇི་སྐད་བྱང་ཆུབ་བཤད་ཡེ་ཤེས། །སྔར་བྱང་ཆུབ་ཏུ་བཤད་པ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འདིར་ཡེ་ཤེས་སུ་རིག་པར་ བྱའོ།།འདས་པའམ་མ་འོངས་པའམ་ད་ལྟར་འབྱུང་བའི་སེམས་གང་ཞིག་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། མི་སློབ་སེམས་ནི་སྐྱེ་འགྱུར་བ། །སྒྲིབ་པ་ལས་ནི་གྲོལ་བར་འགྱུར། །བསྟན་བཅོས་ལས་མི་སློབ་པའི་སེམས་མ་འོངས་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ་ ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེའི་སྒྲིབ་པ་ཡང་གང་ཞེ་ན། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་བགེགས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སྤོང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་མི་སློབ་པའི་སེམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་སྤངས་ནས་ནི་མི་སློབ་པའི་སེམས་དེ་ཡང་ སྐྱེས་པ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ནོ།།སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་ནི་འགྱུར་མོད་ཀྱི། ངེས་པར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་བཤད་དོ། །གང་ལས་འཇིག་རྟེན་པའི་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་སྒྲིབ་པ་དེ་ཉིད་ལས་ སོ།།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལ་ཡང་འཇིག་རྟེན་པ་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་དང་མི་འདྲའོ། །ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྙེད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །གནས་སྐབས་གང་དག་ཏུ་དེ་སྐྱེ་བའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་ཞེ་ན། འགག་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། །དེ་ཡི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོང་། ། དེ་ལྟར་གྱི་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་སུ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། ཁམས་གསུམ་པོ་སྤོང་བའི་ཁམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་དང་། འགོག་པའི་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། འདུས་མ་བྱས་ཉིད་ཁམས་ཞེས་བྱ། ། རྣམ་པར་གྲོལ་བ་འདུས་མ་བྱས་དེ་ཉིད་ཁམས་གསུམ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཡང་། འདོད་ཆགས་ཀུན་ཟད་འདོད་ཆགས་བྲལ། །འདོད་ཆགས་ཀྱི་སྤོང་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །སྤོང་བའི་ཁམས་ནི་གཞན་དག་གི་། ཡང་དག་པར་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་ཆགས ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤོང་བ་ནི་སྤོང་བའི་ཁམས་ཡིན་ནོ།།འགོག་ཁམས་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་རྣམས་ཀྱི། ཡང་དག་པར་ཟད་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་ལ་མ་གཏོགས་པ་བཞི་རྣམས་ཀྱི་སྤོང་བ་ནི་འགོག་པའི་ཁམས་ཡིན་ནོ། །དངོས་པོ་གང་གིས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ བའི་དངོས་པོ་དེས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།མུ་བཞི་སྟེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་བཟོད་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས། །ཡིད་འབྱུང་། སྡུག་བསྔལ་དང་རྒྱུ་ལ་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གང་གིས་སྤོང་འགྱུར་བ། ཀུན་གྱི་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་འགྱུར། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ། བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་གང་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་མུ་བཞི་པར་འགྲུབ་སྟེ། ཡིད འབྱུང་བ་ཉིད་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་བཟོད་པ་དང་།ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་མི་སྤོང་བ་སྟེ། ཡིད་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཉིད་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

无学的胜解是有为解脱。支分即是彼。彼有为解脱是无学支分，如是宣说，因为诸支分是有为法。
彼即二种解脱。彼有为解脱，经中所说心解脱和慧解脱二种解脱，彼即是解脱蕴。
正解脱已说讫。不属于正见的正智是什么呢？如前所说菩提智慧。如前所说菩提，即是尽智和无生智，此处应知即是智慧。
过去、未来或现在的心，何者将得解脱呢？无学心将生，从障碍中得解脱。论中说，无学心将于未来生起，从障碍中得解脱。
其障碍是什么呢？因为障碍其生起，是烦恼的得，彼由金刚喻定断除，彼无学心将生起并得解脱。断除彼已，无学心生起并解脱。
非将生起和世间心虽也得解脱，但此处说的是必定将生起者。世间心从何得解脱呢？从生起障碍中得解脱。
解脱时不是也生起世间心吗？彼与此不同。如何不同呢？彼具有烦恼得。
在何种情况下断除生起障碍呢？以将灭道，断除其障碍。此是'如是'之义。
所说无为解脱，以及断除三界之界、离贪界、灭界，彼等有何差别？无为即是界。彼无为解脱即是三界。
其中，贪欲尽即离贪。贪欲的断除是离贪界。断界是其他的。应配合'真实尽'，除贪欲外其他烦恼的断除是断界。
灭界是四者的。应配合'真实尽'，不属于烦恼的四者的断除是灭界。
以何事物厌离，即以彼事物离贪吗？有四句，如何呢？以苦、因的忍智生厌离。唯以苦和因的忍和智生厌离，非由其他。
以何断除，一切得离贪。以苦、集、灭、道的忍和智断除烦恼者，一切皆得离贪。
如是成立四句：唯厌离是以苦和集的忍智不断烦恼，因为缘于厌离事物。未离贪是以灭和道的忍智断除烦恼，因为缘于最胜喜事物。

།གཉི་ག་ནི་སྔ་མ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའོ། །གཉི་ག་མ་ཡིན་པ་ནི་ཕྱི་མ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའོ། །དེ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་བདེན་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ན། ཆོས་ཤེས་པ་དང་བཟོད་པ་དག་གིས་ཉོན་མོངས་པ་མི སྤང་ངོ་།།ཡེ་ཤེས་རྣམས་ཀྱིས་ནི་སྦྱོར་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་དག་གིས་མི་སྤོང་ངོ་། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་བ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས། ལམ་དང་གང་ཟག་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་དྲུག་པའོ།། །།བཟོད་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ ཤེས་པ་རྣམས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་།ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ན། ཅི་བཟོད་པ་དག་ཡིན་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཡང་དག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དྲི་མེད་བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་མིན། །དེས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཐེ་ཚོམ་མ་ སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྟོག་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་བཟོད་པ་རྣམས་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན། །ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་ཡང་དག་པར་རྟོག་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་འཕགས་བློ་གཉི་ག་།བཟོད་པ་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དག་ལས་གཞན་པ་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ལྟ་བ་ཡང་ཡིན་ཡེ་ཤེས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །གཞན་ནི་ཤེས་པ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ ཐམས་ཅད་ནི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།།ལྟ་བ་དྲུག་།ལྟ་བ་ལྔ་དང་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ལྟ་བ་ཡིན་གྱི་གཞན་ནི་ལྟ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་ནི་དེ་དང་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྙེད་ཅིག་གིས་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཤེ་ན། ཤེས་པ་བཅུས་བསྡུས་སོ། །མདོར་བསྡུ་ན་ནི། ཤེས་པ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ནི། །དེ་གཉིས་ཀྱང་། དང་པོ་ཀུན་རྫོབ་ཅེས་བྱའོ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཕལ་ཆེར་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་དང་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ལ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། ། ཟག་མེད་རྣམས་ནི་གཉིས་ཆོས་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དབྱེའོ། །ཤེས་པ་དེ་གཉིས་ནི་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཡུལ་ནི ཐམས་ཅད་དོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་སྲིད་པར་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ནི། འདོད་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས། ཆོས་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་དེ་ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་ དང་ལམ་རྣམས་ཡིན་ནོ།།རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་སོགས། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ནི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་དེ་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཉིད་བདེན་བྱེ་བྲག་གིས། །བཞི་སྟེ། ཆོས་ཤེས་པ་ དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དེ་དག་ཉིད་བདེན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། ཤེས་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་རྣམ་བཞི་ནི། མི་སྐྱེ་བ་དང་ཟད་ཡེ་ཤེས། །ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཞི་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི་ལྟ་བའི་རང་ བཞིན་མ་ཡིན་པ་ནི་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ།།དེ་གཉིས་དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་ཤེས་ཞེས་པའོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དང་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ཕུང་པོ་ལ་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་ཀུན་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་ ལས་གཞན་གྱི་སེམས་རིག་པ།།རིག་པས་ན་རིག་པ་སྟེ་ཤེས་པའོ།

二者是以前者断烦恼。非二者是以后者断烦恼。其中已离贪欲者观察诸谛时，以法智和忍不断烦恼。以诸智亦不断摄于加行、解脱和殊胜道者。《阿毗达磨俱舍论顺正理释》中，宣说道与补特伽罗品第六竟。
虽说'诸忍'，亦说'诸智'，虽说'正见'，亦说'正智'，那么是否忍是智而非智？或是正智而非正见呢？无垢忍非智，因为尚未断除所断的随眠疑故。由于彼等是正观察的本体故非见。如同诸忍是见而非智一样，尽智与无生智非见。尽智和无生智也非正观察，非具有遍求之意乐故非见。除此之外圣智二者。除忍、尽智和无生智之外的无漏智慧既是见也是智。其他是智，一切世间智慧唯是智。
六见。五见和世间正见，即世间智慧六种是见，其他非见。智是彼等及其他。若问以几种摄一切智？以十智摄。总之，有漏无漏智，此二者，初者是世俗。有漏者，多分是执瓶、毯、男人、女人等世俗故是世俗智。
无漏分二即法智，及随智。无漏智分为法智和随智二种。彼二智成为三种，即世俗智、法智和随智。世俗境是一切。世俗智所缘是有为法和无为法一切诸法。法智行境是，欲界苦等。法智所缘是欲界苦及其集、灭、道。随智行境是上界苦等。随智忍是色界和无色界苦及其集、灭、道。
由彼等谛差别故，四种，即法智和随智彼等由谛差别故，成为苦、集、灭、道智四种智，因为缘于彼等故。彼等四种即，无生智和尽智。法智和随智四种四种彼等非见性者即是尽智和无生智。彼二初生者，是苦因智。尽智和无生智初生时是苦和集随智，因为缘于有顶蕴为苦和集行相故。除四者外知他心。由了知故是了知即智。

།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་པ་བཞི་ལས་སྐྱེ་བར་བལྟའོ། །དེའི་ངེས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ས་དབང་གང་ཟག་འདས། །ཞིག་དང་མ་སྐྱེས་མི་ རིག་གོ།།ས་འདས་པ་ནི་བསམ་གཏན་གོང་མའི་ས་པས་བསམ་གཏན་གོང་མའི་ས་པ་མི་ཤེས་པའོ། །དབང་པོ་འདས་པ་ནི་དད་པས་མོས་པ་དང་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་བས་ཐོབ་པ་དང་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་མི་ཤེས་པའོ། །གང་ ཟག་འདས་པ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་དང་།དགྲ་བཅོམ་པ་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་། སངས་རྒྱས་རྣམས་འོག་མས་གོང་མ་མི་ཤེས་པའོ། །ཞིག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་ནི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་མི་ཤེས་པ་སྟེ། ཡུལ་ད་ལྟར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་ཅི་ཞེ་ན། ཆོས་རྗེས་ཕྱོགས་བློ་ཕན་ཚུན་ མིན།ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་སེམས་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པས་མི་ཤེས་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་ཆོས་ཤེས་པས་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་རྒྱབ་ཀྱིས་བལྟས་པ་ཡིན་ནོ། །མཐོང་བའི་ལམ་ ལ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མེད་དོ།།དེའི་དམིགས་པ་ནི་ཡོད་དེ། དེ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་མཐོང་བའི་ལམ་ཤེས་པར་འདོད་པས་སྦྱོར་བ་བྱས་ན་དང་པོའི། མཐོང་བའི་སྐད་ཅིག་གཉིས་ཉན་ཐོས། །རིགས་སྟེ་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་གསུམ། །སངས་རྒྱས་སྦྱོར་བ་མེད་པ་ཀུན། །ཉན་ཐོས་ ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ལས།སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཤེས་སོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱང་དམིགས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཇི་སྲིད་དུ་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པ་དེ་སྲིད་དུ་ སེམས་བཅུ་དྲུག་རྗེས་སུ་འཐོབ་པར་འགྱུར་གྱི་བར་མ་དོར་ནི་མི་ཤེས་སོ།།རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་དང་པོའི་གཉིས་དང་བརྒྱད་པ་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་ཤེས་ཏེ་སྦྱོར་བ་ཆུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་བཅོ་ལྔ་པ་རྣམས་ཤེས་སོ་ཞེས་ཟེར་ རོ།།སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་སྦྱོར་བ་མེད་པར་མཐོང་བའི་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་ཏོ། །ཡང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་བདེན་རྣམས་ལ། །ཡོངས་ཤེས་ལ་སོགས་ངེས་པའོ། །ཡོངས་ཤེས་བྱར་མེད་ཅེས་ལ་སོགས། །མི་སྐྱེ་བ་ཡི་བློར་ འདོད་དོ།།ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ལམ་བསྒོམས་སོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་འབྱུང་བའི་ཤེས་པ་དང་། རིག་པ་དང་། བློ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། སྣང་བ་ དང་།མངོན་པར་རྟོགས་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱའོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་གང་ཞེ་ན། བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་ཤེས་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པ་ནས། བདག་གིས་ལམ་ཡོངས་སུ་བསྒོམས་པས་ཡོངས་སུ་སྒོམ་པར་བྱར་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་ དུ་ཤེས་པ་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཞེས་བྱ་བ་བསྟན་བཅོས་ལས་རྒྱས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ་བསྟན་བཅོས་ལས་འདི་སྐད་དུ། ལངས་པའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པས་དེ་ལྟར་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་བྱེ་བྲག་གིས་དེ་གཉིས་ནི་ཁྱད་ པར་དུ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་ཤེས་པ་བཅུར་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ། གཅིག་གི་ཆ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་བདུན་གྱི་ཕྱོགས་ཡིན་ཏེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ།

他心智应当观察是从法智、随智、道智、世俗智四智中生起。其确定性是这样的：超越地、根、补特伽罗，以及已灭和未生者不能了知。超越地是指上地禅定者不能了知上地禅定者的心。超越根是指信解者和时解脱者的道不能了知见至者和不时解脱者的道。超越补特伽罗是指不还、阿罗汉、独觉、佛等下位者不能了知上位者的心。已灭和未生是指不能了知过去和未来，因为所缘是现在的缘故。
其他还有什么呢？法智和随智的分别心不能互知。法智分的心不能被随智了知，随智分的心也不能被法智了知，因为这两者分别缘取欲界和上界的对治，所以是互相背向的。
在见道中没有他心智。其所缘是存在的，若于此以他心智欲知见道而作加行，则声闻初见刹那二，独觉三，诸佛无加行皆能知。声闻以他心智于见道中能知苦法忍、法智二刹那。随智分的所缘也需以其他加行来成就，所以只要开始作加行，就能随得十六心，中间则不能了知。
独觉能知初二和第八缘起随智等三刹那，因为加行较小的缘故。有些人说能知第一、第二和第十五。诸佛世尊无需加行即能了知见道的一切刹那。
复次，尽智与无生智有何差别？尽智对诸谛确定已遍知等。无生智则认为无所遍知等。什么是尽智？即了知'我已遍知苦'、'已断集'、'已证灭'、'已修道'，从此因所生的智、明、觉、解、光明、现观，这就称为尽智。
什么是无生智？即了知'我已遍知苦亦无所遍知'乃至'我已修道亦无所修'，从此因所生等，如论中广说。
无漏智如何如是了知？迦湿弥罗诸师说论中说：由出定后得而如是了知，因此以其差别而说明这两者的区别。
如是则成为十智，即：法智、随智、世俗智、他心智、苦智、集智、灭智、道智、尽智、无生智。其中世俗智是一智，也是一智的部分。法智是一智，也是七智的部分，随智也是如此。

།སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས པ་གཅིག་ཡིན་ལ།བཞིའི་ཕྱོགས་ཡིན་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལམ་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་གཅིག་ཡིན་ལ་ལྔའི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཡིན་ལ་བཞིའི་ཕྱོགས་ཡིན་ནོ། །ཟད་པ་ཤེས་པ་ནི་གཅིག་ཡིན་ལ་དྲུག་གི་ ཆ་ཡིན་ཏེ།མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དག་གསུམ་ཡོད་ལ་བཅུར་རྣམ་པར་གཞག་ཅེ་ན། རང་བཞིན་དང་ནི་གཉེན་པོ་དང་། །རྣམ་པ་རྣམས་དང་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །རབ་སྦྱོར་བྱ་བ་བྱས་ཉིད་དང་། །རྒྱུ་རྒྱས་པ་ལས་བཅུ་ཡིན་ཏེ། །རྒྱུ་བདུན་གྱིས་བཅུར་ རྣམ་པར་གཞག་གོ་ཞེས་གྲག་སྟེ།རང་བཞིན་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། དོན་དམ་པ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉེན་པོ་ལས་ནི་ཆོས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཁམས་དང་། ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པ་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དམིགས་པ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ལས་ནི་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་དག་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རབ་ཏུ་སྦྱོར་བ་ལས་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡིན་ ཏེ།དེས་ནི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་མདོ་ཀྱི། སེམས་ཤེས་པར་བྱ་བ་རབ་ཏུ་བརྩོན་པ་ལ་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བྱ་བ་བྱས་པ་ལས་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བ་བྱས་པའི་རྒྱུད་ལ་དང་པོ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་ རྒྱས་པ་ལས་ནི་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ཏེ།ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཤེས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་བཤད་མོད་ཀྱི། གཞན་ཡང་། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འགོག་པ་དང་། །ལམ་ལ་ ཆོས་ཤེས་གང་ཡིན་ཏེ།།ཁམས་གསུམ་གྱི་ནི་གཉེན་པོ་ཡིན། །འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་བསྒོམ་པའི་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་ཆར་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ། །འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་མ་ཡིན། །ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་གཉེན་ པོ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་མེད་དོ།།ཤེས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས། །ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས། །རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་།དེ་དག་མདུན་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དེ་བཞིན་གཞན་དུ་ཡང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ཀྱང་ཡིན་ལ། ཆོས་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ནོ།།བདེན་པའི་རང་རང་གི་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་རྣམ་པར་འཇུག་པ་ཡིན་པས། རེ་རེ་ཞིང་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་བཞི་ཡིན་ནོ། ། དེ་བཞིན་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ། །དྲི་མེད་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རང་གི་བདེན་པ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། ལམ་ཤེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་མ་དང་བཅས་ནི། ཤེས་བྱའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་པར་བྱ་བའི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་གཅོད་དོ། །གཉི་ག་ཡང་། རྫས་རེ་རེ་ཞིག་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །གང་གི་ཚེ་སེམས་འཛིན་པ་དེའི་ཚེ་སེམས་ལས་བྱུང་ བ་མི་འཛིན་པ་གང་གི་ཚེ་ཚོར་བ་འཛིན་པ་དེའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་མི་འཛིན་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།དེ་ལྟར་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདི་སྐད་དུ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་པ་ཇི་ལྟ་ བུ་ཞེ་ན།དེ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་འཛིན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གོས་དང་དྲི་མ་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་མི་འཛིན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མའི་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་སྟེ། སྟོང་དང་བདག་མེད་མ་གཏོགས་སོ། །ལྷག་མ་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་དེ་གཉིས་ནི་ སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་དག་མ་གཏོགས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་བཞི་ཡིན་ནོ།

苦谛智是一种智，是四种的部分。集谛智和灭谛智也与此相同。道谛智是一种智，是五种的部分。他心智是一种智，是四种的部分。尽智是一种智，是六种的部分，无生智也与此相同。
为什么它们虽然有三种，却安立为十种呢？由自性、对治、行相、所缘、加行、已作及广大因七种因缘而安立为十种。
由自性，是世俗智而非胜义智的缘故。由对治，是法智和类智，因为是欲界和上界的对治的缘故。由行相，是苦智和集智，因为所缘无差别的缘故。由行相和所缘，是灭智和道智，因为行相和所缘有差别的缘故。
由加行，是他心智，虽然它也能了知他人的心所，但因为了知他心需要专注修习才能成就，所以称为他心智。由已作，是尽智，因为在已作的相续中最初生起的缘故。由广大因，是无生智，因为是一切无漏的因的缘故。
虽然说法智是欲界的对治，因为一切对治一切的缘故，但还有：在修道中对于灭谛和道谛的法智是三界的对治。修道所摄的灭谛和道谛的法智是三界的对治。
不是欲界的类智，在任何情况下都没有欲界的对治是类智。在这十智中，法智和类智有十六行相，这些将在后面详细解说。
世俗智也同样如此，世俗智不仅有十六行相，而且因为能取一切法智的自相和共相等，所以也有其他行相。
各别谛智有四种行相，苦智、集智、灭智和道智各自以其行相运作，所以每一智都有四种行相。
同样，无漏的他心智也如是有四种行相，因为是自谛的四种行相，因为是道智的缘故。有漏的他心智则取所知的自相。有漏的他心智是取自相的缘故。
所应了知的心和心所的自相，就是其所分别的。两者都是各别事物为所缘。当取心时不取心所，当取受时不取想等。
如是，世尊说：'于有贪心如实了知为有贪心'是什么意思呢？并非同时取两者，如同衣服和污垢不能同时取一样。
他心智已经解说完毕。其余两智有十四行相，除去空和无我。其余的尽智和无生智这两种，除去空和无我的行相外，有十四种行相。

།དོན་དམ་པ་ཡིན་ཡང་བདག་ནི་སྐྱེ་བ་ཟད་དོ། །འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་འདིའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་ཐ་སྙད་འདོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་ཟག་པ་མེད་པའི་རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་ དམ་འོན་ཏེ་མེད་ཅེ་ན།རེ་ཞིག་ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ། དྲི་མེད་བཅུ་དྲུག་ལས་གཞན་རྣམས། མེད། ཟག་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལ་མ་གཏོགས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་ཡོད་ཅེས་བསྟན་བཅོས་ལས་གཞན་ཉི་འོག་པ་རྣམས་ན་རེ་ནི་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན་བསྟན་ བཅོས་ལས་ཏེ།བསྟན་བཅོས་ལས་འདི་སྐད་དུ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་མ་ཡིན་པའི་སེམས་ཀྱི་འདོད་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཆོས་དག་ཤེས་སམ་ཞེ་ན་ཤེས་ཏེ། རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་དང་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་རབ་ ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་རྐྱེན་དང་དེ་ནི་གནས་ཡོད་དོ།།དེ་ནི་གཞི་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཅི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ་དག་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡིན་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ན་རེ་ནི་མིང་གི་སྒོ་ནས་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ རྣམ་པ་ནི་བཞི་ཡིན་ལ།ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་ལ་ནི། རྫས་རེ་རེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བདུན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་།ཅེས་བརྗོད་དོ། །དེ་ལ་རྐྱེན་ལ་རག་ལུས་པས་མི་རྟག་པའོ། །གནོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ ལོ།།བདག་གིར་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྟོང་པའོ། །བདག་དུ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་བདག་མེད་པའོ། །ས་བོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་ན་རྒྱུའོ། །འབྱུང་བའི་ཚུལ་གྱིས་ན་ཀུན་འབྱུང་བའོ། །རྒྱུན་ཆགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ན་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བའོ། །མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དོན་གྱིས་ན་རྐྱེན་ཏེ། དཔེར་ན་འཇིམ་པའི་གོང་བུ་དང་འཁོར་ལོ་དང་ཐེ་གུ་དང་ཆུ་རྣམས་འདུས་པ་ལས་བུམ་པ་མངོན་པར་གྲུབ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ། །ཕུང་པོ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་འགོག་པའོ། །མེ་གསུམ་ཞི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཞི་བའོ། །གནོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གྱ་ནོམ་པའོ། །སྐྱོན་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ། ། འགྲོ་བའི་དོན་གྱི་ན་ལམ་མོ། །རིགས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རིགས་པའོ། །ཡང་དག་པར་གྲུབ་པའི་དོན་གྱིས་ནི་བསྒྲུབ་པའོ། །ཤིན་ཏུ་ཡང་དག་པར་འདའ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་འབྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཅི་ཞེ་ན། ཤེས་རབ་རྣམ་པ་ཡང་ཅི་ཤེས་རབ་འབའ ཞིག་གིས་རྣམ་པ་གཅོད་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་དང་ནི། དམིགས་བཅས་བཅས་པས་རྣམ་པ་གཅོད། །ཤེས་རབ་དང་གཞན་དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅོད་པར་བྱེད་དོ། །ཡོད་དོ་ཅོག་གི་རྣམ་པ་གཅོད། །གང་ཅུང་ཟད་ ཡོད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཅོད་དོ།།དེ་ལྟར་བཤད་ན་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པ་ཡང་ཡིན་རྣམ་པར་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། གཅད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་གང་ཡང་ཡིན། དམིགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཞན་ནི་རྣམ་པ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། གཅད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན། དམིགས་པ་ མེད་པ་ནི་བཅད་པར་བྱ་བའི་རྣམ་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲུབ་པོ།།གཞན་ཡང་ཤེས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་གི་དགེ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་རྣམ་གསུམ་གཞན་རྣམས་དགེ། །ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་དང་པོར་འདོན་པའི་ཕྱིར་དང་པོ་སྟེ། དེ་ཡང་དགེ་བ་ དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ།།གཞན་ཡེ་ཤེས་དགུ་ནི་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དང་པོ་ས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དང་། །འདོད་པའི་ཁམས་དག་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དག་ན་ཡོད་དོ། །དྲུག་ན་ཆོས་ཤེས་བྱ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་། མི་ལྕོགས་པ་མེད་ པ་དང་།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ན་ཡོད་དོ། །དགུ་ན། རྗེས་ཤེས་བྱ་བ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ས་དྲུག་པ་དེ་དག་ཉིད་དང་གཟུགས་མེད་པ་གསུམ་དག་ན་ཡོད་དོ།

虽是胜义谛，我已尽生死，不知此外有其他轮回，以此力故而作如是施设。
是否还有其他无漏自相之行相，抑或没有？
首先，迦湿弥罗诸师说：'除十六无垢外，其余皆无。'即除十六种无漏行相外，再无其他。
其他论师，即日下诸师则说有其他。
如何了知？依论典而知。论中如是说：'若问是否了知不相应心之欲界相应法？答：了知。以理所生慧了知无常、苦、空、无我，以及因、集、生、缘，彼有住处，彼有所依。'
此十六行相是依名称而立，还是依实质而立？
有些人说是依名称而立十六种。若依实质而言，苦谛之行相有四种，集、灭、道各有一实质，故共有七种。
如说：'依实质而言有十六行相。'
其中，依缘而住故为无常，具有损恼性故为苦，是我所见之对治故为空，是我见之对治故为无我。
以种子之理为因，以生起之理为集，以相续之理为生，以成就之义为缘，譬如泥团、轮盘、绳索及水和合而成瓶。
因蕴灭尽故为灭，因息灭三火故为寂静，因无损恼故为妙，因远离一切过患故为出离。
为利众生故为道，具有正理故为如理，以真实成就义故为修习，因能究竟出离故名为出离。
何为行相之义？智慧之行相又是否仅由智慧断除行相？
答：不是。
云何？彼与有所缘者共同断除行相。智慧与其他有所缘之一切法共同断除行相。断除一切存在之行相，凡是存在者，皆断除其行相。
如是解释，则智慧既是行相，又能断除行相，也是所断之行相。有所缘之其他法既能断除行相，又是所断之行相。无所缘者唯是所断之行相，如是成立。
复次，应说彼十种智之善等差别。初三种，余皆善。世俗智因颂文首先宣说故为初，彼有善、不善、无记三种。其余九智唯是善。
初遍一切地，从欲界乃至有顶皆有。
法智在六地，即法智在四禅、未至定及殊胜禅中。
类智在九地，即类智在前述六地及三无色界中。

།དེ་བཞིན་དྲུག་།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ ནི་ས་དགུ་པོ་དེ་དག་ཉིད་ན་ཡོད་དོ།།དབྱེ་ན་ནི་ཆོས་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་དྲུག་ན་ཡོད་དོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་རྣམས་ནི་དགུ་ན་ཡོད་དོ། །གཞན་ཡིད་ཤེས་པ་བསམ་གཏན་ན། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པོ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དག་ན་ནི་མེད་དོ། །དེ་ནི་ འདོད་དང་གཟུགས་ལུས་ལ།།གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དེ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །ཆོས་ཤེས་བྱ་བ་འདོད་ལུས་ལ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་ལུས་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་དུ་བྱེད་ཀྱི་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་དུ་ནི་མངོན་ དུ་མི་བྱེད་དོ།།གཞན་ནི་ཁམས་གསུམ་པ་ཡི་ལུས། །གཞན་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་ཆོས་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །ས་དང་ལུས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བསྡུ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་ གཅིག་ནི།།འགོག་བློ། །བློ་དང་ཤེས་རབ་དང་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་ཤེས་པ་ནི། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་སེམས་བློ་ནི། གསུམ་སྟེ། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་གསུམ་ཡིན་ ནོ།།ལྷག་མ་རྣམས་བཞི་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་གང་གིས་དམིགས་པ་ནི། ཤེས་པ་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཆོས་བློའི་སྤྱོད་ཡུལ་དགུ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན་ནོ།།ལམ་རྗེས་བློ་ཡི་དགུ་ཡིན་ནོ། །ལམ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ཡང་ཆོས་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་དགུ་ཡིན་ནོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ ནི་རྒྱུ་བློ་གཉིས།།སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་གཉིས་ཡིན་ནོ། །བཞིའི་བཅུ་སྟེ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་ཟད་པ་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་ བཅུ་ཆར་ཡིན་ནོ།།གཅིག་གི་མེད། འགོག་པ་ཤེས་པ་སྟེ་གཅིག་གིས་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་མེད་དོ། །ཆོས་བཅུ་དག་ནི་སྦྱར་བར་བྱ། །བཅུ་གང་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་པ་དང་དྲི་མེད་ཆོས། །མ་བྱས་རྣམ་གཉིས་རྣམ་གཉིས་སོ། །འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་དང་།ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་ལས་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པ་མ་ཡིན་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དུ་བྱའོ། །འདུས་མ་བྱས་ལ་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པར་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཆོས་བཅུ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཇི་ལྟར་ སྦྱར་བར་བྱ་ཞེ་ན།ཤེས་པ་གང་གིས་དམིགས་པ་ནི་ཆོས་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཆོས་བཅུ་བོ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་བཞི་དང་འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་དང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ནི་ གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དྲུག་དང་འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་དང་བདུན་ཡིན་ནོ།།སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱི་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དག་དང་དྲུག་ཡིན་ནོ། །འགོག་པ་ཤེས་པའི་ནི་འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། ། ལམ་ཤེས་པའི་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་སྤྱོད་པ་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཆོས་དགུ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཤེས་པ གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་མེད་དོ།

同样六种，苦、集、灭、道、尽、无生智，无差别地存在于那九地中。若分别，则法智所摄的在六地中，随智所摄的在九地中。
他心智在禅定中，他心智唯在四禅中，其他地中则无。它缘欲界和色界身，此他心智现前于欲界和色界中。法智缘欲界身，法智唯依欲界之身而现前，不于色界和无色界中现前。
其余三界身，其余是哪些呢？除他心智和法智之外的诸智。地和身已说完。
当说念住摄，故说：一念住是灭智。智、慧、知是异名。灭智是法念住。他心智是三种，他心智是受念住、心念住、法念住三种。其余是四种。除灭智和他心智之外的诸智都是四念住。
某智所缘是几智？法智所缘是九种。法智所缘是除随智之外的九智。道随智所缘是九种。道智所缘也是除世俗智之外的九智，随智所缘也是除法智之外的九智。
苦智和集智二者，苦智和集智二者所缘是世俗智和他心智二种。四智的十种，世俗智、他心智、尽智、无生智的所缘是十智全部。一智无所缘，灭智一种无所缘智。
应配十法。何为十法？三界及无漏法，无为二种二种。欲界、色界、无色界中的有为法和无漏法，从相应和不相应分类成八种。无为法分为善和无记二种，如是为十法。
如何配此十法？某智所缘是几法？其中世俗智所缘是一切十法。法智所缘是欲界系、无漏四法和善无为法共五法。随智所缘是色界系、无色界系、无漏六法和善无为法共七法。
苦智和集智二者所缘是欲界、色界、无色界系六法。灭智所缘唯是善无为一法。道智所缘是无漏二法。他心智所缘是欲界、色界、无色界相应三法。尽智和无生智二者所缘是除无记无为法外的九法。
一智能知一切法否？答：不能。

།འོན་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་གཅིག་སྟེ་རང་ཚོགས་ལས། གཞན་ནི་བདག་མེད་ཉིད་དུ་རིག་།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་རང་གི་ཚོགས་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་པར་ཤེས་སོ། །རང་གི་ངོ་བོ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་ཆོས་ རྣམས་ནི་དེའི་རང་དང་ཚོགས་ཡིན་ལ།ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་ཐ་དད་པ་དང་། དམིགས་པ་དེ་གཅིག་པ་དང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་ནི་མི་འཛིན་ཏོ། །དེ་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ནི་མཉམ་པ་དང་བསམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་ན་སྤྱོད་པ་ནི་མཉམ་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི། བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ས་རྣམ་པར་ཆད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་རྫོགས་སོ།། །།ད་ནི། གང་ཞིག་ཤེས་པ་དུ་དང་ལྡན། །ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། རེ་ཞིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ནོ།།འཕགས་པ་ནི། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ། །ཆགས་ཅན་ཤེས་པ་གཅིག་དང་ལྡན། །འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དག་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གཅིག་ཁོ་ན་ དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ།།གཉིས་པ་ལ་གསུམ། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་གསུམ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །གོང་མ་ཡི། བཞི་ལ་རེ་རེ་འཕེལ་དང་ལྡན། །དེ་ཡན་ཆད་སྐད་ཅིག་མ་བཞི་ལ་ནི་དེ་ལ་ཤེས་པ་རེ་རེ་འཕེལ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སྡུག་ བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་འཕེལ་ལ།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་རྣམས་འཕེལ་བས། དེ་ལྟར་ན་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ལ་ཤེས་པ་བདུན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷག་པར་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པར་རིག་ པར་བྱའོ།།ཡང་གནས་སྐབས་གང་དག་ཏུ་ཤེས་པ་དུ་དག་ཅིག་གི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞེ་ན། མཐོང་ལ་བཟོད་པ་ཡེ་ཤེས་རྣམས། །ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་མ་འོངས་འཐོབ། །མཐོང་བའི་ལམ་ལ་བཟོད་པའམ་ཤེས་པ་གང་དང་གང་སྐྱེས་པ་དེའི་རིགས་ཅན་མ་འོངས་པ་དེའི་རྣམ་པ་བཞི་ཁོ་ནའི་ཐོབ་ པ་སྐྱེའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་མཐོང་བའི་ལམ་ལ་ཤེས་པ་རིས་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་ཁོ་ནའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞེ་ན། རིགས་རྣམས་མ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཀྱང་། རྗེས་གསུམ་དག་ལ། མཐོང་བའི་ལམ་དེ་ཉིད་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ གསུམ་དག་ལ་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།བདེན་པ་ཟད་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཤེས་པ་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར། མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ཞེས་བྱ། །དེ་ཉིད་ཕྱིར་དེ་ནི་བདེན་པ་རེ་རེ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ། ། ཅིའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེ་ཞེ་ན། ལམ་གྱི་བདེ་བ་ནི་སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཟད་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་རིལ་གྱིས་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤང་བར་བྱ་བ་དང་། འགོག་པ་ལ་མངོན་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས ཀྱི་ལམ་ནི་ཟད་པར་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པར་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ལས་ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེའོ།།ཇི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལས་ཐོབ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ། རེས་འགའ་ཞིག་ན་མངོན་དུ་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། ནམ་ཡང་མི་བྱེད་དེ། གཅིག་ཏུ། དེ་ནི་ མི་སྐྱེའི་ཆོས་ཅན་ཡིན།།ཇི་ལྟར་ན་དེའི་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མ་ཐོབ་པ་ལས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ས་དུ་བའི་ཤེས་པ་དེའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞེ་ན། རང་དང་འོག་ས། མཐོང་བའི་ལམ་ས་གང་པའི་ཡིན། །ས་དེ་པ་དང་ས་འོག་མ་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་སྟེ་གལ་ཏེ་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ས་པ་ཞིག་ ཡིན་ན་ནི།མི་ལྕོགས་པ་མེད་པའི་ས་པ་དང་། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། ས་གཉིས་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་མཐོང་བའི་ལམ་ཡིན་ན་ནི། ས་བདུན་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བའི་བར་དུའོ།

然而世俗智唯一，即从自聚中，了知其他为无我。世俗智了知除自聚外的一切法皆无我。自性及与之俱生的诸法是其自聚，因境与有境差别，所缘一致及极为接近故，于彼等则不执取。此复欲界所行者，是由等持及思所生。色界所行者是由等持所生，非由修所生，因其缘于地之间断故。此已圆满。
今当说'某者具足几智'。首先，凡夫唯具足一世俗智。若是离贪者，则亦具足他心智。圣者于无漏第一刹那，具贪者具一智。若是未离欲贪者，于苦法忍位唯具一世俗智。第二具三，于苦法智位具世俗智、法智及苦智三者。上位四者，各增一智具足。其上四刹那，应知于彼各增一智，即于苦类智位增类智，于集、灭、道法智位增法智，如是于道法智位具足七智。若是离贪者，应知一切时皆增具他心智。
复次，于何等位生几智之得？见道忍智诸位，如其所生得未来。于见道位，随所生起何等忍或智，即生彼类未来四种之得。何故于见道位唯生同类智之得？因未得诸类故。即于彼位世俗智亦于三类。即于见道位中，世俗智亦于苦、集、灭三类智位生得。因未遍知诸谛故，于诸法智位则不然。是故说'现观后得'。正因如此，彼于一一谛现观之后生得，故名现观后所得智。
何故于道类智位不生得？道谛未曾以世间道现观，且未遍知故。苦应遍知，集应断除，灭应证得，而道则不能遍修，因现观无边际故，于彼不生现观后得之得。如是现观后所得世俗智，是否有时现前？永不现前，唯一，彼是不生法。云何说彼有得生起？因从未得而得故。彼智之得生于几地？自地及下地。见道位属何地，即彼地及下地。世俗智之得生起，若是未至定地，则生未至定地、欲界及第二地之得，如是若是第四禅见道，则乃至生七地世俗智之得。

།ཡང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ནི་དུ་དག་ཅིག་ཡིན་ཞེ་ན། འགོག་ པའི་མཐའ།འགོག་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཐ་མ་སྟེ། ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཡིན་ནོ། །གཅིག་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པས་ལྷག་མ་ནི་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ལས་ ཐོབ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ་ནི།རང་བདེན་རྣམ་པ། བདེན་པ་གང་ཞིག་མངོན་པར་རྟོགས་ནས་ཐོབ་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། དེའི་རྣམ་པའོ་ཞེས་སྨོས་པས་དེའི་དམིགས་པ་ཡང་བདེན་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་མཐོང་བའི་ལམ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྩལ་བདག་ ཉིད།སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འཁོར་དང་བཅས་པར་སྨོས་ན་ནི་འདོད་པ་དང་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་ཕུང་པོ་བཞི་དང་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ཆགས་བཅས་བཅུ་དྲུག་པ་ལས་དྲུག་།འཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་བཅུ་དྲུག་པ་ལམ་ལ་ རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ལ།ལམ་ཤེས་པ་དང་ལམ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་ནི་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དྲུག་གི་ནི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །འདོད་ལ་ཆགས་དང་བྲལ་ལ་བདུན། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ བ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་བདུན་པ་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་ཡང་སྐྱེའོ།།དེ་ཡི་གོང་མ་སྒོམ་ལམ་ལ། །འདོད་ཆགས་བཅས་པས་བདུན་འཐོབ་པོ། །སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་པ་ལས་གོང་མ་བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་ནི་ཇི་སྲིད་དུ་འདོད་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པ་དེ་སྲིད་དུ་སྦྱོར་བ་དང་བར་ཆད་མེད་པ་ དང་།རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་དུ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཤེས་པ་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ལ། གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་པའི་ལམ་ཡིན་ན་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་ པ་དང་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ།།གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་ཞིག་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ས་བདུན་ལས་རྒྱལ་མངོན་ཤེས་དང་། །མི་གཡོ་ཐོབ་དང་སྤེལ་བསྒོམས་པའི། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དག་དང་། །གོང་མའི་སྒྲོལ་བའི་ལམ་ བརྒྱད་ལའང་།།ཤེས་པ་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། ས་བདུན་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་གཟུགས་མེད་པ་ན་གསུམ་དག་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་རྒྱལ་བ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སློབ་པས་བདུན་པོ་དེ་དག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་སྤེལ་མར་བསྒོམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པ་བདུན་པོ་དེ་དག་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ལ། གལ་ཏེ་བསྒོམ་པའི་ལམ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིན་ན་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ ཡིན་ན་ནི།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་དང་ཆོས་ཤེས་པ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེ་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེར་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པ་བདུན་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །ས་བདུན་ལས་ འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཀྱང་གོང་མ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་པ་དག་ལ་ནི།ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། ཤེས་པ་ བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་ནི་མི་སྐྱེ་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་ནི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་བཞི་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ཡིན་ནོ།

若问念住有几种？灭边、灭现观的世俗智即是最后的念住，是法念住。由一种推知其余，可知皆是四念住。
现观后所得世俗智，是自谛行相。现观某谛后所得者，即是彼谛之行相，说'彼之行相'，即说明其所缘也是彼谛。这是因为已得见道之故。
加行所生是其义。若说具眷属，则是欲界及色界中四蕴五蕴之自性。
有贪者于第十六刹那得六，即若是未离贪者，于第十六道随智时，道智及道随智二者是现在，而法智、随智、苦、集、灭、道智六未来智则生其得。
离欲贪者得七，若是离贪者则第七他心智之得也生。
其上修道中，有贪者得七。第十六刹那以上修道中，乃至未离欲贪之间，于加行、无间、解脱、胜道一切中，生法智、随智、苦、集、灭、道、世俗智七智之得，若是世间修道则世俗智是现在，若是出世间则法智等任一是现在。
胜七地及现通得，不动得与间杂修，无间道诸道，上解脱道八中，亦生七智得。即七地是四禅三无色，胜彼者即是有学离贪胜彼七地、五神通、证不动及间杂修禅，其一切无间道中皆生彼七智之得，若是世间修道则世俗智是现在，若是出世间则四随智及二法智中任一是现在。
证不动时则不生世俗智得，因非有顶对治故。彼中应知灭尽智是第七。
于胜七地离贪后，上有顶离贪第八解脱道中，生法智、随智、苦、集、灭、道、他心智七智之得。不生世俗智得，因非有顶对治故。现在者是四随智及灭道二法智中任一。

།སློབ་པ་སྦྱོང་བའི་གྲོལ་བ་ལ། །ཤེས་པ་དྲུག་གམ་བདུན་ ཐོབ་འམ།།སློབ་པ་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པ་དབང་པོ་སྤྱོད་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་ནི། ཆོས་ཤེས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། ཤེས་པ་དྲུག་གི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ན་ ནི་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པས་བསྣན་ཏེ་ཤེས་པ་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲས་ནི་ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཉི་ག་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་ཡང་སྐྱེའོ། །བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་དྲུག། །སློབ་ པ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་ཡང་རུང་མ་བྲལ་ཡང་རུང་སྟེ།དབང་པོ་སྤྱོད་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ལ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་དུ་དྲུག་གི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མཐོང་བའི་ལམ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པའི་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་བཀག་ པའི་ཕྱིར་རོ།།ཅིའི་ཕྱིར་བཀག་ཅེ་ན། གཉེན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་རྒྱལ་ལ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དག་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་གི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་དགུའོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་ བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པོ་དེ་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་དགུའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།མི་གཡོ་བ་ནི་བཅུ་འཐོབ་པོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་བཅུའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །དེར་འཕོ་ཐ་མའི་གྲོལ་བ་ལའང་། །གང་ཞིག་མི་གཡོ་བ་ ཉིད་དུ་འཕོ་བ་དེའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ཐ་མ་ལ་ཡང་བཅུའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།བཤད་པའི་ལྷག་མ་ལ་བརྒྱད་ཐོབ། །ལྷག་མ་ཡང་གང་དག་ཅིག་ཅེ་ན། འདོད་པའི་ཁམས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དགུ་པ་དང་། །ས་བདུན་པས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་ དང་།སྤེལ་མར་བསྒོམ་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་རྣམས་དང་། མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་བརྒྱད་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྦྱོར་བའི་ལམ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཤེས་པ་བརྒྱད་མ་འོངས་པ་ཐོབ་ པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་སྟེ།རེ་ཞིག་སློབ་པའི་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ། །མི་སློབ་པའི་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བ་དང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་དག་ལ་ནི་ཤེས་པ་དགུ་འམ་བཅུའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། སྤེལ་མར་བསྒོམ་པའི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དག་ལ་ནི། བརྒྱད་ དང་དགུའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།མངོན་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་ལ་མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་སྐྱེའོ། །ཡང་ལམ་གང་ལས་དུ་པའི་ཤེས་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ས་གང་པའི་ལམ་གང་ཡིན་པ་དང་། དང་པོ་ཉིད་དུས་ གང་ཐོབ་པས་དེ་པའི་མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།།ཟག་པ་མེད་པ་ནི་ས་གང་པའི་ལམ་ཡིན་པ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཡང་མ་ཟད་དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གང་ལས་ཆགས་བྲལ་བྱ་ཕྱིར་གང་། །ཐོབ་པ་དེ་ཡང་འོག་མའང་འཐོབ། །ས་གང་ཞིག་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱ་བ་ལ་ཡང་སྤྱོར་ བའི་ལམ་ལ་སོགས་པ་ལམ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ས་གང་ཞིག་ཐོབ་པ་དེའི་ས་པ་དང་།ས་འོག་མའི་ཟག་པ་མེད་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཟད་པ་ཤེས་པ་ཟག་བཅས་ཀྱང་། །ཟད་པ་ཤེས་པ་ལ་ནི་ཟད་པ་ཤེས་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཟག་པ་དང་བཅས་ པ་ཡོན་ཏན་མི་སྡུག་པ་དང་།དབུགས་ཕྱི་ནང་དུ་རྔུབ་པ་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་ས་ཐམས་ཅད་པའི་ཡང་ཐོབ་པ་སྐྱེའོ།

对于有学道中的解脱，是获得六种或七种智。对于有学有贪欲者的根本解脱道，生起法智、随智、苦智、集智、灭智、道智等六种智的获得。若是离贪者，则加上他心智，生起七种智的获得。
'或'字的含义，有些人说是为了表明两者都生起世俗智的获得。这两者的加行道中也生起世俗智的获得。
无间道中有六种。不论有学是否离贪，在根本无间道中，如前所说生起六种智的获得。不包括世俗智，因为已离见道。也不包括他心智，因为在一切无间道中都被遮止。
为何遮止？因为不是对治。
同样在有顶胜观中，在从有顶离贪的无间道中，也同样生起六种智的获得。
尽智中有九种。在从有顶离贪的第九解脱道中，除无生智外生起九种智的获得。
不动者获得十种。凡是不动法者，因为获得无生智而生起十种智的获得。在趣向不动的最后解脱中也是。凡是趣向不动性者，在其最后解脱道中也生起十种智的获得。
在其余所说中获得八种。其余是指什么呢？即是从欲界离贪的第九解脱道、以及七地离贪、神通、交替修习的解脱道、证悟不动的八种解脱道、一切离贪的加行道等，在这一切中，除尽智和无生智外，生起八种未来智的获得。这是就有学而言。
无学在神通等加行、解脱及殊胜道中，生起九种或十种智的获得。在神通和交替修习的无间道中，生起八种或九种智的获得。
两种神通因是无记性，故在解脱道中不生起任何未来获得。
复次，从何道生起几种智的获得？首先，世俗智在任何地的任何道中，以及最初获得时，即生起彼地的未来获得。
无漏智不仅是任何地的道，怎样呢？为离贪故，所获得者亦得下地者。在任何地中为了离贪而修习加行道等二种道，以及以离贪所获得的彼地及下地无漏智的获得也将生起。
尽智有漏者也是。在尽智中，通过尽智所应获得的有漏功德，即不净观、出入息念、念住、无量、解脱等一切地的获得也生起。

།ཅི་གང་ཅུང་ཟད་ཐོབ་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་སྐྱེའམ་ཞེ་ན། སྨྲས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ སྐྱེའི།སྔོན་ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་མི་སྐྱེ། གང་རྣམ་པར་ཉམས་པ་ལས་ཐོབ་པ་ནི་མི་སྐྱེ་སྟེ། ཐོབ་ཟིན་པ་ལས་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ཅི་རྙེད་པ་འབའ་ཞིག་ལ་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའམ་ཞེ་ན། ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རྙེད་པའི་ཐོབ་པ་དང་བསྟེན་པའི་ཐོབ་པ་དང་། གཉེན་པོའི་ཐོབ་པ་དང་ཐག་བསྲིང་བའི་ཐོབ་ པའོ།།དེ་ལ། རྙེད་དང་བསྟེན་ཅེས་བྱ་བ་ནི། །དགེ་བ་འདུས་བྱས་ཐོབ་འགྱུར་བ། །གཉེན་པོ་དང་ནི་ཐག་བསྲིང་ངོ་། །ཐོབ་པ་ཟག་དང་བཅས་པ་ཡིན། །རྙེད་པ་དང་བསྟེན་པའི་ཐོབ་པ་ནི་དགེ་བ་འདུས་བྱས་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉི་ གའོ།།གཉེན་པོ་དང་ཐག་བསྲིང་བའི་ཐོབ་པ་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དགེ་བའི་ཆོས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཐོབ་པ་བཞི་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ཉི་འོག་པའི་ཆོས་མངོན་པ་པ་ དག་ན་རེ་ནི་ཐོབ་པ་དྲུག་སྟེ།བཞི་པོ་དེ་དང་སྡོམ་པའི་ཐོབ་པ་དང་། རྣམ་པར་འཛིན་པའི་ཐོབ་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །ཕྱི་མ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །ཇི་སྐད་དབང་པོ་དྲུག་པོ་འདི་དག་ཤིན་ཏུ་དུལ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་བསྒོམ་པའི་བར་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། འདི་ལྟར་ ལུས་འདི་ལ་སྒྲ་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ།།ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ། དེ་གཉིས་ནི་གཉེན་པོ་ཐག་བསྲིང་བའི་ཐོབ་པའི་ཁོངས་སུ་འདུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གང་ཟག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མི་སྐྱེ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཐོབ་པ་སྤྱིར་བཤད་ཀྱི། སངས་རྒྱས་ཆོས་ནི་མ་འདྲེས་ པ།།སྟོབས་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །གང་དག་སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་གི་ཟད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྙེས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་པའོ། །བཅོ་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། སྟོབས་བཅུ་དང་། མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ ཆེན་པོ་རྣམས་སོ།།སྟོབས་བཅུ་ཡང་གང་ཞེ་ན། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་འབྱུང་བ་བཞིན་རྒྱས་པར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྒྱུ་འདི་ལས་ནི་ངེས་པར་སྐྱེའོ། །འདི་ནི་མི་སྐྱེའོ་ཞེས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་ངེས་པ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་ པ་སྟེ།གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྲིད་པའོ། །གནས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མི་སྲིད་པའོ། །ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མང་བ་དང་ཉུང་བ་དང་ངེས་པ་དང་མ་ངེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་ པ་གང་ཡིན་པའོ།།བསམ་གཏན་དང་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། བསམ་གཏན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་དང་། མིང་དང་འཐོབ་པའི་ཐབས་དང་། ཕན་འདོགས་པ་དང་། རོ་མྱང་བ་དང་། དག་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་ པ་ལ་སོགས་པ་དང་།ཉམས་པ་དང་། གནས་པ་དང་། ཁྱད་པར་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དབང་པོ་མཆོག་དང་། མཆོག་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ་ རྟུལ་པོ་དང་འབྲིང་དང་རྣོན་པོ་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།མོས་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམན་པ་དང་བར་མ་དང་གྱ་ནོམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ ནི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པར་བྱ་བ་དང་།ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡོངས་སུ་མཁྱེན་པར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ།

若问：是否对一切所获得的任何些微事物都会生起获得？答：不是，只对之前未获得的生起获得，对之前已获得的不生起获得。对从退失中获得的也不生起获得，因为已从所得中舍弃故。
复次，若问：是否唯独对所得称为获得？获得有四种：所得的获得、依止的获得、对治的获得、远离的获得。
其中，'所得与依止，是有为善法的获得，对治与远离，是有漏的获得。'所得和依止的获得是有为善法的，未来诸法唯一种，现在诸法则二种。
对治和远离的获得是有漏法的，如是，有漏善法有四种获得，无漏法和有烦恼无记法有二种获得。
日下部阿毗达磨论师们说有六种获得：即前述四种及律仪获得和执持获得。其中，前者是诸根的，后者是身体的。
如经中所说：'此六根极调伏乃至极修习'，又如广说'如是于此身中有声'等。
迦湿弥罗诸师说：彼二者摄于对治远离获得中。
一切补特伽罗的无生智功德获得已作总说，'唯佛不共法，力等十八种。'唯有佛陀以尽智获得，其他补特伽罗则不能获得。
何为十八？即：十力、四无畏、三念住、大悲。
何为十力？如经中所说当广说。其中，处非处智力是指无碍了知因果决定，此因必生，此因不生。处即是可能，非处即是不可能。
业异熟智力是指无碍了知善不善业果报的多少、决定不决定等义。
禅定解脱三摩地等持智力是指无碍了知彼等禅定等的自性、名称、获得方便、利益、味著、清净、无漏等，以及退失、安住、殊胜、顺决择分等义。
根上下智力是指无碍了知诸有情根器钝中利。
种种胜解智力是指无碍了知下中上等。
种种界智力是指无碍了知诸有情自性及诸法自性差别。

།ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བ་འགྲུབ་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ཟད་ པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་དང་གཞན་གྱི་ཚེ་རབས་བརྒྱུད་པ་དྲན་པར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མ་འོངས་པའི་སྲིད་ པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་གཟིགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ།།ཟག་པ་ཟད་པར་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཟག་པ་ཟད་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཐབས་ཐོགས་པ་མེད་པར་མཁྱེན་པ་གང་ཡིན་པའོ། །མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ གསུམ་དང་།ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དག་ནི། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་བ་བཞིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ། གནས་དང་གནས་མིན་ཤེས་པ་བཅུ། །གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་མཁྱེན་ པའི་སྟོབས་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ།།ལས་འབྲས་ལ་བརྒྱ། །ལས་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི། འགོག་པ་དང་ལམ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཤེས་པ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་སོགས། དབང་པོ་མོས་དང་ཁམས་དག་ནི། །དགུ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་ཏིང་ངེ་ འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན་ལ།མོས་པ་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་། དབང་པོ་མཆོག་དང་། མཆོག་མ་ཡིན་པའི་སྟོབས་དང་ཁམས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །ལམ་དག་ལ་ བཅུའམ།འམ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་དགུ་འམ་ཞེས་བྱེ་བྲག་ཏུ་རྟོགས་པའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ལམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་སྨོས་ན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན། ། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དྲན་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་ཤི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་དྲུག་གམ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཟག་པ་ཟད་པར་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་འགོག་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ན་ནི། ཟག་པ་ཟད་པར་མཁྱེན་པའི་སྟོབས། ཆོས་ཤེས་པ དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་།འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་ཟག་པ་ཟད་པར་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཟག་པ་ཟད་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཡིན་ན་ནི་དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ་རང་བཞིན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། སྔོན་གནས་འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བའི་སྟོབས། །བསམ་གཏན་དག་གི། སྔོན་གྱི་གནས་ཤི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་ནི། ས་རྣམས་ཀུན་གྱི། ལྷག་མ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པའི་ཁམས་དང་། མི་ལྕོགས པ་མེད་པ་དང་།བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་འཛམ་བུའི་གླིང་གི་སྐྱེས་པའི་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དག་ཏུ་སངས་རྒྱས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་གི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་སྟོབས་ཞེས་མི་བྱའོ། །དེ་ནི་ སངས་རྒྱས་ཉག་གཅིག་གི་སྟོབས་ཡིན་ནོ།།ཅིའི་ཕྱིར། དེ་སྟོབས་གང་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད། །གང་གི་ཕྱིར་དེའི་མཁྱེན་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པས། དེ་བས་ན་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་གཞན་དག་གི་ཤེས་པ་ནི་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། ལ་ལར་འདོད་ཀྱང་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དེ་ དག་གི་སྟོབས་ཞེས་བྱ་བ་མིང་འཐོབ་པར་འོས་པ་མ་ཡིན་ནོ།།འདིར་དཔེ་ནི་གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འདོད་པའི་མ་ཕྱི་བཏང་བ་དང་། བྱ་ཞིག་ཁྲས་གཙེས་པའི་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་མ་མཁྱེན་པ་ཡིན་ནོ། །རེ་ཞིག་དེ་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མཁྱེན་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ ཐུགས་ཀྱི་སྟོབས་ནི་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ནོ།

所谓'遍行道智力'，是指无碍了知一切能成就生死和灭尽生死的诸法。
所谓'宿住随念智力'，是指无碍了知自他相续的前世。
所谓'死生智力'，是指无碍了知未来世的结生相续。
所谓'漏尽智力'，是指无碍了知漏尽及漏尽之方便。
四无畏、三念住和大悲，如经中所说。如是，这些是佛陀的十八不共法。因为是不共于他者，故称'不共'。
其中，处非处智有十种。处非处智力是十种智。
业果有八种。业异熟智力，除灭道智外，是八种智。
禅定等、根、胜解和界等是九种。禅定、解脱、三摩地、等至智力，除灭智外是九种智。胜解智力、根上下智力和种种界智力也应如是理解。
道有十种或九种。'或'字是为了分别理解九种之义。若说道及果，则遍行道智力是十种智。若不然，则除灭智。
二者是世俗智。宿住随念智力和死生智力唯是世俗智。
漏尽六或十种。若漏尽智力仅是灭智，则漏尽智力是法智、类智、灭智、尽智、无生智和世俗智六种智。若漏尽智力是漏尽相续之智，则是十种智。自性已说讫。
今当说：宿住、死生智力是第四禅地所摄。
其余是一切地所摄。其余为一切所摄。即是欲界、未至定、殊胜禅定、禅定和无色界等。
一切皆依赖阎浮提男身，因为在其他处不出现佛陀。
其他补特伽罗的这十种智不称为力。这唯是佛陀的力。
为何？因为无碍故为力。因为其智慧于一切所知无碍，故称为力。其他补特伽罗的智有障碍，因为有些虽欲了知却不能趣入，故不应得力之名。
此中以上座舍利弗不知欲出家者之前世，及不知被鹰所害之鸟的前生等为例。
如是，由于诸佛的智慧无碍，故其心力如所知般无边际。

།སྐུ་ཡི་སྲེད་མེད་བུ་ཡི་སྟོབས། །སྐུའི་སྟོབས་ནི་སྲིད་མེད་བུའི་སྟོབས་ཙམ་མོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གཞན་དག་ཚིགས་ན། གཞན་དག་ན་རེ་ནི་ཚིགས་དང་ཚིགས་ན་སྲེད་མེད་བུའི་སྟོབས་ཙམ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། བཙུན་པ་དེ་ནི་སྟོབས་ཀྱང་ ཐུགས་ཀྱི་སྟོབས་བཞིན་དུ་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་མཐའ་ཡས་པ་བཟོད་པར་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སངས་རྒྱས་དང་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚིགས་ནི་སྤྲུལ་གཅུས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ལུ་གུ་རྒྱུད་དང་། གཟེར་བུས་བཏབ་པ་ཡིན་ནོ། ། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་ཇི་ཙམ་ཞེ་ན། གླང་ཆེན་སྟེན་སྟོབས། བཅུས་གླག་བདུན་གྱི་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །གླང་པོ་ཆེ་ཐ་མལ་པ་བཅུའི་སྟོབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྤོས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེ་གཅིག་གི་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚན་བོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དང་། རབ་གནོན་དང་། ཡན་ལག་མཆོག་དང་། སྟོབས་མཆོག་དང་། སྲེད་མེད་བུ་རྣམས་གོང་ནས་གོང་དུ་བཅུ་འགྱུར་དུ་བསྐྱེད་དེ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་གླང་པོ་ཆེ་ཕལ་པ་དང་། སྤོས་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེ་དང་། ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དང་། རབ་གནོན་རྣམས་ཀྱི་སྟོབས་གོང་ནས་གོང་དུ་བཅུ་འགྱུར་དུ་བསྐྱེད་པ་དེ་ནི་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཕྱེད་ཡིན་ནོ། །དེ གཉིས་སུ་བསྒྱུར་བ་སྲེད་མེད་བུའི་སྟོབས་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་ཟེར་ཏེ་ཇི་ཙམ་དུ་མང་བ་དེ་ཙམ་དུ་རིགས་པ་ཡིན་ནོ།།དེ་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །སྐུའི་སྟོབས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་བཞིན་འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་རྒྱུར་བྱས་པའི་ གཟུགས་བདུན་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།སྟོབས་རྣམས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མི་འཇིགས་པ་ནི་རྣམ་བཞི་སྟེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ། །མི་འཇིགས་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། ཅི་ལྟར་དང་པོ་བཅུ་པ་དང་། གཉིས་པ་བདུན་པའི་སྟོབས་ཡིན་ནོ། །གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་ པ་མཁྱེན་པ་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ།།ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར་ཟག་པ་ཟད་པར་གྱུར་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་དེ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར། ངས་གང་དག་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བར་དུ་གཅོད་པར་འགྱུར་བའི་ཆོས་སུ་གསུངས་པ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་དེ་དང་འདྲའོ། །ཀུན་དུ་འགོར་བའི་ལམ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་ལྟ་བར་ངས་གང་ཉན་ཐོས་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་དུ་གསུངས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་འཇིགས་པ་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བར་རིག་པར་བྱའོ། ། ཇི་ལྟར་ན་མཁྱེན་པ་ཉིད་མི་འཇིགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། མི་སྐྲག་པ་ནི་མི་འཇིགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་ནི་མི་སྐྲག་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་པར་བྱས་པ་ནི་མི་འཇིགས་པ་ཡིན་པར་རིགས་ཀྱི་ཤེས་པ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འཁོར་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས་ཇི་སྐད་དུ་འབྱུང བ་བཞིན་ནོ།།དེ་ཡང་། དྲན་དང་ཤེས་རབ་བདག་ཉིད་གསུམ། །དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་གྱི་རང་བཞིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཉན་ཐོས་གུས་པར་ཉན་པའམ་མི་ཉན་པའམ་གཉི་ག་ལ་ཀུན་ཏུ་དགྱེས་པའམ། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་སུ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ ཕྱིར་དེ་དག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན།སྔོན་གྱི་གནས་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་ལ་གུས་པར་ཉན་པའམ་གུས་པར་མི་ཉན་པའམ། གཉི་ག་ལ་ནི་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཡིད་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་གོ་སྐབས་སུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་ དག་ལ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན།དེ་ལ་དེ་མི་སྐྱེ་བ་ཡ་མཚན་དུ་རྣམ་པར་གཞག་གི། གཞན་དག་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་སྨྲས་པ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཀུན་རྫོབ་བློ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ།

身体的无爱子之力。说身体之力如同无爱子之力。其他人说，其他人说在关节和关节处有如无爱子之力，尊者说那力量如同意力一样无边际。若不如此，则说无法容忍无边际的智慧力。
诸佛和转轮王的关节如同盘蛇一般，如同连环，如同钉子所钉。无爱子力量的程度有多大呢？大象十力，十头象的力量是七头象的力量。十头普通象的力量等同于一头香象的力量。
如是香象、大香象、胜伏象、最胜支象、最胜力象、无爱子等，依次十倍增长而说。其他人说，普通象、香象、大香象、胜伏象等力量依次十倍增长，是无爱子力量的一半。将其乘以二则为无爱子力量，也有人这样说，越多越合理。
这是触处。身体的力量应当了知是一切触处自性大种差别性。其他人说是由七种色法所成之外的另一种。
诸力已说完毕。四无畏，如经中所说。此四无畏中，如第一是第十力，第二是第七力。如所知处非处智力一样，于现证正等觉的无畏也应当如是了知。如漏尽智力一样，于漏尽的无畏也与此相同。
如业自性智力一样，于'我对声闻说为障碍法'的无畏也与此相同。如遍行道智力一样，于'我对声闻说为出离道'的无畏也应当如是了知。
为何智本身是无畏呢？无畏是不怖畏，由彼等而成不怖畏。应当是已了知为无畏，而非了知本身。
由眷属差别而成三念住，如经中所说。此亦，念与慧自性三。三念住是念和正知的自性，当声闻恭敬听闻或不听闻或二者时，皆生欢喜，也不生嗔恼。
为何称彼等为佛不共法？因为已断除宿世习气。或者，声闻对其所属者恭敬听闻或不恭敬听闻或二者时，极生喜等机会，而对其他则不如是。
于彼不生起者立为稀有，而于其他则不如是。此当说大悲等，如说：大悲是世俗智。大悲是世俗智的自性。

།གཞན་དུ་ན་སེམས་ཅན་ ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མི་འགྲུབ་པ།སྙིང་རྗེ་བཞིན་དུ་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡང་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ཚོགས་དང་རྣམ་པ་སྤྱོད་ཡུལ་དང་། །མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་ཆེས་ཆེའི་ཕྱིར། །ཚོགས་ཀྱི་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ པོས་ཡང་དག་པར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པས་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འདྲ་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆེས་ཆེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་དེ་ལས་ཆེས་ཆེ་བ་མེད་ པའི་ཕྱིར་རོ།།སྙིང་རྗེ་དང་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཐ་དད་དུ་བྱ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེ་ན། ཐ་དད་བྱ་བ་རྣམ་པ་བརྒྱད། །རང་བཞིན་ལས་ནི་ཞེ་མི་སྡང་བ་དང་། །གཏི་མི་མུག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པ་ལས་ནི་སྡུག་བསྔལ་གཅིག་དང་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམིགས་པ་ལས་ནི་ཁམས་ གཅིག་དང་ཁམས་གསུམ་པའི་སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ས་ལས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དང་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུད་ལས་ནི་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་དང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པ་ལས་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་ དང་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོབ་པ་དང་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། མཚུངས་པ་དང་མི་མཚུངས་པ་ལས་ཐུགས་རྗེ་མཛད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཉམ་པ་ཉིད་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཚོགས་དང་ཆོས་སྐུ་ འགྲོ་བའི་དོན།།སྤྱོད་པས་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་དག་།མཉམ་པ་ཉིད་དེ་སྐུ་ཚེ་དང་། །རིགས་དང་ཚད་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་སྤྱོད་པ་དང་། རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་མཉམ་པ་ཉིད་ ཡིན་ནོ།།སྐུ་ཚེ་དང་ཆོ་རིགས་དང་ཚད་དུ་བྱས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡོད་དེ། ཡུན་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུར་འཚོ་བ་དང་། རྒྱལ་རིགས་དང་། བྲམ་ཟེའི་རིགས་ཐ་དད་པ་དང་། །འོད་སྲུངས་དང་ཤཱཀྱ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཐ་དད་པ་དང་། དུས་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྐུའི་བོང་ཚོད་ཆེ་ཆུང་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ གསུམ་པོ།།རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་མཁས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ལ། དགའ་བ་དང་བཀུར་སྟི་ཆེན་པོ་བསྐྱེད་པར་ནུས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བསོད་ ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལ་གོམས་པ་དང་།ཡུན་རིང་པོ་ནས་གོམས་པ་དང་། །བར་ཆད་མེད་པར་གོམས་པ་དང་། གུས་པར་བྱས་ཏེ་གོམས་པའོ། །འབྲས་བུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྤངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། མཐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་དང་།གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཕན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ངན་སོང་གསུམ་དང་འཁོར་བ་ལས་ཤིན་ཏུ་ངེས་པར་གྲོལ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའམ། ཐེག་པ་གསུམ་དང་བདེ་འགྲོ་ལ་འགོད་པར་བྱེད་པས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ།མ་བསྟན་པར་མཁྱེན་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དང་། ཐམས་ཅད་དུ་མཁྱེན་པ་དང་། མ་འབད་པར་མཁྱེན་པའོ། །སྤངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་དང་། གཏན་དུ་སྤངས་པ་དང་། བག་ཆགས་དང་བཅས་ ཏེ་སྤངས་པ་དང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའོ།

否则，就像悲心缘于一切有情那样，也不会成为三苦的行相。为什么称为大悲呢？因为资粮、行相、所缘、平等及最胜的缘故。资粮是由大福德资粮和智慧资粮圆满成就的缘故。行相是三苦的行相的缘故。所缘是缘于三界有情的缘故。平等性是平等趣入一切有情的缘故。最胜性是因为再无比此更胜的缘故。
悲心与大悲二者有何差别呢？有八种差别。从自性而言，是因为不瞋恚和不愚痴的自性。从行相而言，是因为一苦和三苦的行相。从所缘而言，是因为缘于一界和三界的有情。从地而言，是因为四禅和第四禅地。从相续而言，是因为从声闻等和佛陀相续中生起。从获得而言，是因为离欲界贪和离有顶贪而获得。因为是不救护和救护，因为是等同和不等同的大悲。
是否一切佛陀在一切方面都是平等的呢？资粮、法身、利益众生、行为，诸佛皆平等，寿命、种姓、身量则不平等。一切佛陀以一切福德智慧资粮圆满成就、法身圆满成就、世间利益行为这三种因而平等。
寿命、种姓、身量则有差别：有长寿短寿之别，有刹帝利种姓和婆罗门种姓之别，迦叶、释迦等种姓之别，以及随时代不同而有身量大小之别。
如是三种圆满：因圆满、果圆满、利益圆满，唯有忆念这些的智者，才能对诸佛世尊生起大欢喜和大恭敬。其中因圆满有四种：熟习福德智慧资粮、长时熟习、无间断熟习、恭敬熟习。果圆满也有四种：智慧圆满、断除圆满、威力圆满、色身圆满。利益圆满也有四种：从三恶趣和轮回中彻底解脱的圆满，以及安置于三乘和善趣的圆满。
其中智慧圆满也有四种：不待教授而了知、一切了知、遍一切了知、无勤而了知。断除圆满也有四种：断除一切烦恼、永断、连习气一起断除、断除一切禅定和等至障碍。

།མཐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཕྱིའི་ཡུལ་སྤྲུལ་པ་དང་། ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བ་བྱིན་གྱིས་རློབ་པའི་མངའ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྐུ་ཚེ་གཏོང་བར་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པའི་མངའ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་དང་།སྒྲིབ་པ་དང་། ནམ་མཁའ་དང་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་ལ་ཡང་མྱུར་དུ་གཤེགས་པ་དང་། ཆུང་ངུ་ཆེན་པོར་འཇུག་པར་མཛད་པའི་མངའ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱི་ཡ་མཚན་གྱི་ཆོས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྐུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། མཚན་ཕུན་སུམ་ ཚོགས་པ་དང་།དཔེ་བྱད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། སྟོབས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་དང་། སྐུ་རྡོ་རྗེ་ལྟར་སྲ་བ་ཉིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྣམས་ཀྱི་ཆེ་བའི་བདག་ཉིད་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་དབྱེ་ན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་གལ་ཏེ་བཅོམ་ ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་སྐུ་ཚེ་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་པ་དུ་མར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན་ནི་མཐའ་དག་བརྗོད་པ་དང་མཁྱེན་པར་སྤྱོད་དོ།།དེ་ལྟར་ན་རེ་ཞིག་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ནི་ཡེ་ཤེས་དང་མཐུ་དང་ཕན་པའི་ཡོན་ཏན་མཐའ་ཡས་ཤིང་རྨད་དུ་བྱུང་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་བྱིས་ པ་རང་གི་ཡོན་ཏན་དབུལ་བས་མོས་པ་བཅོམ་པ་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་འབྱོར་པ་དེ་ལྟ་བུ་ཐོབ་ཀྱང་སངས་རྒྱས་དང་དེའི་ཆོས་ལ་གུས་པར་མི་བྱེད་ཀྱི།མཁས་པ་རྣམས་ནི་རྐང་ཡན་ཆད་ནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་དང་དེའི་ཆོས་ལ་ཡིད་ཆེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ནི་དེ་ལ་དད་པ་ཙམ་གྱིས་གཅིག་ཏུ་ མངོན་པར་རབ་ཏུ་ཞུགས་པས་ཀྱང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་མ་ངེས་པའི་སྡིག་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཟིལ་གྱིས་མནན་ཏེ།ལྷ་དང་མིའི་ལེགས་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞིང་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་གཞོལ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པ་དང་། འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་། མཆོག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། མཐའ་བཟང་བས་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་། གང་དག་རྒྱལ་བ་རྣམས་འདྲེན་ལ། །ཅུང་ཟད་བྱ་བ་བྱེད་པ་འགྱུར་བའང་། །མཐོ་རིས་སྣ་ཚོགས་བགྲོད་ནས་ནི། །བདུད་རྩིའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས གསུངས་སོ།།རེ་ཞིག་དེ་དག་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་གཞན་སློབ་མ་དང་ཐུན་མོང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གཞན་རྣམས་ནི་ཉན་ཐོས་དང་ཡང་ཐུན་མོང་ཡིན་ལ། ཁ་ཅིག་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། དེ་དག་ཀྱང་གང་ཞེ་ན་ཅི་རིགས་པར། ཉོན་མོངས་མེད་དང་སྨོན་ནས་ཤེས། །སོ་སོ་ ཡང་དག་རིག་མངོན་སོགས།།ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དང་། ཚད་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། ཟིལ་གྱིས་མནན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་ པའོ།།དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་ལ་ཞིག་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལ་རབ་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱང་ཡོན་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་པར་རིག་ནས་གཞན་དག་དེ་ལ་དམིགས་ནས་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་སྤངས་པར་འདོད་དེ། ཅི་ནས་གང་གིས་གཞན་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་མི་བྱེད་ཅིང་། འགའ་ཡང་དེ་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་སམ། ཞེ་སྡང་ངམ། ང་རྒྱལ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། ལམ་དེ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པར་མི་བྱེད པས་ན་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།།ཡང་དེ་ནི། ཉོན་མོངས་མེད་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས། །དེ་ནི་དེའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་ཐ་མའི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། བདེ་བ་བསྒྲུབ་པའི་མཆོག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི་གཡོ་ཆོས་དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ དག་ནི་རེས་འགའ་བདག་གི་རྒྱུད་ལས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་མི་ནུས་སོ།།མི་སྐྱེད། མི་རྣམས་ཀྱི་ནང་ཉིད་དང་། གླིང་གསུམ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ། །ཉོན་མོངས་འདོད་གཏོགས་པ། །མ་སྐྱེས་གཞིར་བཅས་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ།

殊胜神通圆满有四种：外境变化和转变加持的自在圆满、寿命舍弃加持的自在圆满、障碍和虚空及极远处迅速前往以及小入大的自在圆满、自身种种稀有法圆满。
色身圆满也有四种：相好圆满、随好圆满、力量圆满、身如金刚坚固圆满，这些是诸佛世尊伟大本性的略说。若详细分别则有无量差别。即使世尊以无量劫寿加持，也难以完全宣说和了知。
如是，诸如来是智慧、神通和利益功德无边稀有的大宝藏。然而，愚者因自身功德贫乏而丧失信心，即使获得如是功德圆满也不恭敬佛及佛法。智者则从足迹开始，就对世尊及其法生起信心。他们仅以信心专一趣入，就能降伏不定业的罪业，享受人天善果，趣向涅槃。
正因为此，由于果不空、果可意、果殊胜、果圆满，如来称为无上福田。世尊也说：'若人于诸佛，少作供养事，历经种种天，终得甘露位。'
暂且，这些是佛十八不共法。其他与声闻共同的佛功德，有些与凡夫也共同。这些是什么呢？如理：无烦恼、愿智、正确了知、神通等。
无烦恼、愿智、正确了知、神通、禅定、无色定、无量、解脱、胜处和遍处等。
其中，所谓无烦恼是指：某些阿罗汉了知众生苦从烦恼而生，自身也是应供特殊者，为断除他人缘此而生的烦恼，希望以任何方式使他人不生一切烦恼，无人缘此生贪、嗔或慢的智慧，此道丝毫不令人烦恼，故称无烦恼。
又此是：无烦恼即世俗智，这是其本性。属第四禅地，因为是成就安乐之最胜。不动法阿罗汉非他人所能，其他人有时连自相续的烦恼也无法断除。
不生，于人中生，生于三洲。烦恼属欲界，未生者及其所依为所缘。

།དེའི་དམིགས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་འདོད་པར་གཏོགས་ པ་མ་འོངས་པ་གཞི་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཡིན་ཏེ།ཅི་ནས་ཀྱང་གཞན་དག་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བ་རྣམས་ནི་རང་གི་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཞི་མེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་སྤང་བར་མི་ནུས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ། སྨོན་ ནས་ཤེས་པ་དེ་བཞིན་ནོ།།ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ་ཡང་བསམ་གཏན་ཐ་མ་པ་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དང་། མིའི་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡི་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །སྨོན་ནས་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་ནི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་ རྣམས་ན་རེ།།སྨོན་ནས་ཤེས་པ་གཟུགས་མེད་པར་གཏོགས་པ་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་དུ་མི་ཤེས་ཀྱི། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རྒྱུ་མཐུན་པ་དང་སྤྱོད་པའི་བྱེ་བྲག་གི་སྒོ་ནས་ཤེས་ཏེ། འདིར་དཔེ་ནི་ཞིང་པ་ལྟ་བུ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སྨོན་པ་སྔར་བཏང་ནས་ཤེས་པ་ནི་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་སྟེ་གང་ཞིག་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ སྨོན་ནས་རབ་ཀྱི་མཐའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་།ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་ཇི་ཙམ་ཞིག་གྱུར་པ་དེ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའོ། །དེ་བཞིན་ཆོས་དོན་ངེས་ཚིག་དང་། །སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་།སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་བཞི་སྟེ། ཆོས་སོ་སོ་ཡང་ དག་པར་རིག་པ་དང་།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དང་། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་གི་དེ་བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་གང་ཞིག་ཅེ་ན། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ པ་དང་།མིའི་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི། དེ་དག་གི་དམིགས་པ་དང་སའི་བྱེ་བྲག་ནི་ཐ་དད་པར་བརྗོད་དོ། །མིང་ཚིག་དོན་ལ་ཐོགས་མེད་ཤེས། །གསུམ་པོ་དག་དང་རིམ་བཞིན་ནོ། །མིང་དང་ཚིག་དང་ཡི་གེའི་ཚོགས་རྣམས་དང་དོན་དང་ཚིག་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ ཆོས་དང་དོན་དང་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ཡིན་ནོ།།བཞི་པ་རིག་པ་ཐོགས་མེད་པར། །བརྗོད་དང་ལམ་ལ་དབང་ཉིད་ལ། །ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་རིག་པ་དང་། ཐགས་ཐོགས་མེད་པར་བརྗོད་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ ལ་དབང་བ་དང་།རབ་ཏུ་གསལ་བར་བྱ་བ་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ཡི་དམིགས་པ་དག་དང་ལམ། །དེའི་དམིགས་པ་དག་དང་ལམ་ཡིན་ནོ། །ཤེས་པ་དགུ་སྟེ། སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་པ་དགུའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ས་ཐམས་ ཅད་དང་།དེ་ནི་ངག་དང་ལམ་གཉིས་ལས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་ཁམས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱིས་ཐམས་ཅད་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་དག་དོན་རིག་བཅུ་འམ་དྲུག་།དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི། གལ་ཏེ་དོན་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ན་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དོན་ མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཡིན་ན་ནི་ཆོས་ཤེས་པ་དང་།རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ། ཤེས་པ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ཐམས་ཅད། དོན་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ས་ཐམས་ཅད་པའོ། །གཞན་ཀུན་རྫོབ། གཞན་ ཆོས་དང་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གཉིས་ནི་མིང་གི་ཚོགས་ལ་སོགས་པ་དང་།ངག་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ཆོས་རིག་འདོད་དང་བསམ་གཏན་ན། །ཆོས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་ས་ལྔ་པོ་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་བཞིས་ བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་གོང་ན་མིང་གི་ཚོགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངག་ནི་འདོད་དང་དང་པོ་ན། །ངག་དང་ངེས་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་གོང་ན་རྟོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

其所缘是未来的具有所依的欲界烦恼，因为入于令他人不生烦恼之故。遍行者缘于一切自类，故不能断无所依的烦恼。如前所说无烦恼，愿智亦复如是。世俗智亦是属第四禅及不动法性者，依人身。其所缘是一切。愿智所缘是一切法，如是则是差别。
说一切有部诸师说：'不能现知属无色界的愿智。'云何？由同类因及行为差别门而知，此中譬如农夫。先发愿而知是愿智，即发愿说此当知已，入第四究竟禅定，如实了知彼等持所行境。如是法义词解及辩才无碍解。
无碍解有四种：法无碍解、义无碍解、词无碍解、辩才无碍解。彼等如无烦恼。彼等如是者何？是不动法性者及依人身，彼等所缘及地之差别则说为异。名句义无碍知，三者依次配。
于名句文身及义句无碍智，依次是法义词无碍解。第四解无碍，说及道自在。配无碍智，即是智慧、无碍说、等持自在、明了无碍智。
其所缘及道。其所缘及道。智有九种，辩才无碍解除灭智外是九智自性。一切地，彼缘语言及道二者随一故，是从欲界乃至有顶一切地。
正义解十或六。义无碍解，若义是一切法则是十智。若义是涅槃则是法智、类智、灭智、尽智、无生智、世俗智等六智。彼是一切。义无碍解是一切地。余是世俗。
其余法无碍解及词无碍解二者，缘名身等及语言故是世俗智自性。法解在欲及禅定。法无碍解是欲界及四禅所摄五地，因其上无名身故。语在欲及初禅。语及词解释是一义。词无碍解是欲界及初禅地，因其上无寻故。

། བཏགས་པ་ལས་ནི་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་དག་ནི་འདི་སྐད་དུ་སྟོན་ཏེ། ཚིག་དང་ཡི་གེ་དང་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་གཅིག་དང་གཉིས་དང་། མང་པོ་དང་། ཕོ་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བླ་དགས་དེ་དག་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཐོགས་པ་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་སོ་སོ་ཡང དག་པར་རིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་རིམ་པ་ནི་དེ་ལྟར་གྲུབ་བོ། །ཚིག་ངེས་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་སྟེ། དཔེར་ན་གཟུགས་སུ་རུང་བས་ན་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་དག་ན་རེ་ལན་དང་ལན་ལ་སྤོབས་པས་ན་སྤོབས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །སོ་སོ་ཡང་དག་ པར་རིག་པ་དེ་དག་གི་སྔར་སྦྱོར་བ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་རྩིས་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་དང་། སྒྲ་རིག་པ་དང་། གཏན་ཚིགས་རིག་པ་དག་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་མཁས་པར་མ་བྱས་པར་དེ་དག་བསྐྱེད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་གྲག་གོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །གང་ གིས་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གཅིག་ཐོབ་པ་དེས་གདོན་མི་ཟ་བར་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་བཞི་ཆར་ཡང་འཐོབ་སྟེ།མ་ཚང་བར་ནི་དེ་ཐོབ་མེད། །སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་དེ་དག་མ་ཚང་བར་ཐོབ་པ་ཅན་ནི་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ། དྲུག་ པོ་དེ་དག་རབ་མཐའ་ཡིས།།དེ་དག་ནི་རབ་[(]གྱི་[,]ཀྱི་[)]མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པོ། །དེ་ནི་རྣམ་དྲུག་།རབ་ཀྱི་མཐའ་པའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དེ་ཡང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་དང་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་གསུམ་དང་། རབ་ཀྱི་མཐའ་པ་དེ་ཉིད་དང་། དྲུག་གི་ བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ།།ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི། དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ཡིན་གྱི། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རབ་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཅི་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་མཐའ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་ས་ཀུན་རྗེས་མཐུན་ཞིང་། །འཕེལ་བའི་མཐའ་མར་ ཕྱིན་པའོ།།ཇི་ལྟར་ན་ས་ཐམས་ཅད་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདོད་པ་ལས་སྤྱོད་པའི་སེམས་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་ནི་གཉིས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་བར་ཡིན་ནོ། །མི་མཐུན་པ་ནི་ཡང་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་བར་དུ་ཡིན་ནོ། ། ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་ཡིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ནས་ཐམས་ཅད་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་འཕེལ་བའི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་བསྒོམས་པ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲིང་། འབྲིང་ལས་ཆེན་པོར་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་འཕེལ་བའི་མཆོག་ཏུ་བྱུང་བ་ནི། འཕེལ་བའི་མཐར་ཕྱིན པ་སྟེ།བསམ་གཏན་དེ་ལྟ་བུ་ནི་རབ་ཀྱི་མཐའ་ཡིན་ནོ། །འདི་ནི་མཐའི་ཐ་མར་རབ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིར་མཐའ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཕེལ་བའམ་རྣམ་པ་ཡིན་ཏེ། མུ་བཞི་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡོན་ཏན་དྲུག་པོ་དེ་དག་ཀྱང་། །སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་སྦྱོར་ལས་སྐྱེ། །སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་ པའི་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་གྱི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །དེ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཡོན་ཏན་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ནི་བཞེད་པ་ཙམ་ལ་རག་ལུས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ནི་རེ་ཞིག་ ཉན་ཐོས་དང་ཐུན་མོང་བའི་ཡོན་ཏན་ཡིན་ནོ།།མངོན་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དག་དང་ཐུན་མོང་ཡིན་ཏེ། མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མངོན་ཤེས་རྣམ་དྲུག་རྫུ་འཕྲུལ་དང་། །རྣ་བ་ཡིད་དང་སྔོན་ཚེ་དང་། །ཤི་འཕོ་སྐྱེ་དང་ཟད་ཤེས་པ། །མངོན་དུ་བྱའོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ ཡུལ་ཤེས་པ་དང་།ལྷའི་རྣ་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། ཚེ་སྔ་མ་དང་། འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་ལྟར་མངོན་པར་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དེ་དག་ལས་ལྔ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ།

关于标记，正确的各别证知是这样说的：为了对词语、文字、其义、其一与二、多数以及阳性阴性等词语标记无碍，无碍了知即是法等各别证知。
因此，它们的次第就是如此成立。词的确定即是确定的词，如'由于可见故称为色'等。其他人说：'由于对答无碍故称为辩才'。
这些各别证知的前行依次是算术、佛语、声明和因明，据说若不精通这些就不能生起这些证知。有说一切的前行唯是佛语。
谁获得一种各别证知，他必定获得全部四种各别证知，不会有缺少而获得的。没有人能缺少而获得这些各别证知。如是所说的无烦恼等功德，
以六种究竟而获得这些。这些是以究竟禅定的力量而获得。那究竟有六种。第四究竟禅定即是：无烦恼、愿智、三种各别证知、究竟本身，具有六种自性。
确定词的各别证知是以其力而获得，并非是第四禅定地的。何谓究竟？即是禅定的究竟，是第四禅定。它随顺一切地，并达到增长的究竟。
如何是随顺一切地？从欲界心生起初禅，从初禅生第二禅，如是次第直至非想非非想处。不随顺则是直至欲界心。
又随顺是直至第四禅，如是一切随顺。如何是达到增长的究竟？如是修习从小到中，从中到大平等入定而增长至最胜，即是达到增长的究竟。
如是禅定即是究竟。这仅是达到最后的究竟，此处'究竟'即是增长或方面，如'四句'一样。
这六种功德，除佛外由修生。除佛以外是由修行而生，并非由离贪而获得。佛陀则完全没有由修行而生的。
因为他是一切法的自在者，一切功德的现证唯依意愿而成。这些是与声闻共同的功德。
神通等是与凡夫共同的。何谓神通？六种神通：神足通、天耳通、他心通、宿命通、死生通和漏尽通当现证。
神变境智、天耳、心差别、前世、死亡、转生和漏尽智现证的神通。如是六种神通中，五种是与凡夫共同的。

།དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། གྲོལ་ལམ་བློ། །དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བཞིན་དུ་ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་གྱི།ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བཞི་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྟེ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། ཟག་པ་ཟད་པར་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་སོ། །སེམས་ཤེས་པ་ནི་ལྔ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་ཆོས་དང་། རྗེས་སུ་ཤེས་ པ་དང་།ལམ་དང་། ཀུན་རྫོབ་དང་། ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །ཟད་པའི་མངོན་ཤེས་སྟོབས་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ཇི་སྐད་དུ་ཤེས་པ་དྲུག་གམ། བཅུ་ཡིན་པ་ཞེས་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་དུས་ཐམས་ཅད་ པ་ཡིན་པར་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ།།ལྷག་མ། ལྔ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་དག་གི། མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་ནི་བསམ་གཏན་བཞིའི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ལྔ་པོ་དག་གི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་ས་དེའམ་ས་འོག་མར་འགྲོ་ཞིང་སྤྲུལ་པར་བྱེད་ཀྱི་གོང་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ བཞིན་དུ་ལྷའི་རྣ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་རང་གིས་པ་ཁོ་ནའམ།ས་འོག་མ་པའི་སྒྲ་ཐོས་ཀྱི་ས་གོང་མ་པའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པས་ཀྱང་ས་གོང་མའི་སེམས་མི་ཤེས་སོ། །སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པས་ཀྱང་མི་དྲན་ནོ། །འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པས་ ཀྱང་མཐོང་སྟེ།དེ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་ས་པའི་སེམས་ནིས་གོང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་དང་སྔོན་གྱི་གནས་མངོན་པར་ཤེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་མི་འཛིན་ཏོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན། མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བས། །ཐོབ་སྟེ་འདྲེས་པ་ཆགས་བྲལ་བས། །མངོན་པར་ཤེས་པ་ཚེ་ རབས་གཞན་ན་གོམས་པ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་པོ།།བྱེ་བྲག་ཅན་ན་ནི་སྦྱོར་བས་འཐོབ་པོ། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྤྱོར་བས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དང་པོ། གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉེར་གཞག་གསུམ། །སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ལ་ དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚོར་བ་དང་སེམས་དང་ཆོས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་དང་གསུམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ།།དང་པོ་རྣ་བ་རྫུ་འཕྲུལ་མིག་།མངོན་པར་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། རྫུ་འཕྲུལ་དང་། ལྷའི་རྣ་བ་དང་། མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དྲན་པ་ ཉེ་བར་གཞག་པའི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ།ལུས་དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་སྒྲ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་བཞི་ཡིན་ནོ། །ལྷའི་རྣ་བ་དང་མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་པ་ནི་སྒྲ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །ཇི་ ལྟར་ན་འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པས་འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་འདི་ནི་ལུས་ཀྱི་ཉེས་པར་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་ཤེ་ན།དེ་ནི་དེས་མི་ཤེས་ཀྱི་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་དེ་ལས་གཞན་པ་གང་གིས་དེ་ལྟ་བུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་པ་ སྐྱེའོ།།ལྷག་མ་དག་ནི་ངེས་པར་མ་གཟུང་བའི་ཕྱིར། དྲན་པ་ཉེ་བར་གཞག་པ་བཞི་ཆར་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བར་གྲུབ་པོ། །མིག་དང་རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་ནི། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་ལྷག་རྣམས་དགེ། །། ལྷའི་མིག་དང་རྣ་བའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། ། དེ་དག་ནི་མིག་དང་རྣ་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཤེས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་དེ་དག་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པར་གྲུབ་ཅེ་ན། གནས་ཀྱི་དབང་གིས་དེའི་ས་པར་བཤད་པར་ཟད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་མིག་དང་རྣ་བ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་ཆར་གྱི་ས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་བར་ཆད་མེད་པའི ལམ་གྱི་དབང་གིས་སོ།།གཞན་བཞི་པོ་དག་ནི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དེ་རྣམས་ལས། གསུམ་ནི་རིགས་པར། སྔོན་གྱི་གནས་དང་། ཤི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་སུམ་དུ་བྱ་བ་རྣམས་ནི་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ།

这一切都是解脱道智慧，如同沙门果一样，是解脱道智慧的本性。四种是世俗智，除了心的种类和漏尽智的神通。心智有五种。了知心的种类的神通是法智、随智、道智、世俗智和他心智这五种。漏尽神通如同力。这如同所说的漏尽智力是六种或十种那样理解，同样也应知是一切时分。
其余五种是属于四禅定的。五种神通是属于四禅定地。在五种神通中，神足通能到达该地或下地而变化，但不能到上地。同样，天耳通也只能听到同地或下地的声音，而不能听到上地的声音。了知心的种类的神通也不能知道上地的心。宿命随念也不能忆念。死生智神通也能见到，因为这两种对于无色界地的心是上地，所以心的种类和宿住神通两者都不能把握。
如何获得这些呢？不杂染者由修习获得，杂染者由离贪获得。神通若在其他生中已经熟习，则由离贪而获得。若是特殊的，则由修习获得。这一切也都是由修习而生起的。第一、第三是三念住。了知心的种类的神通缘于心和心所，故是受念住、心念住和法念住三种的本性。
第一是耳通、神足通和天眼通，这些神通因为缘于色法，所以是念住的事，即身念住的意思。神足通所缘的是除声音外的四处。天耳通和天眼通所缘的是声处和色处。
如何由死生智而知道'这个众生具有身恶行'等呢？那不是由它而知，而是对圣者们来说，由其他能如此了知的、作为神通眷属的智而生起。其余的因为未确定，所以成立是四念住的本性。
天眼通和天耳通是无记，其余是善。天眼通和天耳通是无记。它们不是与眼识和耳识相应的智。如何成立它们是第四禅定地的呢？仅仅是依据所依而说是彼地的，因为它们的眼和耳是属于四种禅定地的。或者是依据无间道的缘故。其他四种是善。在这些神通中，三是明。宿住、死生和漏尽现证是三无学明。

།ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ དག་འབའ་ཞིག་ཡིན་གྱི་གཞན་དག་ནི་མ་ཡིན་ཞེ་ན།སྔོན་མཐའ་སོགས། མ་རིག་པ་རྣམས་བཟློག་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་སྔོན་གྱི་མཐའ་དང་ཕྱི་མའི་མཐའ་དང་བར་དག་ལ་རྨོངས་པ་ཟློག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་དོན་དམ་པར། མི་སློབ་ཐ་མ། ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཁོ་ ན་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་ཡིན་ནོ།།གཉིས་ནི་དེའི། རྒྱུད་ལས་སྐྱེས་ཕྱིར་དེ་ཞེས་བྱ། །གཞན་གཉིས་ནི་མི་སློབ་པའི་རྒྱུད་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མི་སློབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་མི་སློབ་པ་མ་ཡིན་པ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན། མངོན་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་སློབ་པའི་ཡིན་པར་མི་འདོད། གང་གི་ ཕྱིར་ན་ནི་སློབ་པའི་རིག་པ་ཞེས་མི་བྱ་ཞེ་ན།སློབ་པ་འདོད་དེ་མ་རིག་དང་། །བཅས་རྒྱུད་ཕྱིར་ན་རིག་མི་བརྗོད། །རྒྱུད་མ་རིག་པ་དང་བཅས་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་རྣམ་པར་གཞག་པ་རིག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཡང་ཉོན་མོངས་པས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་པར་ཤེས་པ་དེ་དག་གི། །།དང་པོ་ གསུམ་པ་དྲུག་པ་ནི།།ཆོ་འཕྲུལ་རྣམས་ཡིན། རྫུ་འཕྲུལ་དང་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་དང་ཟག་པ་ཟད་པ་ཤེས་པའི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ་རྫུ་འཕྲུལ་དང་། ཀུན་བརྗོད་པ་དང་། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། །ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། དང་པོ་ཁོ་ནར་འདུལ་བའི་སེམས་ ཤིན་ཏུ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཆོ་འཕྲུལ་རྣམས་ཡིན་པའམ།ཞེ་འགྲས་པའམ། །བར་མར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་ཆོ་འཕྲུལ་རྣམས་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས། བསྟན་པ་མཆོག་།རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་ནི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །མི་ འཁྲུལ་ཕྱིར་དང་ཕན་པ་དང་།།ཡིད་འོང་འབྲས་ལ་སྦྱོར་བྱེད་ཕྱིར། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་ཀུན་རྫོབ་པ་ནི་རིག་སྔགས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱེད་དེ། ས་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་གང་གིས་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་དང་རྟོག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་གང་གིས་ན་གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་ཡང་ཡོད་ཀྱི། ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ནི་གཞན་དུ་བྱ་བར་མི་ནུས་ཏེ། མི་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་ནི་གཏོད་པ་ཙམ་དུ་བྱེད་ལ། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས་ནི་ཕན་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བའི་འབྲས་བུ་སྦྱོར་བར་འགྱུར་བའི་ཐབས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་མཆོག་ཡིན་ནོ། ། རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་རྫུ་འཕྲུལ་དེ་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱིས་ནི། རྫུ་འཕྲུལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་འདིས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བས་ནི་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་རོ། །དེས་ཅི་ཞིག་འགྲུབ་ཅེ་ན། དེ་ལས་ནི། སྤྲུལ་པ་དང་འགྲོ་བ་དང་། དེ་ལས་འགྲོ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ལུས་མགྱོགས་པ་ཅན་དང མོས་པ་ཅན་དང་ཡིད་མྱུར་བའོ།།སྟོན་པ་ལ། ཡིད་མྱུར་འགྲོ་བ། ཡིད་བཞིན་དུ་མྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡིད་མྱུར་གྱིས་འགྲོ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་འབའ་ཞིག་གི་ཡིན་གྱི། གཞན་དག་གི་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ཡུལ་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་པོར་ཡང་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་བྱོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།།གཞན་འགྲོ་བ་གཉིས་ནི་མ་བཤད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ལ་མངའ་བར་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ལ། མགྱོགས་པ་ཅན་དང་མོས་ཅན་ཡང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་ ལུས་མགྱོགས་པ་ཅན་གྱིས་འགྲོ་བ་ནི།བྱ་བ་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་ལུས་མགྱོགས་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །མོས་པ་ཅན་ནི་ཐག་རིང་པོ་ལ་ཉེ་བར་མོས་ནས་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྲུལ་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་དང་། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་།འདོད་པར་གཏོགས་པའི་ སྤྲུལ་པ་ནི།ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བཞི། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་སྒྲའི་སྐྱེ་མཆེད་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་དང་དྲི་དང་རོ་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྣམ་གཉིས་ཏེ། དེ་ཡང་བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བའོ།

若问为何唯独是这些而非其他？前际等，为了遮除无明等。它们分别遮除对前际、后际和中际的愚痴。在这些当中，就胜义而言，无学最后，唯有漏尽智现前才是无学明。
两种因从其相续生故称为彼。其余两种因从无学相续生故，既非无学也非非无学。为何神通不许是有学的？若问为何不称为有学明？有学欲求具无明，相续故不说为明。如同相续具有无明般，安立为明非为明，因为仍被烦恼所胜。
这些神通中，第一、第三、第六是神变。神足通、他心差别通和漏尽智通分别是神变神通、记说神通和教诫神通三种神变。因为最初能极其摄受调伏之心故为神变，或者因为能一再摄受怨敌者或处中者的心故为神变。
其中，教示最胜。教诫神通是最胜。因不迷乱及能引发利益与悦意果故。神变和世俗通过明咒也能做到，如持地明咒能在空中行走，思察明咒能知他心，但如实教诫则无法用其他方式，因为不迷乱故为最胜。前二者仅能引导，而教诫神通则能教示引发利益与悦意果的方法，故此为最胜。
若问所谓神变是什么？依毗婆沙师的观点，应解释为：由此神变等持而成就。由此成就什么？由此：变化和行走。其中行走有三种：身迅速行、胜解行和意势行。
对于佛陀，意势行，因如意般迅速，意势行唯佛世尊独有，他人则无，因为即便是极远处也仅由发心便能前往。正因如此，世尊说诸佛的佛境界不可思议。其他两种行虽未说明，但已成立佛具有。
对于其他，具迅速及胜解。声闻和独觉的身迅速行，如鸟般次第迅速行走故。胜解行是对远处作近处胜解而行故。变化有二种：欲界所行和色界所行。其中首先，属欲界的变化是外四处。欲界所行的变化是除声处外的色、香、味、触处的自性。这又有二种：与自身和他身相关。

།གཟུགས་གཏོགས་གཉིས། གཟུགས་སུ་ གཏོགས་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི།དེ་ནི་དྲི་དང་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་དང་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་ཁམས་དག་གི་སྤྲུལ་པ་དེ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་པ་ལྟར། གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་གི་ཡང་དེ་བཞིན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་མདོར་བསྡུ་ན་ སྤྲུལ་པ་ནི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡིན་ནོ།།ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་འདོད་པའི་ཁམས་ན་སྤྱོད་པ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་པ་ན། དྲི་དང་རོ་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། གོས་དང་རྒྱན་བཞིན་དུ་མི་ལྡན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཡང་ཅི་ མངོན་པར་ཤེས་པ་ཁོ་ནས་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། མངོན་པར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ། སྤྲུལ་སེམས་དག་གིས། དེ་དག་རྣམས་ནི་བཅུ་བཞིའོ། །སྤྲུལ་པའི་སེམས་བཅུ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི། བསམ་གཏན་འབྲས་གཉིས་ནས་ལྔའི་བར། །རིམ་བཞིན་བསམ་ གཏན་དང་པོའི་འབྲས་བུ་ནི་འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་དང་གཉིས་ཡིན་ནོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ནི་གསུམ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞིའི་ས་དག་ལ་ཡང་བཞི་དང་ལྔར་སྤྱོར་རོ། །བསམ་གཏན་གྱི་འབྲས་བུ་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ ནི།རང་གིས་པ་དང་ས་འོག་མ་པའི་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །རིམ་བཞིན་གོང་མ་ལས་སྐྱེ་མིན། །བསམ་གཏན་འོག་མའི་འབྲས་བུ་ས་གོང་མ་པའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་མེད་དོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྤྲུལ་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་ པོའི་ས་པ་ལས་འགྲོ་བའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ།།དེ་རྙེད་བསམ་གཏན་བཞིན། སྤྲུལ་པའི་སེམས་དེ་དག་གི་རྙེད་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཅི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཁོ་ན་ལས་ལྡང་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མེད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི། དག་དང་བདག་ལས། སྐྱེ་སྟེ་སྤྲུལ་པའི་ སེམས་ནི་བསམ་གཏན་དག་པའམ།སྤྲུལ་པའི་སེམས་ནི་མཇུག་ཐོགས་ཤིག་ལས་སྐྱེའི་གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་གཉིས། སྤྲུལ་པའི་སེམས་ལས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དག་པ་དང་སྤྲུལ་པའི་སེམས་སྐྱེ་སྟེ། གཞན་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པ་ཡང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་མ་ཞུགས་པར་དེ་ལས་ལྡང་བ་ནི་མེད་དོ། །སྤྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། རང་གིས་པས་སྤྲུལ་པར་བྱེད། ས་གཞན་པའི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱིས་གཞན་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་སྤྲུལ་པར་མི་བྱེད་དོ། །སྨྲར་འཇུག་པས་ནི་འོག་མས་ཀྱང་། །ཀྱང་གི་སྒྲས་ནི་ས་པས་ཀྱང་སྨྲར་འཇུག་གོ་ཞེས་བྱ་བའི ཐ་ཚིག་གོ།།འདོད་པའི་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་སྤྲུལ་པ་ནི། རང་གི་ས་པའི་སེམས་ཉིད་ཀྱིས་སྨྲར་འཇུག་གོ། །དེའི་གོང་ན་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ས་གོང་མ་པ་རྣམས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པས་སྨྲར་འཇུག་གོ། །སྤྲུལ་པ་མང་པོ་རྣམས་སྨར་འཇུག་གོ། ། སྟོན་མིན་སྤྲུལ་པ་པོ་ཉིད་བཅས། །སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་སྤྲུལ་པ་པོ་དང་བཅས་ཏེ་སྨྲས་པ། གང་གི་ཚེ་སྤྲུལ་པ་མང་པོ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་གང་ཅིག་ཅར་དུ་སྨྲའོ། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལས་ཀྱང་། གཅིག་གིས་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་ན། སྤྲུལ་བ་ཐམས་ཅད་སྨྲ་བར་བྱེད། །གཅིག་མི སྨྲ་བར་གྱུར་པ་དང་།ཐམས་ཅད་སྨྲ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་ནི་སྔ་ཕྱི་ཇི་ལྟར་བཞེད་པར་སྨྲའོ། །གང་གི་ཚེ་སྨྲར་འཇུག་པའི་སེམས་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ། སྤྲུལ་པའི་སེམས་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ན་དེ་སྨྲར་འཇུག་ཅེ་ན། བྱིན་གྱིས་བརླབས་ནས་གཞན་འཇུག་ ཕྱིར།སྤྲུལ་པ་གནས་པར་འདོད་པས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཏེ། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར། བྱེད་པའི་སེམས་གཞན་གྱི་ངག་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་གསོན་པོ་འབའ་ཞིག་ལ་བྱིན་རླབས་རྗེས་སུ་འཇུག་གམ་འོན་ཏེ་ཤི་བ་ལ་ཡང་ཡོད་ཅེ་ན། ཤི་བ་ལ་ཡང་བྱིན་རླབས་ཡོད། །འཕགས་ པ་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོའི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཀྱིས་དེའི་རུས་པའི་རུས་གོང་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།

色处二种。属于色的变化，由于它没有香和味的缘故，是色和触两种处。它也同样是二种。如同欲界的变化是四种一样，色界的也是如此，这样简要来说变化有八种。
如何在色界出生的人在欲界活动时变化，不具有香和味呢？如同衣服和装饰一样不具有。有些人说变化两种处。
又问，是否仅通过神通来作变化呢？答：不是。如何呢？神通的果报，通过变化心。这些共有十四种。十四种变化心，从二禅果到五禅果。依次初禅果是欲界和初禅地的变化心二种。
第二禅的是三种。同样在第三禅和第四禅地也分别配四种和五种。禅定果报的变化心，应知是自地和下地的。依次不从上生。下禅的果报没有上地的变化心。
第二禅等的果报比欲界活动的变化和初禅地的殊胜。其获得如同禅定。那些变化心的获得如同禅定。
又问，是否仅从变化心出定呢？这是没有的。因为它从净和自生。变化心是从清净禅定或者变化心相续而生，不是从其他生。从此二种。从变化心也生清净禅定和变化心，不是其他。
住于定的果报者，未入定时不能从中出定。一切变化也由自地所变化。他地的变化心不能变化他地的变化。
通过令说话则以下地也。以'也'字表示以自地也令说话的意思。欲界和初禅的变化，由自地心令说话。在其上由于发起表业，上地诸者由初禅地令说话。令多变化说话。
非佛具变化者。除佛以外的变化是具有变化者而说话。当变化众多时同时说话。偈颂中也说：'一说话时，诸变化皆说话。一不说话时，一切不说话。'
佛世尊的变化随意前后说话。当是令说话的心时，若无变化心如何令说话呢？加持后他入故。欲住变化而加持后，发起表业的其他心令说话。
是否仅对活着的加持相续还是对死者也有呢？对死者也有加持。因为通过大迦叶尊者的加持，他的骨头骨架得以保存。

།དེ་ཡང་མི་བསྟན་མིན། མི་བསྟན་པའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་བྱིན་གྱི་རླབས་མེད་དེ། འཕགས་པ་འོད་སྲུངས་ཆེན་པོས་ཤ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་མིན་གཞན་དག་ན་རེ་དེ་ནི་ ཤི་བ་ལ་བྱིན་གྱི་རླབས་མེད་ཀྱི།རུས་པའི་རུས་གོང་གནས་པ་ནི། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅི་སེམས་གཅིག་གིས་སྤྲུལ་པ་གཅིག་ཁོ་ནར་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། དབང་པོ་གཅིག་ནི་དུ་མ་སྟེ། །བྱང་བར་གྱུར་ནས་བཟློག་པའོ། །དང་པོ་ཁོ་ ནའི་སྤྲུལ་པ་གཅིག་ནི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་དུ་མས་སྤྲུལ་བར་བྱེད་དོ།།མངོན་པར་ཤེས་པ་བྱང་ནས་ནི་སེམས་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཇི་སྲིད་དུ་སྤྲུལ་པར་འདོད་པར་སྤྲུལ་པ་དུ་མ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་ཅི་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བསྒོམ་ལས་སྐྱེས་ པ་ལུང་མ་བསྟན།།བསྒོམ་པའི་འབྲས་བུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ངེས་པར་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་ལས་སྐྱེས་རྣམ་གསུམ་མོ། །སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ལྷ་དང་ཀླུ་དང་ཤ་ཟ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ནི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་ བྱས་པའི་སྤྲུལ་པ།བདག་དང་གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་པ་ནི། སྒྲ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད་དགུ་པ་ཡིན་ཏེ། དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དབང་པོ་ནི་སྤྲུལ་པར་མི་བྱེད་དོ། །ཅི་བསྒོམས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་རྣམ་གཉིས་ཁོ་ ནར་ཟད་དམ་ཞེ་ན།དེ་རྣམ་གཉིས། སྔགས་སྨན་ལས་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། །རྫུ་འཕྲུལ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་ནི་མདོར་བསྡུ་ན་རྣམ་པ་ལྔའོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། བསྒོམ་པའི་འབྲས་བུ་དང་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། གསང་སྔགས་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། སྨན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ལས་ལས་ སྐྱེས་པ་སྟེ།དཔེར་ན་ང་ལས་ནུ་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུའོ། །ལྷའི་མིག་དང་རྣ་བ་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཅི་ལྷའི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་། འཁོར་ལོས་སྒྱུར་བའི་ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་བཞིན་དུ་ལྷའི་དང་འདྲ་བས་ན་ལྷའི་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། ལྷ་ཡི་མིག་དང་རྣ་བ་སྟེ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་གཉིས། བསམ་གཏན་ས་པའི་གཟུགས་དང་། བསམ་གཏན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་སྒྲ་དང་སྣང་བ་ལ་གཏོད་པའི་སྦྱོར་བས་བསམ་གཏན་གྱིས་པའི་འབྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་དང་བ། གཟུགས་དང་སྒྲ་དག་མཐོང་བ་དང་ཐོས་པའི རྒྱུར་གྱུར་པའི་མིག་དང་རྣ་བའི་ཉེན་ཀོར་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་སྟེ།དེ་ལྟ་བས་ན་བསམ་གཏན་གྱི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མིག་དང་རྣ་བ་དེ་དག་ནི་ལྷའི་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་། རྟག་དང་བརྟེན་བཅས་མ་ཚང་མེད། ཐག་རིང་ཕྲལ་སོགས་སྤྱོད་ཡུལ། །ལྷའི་མིག་དང་རྣ་བ་ནི་རྟག་ཏུ་རྣམ་ པར་ཤེས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་བརྟེན་པ་དང་བཅས་པ་མེད་དོ།།ནོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་བཞིན་ནོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་དང་སྒྲ་ཐག་རིང་བ་དང་ཕྲ་བ་དང་། བསྒྲིབས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །འདིར་ སྨྲས་པ།གང་ཕྱིར་ཤ་ཡི་མིག་གིས་གཟུགས། །ཐག་རིང་བ་དང་བསྒྲིབས་པ་དང་། །ཕྲ་དང་ཐམས་ཅད་མི་མཐོང་ལ། །ལྷ་ཡིས་མཐོང་བར་འདོད་ཕྱིར་རོ། །ལྷའི་མིག་གིས་ཐག་ཇི་སྲིད་ཅིག་མཐོང་ཞེ་ན། གང་གི་མིག་ཇི་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་དང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ ནི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་མེད་པར་སྟོང་གཅིག་དང་།སྟོང་གཉིས་དང་། སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དག་མཐོང་ངོ་། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་ནི། དགྲ་བཅོམ་བསེ་རུ་སྟོན་པ་ཡིས། །སྟོང་གཉིས་གསུམ་དང་གྲངས་མེད་མཐོང་། །མངོན་པར་འདུ་བྱས་ན་ཉན་ཐོས་ཆེན་ པོས་ནི་སྟོང་གཉིས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དག་མཐོང་ངོ་།།བསེ་རུ་ལྟ་བུས་ནི་སྟོང་གསུམ་མཐོང་ངོ་། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ནི་ཇི་ཙམ་བཞེད་པར་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས་མེད་པ་དག་གཟིགས་སོ།

而且这不是不可记，对于不可记的事物是没有加持的，因为大迦叶尊者对肉等没有加持的缘故。其他不是其他有人说，那是对死者没有加持，但对于骨头的骨架存在，是被天神加持的缘故。
是否一个心只能变化一个化身呢？一根变多，修习后则相反。最初的一个化身是由多个化现心所化现。神通修习成就后，即使一个心也能随意化现多个化身。
又问，所有化现心都是无记性吗？修习所生是无记。凡是修习的果都必定是无记性。生得有三种。生得的天、龙、罗刹等的心是善、不善和无记性。
他们所作的化现，与自身和他身相关的，因为是无声的色处，所以是第九处，因为与根不相异的缘故。根是不能化现的。
修习所生和生得的神通是否仅有这两种呢？有两种，咒药业所生，神通有五种。神通总的来说有五种：修习的果、生得、咒语所生、药物所生、业所生，如难陀和中有众生等。
所说的天眼和天耳，是否仅是天界的？还是如菩萨和转轮王的居士宝那样，因与天界相似而称为天的呢？是天眼和天耳。因为这二者，是属于禅定地的色，以及入禅定时对声音和光明专注的加行，以二禅的四大为因所成的净色，作为见色闻声之因的眼耳处所成就。
因此，由于是属于禅定地的缘故，这些眼耳唯是天界的。这二者，恒时有所依无不全，远细等为境。天眼天耳因为恒时具有识，所以无所依。因为无错乱，所以也不是根不全，如色界众生。这二者的境是远、细、有障碍的色声等。
此中说：因为肉眼对于色，远处和有障碍，及细微等一切不能见，而天眼能见故。天眼能见多远呢？视各自眼的情况，声闻、独觉、佛陀们无功用即能见到小千、中千、大千世界。
以功用则：阿罗汉、独觉、导师，能见二三千及无数。以功用时，大声闻能见中千世界。独觉能见三千世界。佛世尊能随意见到无数世界。

།ཅི་རྫུ་འཕྲུལ་འབའ་ཞིག་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་གཞན་དག་ ཀྱང་ཡིན་ཞེ་ན།གཞན་ཡང་སྐྱེ་བས་འཐོབ། །ལྷའི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཡང་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མངོན་པར་ཤེས་པའི་མིང་མི་འཐོབ་པོ། །སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་ལྷའི་མིག་གང་ཡིན་པ། དེས་ནི། སྲིད་པ་བར་མ་མི་མཐོང་ངོ་། །སྲིད་པ་བར་ མ་ནི་མངོན་པར་ཤེས་པའི་མིག་ཁོ་ནས་མཐོང་གི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།སེམས་ཤེས་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ། །སྐྱེ་བས་ཐོབ་ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གཞན་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ནི། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །རྟོག་ དང་རིག་སྔགས་བྱས་གང་སྤང་།།གང་དག་རྟོག་པ་པོའི་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་མཚན་མ་ཅན་རྣམས་དང་། རིག་སྔགས་ཀྱིས་བྱས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། ཇི་ལྟར་བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཞན་གྱི་སེམས་ ཤེས་པ་དང་།སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དག་གིས་ནི། དམྱལ་བ་པས་ནི་དང་པོ་ཤེས། །ཇི་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་མཉེན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཤེས་སོ། །འགྲོ་བ་གཞན་དག་ན་གནས་པས་ནི་རྟག་ཏུ་ཤེས་སོ། །མི་ལས་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་མེད། །མི་རྣམས་ལ་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་ ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་པ་རྣམས་སྐྱེ་བས་འཐོབ་པ་མེད་དོ།།འོ་ན་རང་བཞིན་གྱིས་ཚེ་རབས་དྲན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་ནི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ཏེ། སྔོན་གྱི་གནས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ནི། བསྒོམས་པའི་འབྲས་བུ་དང་། སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་དང་། ལས་ ལས་སྐྱེས་པ་དང་།རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས། ཡེ་ཤེས་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་བདུན་པའོ།། །།ད་ནི་རང་བཞིན་གཞན་ རྣམས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དང་པོ་ཉིད་དུ་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་རྣམས་ལས་བརྩམས་ཏེ། བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་རྣམ་པ་གཉིས། །བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་མདོར་བསྡུ་ན། སྐྱེ་བ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །དེ་དག་ཀྱང་ བཞི།བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་རོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་བརྗོད། །དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་མཛོད་ཀྱི་གནས་སུ་ཇི་སྐད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། དེར་སོ་སོའི། བསམ་གཏན་ལ་ནི་ས་གསུམ་པ། །བཞི་པ་ལ་ནི་ས་བརྒྱད་པ། །ཞེས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྙོམས་པར་ འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ།དེའི་ཕྱིར་སྨྲས་པ། སྙོམས་འཇུག་དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་སྟེ། བྱེ་བྲག་མེད་པར་ན་དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པར་ནི་བསམ་གཏན་ཡིན་ཏེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་འབྲང་བཅས་ཕུང་པོ་ལྔ། །འཁོར་དང་ བཅས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ།།ཡང་དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནི་ཇི་ལྟ་བུ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་བར་ནི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་དང་པོ་ནི། དཔྱོད་དང་དགའ་དང་བདེ་དང་ལྡན། །དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་བསམ་གཏན་ དང་པོ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་།དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །དཔྱོད་པ་ཞེས་སྨོས་པས་རྟོག་པ་ཡང་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། ལྷན་ཅིག་དཔྱོད་པའི་ཕྱིར་དུ་བ་དང་མེ་བཞིན་ནོ། །རྟོག་པ་མེད་པར་ནི་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པའི་དཔྱོད་པ་མེད་དོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ནི། ཡན་ལག་ལྔ་ལྔ་སྤངས་པ་ནི། །དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནི་དཔྱོད་པ་སྤངས་པ་ལ་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་དང་ལྡན་ནོ། །གསུམ་པ་ནི་དགའ་བ་སྤངས་ལ་དགེ་བ་དང་ལྡན་ནོ། །བཞི་པ་ནི་དཔྱོད་པ་དང་དགའ་བ་དང་བདེ་བ་སྤངས་པའོ། །བསམ་གཏན རྣམས་ནི་ཇི་ལྟ་བར།དེ་བཞིན་གཟུགས་མེད། རྣམ་པ་གང་གིས་ན། དེ་དག་ནི་སྐྱེ་བ་དང་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱང་ཡིན་ལ། བཞི་ཡང་ཡིན་ཏེ་དེ་དག་གི་ཡང་སྐྱེ་བ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ།

是否仅仅通过神通生而获得?还是其他方式也可以获得?其他也可以通过生而获得。天耳等四种虽然也有通过生而获得的,但是生而获得的却丝毫也不能获得神通的名称。生而获得的天眼是什么呢?以此不能见到中有。中有只能以神通眼见到,而不是生而获得的。他心通有三种。与'生而获得'相连,应当了知他心通生而获得的有善、不善、无记三种。观想和咒术所作皆舍。那些观想者对他人心识的有相知和咒术所作的,也应当了知有三种,不像修习的果报仅仅是善的。
他心通和宿住随念生而获得的,地狱众生最初能知。直到被痛苦折磨为止都能知道。其他道众生则恒常能知。人道中生而获得的没有。人类没有如前所说的神通等生而获得。那么自然能忆念前世的是什么样呢?那是从他们的业的差别而生,宿住随念有修习的果报、生而获得、从业而生三种。就智慧而言,从智慧因所生的功德已经说完。《阿毗达磨俱舍论顺正理疏》中,这是讲述智慧的第七品。
现在要说明其他自性。首先,因为是一切功德的基础,从禅定开始。禅定有二种。禅定略说有生和等至的差别二种。这些也有四种。从初禅到第四禅。其中说明生起禅定。在世间品中如何说呢?如说:'各别禅定有三地,第四则有八地。'应当说明等至禅定。因此说:'等至善一境,无差别即是善心一境性是禅定,因为是三摩地的自性。随伴五蕴。应当了知具有眷属是五蕴的自性。
那么善心一境性的初禅是什么样?乃至第四禅是什么样呢?首先初禅:具有寻、喜、乐。善心一境性的初禅与寻、喜、乐相应。说'寻'也包含了伺,因为如烟与火一样同时寻求。没有伺就没有具有喜乐的寻。第三禅:各舍五支。与'善心一境性'相连。第二禅舍寻而具有喜乐。第三禅舍喜而具有乐。第四禅舍寻、喜、乐。
如同禅定,无色界亦然。以何种方式呢?它们也有生和等至二种,也有四种,它们的生已经说过了。

།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་གཟུགས་མེད་པ་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དགེ་བའི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའི་རང་ བཞིན་ཡིན་ཏེ།དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པ་དེ་དག་གིས་སོ། །འཁོར་དང་བཅས་ན་ནི་ཕུང་པོ་བཞི་སྟེ། རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོག་མའི་ས་ལས་དབེན་ལས་སྐྱེས། །བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་དབེན་ པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ།།དེ་ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་བཞི་ཡིན་ནོ། །དབེན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཅི་ཞེ་ན། ལམ་གང་གིས་ས་འོག་མ་ལས་ཡིད་འབྱུང་བ་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་པ་དེ་དག་ཀྱང་། གཟུགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཉེ་བར་བསྡོགས་པ་གསུམ་དང་བཅས། །ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་བསམ་གཏན་བཞི པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་བྲལ་བ་མ་ཡིན་པས།གཟུགས་དང་བྲལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་མི་འཐོབ་སྟེ། མ་བྲལ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་ཡང་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཡོད་དེ། ཆུང་ཟད་སེར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཕུང་པོ་ བཞི་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པ་དག་ན་གཟུགས་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསྒྲུབ་པ་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།གལ་ཏེ་ཡོད་ན་ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེ་བས་ན། གཟུགས་མེད་པ་ན་གཟུགས་མེད་དོ། །ད་ནི་ཇི་ལྟར་ན་དེ་ནས་ཤི་འཕོས་པ་རྣམས་ཀྱི་ གཟུགས་བསྐལ་པ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་དུ་གཟུགས་རྒྱུན་ཆད་པ་ལས་ཡང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན།གཟུགས་ནི་སེམས་ལས་སྐྱེ། གཟུགས་ནི་དེའི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་རྒྱུས་ཡོངས་སུ་བསྒོས་པའི་སེམས་འདུ་འཕྲོད་རྙེད་པ་ལས་སྐྱེའོ། །དེ་ནི་ཐལ་ཟིན་ཏོ། །འདི་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ཅི་ནམ་མཁའ་ མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་དེའི་ཕྱིར་མིང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའམ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ།ཇི་ལྟ་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་གསུམ་ནི། དེ་བཞིན། སྦྱོར་ཕྱིར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་དང་། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཅི་ཡང་མེད། །ཅེས་བྱ་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོ། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སོ། ། ཆུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་དེ་དག་ལ་རབ་ཏུ་སྦྱོར་བས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་མིང་གྲངས་བཞིན་དུ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དམན་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད་འདུ་ཤེས་མེད་པའང་མ་ཡིན་པའོ། །འདུ་ཤེས་དམན་པའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད། འདུ་ཤེས་མེད་མིན་སྐྱེ་མཆེད་ཅེས་བྱ་བ་སྟེ། འདུ་ཤེས་དེ་ནི་གསལ་བའང་མ་ཡིན་ལ མེད་པ་ཁོ་ནའང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།དེ་ལྟར་སྙོམས་འཇུག་དངོས་གཞིའི་རྫས། །རྣམ་བརྒྱད། དེ་ལྟར་ན་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ་དངོས་གཞིའི་རྫས་དེ་དག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་དང་གཟུགས་མེད་པ་བཞི་སྟེ། བརྒྱད་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་། བདུན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ལས་གཞན་པ་ བདུན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།རོ་མྱང་བ་དང་དག་པ་དང་། །ཟག་མེད་རྣམས་དང་ལྡན་པའོ། །རོ་མྱང་བ་དང་། དག་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །བརྒྱད་པ་སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རོ་མྱང་བ་དང་དག་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ནི་མེད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ། རོ་མྱང་མཚུངས་ ལྡན་སྲེད་བཅས་ཏེ།།རོ་མྱང་བ་ནི་སྲེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་དགེ་བ་ནི། །དག་པ། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་ནི་དག་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། མ་ཆགས་པ་ལ་སོགས་པ་དཀར་པོའི་ཆོས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་དེས་ཅི་ཞིག་རོ་མྱང་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེས་མྱོང་ངོ་། ། སྙོམས་པར་འཇུགས་པ་དག་ལ་འདས་མ་ཐག་པ་དེ་ནི་དེས་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་དེ། རོ་མྱང་བར་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་ནི་ལངས་པ་ཡིན་ནོ། །གང་གིས་རོ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་དེ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་མེད་འཇིག་རྟེན་འདས་པའོ།

无色定是无差别的善心专注的自性。如是以这些行相。若有眷属则为四蕴，因为无随行的色法。
从离下地而生，从离第四禅而生的是空无边处。从离彼而生的是识无边处。从离彼而生的是无所有处。从离彼而生的是非想非非想处。如是为四无色。
何谓离？即是以何道而厌离下地，为断除贪著而行故。彼等无色亦称离色，具三近分。空无边处近分缘第四禅故，彼未离色想，故不得离色之名，即是未离之义。
有人说无色界中亦有少许色，如微尘。所说四蕴者，暂且是为成立无色界中无色之义。若有色者，云何称无色？是故无色界中无色。
今问：如何从彼死没者，经多劫断绝色法相续后复生色法？色从心生，色从熏习彼异熟因之心得缘而生。彼已过去。
当说此：空无边处等是否因缘虚空等而得此名耶？不是。云何？首先三者如是，由修习故名空无边、识无边、无所有。即作意修习'虚空无边'、'识无边'、'全无所有'，由于如是修习故，依次得此等名。
由劣故名非想非非想。由想劣故名非想非非想处，因为彼想非明显亦非全无故。如是等至正行事，共八。如是等至正行事即是四禅及四无色，共八种。
其中，七者三种，除有顶外七者三种，即：味相应、净、无漏相应。第八有顶唯二种，即味相应及净相应。无漏则无。
其中，味相应具贪。味即是贪。世间善法为净。世间善法等至事称为净，因具无贪等白法故。
复次，味相应心以何为味？彼以彼为味。于诸等至中，以刚出定者为所味，能味者为入定。无漏是出世间。

།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟག་པ མེད་པ་ཡིན་ནོ།།སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་དེ་དག་ལས་བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ། དང་པོ་ལྔ་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡན་ལག་ལྔ་སྟེ། རྟོག་དཔྱོད་དང་། དགའ་བདེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྡན། །རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། དགའ་ བ་དང་།བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་སྟེ། ཡན་ལག་དེ་ལྔའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན། བསམ་གཏན་ཡང་ཡིན་ནོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། དམག་གི་ཡན་ལག་བཞི་ཇི་ལྟ་བར་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་ལྔ་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ་ཞེས་གྲག་གོ། །གཉིས་པའི་ཡན་ ལག་དག་དང་ལྡན།།དགའ་ལ་སོགས་དང་བཞི་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ནི་ཡན་ལག་བཞི་སྟེ། ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་དང་བཞིའོ། །གསུམ་པའི་བཏང་སྙོམས་དྲན་པ་དང་། །ཤེས་བཞིན་བདེ་དང་གནས་དང་ལྔ། །བསམ་གཏན་ གསུམ་པའི་ཡན་ལག་ནི་བཏང་སྙོམས་དང་།དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་བདེ་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ལྔའོ། །གནས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་ཡང་དག་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཞེ་ན། གང་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་བ་ཡང་དག་པར་གནས་པའོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །ཐ་མའི་བདེ་ མིན་སྡུག་བསྔལ་མིན།།བཏང་སྙོམས་དྲན་དང་ཏིང་འཛིན་བཞི། །ཐ་མ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྟེ། དེའི་ཡན་ལག་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་དང་། བཏང་སྙོམས་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། རྣམ་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་བཞི་སྟེ། དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་ པོ་དང་གསུམ་པའི་ཡན་ལག་ནི་ལྔ་ཡིན་ལ།གཉིས་པ་དང་བཞི་པའི་ཡན་ལག་ནི་བཞི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན་ཏེ། མིང་གི་སྒོ་ནས་དེ་ལྟའོ། །རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བཅུ་གཅིག་གོ། །རྫས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ནི་ལྔའོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་འཕེལ་ལོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་ བཏང་སྙོམས་དང་།དྲན་པ་དང་། ཤེས་བཞིན་དང་། དགེ་བ་རྣམས་འཕེལ་ལོ། །བཞི་པ་ལ་ནི་བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཚོར་བ་འཕེལ་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཡན་ལག་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་གཉིས་པའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བ་བརྗོད་ན་མུ་བཞི་སྟེ། མུ་དང་པོ་ནི་རྟོག་པ་དང་དཔྱོད་ པའོ།།མུ་གཉིས་པ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་བའོ། །མུ་གསུམ་པ་ནི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་དང་། སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། །མུ་བཞི་པ་ནི་བཤད་པ་ལམ་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གསུམ་པོའི་བདེ་ བ་རྫས་གཞན་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན།གང་གི་ཕྱིར་དེའི་བདེ་བ་ནི་ཚོར་བ་ཡིན་ལ་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་སྦྱངས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་བདེ་བ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཞེས་བྱའོ། །ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཆོས་དེ་ཅི་ཞེ་ན། དད་པ་རབ་ཏུ་དང་བའོ། །དེ་བས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་ལས་ སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་ས་ལས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱུང་བར་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་འདིར་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་ཞེས་བྱའོ།།དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡིན་པར་འགྱུར་ཇི་ལྟར་སྡེ་པ་གཞན་དག་འདོད་པ་རྣམས་ཏེ། སྡེ་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འདོད་ཅེ་ ན།དགའ་བ་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་གཞན་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དག་གི་བདེ་བ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །བསམ་གཏན་གྱི་བདེ་བ་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། ལུས་རྣམ་གཉིས་ཕྱིར་དགའ་ཡིད་བདེ། རྣམ་པར་བསྒྱུར་བའི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་ གསུམ་པ་བཀའ་སྩལ་ཏེ།འདིར་འདིའི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་མ་ལུས་པར་དགའ་བར་འགྱུར་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ། །བསམ་གཏན་བཞི་པར་ནི་བདེ་བའི་དབང་པོ་འགག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཀའ་སྩལ་ཏོ།

出世间的等至体性是无漏的。在这些等至体性中，诸禅定是具有支分的，无色定则不具有支分。其中，初禅具有五支：寻、伺、喜、乐和定。寻、伺、喜、乐和心一境性，这五者是支分。定既是支分也是禅定。其余诸支仅是支分，如同四军支一样，五禅支也是如此。
第二禅具有四支：喜等四支。第二禅有四支：内净、喜、乐和心一境性四者。第三禅有舍、念、正知、乐和住五支。第三禅的支分是舍、念、正知、乐和定五支。'住'是定的异名，如经中说：'什么是正定？即心和心所的正住。'
第四禅有不苦不乐、舍、念和定四支。最后即第四禅，其支分是不苦不乐受、清净的舍、清净的念和清净的定四支。如是初禅和第三禅各有五支，第二禅和第四禅各有四支，因此这些禅定支共有十八支，这是就名称而言。
就实体而言有十一支。就实体而言，初禅有五支。第二禅增加内净。第三禅增加舍、念、正知和善。第四禅增加不苦不乐受。因此，若问初禅支是否即是第二禅支，有四句分别：第一句是寻和伺，第二句是内净，第三句是喜、乐和心一境性，第四句是前述之外的诸法。同样，应当相互比较一切禅定的诸支。
因此，若问三禅的乐是否为不同实体，因为其乐是受，而初禅和二禅的乐是轻安。内净是什么法？是清净的信。因此，获得第二禅时，对于必定出离等至地而生起信解，这就是此处所说的内净。
所说喜即是悦，如何理解其他是什么？如其他部派所许，其他部派又如何许？他部认为喜唯是别的心所法，而悦是三禅的乐。禅定的乐不应是悦，因为身有二故，喜与悦。在转依经中，世尊说到第三禅：'此中，其悦根完全灭尽而成为喜。'又说在第四禅中，乐根灭尽。

།ཡང་འདི་སྐད་དུ་བདེ་བ་ཡང་སྤངས་ཏེ། སྔ་ནས་སྡུག་བསྔལ་ཡང་སྤངས་ཤིང་ཡིད་བདེ་བ་ དང་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཡང་ནུབ་པས་ཞེས་གསུངས་པས་དེའི་ཕྱིར་ཡང་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་མེད་དེ།དེ་བས་ན་དགའ་བ་ཉིད་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་གྱི་བདེ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཅི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དག་ལ་ཡང་འདི་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ཡན་ལག་དེ་དག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། མེད་དོ། །དེ་དག་ལ་གང་ཞིག་མེད་ཅེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་དགའ་བ་དེ་དང་། རབ་དང་ཤེས་བཞིན་དྲན་པ་དང་། །བཏང་སྙོམས་དྲན་པ་དག་པ་མེད། །བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ནི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ་བ་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ལས་དབེན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི་ནང་རབ་ཏུ་དང་བ་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པས་རྙོག་པའི་ཕྱིར རོ།།གསུམ་པ་ལ་ནི་དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བདེ་བས་ཀུན་དུ་རྨོངས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ལ་ནི་དྲན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་མེད་དེ། ཉོན་མོངས་པས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། རེ་ཞིག་ཁ་ཅིག་ནི་འདི་སྐད་དུ་ཅེས་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་རབ་སྦྱངས་བཏང་སྙོམས་དག་།ཁ་ཅིག་ན་རེ་ཉོན་ མོངས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་།གཉིས་པ་ལ་ནི་རབ་ཏུ་སྦྱངས་པ་མེད་དོ། །གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་ལ་ནི་བཏང་སྙོམས་མེད་དེ། དེ་དག་ནི་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་གསུམ་ནི་སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་གཡོ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ བཀའ་སྩལ་ཏོ།།སྐྱོན་བརྒྱད་ལས་ནི་གྲོལ་བའི་ཕྱིར། །བཞི་པ་དག་ནི་མི་གཡོ་བའི། །སྐྱོན་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་དབུགས་དང་ནི། །བདེ་བ་ལ་སོགས་བཞི་ཡིན་ནོ། །རྟོག་པ་དང་། དཔྱོད་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཡིད་བདེ་བ་དང་། ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། དབུགས་རྔུབ་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་བ་སྟེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ནི་སྐྱོན་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་མི་གཡོ་བའོ་ཞེས་བྱའོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་ནི་དགའ་བ་ཞེས་སྨོས་པས་ཡིད་བདེ་བ་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ་ལ་ནི་བདེ་བའོ། །བཞི་པ་ལ་ནི་བཏང་སྙོམས་སོ། །དེ་ཅི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བསམ་གཏན་དག་གི་ཚོར བ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་གི་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན།སྨྲས་པ། མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་ན་ནི། །ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་དང་། །བཏང་སྙོམས་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། །བཏང་སྙོམས་བཏང་སྙོམས་ཚོར་བའོ། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་དག་ན་ནི་ཚོར་བ་ གསུམ་སྟེ།རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་གྱི་བདེ་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞི་ཆར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་སོ། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་དག་ན་ནི་ཚོར་བ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡིད་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་གཞན་མེད་པའི་ ཕྱིར་བདེ་བ་ནི་མེད་དོ།།སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དག་ན་ནི་ཚོར་བ་གཉིས་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་བདེ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་སོ། །སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དག་ན་ནི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ན། རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་གསུམ་པ་དང་། རྟོག་ པ་དང་དཔྱོད་པ་མེད་ན་དེ་དག་གི་མཐོང་བ་ཡིན་པ་ནས།རེག་པའི་བར་དུ་ཡིན། ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་དག་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའང་མ་ཡིན་ལ་དེའི་ས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གཉིས་པ་ལ་ སོགས་དང་པོར་གཏོགས།།ལུས་མིན་རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས་དང་། །རྣམ་རིག་ཀུན་ནས་སློང་གང་དེ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་དུ་ནི་གང་གིས་དེ་དག་གི་མཐོང་བ་ནས། རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པའི་བར་དེ་ནི་སྤྲུལ་བའི་སེམས་བཞིན་དུ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་མིག་དང་། རྣ་ བ་དང་ལུས་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་།རྣམ་པར་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བར་བྱེད་པ་དག་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།

又说道：'舍弃了乐，早已舍弃了苦，以及喜忧也消失'，因此第三禅中没有喜根。所以喜即是喜受，而非乐受。
又问：'有烦恼的禅定中是否也有这些所说的支分？'答：'没有。'
问：'它们中缺少什么？'答：'有烦恼者无有喜，及净、正知、念，舍念清净亦无有。'
初禅中没有离生喜乐，因为未离烦恼。二禅中没有内等净，因为被烦恼搅浊。三禅中没有正念正知，因为被有烦恼的乐迷惑。四禅中没有念的清净，因为被烦恼染污。这是一些人的说法。
有人说：'有些无有极练及舍清净。'有人说有烦恼的初禅和二禅中没有极练，三禅和四禅中没有舍，因为这些是多种善地法。
世尊说：'三种禅定因有过患故是有动摇的。'
由于解脱八种过患，第四禅是不动的。什么是这些过患？寻、伺、气息及乐等四种。寻、伺、乐、苦、喜、忧、入息、出息，第四禅中这八种过患一个也没有，因此称为不动。
第二禅中说喜即是喜受。第三禅中是乐。第四禅中是舍。
问：'等至禅定中的受是否与生禅定中的相同？'答：'不是。如何不同？生禅中有喜受和舍受，舍受与忧受，以及舍受与舍受。'
生初禅中有三种受：三识身的乐受、意地的喜受、四识聚的舍受。生二禅中有两种受：意地的喜受和舍受。因为没有其他识聚，所以没有乐受。
生三禅中有两种受：意地的乐受和舍受。生四禅中唯有舍受。
如果二禅等中没有三识身和寻伺，那么从见到触，如何发起表业？那些生在彼处者，并非没有眼识等，也不是彼地所摄。如何？
二禅等属初禅，除身识及耳识，以及发起表业，二禅等中从见到发起表业，如同变化心一样，现起初禅的眼、耳、身识和发起表业。

།དེ་ལུང་མ་བསྟན་ཉོན་མོངས་མིན། །དེ་དག་མངོན་དུ་བྱེད་པ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། མ་བསྒྲིབས་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་ ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ།།དམན་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གྱི་དགོས་པ་རྫོགས་སོ།། །།ཡང་དག་པ་ལ་སོགས་པའི་བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དག་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན། ཆགས་བྲལ་སྐྱེ་བས་དག་དེ་དག་།མི་ལྡན་པ་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ས་འོག་མ་ ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའམ།སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་མ་གཏོགས་པ་ས་འོག་མར་སྐྱེ་བ་ལས་དག་པའི་བསམ་གཏན་ནམ། གཟུགས་མེད་པ་མི་ལྡན་པ་ལས་འཐོབ་སྟེ། དེ་ན་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། དག་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ལས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་ མཐུན་པ་དག་འཐོབ་ལ།ཉམས་པ་ལས་ཀྱང་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་འཐོབ་བོ། །ཟག་མེད་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ཡིན། །དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ལ་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་ནི་ཟག་པ་ཤེས་པ་ལས་ཀྱང་མི་སློབ་པ་འཐོབ་བོ། །དབང་པོ་འཕོ་བ་ལས་ཀྱང་སློབ་པ་དང་མི་སློབ་པ་འཐོབ་བོ། ། ངེས་པར་འཇུག་པ་ལས་ཀྱང་དང་པོ་ཉིད་དུ་ཟག་པ་མེད་པ་མ་འཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མཐར་གྱིས་འཇུག་པས་མི་སློབ་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་ཏེ། ཇི་ལྟར་གདོན་མི་ཟ་བར་འཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་བཤད་དོ། །ཉམས་དང་སྐྱེ་བས་ཉོན་མོངས་ཅན། །དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་འཐོབ། །ཅེས་བྱ་བར་སྦྱར་ཏེ། གལ་ཏེ དེའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་ན་ནི།ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་སོ། །གལ་ཏེ་གོང་མ་ལས་འོག་མར་སྐྱེ་ན་ནི་སྐྱེ་བས་སོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྫས་གང་གི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དུ་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན། ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པ་དང་། བསམ་གཏན་ གཉིས་པ་དང་།གསུམ་པའི་ས་པའི་དག་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དག་དང་དྲུག་སྐྱེའོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་གིས་པ་དང་། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་པའི་དག་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ན་ཟག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དག་ པ་ཁོ་ན་དང་བདུན་སྐྱེའོ།།བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ་དང་། དང་པོའི་ས་པའི་དག་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་དག་དང་བརྒྱད་སྐྱེའོ། །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གིས་པ་གཉིས་ཏེ། དག་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་། ནམ་ མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་དང་།བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་བཞི་དང་། ཅི་ཡང་མེད་པ་དང་། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་ས་པ་གསུམ་དང་དགུ་སྐྱེ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་གཞན་དག་ལ་ཡང་རྫས་བཅུར་སྦྱར་ཏེ། དེ་ནི་མདོར་བསྡུས་པ་ཡིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། །ལྟག་འོག་ གསུམ་པའི་བར་དགེ་བ་སྐྱེ་སྟེ།དགེ་བ་སྨོས་པས་ནི་དག་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་བཟུང་སྟེ། དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པ་དང་། ས་གོང་མ་པ་དང་། ས་འོག་མ་པ་གསུམ་པའི་བར་གྱི་དག་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པ་སྐྱེའོ། །ཐོད་རྒལ་དུ་སྙོམས་པར་ འཇུག་པར་བྱེད་པས།གསུམ་པ་ལས་ཕན་ཆད་དུ་ནི་རྒལ་བར་མི་ནུས་སོ། །རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་གི་ཆོས་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེའི་རྟེན་དང་དམིགས་པ་འོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་ཟག་པ་མེད་པའི་དེ་མ་ཐག་པ་བཤད་པ་ལྟར། དག་པའང་དེ་བཞིན་དུ། རིག་པར་བྱ་ལ། རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་ཀྱང་། །དག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ལྷག་པར་རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེའོ། །ལྷག་མ་ནི་ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལ་ཉོན་མོངས པ་ཅན།དག་པ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་དག་པ་སྐྱེའོ།

这些无记非烦恼。那些现前的初禅地的识，是无覆无记，因为已离贪故非烦恼。因为低劣故也非善。禅定的内容已完。
如何获得正等等禅定和无色定呢？离贪和生起获得这些。从不具足中获得。从下地离贪，或者除有顶外从下地受生而得清净禅定或无色定，从不具足中获得。因为彼处无有生得。
为何说从不具足中获得呢？具足清净者从加行中也获得顺决择分，从退失中也获得顺退分。无漏是离贪性，从不具足中获得。如是配合，具足者从漏尽智中也获得无学，从根转也获得有学和无学。
岂不是从决定入定中最初也获得无漏吗？因为渐次入定非学故不定，如必定获得那样解说。从退失和受生获得烦恼，从不具足中获得。如是配合，若从彼离贪退失则由退失，若从上地生下地则由受生。
在何等等持之后生起几种呢？在无漏初禅之后，生起自地、第二禅、第三禅地的清净和无漏等六种。在无所有处之后，生起自地、识无边处、空无边处的清净和无漏，有顶唯有清净故七种。
在第二禅之后，生起自地、第三禅、第四禅、初禅地的清净和无漏等八种。在识无边处之后，生起自地二种即清净和无漏，空无边处和第四禅地四种，无所有处和有顶地三种共九种。如是其他禅定和无色定也配合为十种，这是略说。
在无漏之后，生起上下三地间善法。说善即摄清净和无漏，因为是善性故。在无漏等持之后，生起自地、上地、下地三地间的清净和无漏。
以超越次第入定者，超过三地则不能超越。在后得智之后无色定等，在法智之后则不然，因为彼所依和所缘是下地故。如说无漏等无间，清净也应当如是了知。
自地烦恼也在清净之后，更多生起自地烦恼。其余如无漏等无间。在无漏之后不生烦恼。对于烦恼，烦恼等持之后生起自地烦恼和清净。

།འོག་མའི་ས་པའི་དག་པ་གཅིག་།ཉོན་མོངས་པས་གཟིར་བ་ན་ས་གོང་ཨུ0f37མའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་ལ་ཡང་དགའ་བར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡོངས་ས ཨུ་བཅད་ནས་འོག་མར་འཕོ་ན་དགེ་བ་ལས་འཕོ་བ་ཡིན་གྱི།ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཏེ་ཡོངས་སུ་མ་བཅད་ན་ནི་ཇི་ལྟར་འཕོ་ཞེ་ན། སྔོན་འཕངས་པ་ལས་ཏེ། སྔོན་འདི་སྙམ་དུ་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་པས་ནི་འོག་མའི་དག་པ་བླའོ་སྙམ་དུ་འདོད་པར་འགྱུར་ལ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་གྱི་ འདོད་པ་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་སྟེ།སྨོན་ནས་གཉིད་ལོག་པ་འདོད་པའི་དུས་སུ་སད་པ་བཞིན་ནོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟག་པ་མེད་པ་ནི་ནམ་ཡང་མི་སྐྱེའོ། །དག་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་གི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཁོ་ན་སྐྱེའི། གཞན་གྱིས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ དེ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ཀྱི་ཕྱིར་བཤད་ཀྱི།འཆི་འཕོ་ཅན་ལས་ཉོན་མོངས་ཀུན། །འཆི་འཕོ་བའི་ཚེ་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་དག་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ས་ཐམས་ཅད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེའོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་གོང་མ་མིན། །འཆི་འཕོ་བའི་ཚེ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་ མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་གིས་པ་དང་།ས་འོག་མ་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་སྐྱེའི། ས་གོང་མ་པའི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དག་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཟག་པ་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་རྗེས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དག་པ་ཉམས་པའི་ཆ་མཐུན་སོགས། །རྣམ་བཞི། དག་པ་ནི་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། གནས་ པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་།ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ནོ། །དེའི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་རིམ་བཞིན་དུ། ཉོན་མོངས་སྐྱེ་དང་རང་ས་དང་། གོང་མ་ཟག་མེད་རྗེས་མཐུན་ པའོ།།ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི། །ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །གནས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་རང་གི་ས་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི་ས་གོང་མ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་ནི་དེ་ལས་སྐྱེའོ། །ཡང་བཞི་པོ་དེ་དག་གི་ མཇུག་ཐོགས་སུ་གང་ཞིག་སྐྱེ་ཞེ་ན།།ཉམས་ཆ་མཐུན་སོགས་མཇུག་ཐོགས་སུ། །གཉིས་དང་གསུམ་དང་གསུམ་དང་གཅིག་།ཉམས་ཆ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉམས་པ་དང་བསྟན་པ་སྟེ། དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། གནས་པའི་ཆ་ དང་མཐུན་པ་དང་གཉིས་སྐྱེའོ།།གནས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་སྐྱེའོ། །ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་གསུམ་སྐྱེའོ། །ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ནི་གཅིག་པུ་དེ་ཉིད་སྐྱེའོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཐོད་རྒལ་གྱི་སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།ས་བརྒྱད་རྣམས་ནི་འབྲེལ་པར་ནི། །སོང་ཞིང་འོངས་ནས་གཅིག་རྒལ་བ། །ཐོད་རྒལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིས། །མི་མཐུན་གསུམ་པར་འགྲོ་བའོ། །ས་བརྒྱད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པ་གཉིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པའོ། །འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། གོ་རིམས་བཞིན་དུའོ། །སོང་ཞིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུགས་དང་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་ནས་སོ། །འོངས་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་ཞུགས་ནས་སོ།

下地的清净者，当被烦恼所逼时，也会喜欢上地的等至。如果断除烦恼后转生下地，是从善业转生，而非从烦恼转生。若未断除，则如何转生呢？是从先前所发愿而来。先前曾这样想：上地的烦恼不如下地的清净，而生起欲求。众生的先前愿望也随着相续而转，如同发愿后入睡而在欲求时醒来一样。
烦恼性的后面绝不会生起无漏。在清净和烦恼性之后，只会生起自地的烦恼性，而非他地的烦恼。这是就等至时而言，若是临终转生者则一切烦恼都会生起。临终时，在生得清净之后会生起一切地的烦恼性。
从烦恼性不生上地。临终时，在烦恼性禅定和无色定之后，会生起自地和下地的烦恼性，而不会生起上地的烦恼性。从一切清净后也不会生起无漏等至，为什么呢？清净有退分等四种。清净分为：退分、住分、胜进分、决择分四种。有顶地除了胜进分外具有其他三种。
其特征是什么呢？依次为：与烦恼生起相顺、与自地相顺、与上地及无漏相顺。退分是与烦恼生起相顺。住分是与自地相顺。胜进分是与上地相顺。决择分是与无漏相顺，无漏从此生起。
这四者之后各生起什么呢？退分等之后，分别生起二、三、三、一。所谓退分即是退失所说，其后生起退分和住分二者。住分之后，除决择分外生起其余三者。胜进分之后生起退分等三者。决择分之后唯生起决择分一者。
如何生起超越等至呢？八地相连，往返跳过一地，以超越等至趣入第三违品。八地是指禅定和无色定的等至。有二种，即有漏和无漏。相连是指次第。往是指顺行入定。返是指逆行入定。

།གཅིག་རྒལ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རེ་རེ་བརྒལ་བ་སྟེ། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི ས་བརྒྱད་དང་ཟག་པ་མེད་པའི་ས་བདུན་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་།ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་བྱ་བར་བྱ་སྟེ། ཕྱིས་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས། ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་ནས་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ།དེ་ནས་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་གཅིག་རྒལ་ཞིང་ལུགས་དང་མཐུན་པ་དང་། ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དེ་ནི་ཐོད་རྒལ་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནོ། ། གང་གི་ཚེ་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་ཟག་པ་མེད་པའི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་ནས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ལ། དེ་ནས་ནི་ཟག་པ་མེད་པ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཅིང་། དེ་བཞིན་དུ་ལུགས དང་མི་མཐུན་པར་ཡང་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དེའི་ཚེ་རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་ཡོངས་སུ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།།ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཕྱིར་བཞི་པ་ལ་ནི་སྙོམས་པར་མི་འཇུག་གོ། །དེ་དག་ཀྱང་གླིང་གསུམ་དག་དུ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཁོ་ནས་སྐྱེ་བར་བྱེད་ཀྱི། མཐོང་བས་ཐོབ་པ་ནི་དབང་པོ་རྣོན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བ་ཡིན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དུས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ནི་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ཡིན་ཡང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དབང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ལུས་གང་གིས་བསམ་གཏན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་དུ་ཞིག་མངོན་དུ བྱེད་ཅེ་ན།བསམ་གཏན་གཟུགས་མེད་རང་དང་ནི། །འོག་མའི་ལུས་ཉིད། སྲིད་པའི་རྩེ་མོ་ནི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་ཅིང་། འོག་མ་འདོད་པའི་ཁམས་ཀྱི་བར་དག་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་། རང་གི་ས་དང་། ས་འོག་མ་དག་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གོང་མར་སྐྱེས་ལ་སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་འོག་མ་མངོན་དུ་མི་བྱེད་ཅེ་ན།གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལ་ནི། འོག་དགོས་མེད། དེའི་དགོས་པ་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་འོག་མའི་རྫས་ཀྱིས་ཆུང་ཟད་ཀྱང་མི་བྱེད་དེ་དམན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤྱིར་བསྟན་པར་བྱས་ནས་དམིགས་ཀྱིས་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །ཅི་ཡང་མེད་པ་མངོན་བྱས་ནས། །འཕགས་པའི་སྲིད་རྩེའི་ཟག་ ཟད་བྱེད།།འཕགས་པའི་སྲིད་པའི་རྩེ་མོར་སྐྱེ་བ་ཐོབ་པ་ནི་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཟག་པ་མེད་པ་མངོན་དུ་བྱས་ནས་ཟག་པ་ཟད་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེར་སྐྱེས་པ་དེ་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ཅེ་ན། རང་གི་ས་པ་མེད་པ་དང་དེ་དང་ཉེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྲེད་ བཅས་རང་གི་སྲེད་ལ་དམིགས།།རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་རྣམས་ནི། རང་གི་ས་པའི་སྲེད་པ་ལ་དམིགས་སོ། །སྲེད་པ་ཞེས་སྨོས་པས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་གཟུང་ངོ་། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་འོག་མ་ལ་མི་དམིགས་སོ། །ས་རྣམས་ཀྱི་སྲེད་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཆུད་པའི་ཕྱིར་གོང་མ་ལ་ཡང་མ་ ཡིན་ནོ།།དགེ་བར་ཐར་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཟག་པ་མེད་པ་ལ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་དགེ་ཡུལ་ཡོད་དོ་ཅོག་།དགེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་པ་དང་། །ཟག་པ་མེད་པ་དེའི་དམིགས་པ་ནི། ཟག་པ་དང་བཅས་པའམ། ཟག་པ་མེད་པ་གང་ཆུང་ཟད་ཅི་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་དངོས་གཞི་དགེ་ རྣམས་ཀྱི།།སྤྱོད་ཡུལ་ཟག་བཅས་འོག་མ་ཡིན། །གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་དགེ་བ་རྣམས་ནི། རང་གི་ས་པ་དང་ས་གོང་མ་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ས་འོག་མ་པའི་ཟག་པ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོ་ལ་མི་དམིགས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ ལ་དམིགས་ཀྱི།ཆོས་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་འོག་མའི་འགོག་པ་ལ་ནི་མི་དམིགས་སོ། །ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་ས་འོག་མ་ལ་དམིགས་སོ།

所谓'一个超越'是指逐一超越，即对于有漏的八地和无漏的七地，按顺序和逆序进行等持的修习。
后来从有漏初禅到有漏第三禅入定，然后入定于空无边处，之后入定于无所有处。同样也要按照逆序修习。
无漏也是一个超越，按顺序和逆序入定，这就是超越等持的修习。
当从有漏初禅到无漏第三禅入定，然后入定于有漏空无边处，之后入定于无漏无所有处，同样也要逆序入定时，因为要经过三种不同类别，所以称为圆满。
因为距离太远，所以不入定于第四禅。
这些也只有在三洲中不被时间所束缚的解脱阿罗汉才能修习，而见道所得的利根者则不能修习。
即使在禅定上得到自在，也不是无烦恼的。时解脱者即使是无烦恼的，但在禅定上也不得自在。
以何种身体现前多少禅定和无色定呢？
禅定和无色定以自身及下地身体现前。有顶地可以在有顶地现前，也可以在下至欲界现前。同样，其余的也是在自地和下地现前。
为什么生在上地的不能现前下地定呢？因为对他来说下地无用。其作用是以下地的等持物质都不能做任何事，因为低劣的缘故。
在总说之后进行特别说明。
现前无所有处后，圣者在有顶灭尽诸漏。获得圣者有顶地生的人，现前无所有处的无漏定后灭尽诸漏。
为什么在那里出生的人能现前呢？因为没有自地和接近的缘故。
那么这些禅定和无色定的所缘是什么呢？
有贪者缘于自地贪。与味着相应的缘于自地的贪爱。说'贪'是指有漏事物。因为已离贪故不缘下地。因为已完全了知诸地的贪爱，所以也不缘上地。因为善能解脱，所以也不缘无漏。
禅定善所缘一切。清净和无漏的善禅定，其所缘是一切有漏或无漏的任何事物。
无色定正行诸善的行境是有漏下地。无色定的善正行不缘于自地和上地等，所以只缘下地的有漏事物。无漏也缘于一切类智分，但不缘法智分和下地的灭。近分定的无间道缘于下地。

།བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ལས། ཟག་པ་མེད་པས་ཉོན་མོངས་རྣམས། །སྤོང་སྟེ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ ཕྱིར་འོག་མ་ལ་ཡང་མ་ཡིན།དེ་ཉིད་ཀྱི་གཉེན་པོ་དེ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ས་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་གོང་མ་ཡང་མ་ཡིན་པས། དག་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱིས་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། ཉེར་བསྡོགས་པས་ཀྱང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་དག་ པས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤོང་སྟེ།ས་འོག་མ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉེར་བསྡོགས་རྣམས་ཀྱང་དུ་ཞིག་ཅེ་ན། དེ་དག་ལ་ནི་ཉེར་བསྡོགས་བརྒྱད། །རེ་རེ་ལ་ཡང་ཉེར་བསྡོགས་གང་གིས་དེ་ལ་འཇུག་པ་རེ་རེ་ཡིན་ནོ། །ཅི་དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ལ། །དེ་དག་གི་ཚོར་བ་ཡང་དེ་དང་འདྲའམ་ཞེ་ན། སྨྲས་ པ་མི་འདྲ་སྟེ།དག་པ་བདེ་མིན་སྡུག་བསྔལ་མིན། །དེ་དག་ནི་དག་པ་ཡིན་ཞིང་འབད་དེ་དྲན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་དང་། ས་འོག་མ་པ་ལ་ཡིད་འབྱུང་བ་དང་མ་བྲལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ ནོ།།དང་པོ་འཕགས་པ་ཡང་། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་དང་པོ་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དེ་ནི་དག་པ་འདི་ཡིན་ལ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཡང་མཉམ་པར་གཞག་པ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཉིད་དགག་གོ། །ལ་ལ་ནི། རྣམ་གསུམ། ལ་ལ་ནི་ མི་ལྕོགས་པ་མེད་པར་རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡང་ཡོད་དོ།།ཉེར་བསྡོགས་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་ན། ཅི་དོན་གཅིག་པ་ཞིག་ཡིན་ནམ་འོན་ཏེ་དོན་ཐ་དད་ཅེ་ན། དོན་ཐ་དད་དེ་ཉེར་བསྡོགས་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ཡིན་ལ། རྟོག་མེད་བསམ་གཏན་དང་། བསམ་ གཏན་ཉིད་ཡིན་ལ།བསམ་གཏན་ལ་ཁྱད་པར་འཕགས་ཤིང་རྟོག་པ་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ན་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་མ་གཞག་གོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ཡང་། རྣམ་གསུམ། རོ་མྱང་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་ཟག་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །བདེ་མིན་སྡུག་མིན་ཏེ། འདི་ལ་བདེ་བ་ཡང་མེད། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མེད་པས་ན། བདེ་བ་ཡང་མ་ཡིན་སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་དང་བཅས པས་དྲན་པར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགའ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་པར་དཀའ་བ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེའི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། འབྲས་བུ་ཚངས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན། །བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་བསྒོམས་ནས་ཚངས་པ་ཆེན་པོར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ཏིང་ངེ་ འཛིན་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ཏེ།མདོ་ལས་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། རྟོག་པ་མེད་ལ་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་དུ་བཀའ་སྩལ་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྟོག་པ་ཙམ་ཞིག་ བཀག་པའི་ཕྱིར།རྟོག་པ་མེད་ཅིང་དཔྱོད་པ་ཙམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ། །དེ་མན་ཆད་རྟོག་དཔྱོད་བཅས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་ནི། རྟོག་པ་དང་བཅས་ཤིང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡན་ཆད་གཉི་ག་མེད། །དེ་ན་གཉིས་པོ་མེད་པས་ན་གཉི་ག་མེད་པ་སྟེ། བསམ་གཏན་ཁྱད་ པ་ཅན་ཡན་ཆད་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྟོག་པ་ཡང་མེད་དཔྱོད་པ་ཡང་མེད་པའོ།།ཡང་མདོ་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་གསུངས་ཏེ། མཚན་མེད་ཞི་བའི་རྣམ་ པ་དང་།།འགོག་པའི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ནོ།

从禅定和无色界这三种中，以无漏断除诸烦恼。因为已离贪欲，所以不是下地，因为不是彼自身对治，所以不是自地，因为殊胜的缘故，所以也不是上地，既然清净的也不是，那么有烦恼的就更不用说了。
近分定也是，色界和无色界的近分定即使是清净的也能断除诸烦恼，因为是下地的对治。近分定有几种呢？彼等有八种近分定。每一地都有一个能入彼地的近分定。
彼等是否也是三种，彼等的受是否也相同呢？答：不同。清净的既非乐也非苦。彼等是清净的，且是需要专注忆念的，因为未离对下地的厌离，所以具有舍根，因为是离贪之道，所以不与味着相应。
第一圣者也是，第一近分定不动是清净的，也是无漏的。如果以近分定结生相续时，虽成为有烦恼，但在等持时则遮止有烦恼性。有些是三种，有些在不动中也有与味着相应的。
既说近分定，也说殊胜禅定，是同一义还是不同义呢？是不同义。近分定是离贪之道，无寻禅定即是禅定，殊胜于禅定且不与寻相应的是殊胜禅定。正因为如此，第二禅以上没有殊胜，所以不安立。
殊胜禅定也是三种：与味着相应的、有漏的和无漏的。既非乐也非苦，此中既无乐也无苦，所以既非乐也非苦，即是与舍根相应的意思。因为是有功用所缘念的，所以不与喜相应。正因为如此所以难以成就。
殊胜禅定的殊胜果是什么呢？果是大梵天。修习殊胜禅定后成为大梵天。
又略摄一切三摩地，经中宣说有寻有伺三摩地、无寻唯伺三摩地、无寻无伺三摩地这三种三摩地。其中首先殊胜禅定因为仅遮止寻，所以是无寻唯伺三摩地。此下有寻有伺三摩地，初禅和不动是有寻有伺的。
此上二者皆无。因为彼处二者皆无故说二者皆无，从殊胜禅定以上，从第二禅近分乃至有顶的三摩地是无寻无伺的。
又经中说空性三摩地、无愿三摩地、无相三摩地三种。无相是与寂静行相和灭谛行相相应的三摩地是无相，有四种行相。

།མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་མཚན་མ་བཅུ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར་མཚན་མ་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཡིན་ནོ། །མཚན་མ་བཅུ་ནི་ ཡུལ་ལྔ་དང་ཕོ་དང་མོ་དང་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སོ།།སྟོང་ཞིང་མཚན་ཉིད་སྟོང་ཉིད་ལ། །འཇུག་སྟེ་བདག་མེད་པ་དང་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ། རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ནོ། །སྨོན་པ་མེད་པ་ནི། དེ་ལས་གཞན་བདེན་རྣམ་དག་དང་། ། བདེན་པ་ལྷག་མའི་རྣམ་པ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ་རྣམ་པ་བཅུ་ཡིན་ནོ། །མི་རྟག་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་དེའི་རྒྱུ་དག་གིས་ཡིད་བྱུང་བ་དང་། ལམ་ཡང་གཟིངས་ལྟ་བུར་གདོན་མི་ཟ་བར་དོར་བར་བྱ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལ་དེའི་རྣམ་པར་དམིགས་པའི་ཏིང ངེ་འཛིན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏེ།དེ་དག་ལས་འདའ་བར་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་དང་བདག་མེད་པ་དག་གི་ནི་ཡིད་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དག་དང་དྲི་མ་མེད། འཇིག་རྟེན་དང་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དག་པ་དང་དྲི་མ་མེད་པ་དག་ཡིན་ཏེ།འཇིག་རྟེན་པ་ནི་ས་བཅུ་གཅིག་ན་ཡོད་དོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་གང་ལ་ལམ་ཡོད་པ་དག་ན་ཡོད་དོ། །དེ་དག་ནི། དྲི་མེད་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་མོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ་དག་དྲི་མ་མེད་པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་བའི་སྒོ་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །ཡང་། སྟོང་ཉིད་སྟོང་ཉིད་ཞེས་ལ་སོགས། །གཞན་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་མོ། །ཞེས་བྱ་སྟེ། སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དང་། སྨོན་པ མེད་པ་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་།མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། དེ་དག་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་ནི་སྟོང་དང་མི་རྟག་པར། །མི་སློབ་པ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གཞན་གཉིས་ནི་མི་སློབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་ཡང་དམིགས་ ཏེ།སྟོང་པ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་མི་སློབ་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྟོང་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ། །སྨོན་པ་མེད་པ་སྨོན་པ་མེད་པ་ཡང་མི་སློབ་པའི་སྨོན་པ་མེད་པ་ལ་མི་རྟག་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ། །ཟག་པ་མེད་པའི་ནི་དེའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་ཉིད་ལ་ སོགས་པར་ཡང་མ་ཡིན་ལ།སུན་དབྱུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་དག་ཏུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ། །མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མེད་ནི། །ཞི་བར་མ་བརྟགས་ཟད་པ་ལ། །མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པ་ནི། ཟག་པ་མེད་པ་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་ཏེ་འགོག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པའི་ མཚན་མ་མེད་པའི་སོ་སོར་མ་བརྟགས་པར་འགོག་པ་ལ་ཞི་བའི་རྣམ་པར་དམིགས་སོ།།མི་རྟག་པ་དང་འགོག་པ་ཐུན་མོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བ་དང་། བྲལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགོག་པ་དང་། གྱ་ནོམ་པ་དང་། ངེས་པར་འབྱུང་བ་རྣམ་པ་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཏིང་ངེ་ འཛིན་གཞན་དེ་དག་ནི་གཅིག་ཏུ།ཟག་བཅས། འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སྡང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཟག་པ་མེད་པ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ། །གང་དུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན། མི་རྣམས་དག་གི་ནང་། མི་དག་གི་ནང་ཁོ་ནར་སྐྱེད་ཀྱི། ལྷ་དག་གི་ནང་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སུ་སྐྱེད་ཅེ་ན། མི་གཡོ། དགྲ་བཅོམ་པ་གཞན་དག་གིས་ ནི་མ་ཡིན་ནོ།།ས་དུ་པ་ཅིག་ཅེ་ན། ཉེར་བསྡོགས་བདུན་མ་གཏོགས། ཉེར་བསྡོགས་བདུན་མ་གཏོགས་པ་གཞན་འདོད་པའི་ཁམས་དང་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཏེ། ས་བཅུ་གཅིག་ན་ཡོད་དོ། །ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་བཞི་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ཀུན་དུ་བསྟེན་ཅིང་གོམས་པར་བྱས་ལ། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་འགྱུར་བ་ཡང་ཡོད་ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྒྱས་པར་འབྱུང་བའོ།

涅槃是远离十种相故为无相，缘于彼之三摩地即是无相三摩地。十相即是五境、男、女及有为之相。
入于空性及空性相中，与无我及空性行相相应者即是空性三摩地，为二种行相。
无愿者，即是与其余谛清净及余谛行相相应之三摩地为无愿三摩地，为十种行相。
由无常、苦及其因而生厌离，道亦如筏必当舍弃，缘于彼等行相之三摩地即是无愿三摩地，因为趋向超越彼等之故。
因与涅槃相似之故，空性及无我二者非是厌离。
彼等三种三摩地有二种，即清净及无垢。因为是世间及出世间故为清净及无垢，世间者存在于十一地中。出世间者存在于有道之处。
彼等即是无垢解脱门三种。彼等三种无垢三摩地因为是解脱门故，即是空性解脱门、无愿解脱门及无相解脱门，称为三解脱门。
复次，空性空性等，其他亦有三种三摩地。即是空性空性、无愿无愿及无相无相，彼等因为缘于空性等故如是称呼。
二者缘于无学之空及无常。其余二种三摩地亦缘于无学三摩地，空性空性以空行相缘于无学三摩地。无愿无愿亦以无常行相缘于无学无愿。
无漏者因非是其相故非是苦性，亦非是因性等，因为是应当厌离故亦非是道行相。
无相无相，于寂静无观察灭尽。无相无相者，因于无漏中无有各别观察灭故，以寂静行相缘于无学无相之无观察灭。
因为无常及灭是共同故，因为是无记故，因为非是离故灭及殊胜、出离诸行相非是。
其余彼等三摩地唯一有漏，因为是厌恶圣道故，无漏者非如是。
若问于何处生起？于人中。唯于人中生起，于天中则不然。
若问谁能生起？不动。其余阿罗汉则不能。
若问在几地？除七近分。除七近分外，其他欲界及不系属、殊胜静虑、静虑及无色，存在于十一地中。
复次有四种修习三摩地，即修习三摩地若善修习、串习、多修习，于现法中得安乐住等，广说如是。

།དེ་ལ། བདེ་བར་བྱ་ཕྱིར་ཏིང་འཛིན་བསྒོམ། །དགེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཡིན། །མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ནི་དགེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་སྟེ།དག་པའམ་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་པོ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དག་གོང་མར་སྐྱེ་བ་ཡང་། ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྣམས་ལ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་གདོན་ མི་ཟ་བར་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་བདེ་བར་གནས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།མཐོང་བྱ་མིག་གི་མངོན་ཤེས་འདོད། །མཐོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ནི་ལྷའི་མིག་གི་མངོན་པར་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །བློ་བསྐྱེད་བྱ་ཕྱིར་སྦྱོར་ལས་སྐྱེས། །ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ནི་ཁམས་ གསུམ་པའི་ཡོན་ཏན་ཟག་པ་མེད་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ།།ཟག་པ་ཟད་པ་བསྒོམ་པ་ནི། །རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་བསམ་གཏན་མཐའ། །ཟག་པ་དང་བཅས་པ་ཟད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཏིང་ངེ་འཛིན་བསྒོམ་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གང་ཡིན་པའོ། །སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་འདི་ ནི་བདག་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་གཏོང་པ་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ནར་བཀའ་སྩལ་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བབ་པ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ད་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་བརྟེན་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་དེ་དག་བཤད་པར་བྱའོ། །ཚད་མེད་པ་ནི་བཞི་ཡིན་ནོ། །བྱམས་པ་དང་ སྙིང་རྗེ་དང་།དགའ་བ་དང་བཏང་སྙོམས་ཏེ། སེམས་ཅན་ཚད་མེད་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་བཞི་ཁོ་ན་ཡིན་ཞེ་ན། གནོད་སེམས་ལ་སོགས་གཉེན་པོའི་ཕྱིར།





这段文字讨论了禅定和四无量心，我将其翻译如下：

"关于此，'为得安乐故修定，是为善初禅'。为了现法乐住而修习禅定，这是善的初禅，即清净或无漏禅。因为这是初禅，应知其他禅定也是如此。

对于已入般涅槃者，因为他们没有退失而转生上界的情况，所以不是为了来世安乐而修。

'为见修天眼通'，为了见而修习禅定，这是天眼神通。

'为生智故修习'，为了生起智慧而修习禅定，这是三界一切无漏功德。

'为尽诸漏修习，金刚喻定为最后'。为了断尽有漏而修习禅定，这是第四禅中的金刚喻定。据说，诸佛世尊说法是为了自利，因此唯在第四禅中宣说。

禅定品已说完。现在是说依止禅定的功德之品，当解说这些。

四无量心：慈、悲、喜、舍，因为缘无量有情故称无量。

若问：'为何只有四种？'答：'为对治害心等故。'"

这段经文主要阐述了：
1. 修习禅定的不同目的
2. 禅定与神通的关系
3. 金刚喻定的特殊性
4. 四无量心的基本概念

这是对佛教禅修理论的重要阐述，特别强调了修习的目的和次第。


།གནོད་སེམས་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་། མི་དགའ་བ་དང་། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་གནོད་སེམས་མང་བ་དེ་དག་སྤང་བའི་ཕྱིར་བཞི་པོ་དང་ གྲངས་བཞིན་ནོ།།ཞེ་སྡང་མེད་བྱམས། བྱམས་པ་ནི་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །སྙིང་རྗེ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་བདེ་བ་ནི་དགའ་བ་ཡིན། །དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །བཏང་སྙོམས་ནི་མ་ཆགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ཅི་ལྟར་ན་གནོད་སེམས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ནི་ ཆགས་པས་དྲངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།།བྱམས་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་།རྣམ་པ་ནི། ཀྱེ་མ་བདེ་དང་སྡུག་བསྔལ་དང་། །མགུ་དང་སེམས་ཅན་ཞེས་བྱ་བའོ། །ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བྱམས་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ། །ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་ལོ་སྙམ་ པ་ནི་སྙིང་རྗེའོ།།ཀྱེ་མ་སེམས་ཅན་མགུ་བར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པ་ནི་དགའ་བའོ། །སེམས་ཅན་ནོ་སྙམ་དུ་དེ་ལྟར་ཡིད་ལ་བྱེད་ཅིང་བཏང་སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ་བར་མར་གནས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་གི་རྣམ་པ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྤྱོད་ཡུལ་འདོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི། འདོད་ པ་ན་སྤྱོད་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་ཡིན་ཏེ།དེ་ལ་དམིགས་པ་གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ས་དུ་པ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། དགའ་བ་བསམ་གཏན་གཉིས་དག་ན། །དགའ་བ་ནི་ཡིད་བདེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དག་ན་ཡོད་དོ། །གཞན་ནི་དྲུག་ན། གཞན་ནི་ ཚད་མེད་པ་གསུམ་ནི་ས་དྲུག་པོ་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་དང་།བསམ་གཏན་དང་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དག་ན་ཡོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ལྔ། ཁ་ཅིག་ནི་མི་ལྕོགས་པ་མེད་པ་མ་གཏོགས་པ་ས་ལྔ་པོ་དེ་དག་ན་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པའི་གཉེན་པོ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ་ ཅི་ཚད་མེད་པ་དག་གིས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན།དེ་ཡིས་མི་སྤོང་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་ས་པ་ཡིན་པ་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཅན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་སྦྱོར་བས་ནི་གནོད་སེམས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པ་དང་། སྤངས་ཟིན་པ་ཐག་སྲིད་པར་བྱེད་པའི་ ཕྱིར།དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་བཤད་དོ། །ཚད་མེད་པ་བཞི་པོ་དེ་དག་ནི། མི་དག་གི། །ནང་དུ་བསྐྱེད་དེ། མི་དག་གི་ནང་ཁོ་ནར་བསྐྱེད་ཀྱི་གཞན་དག་ཏུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།




这段文字讨论了四无量心的性质和修习，我将其翻译如下：

"为对治害心、损恼、不喜、贪欲和害心等，依次修习这四种[无量心]。

慈是无嗔的自性，悲心也是如此。喜是意乐的自性，舍是无贪的自性。若问：'如何是害心的对治？'因为它是由贪引生的缘故。

慈等[四无量心]的行相是：'愿得乐'、'[离]苦'、'随喜'和'[平等视]有情'。即：
- 作意'愿诸有情得乐'而入慈等持
- '诸有情苦啊'是悲心
- '愿诸有情欢喜'是喜心
- 作意'是有情'而入舍，因为是处于中庸位

它们的所缘是欲界有情，因为是对治针对他们的害心等。

若问：'它们在几地？'
喜在初二禅，因为喜是意乐故在初禅和二禅中有。其余三种在六地，即未至定、[四]根本定和殊胜禅中。有些说在五地，认为除未至定外的五地中有。

若问：'说是害心等的对治，四无量能断烦恼吗？'
答：它们不能断[烦恼]，因为是根本定地摄，是胜解作意，缘有情故。由于它们的加行能镇伏害心等，并使已断者永不复生，故说为对治。

这四无量唯在人中生起，只在人中修习，不在其他[道]中。"

1. 四无量心各自的性质和作用
2. 它们的修习方法和所缘对象
3. 它们在禅定中的地位
4. 它们与烦恼对治的关系

这是对四无量心修习的详细解说，对修行实践具有重要的指导意义。

།ཅི་ཚད་མེད་པ་གཅིག་དང་ལྡན་པ་གང་ཡིན་པ་དག་གདོན་མི་ཟ་བར་ཐམས་ཅད་དང་ལྡན་ནམ་ཞེ་ན། ངེས་གསུམ་ལྡན། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་ བཞི་པར་སྐྱེས་པ་དག་།དགའ་བ་དང་ནི་མི་ལྡན་ལ། །ཚད་མེད་པ་གསུམ་གྱི་རྙེད་པ་དང་ནི་རྟག་ཏུ་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་བརྒྱད། གཟུགས་ཅན་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། །ནད་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་རྣམས་ལ་ལྟ་བ་ཞེས བྱ་བ་ནི་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ།།སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ། རྫོགས་པར་བྱས་ནས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གསུམ་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་དང་གཟུགས་མེད་པ་བཞི་དང་། བརྒྱད་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པའོ། །དེ་དག་གི། དང་པོ་གཉིས། མི་སྡུག་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་། དང་པོ་ གཉིས་ནི་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ།དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཚུལ་ནི་མི་སྡུག་པ་བཞིན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་གཉིས་ཀྱང་། བསམ་གཏན་གཉིས་དག་ན། བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དག་ཡོད་ཀྱིས་གཞན་དག་ན་ནི་མེད་དོ། །འདོད་པ་ན་སྤྱོད་ པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་དག་གི་གཉེན་པོར་གྲངས་བཞིན་ནོ།།གསུམ་པ་མཐའ་ན། སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་ཡོད་དོ། །དེ་མ་ཆགས། དེ་ཡང་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ་སྡུག་པའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་སྡུག་པའི་རང་ བཞིན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།།དེ་དག་འཁོར་དང་བཅས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ནི། གཟུགས་མེད་མཉམ་གཞག་དགེ་རྣམས་སོ། །གཟུགས་མེད་པ་དག་མཉམ་པར་གཞག་པ་དགེ་བ་ཉིད་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་ཀྱི། ཉོན་མོངས་ པ་ཅན་ཡང་མ་ཡིན་ལ་མཉམ་པར་མ་གཞག་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ།འདི་ལྟ་སྟེ། འཆི་བའི་སྲིད་པ་ནའོ། །གཞན་དག་ན་རེ། གཞན་དག་ན་ཡང་མཉམ་པར་མ་གཞག་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་དག་ཀྱང་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་འཐོབ་བོ། །འོག་མ་ལ་དམིགས་པའི་ ཕྱིར་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ།རྣམ་པར་ཐར་པའི་དོན་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་དོན་ཡིན་ནོ། །འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་འགོག་པ་ནི་འགོག་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནི་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ།






这段文字讨论了四无量心和八解脱，我将其翻译如下：

"若问：'具足一无量者是否必定具足一切无量？'
定具三种。生在第三、第四禅者，不具喜心，但常具其余三无量。

八解脱：
第一是'有色观诸色'。
第二是'内无色想观外色'。
第三是'净解脱身证具足住'。
此外还有四无色解脱，第八是灭受想[定]。

其中，前二解脱：
是不净性，因为是青瘀等行相，故其性质如不净观。这两种唯在初、二禅中有，其他地中无。依次是对治欲界和初禅地的色贪。

第三在最后[禅]：
净解脱在第四禅中。它是无贪性而具净相，故非不净性。这些及其眷属都是五蕴自性。

无色解脱是：
无色善等持。无色界善等持得'解脱'之名，非染污，非不等持，如死有时。有人说其他位也有不等持。近分解脱道也得'解脱'之名。因缘下地故，无间道不得[解脱名]，因与解脱义相违故。

灭尽定：
灭受想解脱即是灭尽定，此前已说。"

1. 四无量心的相互关系
2. 八解脱的详细内容
3. 前三解脱的性质和所依地
4. 无色解脱的特征
5. 灭尽定的定义

这是对高深禅定境界的系统阐述，对于理解佛教修行次第很有帮助。

།འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བའམ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།།གཞན་དག་ན་རེ། སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་། ཕྲ་བ་ཕྲ་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ། །སྙོམས་པར་འཇུག་སྟེ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་འདུ་ཤེས་ནི་ཕྲ་བ་ཡིན་ལ། དེ་བས་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བར་བྱས་ནས་འགོག་པའི་སྙོམས་ པར་འཇུག་གོ།།སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་ནི། རང་གི་དག་ཀྱང་འོག་མ་ཡིན། །འཕགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་དེ་ལས་ལྡང་། །སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་སེམས་དག་པའམ། ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་པའི་སེམས་ཟག་པ་མེད་པའི་སེམས་ལས་ལྡང་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་དེ་དག་གི་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ནི་ཟག་པ་དང་ བཅས་པ་ཡིན་ལ།ལྡང་བའི་སེམས་ནི་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དང་ཟག་པ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་ཐར་པ་དེ་དག་།འདོད་གཏོགས་སྣང་བ་དང་པོའི་ཡུལ། །དེ་དག་གི་དམིགས་པ་ནི་ཅི་རིགས་པའི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིད་དུ་འོང་བ་དང་ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་ཡིན་ནོ། །གང་དག་གཟུགས་ཅན་མིན་དེ་དག་།སྤྱོད་ཡུལ་ རང་དང་གོང་ས་ཡི།།སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས། །གཟུགས་མེད་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་གིས་པ་དང་། ས་གོང་མ་པའི་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་དེའི་རྒྱུ་དང་འགོག་པ་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །རྣལ་འབྱོར་བ་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་པ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། འཕགས་ པའི་རྫུ་འཕྲུལ་མངོན་པར་སྤྲུལ་པའི་དོན་དུ་ཉོན་མོངས་པ་ཐག་བསྲིང་བར་བྱ་བ་དང་།སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་པར་བྱ་བ་དང་། རྒྱུ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཡང་གང་གི་དངོས་པོ་ཡོངས་སུ་བསྒྱུར་བར་བྱིན་གྱིས་རློབ་པ་དང་། ཚེ་སྟོང་བ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའོ། །ཟིལ་ གནོན་སྐྱེ་མཆེད་གཞན་བརྒྱད་དེ།།ནང་གཟུགས་སུ་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ཆུང་ངུ་ཁ་དོག་བཟང་པོ་དང་། ཁ་དོག་ངན་པ་རྣམས་ལ་ལྟ་ཞིང་། གཟུགས་དེ་དག་ཟིལ་གྱིས་མནན་ནས་ཤེས་ཟིལ་གྱི་མནན་ནས་མཐོང་སྟེ། དེ་ལྟ་བུར་འདུ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་འདི་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དང་པོའོ། །དེ་ བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་རྣམས་དང་།ཆེན་པོ་རྣམས་ཏེ་བཞི་པོ་དེ་དག་དང་། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་དག་ཏུ་ལྟ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་ལས། གཉིས་ནི་རྣམ་ཐར་དང་པོ་བཞིན། །ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་ མཆེད་གཉིས།།དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་པོ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ནི་གཉིས་པ་བཞིན། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་པོ་གསུམ་པོ་དང་བཞི་པ་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཇི་ལྟ་བ་དེ་བཞིན་ནོ། །གཞན་རྣམས། སྡུག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་བཞིན། །གཞན་དག་ནི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ཇི་ལྟ་བ་ དེ་བཞིན་ལ།འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཏེ། ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་དུ་མོས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གིས་ནི་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཙམ་ཡིན་ལ། ཡིད་དག་གིས་ནི་དམིགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་ཏོ། །ཟད་པར་བཅུ་སྟེ། རྒྱུན་དུ་ཟད་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་བཅུ་སྟེ། ཟད་པར་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དང་། སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དམར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། ཟད་པར་ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །དེ་རྣམས་ལས། དེ་རྣམས་ལས་དང་པོ་བརྒྱད་ནི་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །བསམ་གཏན་མཐའ་ནི། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ། །སྤྱོད་ཡུལ་ནི། འདོད་པ། འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་དམིགས་སོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ་རླུང་ནི་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་དག་།ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཐ་མ་གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་དག་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །སྤྱོད་ཡུལ་རང་གི་ཕུང་པོ་བཞི། །དེ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་གིས་པའི་ཕུང་པོ བཞི་ཡིན་ནོ།

背离一切想、受或行的缘故。其他人说：'由于从等至障中解脱故为解脱。'彼等也是在极其微细之后等至，色有顶的想是微细的，较彼更为微细而入灭尽定。
诸等至者，自心也是下地，以圣心从彼起。从色有顶清净心或无所有处清净心中以无漏心出定，如是彼等的等至心是有漏的，出定心是有漏和无漏的。
彼等解脱，欲界所摄是初相的境。彼等所缘是随应欲界所行的可意和不可意色处。
诸无色者，所行境是自地和上地的苦等随知分。无色解脱的所缘是自地和上地的苦及其因、灭、随知分一切。
瑜伽师们为了无烦恼等和圣神通变化的目的，远离烦恼、获得生自在，以二种因生起解脱等，即加持转变事物和舍寿等。
胜处有八种。以内有色想观外色少、妙色及恶色，胜知胜见彼等诸色已，如是起想，此是第一胜处。如是无色想者及大者为四种，以内无色想观青、黄、赤、白等，如是成八。
其中，二如初解脱。二胜处，第一和第二如第一解脱。第二如第二，二胜处第三和第四如第二解脱。其余如净解脱。其他如净解脱，此是差别：为随欲胜解及不生烦恼故，彼等仅是背离，而此等则是胜所缘。
遍处有十，由于相续遍满故为遍处，即地遍处、水遍处、火遍处、风遍处、青遍处、黄遍处、赤遍处、白遍处、空遍处、识遍处。
其中，前八是无贪性。唯在第四禅。所行境是欲界，缘欲界色处。有说风是触处。
二是无色净。最后二遍处是无色净性。所行境是自四蕴。彼二所缘是自地四蕴。

།གོང་ནས་གོང་དུ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཐར་པ་དག་ནི་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་སྐྱེ་མཆེད་དག་ནི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །འགོག་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་མ་གཏོགས་པ། རྣམ་པར་ཐར་པ་ ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་།འཕགས་པའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེས་དྲི་བ་དེ་ལ། འགོག་པ་བཤད་ཟིན་འགོག་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྷག་མ་ནི། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་སྦྱོར་བས་འཐོབ། །འགོག་པ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདྲིས་པ་དང་མ་འདྲིས་པ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་འཐོབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་ཞེས་བྱ་ཁམས་གསུམ་ལུས། །ལྷག་མ་དག་ནི་མི་ལས་སྐྱེ། །གཟུགས་མེད པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དང་།གཟུགས་མེད་པའི་ཟད་པར་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ནི་ཁམས་གསུམ་པའི་ལུས་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ནི་ལུས་ཀྱི་མཐུས་མིས་བསྐྱེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་མིའི་ལུས་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་གཟུགས་མེད་པ་དང་བསམ་གཏན་གྱི་ཁྱད་ པར་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅེ་ན།རྒྱུ་དང་ལས་དང་ཆོས་ཉིད་དང་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་བསམ་གཏན་དང་གཟུགས་མེད་པའི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དག་བསྐྱེད་དེ་དེ་ལ། ཁམས་གཉིས་དག་ཏུ་གཟུགས་མེད་པ། །རྒྱུ་དང་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ། །གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དག་ཏུ་སྐྱེད་པ་རྒྱུའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཉེ་བ་དང་ ཡང་དང་ཡང་དུ་གོམས་པ་ལས་སོ།།ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་ཁམས་གོང་མའོ། །ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོག་མ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་གོང་མར་སྐྱེ་བར་ནི་མི་ནུས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་བསམ་གཏན་རྣམས། །དེ་དང་ཆོས་ ཉིད་དག་གིས་ཀྱང་།།གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དག་དུ་ནི། བསམ་གཏན་རྒྱུ་དང་ལས་ཀྱི་སྟོབས་གཉིས་པོ་དག་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བསྐྱེད་དེ། འཇིག་པའི་ཚེ་དེའི་དུས་ན་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར། ས་འོག་མ་པ་རྣམས་ཀྱང་བསམ་གཏན་དེ་དག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ཡང་གང་ལ་ཆོས་ རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པ་འདི་ལྟ་བུ་དེ་དག་མངོན་པ་དམ་པའི་ཆོས་འདི་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་ཤེ་ན།སྟོན་པའི་དམ་ཆོས་རྣམ་གཉིས་ཏེ། །ལུང་དང་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་ལུང་ནི་མདོ་སྡེ་དང་ཆོས་མངོན་པ་དང་འདུལ་བའོ། །རྟོགས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་དམ་པའི་ཆོས་ནི་རྣམ་པ་དེ་གཉིས་ ཡིན་ལ།དེ་འཛིན་བྱེད་དང་སྨྲ་བྱེད་དང་། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནོ། །ལུང་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །རྟོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཅི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ། །དམ་པའི་ཆོས་གནས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལོ་སྟོང་དུ་གནས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། ། གཞན་དག་ན་རེ་ནི་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ལུང་ནི་དེ་བས་ཡུན་རིང་ངོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །ཅི་བསྟན་བཅོས་ཆོས་མངོན་པ་འདི་ལས་བཤད་པ་གང་ཡིན་པ། བསྟན་བཅོས་མངོན་པ་ལས་ཀྱང་འདི་ཁོ་ན་བཞིན་དུ་བཤད་དམ་ཞེ་ན། འདི་ཁོ་ན་བཞིན་ནོ། །བདག་གིས་མངོན་པའི་ཆོས་འདི་ཕལ་ཆེར་ནི། །ཁ་ཆེ་བྱེ བྲག་སྨྲ་བའི་ཚུལ་གྲུབ་བཤད།།ངན་པར་ཟིན་གང་དེ་འདིར་བདག་གིས་ཉེས། །དམ་ཆོས་ཚུལ་གྱི་ཚད་མ་ཐུབ་རྣམས་ཡིན། །བདག་གིས་ཆོས་མངོན་པ་འདི་ནི་ཕལ་ཆེར་ཁ་ཆེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བ་དག་གི་ཚུལ་དུ་གྲུབ་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལ་བདག་གིས་ཉེས་པར་ཟིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བདག་གི་ཉེས་པ་ཡིན་ཏེ། དམ་པའི་ ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་དག་གི་ཚད་མ་ནི་སངས་རྒྱས་དང་།སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲས་རྣམས་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

由于从高到更高的殊胜，解脱门能趣入胜处，胜处能趣入遍处。除灭尽解脱以外，所有这些解脱等都存在于凡夫和圣者相续中。
关于解脱等是由修习所生还是由离贪所得的问题，灭尽已经解说完毕。其余的由离贪和修习获得。除灭尽以外的解脱等，既可通过熟习和不熟习而离贪获得，也可通过修习而获得。
无色界即三界身，其余从人身生。无色解脱和无色遍处依于三界之身，其余由于需要身体力量而只能依于人身。
关于如何在色界和无色界中生起无色定和禅定差别，由因、业和法性三种因缘生起禅定和无色定。其中，在两界中无色定由因力和业力而生。因力是由于亲近和数数修习，业力是由于上界余报业果成熟的缘故。若未离下界贪欲则不能生于上界。
色界诸禅定由因、业及法性生。在色界中，禅定不仅由因力和业力二者生起，也由法性生起。因为在劫坏时，一切众生增长善法，下地众生也能生起这些禅定。
关于这些法的体性何时住世，佛陀正法有二种：教法和证法。其中教法即经藏、论藏和律藏。证法即菩提分。如是正法有二种。
由受持、宣说和修证而住。受持教法即是宣说，受持证法即是修证。因此，这二者住世多久，正法就住世多久。有说住世一千年。其他说法认为证法住世一千年，而教法则更久。
关于此阿毗达磨论中所说是否与阿毗达磨论相同，确实相同。我所说此阿毗达磨法，大多依据迦湿弥罗毗婆沙宗的教理。若有错误皆是我过，正法教理以诸佛为量。我所说此阿毗达磨大多依据迦湿弥罗毗婆沙宗的教理而成立。其中若有错误，过失在我，因为正法教理唯佛及佛子是量。

།སྟོན་པ་འཇིག་རྟེན་མིག་ནི་ཟུམ་གྱུར་ཅིང་། །མངོན་སུམ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་ཆེར་ཟད་པ་ན། །དེ་ཉིད་མ་མཐོང་རང་དགར་གྱུར་པ་ཡི། །ངན་རྟོགས་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་འདི་དག་དཀྲུགས། །རང་འབྱུང་རང་འབྱུང་བསྟན་མཆོག་གནས་ འཛིན་རྣམས།།མཆོག་ཏུ་ཞིར་གཤེགས་འགྲོ་མགོན་མེད་པ་ན། །གདམས་མེད་ཡོན་ཏན་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་ཡི། །དྲི་མས་དགའ་དགུར་དེང་སང་འདི་ན་སྤྱོད། །དེ་ལྟར་ཐུབ་པ་དག་གི་བསྟན་པ་ནི། །ལྐོག་མར་སྲོག་ཕྱིན་འདྲ་ཞིང་ཉོན་མོངས་རྣམས། །སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་དུས་སུ་རིགས་ནས་ནི། ། ཐར་པ་འདོད་པ་དག་གིས་བག་ཡོད་གྱིས། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ལས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཛོད་ཀྱི་གནས་བརྒྱད་པའོ། །ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མདོ་དང་མཐུན་པ་ཞེས་བྱ་བ་སློབ་དཔོན་འདུས་བཟང་གིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།

导师世间眼已闭，
现见众生多灭尽，
不见真谛任意行，
邪解之人扰此教。
自生自生教法最胜持有者，
入于最寂众生无怙主，
无有教诫摧毁功德之，
污垢今时于此任意行。
如是能仁之教法，
如命入喉般危急，烦恼等，
具足威力之时故，
欲求解脱者当具正念。
《阿毗达磨俱舍论释·契经相应》中宣说等至品，即俱舍论第八品。
《阿毗达磨俱舍论释·契经相应》由阿阇黎僧祥所造圆满。



